Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ പ്രാസൃതയോഗീയാം സിദ്ധിം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
अथातः प्रासृतयोगीयां सिद्धिं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
സമ്പ്രതി ബസ്തിവ്യാപത്പ്രശമകബസ്ത്യഭിധായകതയൈവ പ്രാസൃതയോഗീയാ സിദ്ധിരുച്യതേ| പ്രസൃതോപലക്ഷിതാ യേ യോഗാഃ താനധികൃത്യ കൃതാ സിദ്ധിഃ; തേന പ്രസൃതാലക്ഷിതാ അപ്യത്ര യോഗാ വക്തവ്യാ ഏവ||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
അഥേമാന് സുകുമാരാണാം നിരൂഹാന് സ്നേഹനാന് മൃദൂന്| കര്മണാ വിപ്ലുതാനാം ച വക്ഷ്യാമി പ്രസൃതൈഃ പൃഥക്||൩||
अथेमान् सुकुमाराणां निरूहान् स्नेहनान् मृदून्| कर्मणा विप्लुतानां च वक्ष्यामि प्रसृतैः पृथक्||३||
🔊 Audio coming soon
ഇമാനിതി അഗ്രേ വക്ഷ്യമാണാന്| തേനാധ്യായശേഷവക്തവ്യാനാം നാവശ്യം പ്രസൃതോപലക്ഷിതവിധാനമ്| സുകുമാരാണാമിതി തന്വാദിഗുണസമ്ബദ്ധം ഭവതി||൩||
Adhikarana 3 (4-6) · Śloka 6
ക്ഷീരാദ്ദ്വൌ പ്രസൃതൌ കാര്യൌ മധുതൈലഘൃതാത്ത്രയഃ| ഖജേന മഥിതോ ബസ്തിര്വാതഘ്നോ ബലവര്ണകൃത്||൪|| ഏകൈകഃ പ്രസൃതസ്തൈലപ്രസന്നാക്ഷൌദ്രസര്പിഷാമ്| ബില്വാദിമൂലക്വാഥാദ്ദ്വൌ കൌലത്ഥാദ്ദ്വൌ സ വാതനുത്||൫|| പഞ്ചമൂലരസാത് പഞ്ച ദ്വൌ തൈലാത് ക്ഷൌദ്രസര്പിഷോഃ| ഏകൈകഃ പ്രസൃതോ ബസ്തിഃ സ്നേഹനീയോऽനിലാപഹഃ||൬||
क्षीराद्द्वौ प्रसृतौ कार्यौ मधुतैलघृतात्त्रयः| खजेन मथितो बस्तिर्वातघ्नो बलवर्णकृत्||४|| एकैकः प्रसृतस्तैलप्रसन्नाक्षौद्रसर्पिषाम्| बिल्वादिमूलक्वाथाद्द्वौ कौलत्थाद्द्वौ स वातनुत्||५|| पञ्चमूलरसात् पञ्च द्वौ तैलात् क्षौद्रसर्पिषोः| एकैकः प्रसृतो बस्तिः स्नेहनीयोऽनिलापहः||६||
🔊 Audio coming soon
പ്രസൃതം പലദ്വയമ്| മധുതൈലഘൃതാത്ത്രയ ഇതി മിലിതാത്| അത്ര ച യഥോക്തൈരേവ ദ്രവ്യൈര്ബസ്തിര്ദേയഃ; തേന നേതരബസ്തിന്യായേനാനുക്തകല്കാദികല്പനാ; യത്ര നിയതമാനദ്രവ്യവിഭാഗേന ബസ്ത്യഭിധാനം, തത്ര സാമാന്യബസ്തിദ്രവ്യമാനാനവകാശഃ; യത്ര ത്വേകദേശകഥനം, തത്ര നിരൂഹയോഗിതയോക്തദ്രവ്യമാനാധികാരഃ; സൈന്ധവപ്രവേശസ്ത്വത്യാജ്യ ഏവ| ബില്വാദിമൂലം ദശമൂലമ്| സ വാതനുദിതി സ ബസ്തിര്വാതം ഹന്തീതി||൪-൬||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
