Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ ഫലമാത്രാസിദ്ധിം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
View original
अथातः फलमात्रासिद्धिं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
11. phalamātrāsiddhiḥ
Adhikarana 2 (3-14) · Śloka 14
ഭഗവന്തമുദാരസത്ത്വധീശ്രുതിവിജ്ഞാനസമൃദ്ധമത്രിജമ്| ഫലബസ്തിവരത്വനിശ്ചയേ സവിവാദാ മുനയോऽഭ്യുപാഗമന്||൩|| ഭൃഗുകൌശികകാപ്യശൌനകാഃ സപുലസ്ത്യാസിതഗൌതമാദയഃ| കതമത് പ്രവരം ഫലാദിഷു സ്മൃതമാസ്ഥാപനയോജനാസ്വിതി||൪|| കഫപിത്തഹരം വരം ഫലേഷ്വഥ ജീമൂതകമാഹ ശൌനകഃ| മൃദുവീര്യതയാऽഭിനത്തി തച്ഛകൃദിത്യാഹ നൃപോऽഥ വാമകഃ||൫|| കടുതുമ്ബമമന്യതോത്തമം വമനേ ദോഷസമീരണം ച തത്| തദവൃഷ്യമശൈത്യതീക്ഷ്ണതാകടുരൌക്ഷ്യാദിതി ഗൌതമോऽബ്രവീത് ||൬|| കഫപിത്തനിബര്ഹണം പരം സ ച ധാമാര്ഗവമിത്യമന്യത | തദമന്യത വാതലം പുനര്ബഡിശോ ഗ്ലാനികരം ബലാപഹമ്||൭|| കുടജം പ്രശശംസ ചോത്തമം ന ബലഘ്നം കഫപിത്തഹാരി ച| അതിവിജ്ജലമൌര്ധ്വഭാഗികം പവനക്ഷോഭി ച കാപ്യ ആഹ തത്||൮|| കൃതവേധനമാഹ വാതലം കഫപിത്തം പ്രബലം ഹരേദിതി| തദസാധ്വിതി ഭദ്രശൌനകഃ കടുകം ചാതിബലഘ്നമിത്യപി||൯|| ഇതി തദ്വചനാനി ഹേതുഭിഃ സുവിചിത്രാണി നിശമ്യ ബുദ്ധിമാന് | പ്രശശംസ ഫലേഷു നിശ്ചയം പരമം ചാത്രിസുതോऽബ്രവീദിദമ്||൧൦|| ഫലദോഷഗുണാന് സരസ്വതീ പ്രതി സര്വൈരപി സമ്യഗീരിതാ| ന തു കിഞ്ചിദദോഷനിര്ഗുണം ഗുണഭൂയസ്ത്വമതോ വിചിന്ത്യതേ ||൧൧|| ഇഹ കുഷ്ഠഹിതാ ഗരാഗരീ ഹിതമിക്ഷ്വാകു തു മേഹിനേ മതമ്| കുടജസ്യ ഫലം ഹൃദാമയേ പ്രവരം കോഠഫലം ച പാണ്ഡുഷു||൧൨|| ഉദരേ കൃതവേധനം ഹിതം, മദനം സര്വഗദാവിരോധി തു| മധുരം സകഷായതിക്തകം തദരൂക്ഷം സകടൂഷ്ണവിജ്ജലമ്||൧൩|| കഫപിത്തഹൃദാശുകാരി ചാപ്യനപായം പവനാനുലോമി ച| ഫലനാമ വിശേഷതസ്ത്വതോ ലഭതേऽന്യേഷു ഫലേഷു സത്സ്വപി||൧൪||
View original
भगवन्तमुदारसत्त्वधीश्रुतिविज्ञानसमृद्धमत्रिजम्| फलबस्तिवरत्वनिश्चये सविवादा मुनयोऽभ्युपागमन्||३|| भृगुकौशिककाप्यशौनकाः सपुलस्त्यासितगौतमादयः| कतमत् प्रवरं फलादिषु स्मृतमास्थापनयोजनास्विति||४|| कफपित्तहरं वरं फलेष्वथ जीमूतकमाह शौनकः| मृदुवीर्यतयाऽभिनत्ति तच्छकृदित्याह नृपोऽथ वामकः||५|| कटुतुम्बममन्यतोत्तमं वमने