സൈന്ധവാര്ധാക്ഷ ഏകൈകഃ ക്ഷൌദ്രതൈലപയോഘൃതാത്| പ്രസൃതോ ഹപുഷാകര്ഷോ നിരൂഹഃ ശുക്രകൃത് പരമ്||൭||
सैन्धवार्धाक्ष एकैकः क्षौद्रतैलपयोघृतात्| प्रसृतो हपुषाकर्षो निरूहः शुक्रकृत् परम्||७||
🔊 Audio coming soon
ഹപുഷാകര്ഷഃ||൭||
Adhikarana 5 (8) · Śloka 9
പടോലനിമ്ബഭൂനിമ്ബരാസ്നാസപ്തച്ഛദാമ്ഭസഃ| ചത്വാരഃ പ്രസൃതാ ഏകോ ഘൃതാത് സര്ഷപകല്കിതഃ||൮|| നിരൂഹഃ പഞ്ചതിക്തോऽയം മേഹാഭിഷ്യന്ദകുഷ്ഠനുത് |൯|
पटोलनिम्बभूनिम्बरास्नासप्तच्छदाम्भसः| चत्वारः प्रसृता एको घृतात् सर्षपकल्कितः||८|| निरूहः पञ्चतिक्तोऽयं मेहाभिष्यन्दकुष्ठनुत् |९|
🔊 Audio coming soon
പടോലേത്യാദൌ അമ്ഭസഃ ഇതി ക്വാഥാത്| സര്ഷപകല്കിത ഇതി അത്ര യദ്യപി കല്കമാനം നോക്തം, തഥാऽപി ദ്വാദശപ്രസൃതേ നിരൂഹേ ദ്വിപലകല്കസ്യ വിഹിതത്വാദിഹ പഞ്ചപ്രസൃതേ തദനുസാരാത് ഷഡ്ഭാഗോനം പലം ഭവതി; ഏവമന്യത്രാപ്യനുക്തമാനകല്കവ്യവസ്ഥാ||൮||-
Adhikarana 6 (10) · Śloka 10
വിഡങ്ഗത്രിഫലാശിഗ്രുഫലമുസ്താഖുപര്ണിജാത്||൯|| കഷായാത് പ്രസൃതാഃ പഞ്ച തൈലാദേകോ വിമഥ്യ താന്| വിഡങ്ഗപിപ്പലീകല്കോ നിരൂഹഃ ക്രിമിനാശനഃ||൧൦||
विडङ्गत्रिफलाशिग्रुफलमुस्ताखुपर्णिजात्||९|| कषायात् प्रसृताः पञ्च तैलादेको विमथ्य तान्| विडङ्गपिप्पलीकल्को निरूहः क्रिमिनाशनः||१०||
🔊 Audio coming soon
വിഡങ്ഗേത്യാദൌ ഫലം മദനഫലമ്| ആഖുപര്ണീ ദന്തീ||൧൦||
Adhikarana 7 (11-12) · Śloka 12
പയസ്യേക്ഷുസ്ഥിരാരാസ്നാവിദാരീക്ഷൌദ്രസര്പിഷാമ്| ഏകൈകഃ പ്രസൃതോ ബസ്തിഃ കൃഷ്ണാകല്കോ വൃഷത്വകൃത്||൧൧|| ചത്വാരസ്തൈലഗോമൂത്രദധിമണ്ഡാമ്ലകാഞ്ജികാത്| പ്രസൃതാഃ സര്ഷപൈഃ കല്കൈര്വിട്സങ്ഗാനാഹഭേദനഃ ||൧൨||
पयस्येक्षुस्थिरारास्नाविदारीक्षौद्रसर्पिषाम्| एकैकः प्रसृतो बस्तिः कृष्णाकल्को वृषत्वकृत्||११|| चत्वारस्तैलगोमूत्रदधिमण्डाम्लकाञ्जिकात्| प्रसृताः सर्षपैः कल्कैर्विट्सङ्गानाहभेदनः ||१२||
🔊 Audio coming soon
പയസ്യേത്യാദൌ യദ്യപി പയസ്യാദീനാം ക്വാഥോ ന ശ്രൂയതേ, തഥാऽപി ദ്രവാന്തരൈഃ സമമേകൈകപ്രസൃതവിധാനാത് പ്രത്യേകം പയസ്യാദിക്വാഥസ്യ പ്രസൃതമാനത്വമ്| വൃഷത്വകൃദിതി ശുക്രവൃദ്ധികൃത്||൧൧-൧൨||
Adhikarana 8 (13-14) · Śloka 14
ശ്വദംഷ്ട്രാശ്മഭിദേരണ്ഡരസാത്തൈലാത് സുരാസവാത്| പ്രസൃതാഃ പഞ്ച യഷ്ട്യാഹ്വകൌന്തീമാഗധികാസിതാഃ||൧൩|| കല്കഃ സ്യാന്മൂത്രകൃച്ഛ്രേ തു സാനാഹേ ബസ്തിരുത്തമഃ| ഏതേ സലവണാഃ കോഷ്ണാ നിരൂഹാഃ പ്രസൃതൈര്നവ||൧൪||
श्वदंष्ट्राश्मभिदेरण्डरसात्तैलात् सुरासवात्| प्रसृताः पञ्च यष्ट्याह्वकौन्तीमागधिकासिताः||१३|| कल्कः स्यान्मूत्रकृच्छ्रे तु सानाहे बस्तिरुत्तमः| एते सलवणाः कोष्णा निरूहाः प्रसृतैर्नव||१४||
🔊 Audio coming soon
ശ്വദംഷ്ട്രേത്യാദൌ ശ്വദംഷ്ട്രാദിദ്രവ്യത്രയക്വാഥസ്യ പ്രത്യേകം പ്രസൃതമാനത്വമ്, ഏവം തൈലസുരാസവപ്രസൃതാഭ്യാം സഹ പഞ്ചപ്രസൃതാഃ പൂരണീയാഃ; സുരാകൃത ആസവഃ സുരാസവഃ||൧൩-൧൪||
Adhikarana 9 (15) · Śloka 15
മൃദുബസ്തിജഡീഭൂതേ തീക്ഷ്ണോऽന്യോ ബസ്തിരിഷ്യതേ| തീക്ഷ്ണൈര്വികര്ഷിതേ സ്വാദു പ്രത്യാസ്ഥാപനമിഷ്യതേ ||൧൫||
मृदुबस्तिजडीभूते तीक्ष्णोऽन्यो बस्तिरिष्यते| तीक्ष्णैर्विकर्षिते स्वादु प्रत्यास्थापनमिष्यते ||१५||
🔊 Audio coming soon
ഏതദുക്തമൃദുബസ്തിപ്രയോഗാനാമന്തേ കര്തവ്യമാഹ- മൃദ്വിത്യാദി| സ്വാദു പ്രത്യാസ്ഥാപനമിഷ്യത ഇത്യത്ര സ്വാദു ദ്രാക്ഷാദിദ്രവ്യകൃതമ്| കേചിത്തദഹരേവ പ്രത്യാസ്ഥാപനമിച്ഛന്തി| ആസ്ഥാപനം ലക്ഷ്യീകൃത്യ ദീയത ഇതി പ്രത്യാസ്ഥാപനമ്||൧൫||
Adhikarana 10 (16-17) · Śloka 17
വാതോപസൃഷ്ടസ്യോഷ്ണൈഃ സ്യുര്ഗുദദാഹാദയോ യദി| ദ്രാക്ഷാമ്ബുനാ ത്രിവൃത്കല്കം ദദ്യാദ്ദോഷാനുലോമനമ്||൧൬|| തദ്ധി പിത്തശകൃദ്വാതാന് ഹൃത്വാ ദാഹാദികാഞ്ജയേത്| ശുദ്ധശ്ചാപി പിബേച്ഛീതാം യവാഗൂം ശര്കരായുതാമ്||൧൭||
वातोपसृष्टस्योष्णैः स्युर्गुददाहादयो यदि| द्राक्षाम्बुना त्रिवृत्कल्कं दद्याद्दोषानुलोमनम्||१६|| तद्धि पित्तशकृद्वातान् हृत्वा दाहादिकाञ्जयेत्| शुद्धश्चापि पिबेच्छीतां यवागूं शर्करायुताम्||१७||
🔊 Audio coming soon
വാതോപസൃഷ്ടസ്യേത്യാദൌ ഉഷ്ണൈരിതി ബസ്തിവിശേഷണമ്| ദാഹാദയോ ദാഹമോഹതൃഡാദയോ വാതപിത്തജന്യാഃ| ദ്രാക്ഷാമ്ബുനാ ത്രിവൃത്പാനസ്യ ദാഹാദികാരകേ പിത്തേ വാതേ ച ഹിതത്വം ദര്ശയന്നാഹ- തദ്ധീത്യാദി||൧൬-൧൭||
Adhikarana 11 (18) · Śloka 18
അഥവാऽതിവിരിക്തഃ സ്യാത് ക്ഷീണവിട്കഃ സ ഭക്ഷയേത്| മാഷയൂഷേണ കുല്മാഷാന് പിബേന്മധ്വഥവാ സുരാമ്||൧൮||
अथवाऽतिविरिक्तः स्यात् क्षीणविट्कः स भक्षयेत्| माषयूषेण कुल्माषान् पिबेन्मध्वथवा सुराम्||१८||
🔊 Audio coming soon
കുല്മാഷാ ഇതി അര്ധസ്വിന്നയവാദിമയാ ഭക്ഷ്യാഃ||൧൮||
Adhikarana 12 (19) · Śloka 19