दोषसमीरणं च तत्| तदवृष्यमशैत्यतीक्ष्णताकटुरौक्ष्यादिति गौतमोऽब्रवीत् ||६|| कफपित्तनिबर्हणं परं स च धामार्गवमित्यमन्यत | तदमन्यत वातलं पुनर्बडिशो ग्लानिकरं बलापहम्||७|| कुटजं प्रशशंस चोत्तमं न बलघ्नं कफपित्तहारि च| अतिविज्जलमौर्ध्वभागिकं पवनक्षोभि च काप्य आह तत्||८|| कृतवेधनमाह वातलं कफपित्तं प्रबलं हरेदिति| तदसाध्विति भद्रशौनकः कटुकं चातिबलघ्नमित्यपि||९|| इति तद्वचनानि हेतुभिः सुविचित्राणि निशम्य बुद्धिमान् | प्रशशंस फलेषु निश्चयं परमं चात्रिसुतोऽब्रवीदिदम्||१०|| फलदोषगुणान् सरस्वती प्रति सर्वैरपि सम्यगीरिता| न तु किञ्चिददोषनिर्गुणं गुणभूयस्त्वमतो विचिन्त्यते ||११|| इह कुष्ठहिता गरागरी हितमिक्ष्वाकु तु मेहिने मतम्| कुटजस्य फलं हृदामये प्रवरं कोठफलं च पाण्डुषु||१२|| उदरे कृतवेधनं हितं, मदनं सर्वगदाविरोधि तु| मधुरं सकषायतिक्तकं तदरूक्षं सकटूष्णविज्जलम्||१३|| कफपित्तहृदाशुकारि चाप्यनपायं पवनानुलोमि च| फलनाम विशेषतस्त्वतो लभतेऽन्येषु फलेषु सत्स्वपि||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (15-18) · Śloka 18
ഗുരുണേതി വചസ്യുദാഹൃതേ മുനിസങ്ഘേന ച പൂജിതേ തതഃ | പ്രണിപത്യ മുദാ സമന്വിതഃ സഹിതഃ ശിഷ്യഗണോऽനുപൃഷ്ടവാന്||൧൫|| സര്വകര്മഗുണകൃദ്ഗുരുണോക്തോ ബസ്തിരൂര്ധ്വമഥ നൈതി നാഭിതഃ| നാഭ്യധോ ഗുദമതഃ സ ശരീരാത് സര്വതഃ കഥമപോഹതി ദോഷാന് ||൧൬|| തദ്ഗുരുരബ്രവീദിദം ശരീരം തന്ത്രയതേऽനിലഃ സങ്ഗവിഘാതാത് | കേവല ഏവ ദോഷസഹിതോ വാ സ്വാശയഗഃ പ്രകോപമുപയാതി||൧൭|| തം പവനം സപിത്തകഫവിട്കം ശുദ്ധികരോऽനുലോമയതി ബസ്തിഃ| സര്വശരീരഗശ്ച ഗദസങ്ഘസ്തത്പ്രശമാത് പ്രശാന്തിമുപയാതി||൧൮||
View original
गुरुणेति वचस्युदाहृते मुनिसङ्घेन च पूजिते ततः | प्रणिपत्य मुदा समन्वितः सहितः शिष्यगणोऽनुपृष्टवान्||१५|| सर्वकर्मगुणकृद्गुरुणोक्तो बस्तिरूर्ध्वमथ नैति नाभितः| नाभ्यधो गुदमतः स शरीरात् सर्वतः कथमपोहति दोषान् ||१६|| तद्गुरुरब्रवीदिदं शरीरं तन्त्रयतेऽनिलः सङ्गविघातात् | केवल एव दोषसहितो वा स्वाशयगः प्रकोपमुपयाति||१७|| तं पवनं सपित्तकफविट्कं शुद्धिकरोऽनुलोमयति बस्तिः| सर्वशरीरगश्च गदसङ्घस्तत्प्रशमात् प्रशान्तिमुपयाति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (19-22) · Śloka 22