സാമം ചേത് കുണപം ശൂലൈരുപവിശേദരോചകീ| സ ഘനാതിവിഷാകുഷ്ഠനതദാരുവചാഃ പിബേത്||൧൯||
सामं चेत् कुणपं शूलैरुपविशेदरोचकी| स घनातिविषाकुष्ठनतदारुवचाः पिबेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
ബസ്തിമിഥ്യാപ്രയോഗോദീരിതാനാമതീസാരഭേദാനാം ചികിത്സിതമാഹ- സാമം ചേദിത്യാദി| സാമം യഥാ സ്യാത് തഥോപവിശേദിതി; തേന മലാദിവ്യതിരിക്താമമാത്രോപവേശരൂപോऽയമതീസാരഃ കേവലാമശകൃദ്വാതരക്തപിത്തകഫജന്യാനാമിഹ ഷണ്ണാമതീസാരാണാം വക്തവ്യാനാം പ്രഥമ ഉക്തോ ഭവതി| കുണപമിതി ശവഗന്ധമ്| ശൂലൈഃ ‘യുക്ത’ ഇതി ശേഷഃ| ഘനം മുസ്തകമ്||൧൯||
Adhikarana 13 (20) · Śloka 20
ശകൃദ്വാതമസൃക് പിത്തം കഫം വാ യോऽതിസാര്യതേ| പക്വം , തത്ര സ്വവര്ഗീയൈര്ബസ്തിഃ ശ്രേഷ്ഠം ഭിഷഗ്ജിതമ്||൨൦||
शकृद्वातमसृक् पित्तं कफं वा योऽतिसार्यते| पक्वं , तत्र स्ववर्गीयैर्बस्तिः श्रेष्ठं भिषग्जितम्||२०||
🔊 Audio coming soon
കേവലശകൃദാദിജന്യാംശ്ചാതിസാരാനാഹ- ശകൃദ്വാതമിത്യാദി| പക്വമിതി നിരാമമ്| ആമശബ്ദേനേഹാഗ്നിദൌര്ബല്യാദവിപക്വാഹാരരസ ഏവ കോഷ്ഠോപലേപക ആമോ ഗൃഹ്യതേ; യദുക്തമന്യത്ര- “ആമാശയസ്ഥഃ കായാഗ്നേര്ദൌര്ബല്യാദവിപാചിതഃ| ആദ്യ ആഹാരധാതുര്യഃ സ ആമ ഇതി സഞ്ജ്ഞിതഃ” ഇതി| സ്വവര്ഗീയൈരിതി പുരീഷസങ്ഗ്രഹണവാതഘ്നശോണിതാസ്ഥാപനപിത്തകഫഹരഭേഷജവര്ഗൈഃ; കിംവാ ഉത്തരത്ര പ്രത്യേകം ശകൃദാദിവക്ഷ്യമാണഭേഷജൈഃ||൨൦||
Adhikarana 14 (21) · Śloka 21
ഷണ്ണാമേഷാം ദ്വിസംസര്ഗാത് ത്രിംശദ്ഭേദാ ഭവന്തി തു| കേവലൈഃ സഹ ഷട്ത്രിംശദ്വിദ്യാത് സോപദ്രവാനപി||൨൧||
षण्णामेषां द्विसंसर्गात् त्रिंशद्भेदा भवन्ति तु| केवलैः सह षट्त्रिंशद्विद्यात् सोपद्रवानपि||२१||
🔊 Audio coming soon
അതീസാരഭേദാനാഹ- ഷണ്ണാമിത്യാദി| ഏഷാമിതി ഏതദഭിഹിതാനാമ്| അന്യേ തു ബസ്തിവിഭ്രംശജാഃ ഷട്സങ്ഖ്യാ ഭവന്തീതി വദന്തി; പൂര്വവ്യാഖ്യാനമേവ സാധു||൨൧||
Adhikarana 15 (22) · Śloka 22
ശൂലപ്രവാഹികാധ്മാനപരികര്ത്യരുചിജ്വരാന്| തൃഷ്ണോഷ്ണദാഹമൂര്ച്ഛാദീംശ്ചൈഷാം വിദ്യാദുപദ്രവാന്||൨൨||
शूलप्रवाहिकाध्मानपरिकर्त्यरुचिज्वरान्| तृष्णोष्णदाहमूर्च्छादींश्चैषां विद्यादुपद्रवान्||२२||
🔊 Audio coming soon
ഉപദ്രവാനേഷാമാഹ- ശൂലേത്യാദി||൨൨||
Adhikarana 16 (23) · Śloka 23
തത്രാമേऽന്തരപാനം സ്യാത് വ്യോഷാമ്ലലവണൈര്യുതമ്| പാചനം ശസ്യതേ ബസ്തിരാമേ ഹി പ്രതിഷിധ്യതേ||൨൩||
तत्रामेऽन्तरपानं स्यात् व्योषाम्ललवणैर्युतम्| पाचनं शस्यते बस्तिरामे हि प्रतिषिध्यते||२३||
🔊 Audio coming soon
യഥോക്താതീസാരേഷു ചികിത്സാമാഹ- തത്രാമേ ഇത്യാദി| അന്തരപാനം പാചനമാഹുഃ| പാചനമിത്യനേന ചേഹ പൂര്വം ‘സ ഘനാതിവിഷാ’ ഇത്യാദ്യുക്തം പാചനം ഗൃഹ്യതേ| വ്യോഷാമ്ലലവണൈര്യുതമിതി വ്യോഷാമ്ലലവണയോഗേന കൃതമ്||൨൩||
Adhikarana 17 (24) · Śloka 24
വാതഘ്നൈര്ഗ്രാഹിവര്ഗീയൈര്ബസ്തിഃ ശകൃതി ശസ്യതേ|൨൪|
वातघ्नैर्ग्राहिवर्गीयैर्बस्तिः शकृति शस्यते|२४|
🔊 Audio coming soon
വാതഘ്നൈരിത്യാദൌ വാതഘ്നം ദശമൂലം; ഗ്രാഹിവര്ഗശ്ച ഷഡ്വിരേചനശതാശ്രിതീയോക്ത ഏവ| അത്ര ജതൂകര്ണഃ- “ശകൃതി ശോഫഘ്നഗ്രാഹിഭിര്ബസ്തിഃ” ഇത്യാഹ; ശോഫഘ്നം ച ദശമൂലമേവ|൨൪|
Adhikarana 18 (24) · Śloka 24
സ്വാദ്വമ്ലലവണൈഃ ശസ്തഃ സ്നേഹബസ്തിഃ സമീരണേ||൨൪||
स्वाद्वम्ललवणैः शस्तः स्नेहबस्तिः समीरणे||२४||
🔊 Audio coming soon
സ്വാദ്വമ്ലലവണൈഃ ശസ്തഃ സ്നേഹബസ്തിരിതി സ്വാദ്വമ്ലലവണദ്രവ്യസാധിതസ്നേഹകൃതമനുവാസനമിത്യര്ഥഃ| സമീരണേ ഇതി കേവലവാതാതീസാരേ||൨൪||
Adhikarana 19 (25) · Śloka 25
രക്തേ രക്തേന, പിത്തേ തു കഷായസ്വാദുതിക്തകൈഃ| സാര്യമാണേ കഫേ ബസ്തിഃ കഷായകടുതിക്തകൈഃ||൨൫||
रक्ते रक्तेन, पित्ते तु कषायस्वादुतिक्तकैः| सार्यमाणे कफे बस्तिः कषायकटुतिक्तकैः||२५||
🔊 Audio coming soon
രക്തേ രക്തേനേതി സരക്തേऽതീസാര്യമാണേ രക്തേന ബസ്തിര്ദേയഃ| പിത്തേ ത്വിതി പിത്തേऽതീസാര്യമാണേ കഷായാദികൃതോ ബസ്തിരേവ||൨൫||
Adhikarana 20 (26-33) · Śloka 33
ശകൃതാ വായുനാ വാऽऽമേ തേന വര്ചസ്യഥാനിലേ| സംസൃഷ്ടേऽന്തരപാനം സ്യാദ് വ്യോഷാമ്ലലവണൈര്യുതമ്||൨൬|| പിത്തേനാമേऽസൃജാ വാऽപി തയോരാമേന വാ പുനഃ| സംസൃഷ്ടയോര്ഭവേത് പാനം സവ്യോഷസ്വാദുതിക്തകമ്||൨൭|| തഥാऽऽമേ കഫസംസൃഷ്ടേ കഷായവ്യോഷതിക്തകമ്| ആമേന തു കഫേ വ്യോഷകഷായലവണൈര്യുതമ്||൨൮|| വാതേന വിശി പിത്തേ വാ വിട്പിത്താഭ്യാം തഥാऽനിലേ| മധുരാമ്ലകഷായഃ സ്യാത് സംസൃഷ്ടേ ബസ്തിരുത്തമഃ||൨൯|| ശകൃച്ഛോണിതയോഃ പിത്തശകൃതോ രക്തപിത്തയോഃ| ബസ്തിരന്യോന്യസംസര്ഗേ കഷായസ്വാദുതിക്തകഃ||൩൦|| കഫേന വിശി പിത്തേ വാ കഫേ വിട്പിത്തശോണിതൈഃ| വ്യോഷതിക്തകഷായഃ സ്യാത് സംസൃഷ്ടേ ബസ്തിരുത്തമഃ||൩൧|| സ്യാദ്ബസ്തിര്വ്യോഷതിക്താമ്ലഃ സംസൃഷ്ടേ വായുനാ കഫേ| മധുരവ്യോഷതിക്തസ്തു രക്തേ കഫവിമൂര്ച്ഛിതേ||൩൨|| മാരുതേ കഫസംസൃഷ്ടേ വ്യോഷാമ്ലലവണോ ഭവേത്| ബസ്തിര്വാതേന പിത്തേ തു കാര്യഃ സ്വാദ്വമ്ലതിക്തകഃ||൩൩||