അഥാധിഗമ്യാര്ഥമഖണ്ഡിതം ധിയാ ഗജോഷ്ട്രഗോശ്വാവ്യജകര്മ രോഗനുത്| അപൃച്ഛദേനം സ ച ബസ്തിമബ്രവീദ്വിധിം ച തസ്യാഹ പുനഃ പ്രചോദിതഃ||൧൯|| ആജോരണൌ സൌമ്യ ഗജോഷ്ട്രയോഃ കൃതേ ഗവാശ്വയോര്ബസ്തിമുശന്തി മാഹിഷമ്| അജാവികാനാം തു ജരദ്ഗവോദ്ഭവം വദന്തി ബസ്തിം തദുപായചിന്തകാഃ||൨൦|| അരത്നിമഷ്ടാദശഷോഡശാങ്ഗുലം തഥൈവ നേത്രം ഹി ദശാങ്ഗുലം ക്രമാത്| ഗജോഷ്ട്രഗോശ്വാവ്യജബസ്തിസന്ധൌ ചതുര്ഥഭാഗോപനയം ഹിതം വദേത് ||൨൧|| പ്രസ്ഥസ്ത്വജാവ്യോര്ഹി നിരൂഹമാത്രാ ഗവാദിഷു ദ്വിത്രിഗുണം യഥാബലമ്| നിരൂഹമുഷ്ട്രസ്യ തഥാऽऽഢകദ്വയം ഗജസ്യ വൃദ്ധിസ്ത്വനുവാസനേऽഷ്ടമഃ||൨൨||
View original
अथाधिगम्यार्थमखण्डितं धिया गजोष्ट्रगोश्वाव्यजकर्म रोगनुत्| अपृच्छदेनं स च बस्तिमब्रवीद्विधिं च तस्याह पुनः प्रचोदितः||१९|| आजोरणौ सौम्य गजोष्ट्रयोः कृते गवाश्वयोर्बस्तिमुशन्ति माहिषम्| अजाविकानां तु जरद्गवोद्भवं वदन्ति बस्तिं तदुपायचिन्तकाः||२०|| अरत्निमष्टादशषोडशाङ्गुलं तथैव नेत्रं हि दशाङ्गुलं क्रमात्| गजोष्ट्रगोश्वाव्यजबस्तिसन्धौ चतुर्थभागोपनयं हितं वदेत् ||२१|| प्रस्थस्त्वजाव्योर्हि निरूहमात्रा गवादिषु द्वित्रिगुणं यथाबलम्| निरूहमुष्ट्रस्य तथाऽऽढकद्वयं गजस्य वृद्धिस्त्वनुवासनेऽष्टमः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (23-26) · Śloka 26
കലിങ്ഗകുഷ്ഠേ മധുകം ച പിപ്പലീ വചാ ശതാഹ്വാ മദനം രസാഞ്ജനമ്| ഹിതാനി സര്വേഷു ഗുഡഃ സസൈന്ധവോ ദ്വിപഞ്ചമൂലം ച വികല്പനാ ത്വിയമ്||൨൩|| ഗജേऽധികാऽശ്വത്ഥവടാശ്വകര്ണകാഃ സഖാദിരപ്രഗ്രഹശാലതാലജാഃ| തഥാ ച പര്ണ്യൌ ധവശിഗ്രുപാടലീ മധൂകസാരാഃ സനികുമ്ഭചിത്രകാഃ||൨൪|| പലാശഭൂതീകസുരാഹ്വരോഹിണീകഷായ ഉക്തസ്ത്വധികോ ഗവാം ഹിതഃ| പലാശദന്തീസുരദാരുകത്തൃണദ്രവന്ത്യ ഉക്താസ്തുരഗസ്യ ചാധികാഃ||൨൫|| ഖരോഷ്ട്രയോഃ പീലുകരീരഖാദിരാഃ ശമ്യാകബില്വാദിഗണസ്യ ച ച്ഛദാഃ| അജാവികാനാം ത്രിഫലാപരൂഷകം കപിത്ഥകര്കന്ധു സബില്വകോലജമ്||൨൬||
View original