शकृता वायुना वाऽऽमे तेन वर्चस्यथानिले| संसृष्टेऽन्तरपानं स्याद् व्योषाम्ललवणैर्युतम्||२६|| पित्तेनामेऽसृजा वाऽपि तयोरामेन वा पुनः| संसृष्टयोर्भवेत् पानं सव्योषस्वादुतिक्तकम्||२७|| तथाऽऽमे कफसंसृष्टे कषायव्योषतिक्तकम्| आमेन तु कफे व्योषकषायलवणैर्युतम्||२८|| वातेन विशि पित्ते वा विट्पित्ताभ्यां तथाऽनिले| मधुराम्लकषायः स्यात् संसृष्टे बस्तिरुत्तमः||२९|| शकृच्छोणितयोः पित्तशकृतो रक्तपित्तयोः| बस्तिरन्योन्यसंसर्गे कषायस्वादुतिक्तकः||३०|| कफेन विशि पित्ते वा कफे विट्पित्तशोणितैः| व्योषतिक्तकषायः स्यात् संसृष्टे बस्तिरुत्तमः||३१|| स्याद्बस्तिर्व्योषतिक्ताम्लः संसृष्टे वायुना कफे| मधुरव्योषतिक्तस्तु रक्ते कफविमूर्च्छिते||३२|| मारुते कफसंसृष्टे व्योषाम्ललवणो भवेत्| बस्तिर्वातेन पित्ते तु कार्यः स्वाद्वम्लतिक्तकः||३३||
🔊 Audio coming soon
സംസര്ഗേ ചികിത്സാമാഹ- ശകൃതേത്യാദി| ശകൃതാऽऽമേ പ്രധാനേ സംസൃഷ്ടേ, തഥാ വായുനാ വാऽऽമേ സംസൃഷ്ടേ; തേനേത്യാമേനാപ്രധാനേന വര്ചസി അനിലേ ച പൃഥക് സംസൃഷ്ടേ, അത്ര തേനേതി പൂര്വവദ്വ്യാഖ്യേയമ്| അത്ര സംസൃഷ്ടേഷു തൃതീയാനിര്ദിഷ്ടമല്പമാനതയാऽപ്രധാനം, സപ്തമീനിര്ദിഷ്ടം ബഹുമാനത്വാത് പ്രധാനം ജ്ഞേയമ്| തയോരിതി പിത്താസൃജോഃ| സംസൃഷ്ടയോരിതി ഏകമാനേന യുക്തയോഃ| കഫേ വ്യോഷകഷായലവണൈര്യുതമിത്യന്തം യാവത് ‘അന്തരപാനം’ ഇത്യനുവര്തതേ| വാതേന വിശീത്യാദൌ മധുരാമ്ലകഷായോ ബസ്തിരിതി മധുരാദിദ്രവ്യക്വാഥാദികൃതോ ബസ്തിര്ദേയ ഇത്യര്ഥഃ| ശകൃച്ഛോണിതയോരിത്യാദൌ അന്യോന്യസംസര്ഗേ സതി ശകൃതാ ശോണിതേ ശോണിതേന വാ ശകൃതി സംസൃഷ്ടേ; ഏവം പിത്തശകൃതോഃ രക്തപിത്തയോശ്ച ദ്വിവിധഃ സംസര്ഗോ വ്യാഖ്യേയഃ| വിട്പിത്തശോണിതൈരിതി പ്രത്യേകം വിഡാദിഭിഃ കഫേ സംസൃഷ്ടേ| കഫവിമൂര്ച്ഛിതേ ഇതി കഫേനാപ്രധാനേന സംസൃഷ്ടേ ഇത്യര്ഥഃ||൨൬-൩൩||
Adhikarana 21 (34) · Śloka 34
ത്രിചതുഃപഞ്ചസംസര്ഗാനേവമേവ വികല്പയേത്| യുക്തിശ്ചൈഷാതിസാരോക്താ സര്വരോഗേഷ്വപി സ്മൃതാ||൩൪||
त्रिचतुःपञ्चसंसर्गानेवमेव विकल्पयेत्| युक्तिश्चैषातिसारोक्ता सर्वरोगेष्वपि स्मृता||३४||