कलिङ्गकुष्ठे मधुकं च पिप्पली वचा शताह्वा मदनं रसाञ्जनम्| हितानि सर्वेषु गुडः ससैन्धवो द्विपञ्चमूलं च विकल्पना त्वियम्||२३|| गजेऽधिकाऽश्वत्थवटाश्वकर्णकाः सखादिरप्रग्रहशालतालजाः| तथा च पर्ण्यौ धवशिग्रुपाटली मधूकसाराः सनिकुम्भचित्रकाः||२४|| पलाशभूतीकसुराह्वरोहिणीकषाय उक्तस्त्वधिको गवां हितः| पलाशदन्तीसुरदारुकत्तृणद्रवन्त्य उक्तास्तुरगस्य चाधिकाः||२५|| खरोष्ट्रयोः पीलुकरीरखादिराः शम्याकबिल्वादिगणस्य च च्छदाः| अजाविकानां त्रिफलापरूषकं कपित्थकर्कन्धु सबिल्वकोलजम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (27) · Śloka 27
അഥാഗ്നിവേശഃ സതതാതുരാന് നരാന് ഹിതം ച പപ്രച്ഛ ഗുരുസ്തദാഹ ച| സദാऽऽതുരാഃ ശ്രോത്രിയരാജസേവകാസ്തഥൈവ വേശ്യാ സഹ പണ്യജീവിഭിഃ||൨൭||
View original
अथाग्निवेशः सततातुरान् नरान् हितं च पप्रच्छ गुरुस्तदाह च| सदाऽऽतुराः श्रोत्रियराजसेवकास्तथैव वेश्या सह पण्यजीविभिः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (28-30) · Śloka 30
ദ്വിജോ ഹി വേദാധ്യയനവ്രതാഹ്നികക്രിയാദിഭിര്ദേഹഹിതം ന ചേഷ്ടതേ | നൃപോപസേവീ നൃപചിത്തരക്ഷണാത് പരാനുരോധാദ്ബഹുചിന്തനാദ്ഭയാത് ||൨൮|| നൃചിത്തവര്തിന്യുപചാരതത്പരാ മൃജാഭി(വി)ഭൂഷാനിരതാ പണാങ്ഗനാ| സദാസനാദത്യനുബന്ധവിക്രയക്രയാദിലോഭാദപി പണ്യജീവിനഃ||൨൯|| സദൈവ തേ ഹ്യാഗതവേഗനിഗ്രഹം സമാചരന്തേ ന ച കാലഭോജനമ്| അകാലനിര്ഹാരവിഹാരസേവിനോ ഭവന്തി യേऽന്യേऽപി സദാऽऽതുരാശ്ച തേ||൩൦||
View original
द्विजो हि वेदाध्ययनव्रताह्निकक्रियादिभिर्देहहितं न चेष्टते | नृपोपसेवी नृपचित्तरक्षणात् परानुरोधाद्बहुचिन्तनाद्भयात् ||२८|| नृचित्तवर्तिन्युपचारतत्परा मृजाभि(वि)भूषानिरता पणाङ्गना| सदासनादत्यनुबन्धविक्रयक्रयादिलोभादपि पण्यजीविनः||२९|| सदैव ते ह्यागतवेगनिग्रहं समाचरन्ते न च कालभोजनम्| अकालनिर्हारविहारसेविनो भवन्ति येऽन्येऽपि सदाऽऽतुराश्च ते||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (31-36) · Śloka 36
സമീരണം വേഗവിധാരണോദ്ധതം വിബന്ധസര്വാങ്ഗരുജാകരം ഭിഷക്| സമീക്ഷ്യ തേഷാം ഫലവര്തിമാദിതഃ സുകല്പിതാം സ്നേഹവതീം പ്രയോജയേത്||൩൧|| പുനര്നവൈരണ്ഡനികുമ്ഭചിത്രകാന് സദേവദാരുത്രിവൃതാനിദിഗ്ധികാന്| മഹാന്തി മൂലാനി ച പഞ്ച യാനി വിപാച്യ മൂത്രേ ദധിമസ്തുസംയുതേ||൩൨|| സതൈലസര്പിര്ലവണൈശ്ച പഞ്ചഭിര്വിമൂര്ച്ഛിതം