🔊 Audio coming soon
അനുക്തസംസര്ഗചികിത്സാം സൂത്രയന്നാഹ- ത്രിചതുരിത്യാദി| ത്രിചതുഃപഞ്ചസംസര്ഗാനിതി ആമാദീനാം ത്രിക-ചതുഷ്ക-പഞ്ചകരൂപാന് സംസര്ഗാന്| ഏവമേവ വികല്പയേദിതി പ്രധാനാദിമേലകേന വികല്പയേത്, തഥാ ഭേഷജമപി തേഷാം യഥോക്തഭേഷജാനുസാരേണ കല്പയേദിത്യര്ഥഃ| ഏതേ ച ഭേദാ ലിഖ്യമാനാ അതിബഹുപ്രഭേദതയാ ഗ്രന്ഥഗൌരവമാപാദയന്തി, സ്വയം ച ബുദ്ധിമതാ സുകരവിഭാഗാ ഏവേതി ന ലിഖ്യന്തേ| ഏവമാദിസംസര്ഗകൃതം രോഗഭേദമന്യത്രാപി ബുദ്ധ്യാ കര്തവ്യതയാऽതിദിശന്നാഹ- സര്വരോഗേഷ്വപി സ്മൃതേതി| ഇയം വ്യവസ്ഥാ സര്വരോഗേഷ്വേവയഥാസമ്ഭവമാചാര്യാനുമതേത്യര്ഥഃ| തത്ര ഗ്രഹണീഗദേ യത്ര തു ഷഡപ്യാമാദയഃ സമ്ഭവന്തി, തത്രൈവം സംസര്ഗാഃ പ്രകല്പ്യന്തേ; യത്ര ച ത്രയോദോഷാഃ സമ്ഭവന്തി, ശോണിതേന വാ സമം ചത്വാരഃ, തത്ര തേഷാമേവ പരസ്പരസംസര്ഗോ ഭേഷജവിഭാഗാര്ഥം കല്പനീയഃ||൩൪||
Adhikarana 22 (35) · Śloka 35
യുഗപത് ഷഡ്രസം ഷണ്ണാം സംസര്ഗേ പാചനം ഭവേത് | നിരാമാണാം തു പഞ്ചാനാം ബസ്തിഃ ഷാഡ്രസികോ മതഃ||൩൫||
युगपत् षड्रसं षण्णां संसर्गे पाचनं भवेत् | निरामाणां तु पञ्चानां बस्तिः षाड्रसिको मतः||३५||
🔊 Audio coming soon
ആമാദിഷട്കസമുദയരൂപസംസര്ഗേ കാര്യമാഹ- യുഗപദിത്യാദി| യുഗപദിതി ഏകദൈവ മിലിതാനാം ഷണ്ണാമിതി യാവത്| ഷഡ്രസമിതി മിലിതഷഡ്രസകൃതമ്| നിരാമാണാമിതി ആമവര്ജിതാനാം ശകൃദാദീനാം പഞ്ചാനാമ്| ഷാഡ്രസിക ഇതി ഷഡ്രസമേലകേന കൃതഃ||൩൫||
Adhikarana 23 (36-42) · Śloka 42
ഉദുമ്ബരശലാടൂനി ജമ്ബ്വാമ്രോദുമ്ബരത്വചഃ| ശങ്ഖം സര്ജരസം ലാക്ഷാം കര്ദമം ച പലാംശികമ്||൩൬|| പിഷ്ട്വാ തൈഃ സര്പിഷഃ പ്രസ്ഥം ക്ഷീരദ്വിഗുണിതം പചേത്| അതീസാരേഷു സര്വേഷു പേയമേതദ്യഥാബലമ്||൩൭|| കച്ഛുരാധാതകീബില്വസമങ്ഗാരക്തശാലിഭിഃ| മസൂരാശ്വത്ഥശുങ്ഗൈശ്ച യവാഗൂഃ സ്യാജ്ജലേ ശൃതൈഃ||൩൮|| ബാലോദുമ്ബരകട്വങ്ഗസമങ്ഗാപ്ലക്ഷപല്ലവൈഃ | മസൂരധാതകീപുഷ്പബലാഭിശ്ച തഥാ ഭവേത്||൩൯|| സ്ഥിരാദീനാം ബലാദീനാമിക്ഷ്വാദീനാമഥാപി വാ| ക്വാഥേഷു സമസൂരാണാം യവാഗ്വഃ സ്യുഃ പൃഥക് പൃഥക്||൪൦|| കച്ഛുരാമൂലശാല്യാദിതണ്ഡുലൈരുപസാധിതാഃ| ദധിതക്രാരനാലാമ്ലക്ഷീരേഷ്വിക്ഷുരസേऽപി വാ||൪൧|| ശീതാഃ സശര്കരാക്ഷൌദ്രാഃ സര്വാതിസാരനാശനാഃ| സസര്പിര്മരിചാജാജ്യോ മധുരാ ലവണാഃ ശിവാഃ||൪൨||