ബസ്തിമഥ പ്രയോജയേത്| നിരൂഹിതം ധന്വരസേന ഭോജിതം നികുമ്ഭതൈലേന തതോऽനുവാസയേത്||൩൩|| ബലാം സരാസ്നാം ഫലബില്വചിത്രകാന് ദ്വിപഞ്ചമൂലം കൃതമാലകാത് ഫലമ്| യവാന് കുലത്ഥാംശ്ച പചേജ്ജലാഢകേ രസഃ സ പേഷ്യൈസ്തു കലിങ്ഗകാദിഭിഃ||൩൪|| സതൈലസര്പിര്ഗുഡസൈന്ധവോ ഹിതഃ സദാതുരാണാം ബലവര്ണവര്ധനഃ| തഥാऽനുവാസ്യേ മധുകേന സാധിതം ഫലേന ബില്വേന ശതാഹ്വയാऽപി വാ||൩൫|| സജീവനീയസ്തു രസോऽനുവാസനേ നിരൂഹണേ ചാലവണഃ ശിശോര്ഹിതഃ| ന ചാന്യദാശ്വങ്ഗബലാഭിവര്ധനം നിരൂഹബസ്തേഃ ശിശുവൃദ്ധയോഃ പരമ്||൩൬||
View original
समीरणं वेगविधारणोद्धतं विबन्धसर्वाङ्गरुजाकरं भिषक्| समीक्ष्य तेषां फलवर्तिमादितः सुकल्पितां स्नेहवतीं प्रयोजयेत्||३१|| पुनर्नवैरण्डनिकुम्भचित्रकान् सदेवदारुत्रिवृतानिदिग्धिकान्| महान्ति मूलानि च पञ्च यानि विपाच्य मूत्रे दधिमस्तुसंयुते||३२|| सतैलसर्पिर्लवणैश्च पञ्चभिर्विमूर्च्छितं बस्तिमथ प्रयोजयेत्| निरूहितं धन्वरसेन भोजितं निकुम्भतैलेन ततोऽनुवासयेत्||३३|| बलां सरास्नां फलबिल्वचित्रकान् द्विपञ्चमूलं कृतमालकात् फलम्| यवान् कुलत्थांश्च पचेज्जलाढके रसः स पेष्यैस्तु कलिङ्गकादिभिः||३४|| सतैलसर्पिर्गुडसैन्धवो हितः सदातुराणां बलवर्णवर्धनः| तथाऽनुवास्ये मधुकेन साधितं फलेन बिल्वेन शताह्वयाऽपि वा||३५|| सजीवनीयस्तु रसोऽनुवासने निरूहणे चालवणः शिशोर्हितः| न चान्यदाश्वङ्गबलाभिवर्धनं निरूहबस्तेः शिशुवृद्धयोः परम्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (37) · Śloka 37
തത്ര ശ്ലോകഃ- ഫലകര്മ ബസ്തിവരതാ നേത്രം യദ്ബസ്തയോ ഗവാദീനാമ്| സതതാതുരാശ്ച ദിഷ്ടാഃ ഫലമാത്രായാം ഹിതം ചൈഷാമ്||൩൭||
View original
तत्र श्लोकः- फलकर्म बस्तिवरता नेत्रं यद्बस्तयो गवादीनाम्| सततातुराश्च दिष्टाः फलमात्रायां हितं चैषाम्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 11
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേऽപ്രാപ്തേ ദൃഢബലസമ്പൂരിതേ സിദ്ധിസ്ഥാനേ ഫലമാത്രാസിദ്ധിര്നാമൈകാദശോऽധ്യായഃ||൧൧||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते सिद्धिस्थाने फलमात्रासिद्धिर्नामैकादशोऽध्यायः||११||
🔊 Audio coming soon