उदुम्बरशलाटूनि जम्ब्वाम्रोदुम्बरत्वचः| शङ्खं सर्जरसं लाक्षां कर्दमं च पलांशिकम्||३६|| पिष्ट्वा तैः सर्पिषः प्रस्थं क्षीरद्विगुणितं पचेत्| अतीसारेषु सर्वेषु पेयमेतद्यथाबलम्||३७|| कच्छुराधातकीबिल्वसमङ्गारक्तशालिभिः| मसूराश्वत्थशुङ्गैश्च यवागूः स्याज्जले शृतैः||३८|| बालोदुम्बरकट्वङ्गसमङ्गाप्लक्षपल्लवैः | मसूरधातकीपुष्पबलाभिश्च तथा भवेत्||३९|| स्थिरादीनां बलादीनामिक्ष्वादीनामथापि वा| क्वाथेषु समसूराणां यवाग्वः स्युः पृथक् पृथक्||४०|| कच्छुरामूलशाल्यादितण्डुलैरुपसाधिताः| दधितक्रारनालाम्लक्षीरेष्विक्षुरसेऽपि वा||४१|| शीताः सशर्कराक्षौद्राः सर्वातिसारनाशनाः| ससर्पिर्मरिचाजाज्यो मधुरा लवणाः शिवाः||४२||
🔊 Audio coming soon
സര്വാതീസാരസാധാരണം ഭേഷജമാഹ- ഉദുമ്ബരേത്യാദി| ‘രക്തശാലിഭിഃ’ ഇത്യത്ര ‘രക്തമൂലിഭിഃ’ ഇതി പാഠേ ‘രക്തമൂലീ രക്തൈരണ്ഡമ്’ ഇത്യപരേ| ജലേ ശൃതൈരിതി ഷഡങ്ഗവിധാനേന ജലേ ശൃതൈഃ| ബാലോദുമ്ബരമ് ഉദുമ്ബരശലാടു| ഭവേദിതി യവാഗൂര്ഭവേത്| ഇക്ഷ്വാദീനാമിതി തൃണപഞ്ചമൂലപഠിതാനാം ശരവര്ജിതാനാമിക്ഷുകുശകാശശാലിമൂലാനാമ്| ശാല്യാദിതണ്ഡുലൈരിതി രക്തശാലികലമാദിതണ്ഡുലൈഃ| ദധ്യാദിഭിരത്ര ജലസ്ഥാനീയൈര്യവാഗൂഃ സാധനീയാ||൩൬-൪൨||
Adhikarana 24 (43-45) · Śloka 45
ഭവന്തി ചാത്ര ശ്ലോകാഃ- സ്നിഗ്ധാമ്ലലവണമധുരം പാനം ബസ്തിശ്ച മാരുതേ കോഷ്ണഃ| ശീതം തിക്തകഷായം മധുരം പിത്തേ ച രക്തേ ച||൪൩|| തിക്തോഷ്ണകഷായകടുശ്ലേഷ്മണി സങ്ഗ്രാഹി വാതനുച്ഛകൃതി| പാചനമാമേ പാനം പിച്ഛാസൃഗ്ബസ്തയോ രക്തേ||൪൪|| അതിസാരം പ്രത്യുക്തം മിശ്രം ദ്വന്ദ്വാദിയോഗജേഷ്വപി ച| തത്രോദ്രേകവിശേഷാദ്ദോഷേഷൂപക്രമഃ കാര്യഃ||൪൫||
भवन्ति चात्र श्लोकाः- स्निग्धाम्ललवणमधुरं पानं बस्तिश्च मारुते कोष्णः| शीतं तिक्तकषायं मधुरं पित्ते च रक्ते च||४३|| तिक्तोष्णकषायकटुश्लेष्मणि सङ्ग्राहि वातनुच्छकृति| पाचनमामे पानं पिच्छासृग्बस्तयो रक्ते||४४|| अतिसारं प्रत्युक्तं मिश्रं द्वन्द्वादियोगजेष्वपि च| तत्रोद्रेकविशेषाद्दोषेषूपक्रमः कार्यः||४५||
🔊 Audio coming soon
പ്രപഞ്ചോക്തം ഭേഷജം സങ്ഗ്രഹേണാഭിദധാതി- ഭവന്തി ചാത്രേത്യാദി| പാനമിതി പാചനപാനമ്| ബസ്തിശ്ചേതി സ്നിഗ്ധാമ്ലലവണമധുര ഏവ ബസ്തിഃ| മാരുതേ ഇതി മാരുതാതിസാരേ; ഏവമന്യത്രാപി പിത്തേ ഇത്യാദൌ പിത്താദിജാതിസാരേ ഇതി ജ്ഞേയമ്| സങ്ഗ്രാഹി വാതനുദിത്യത്ര ‘ഭേഷജം’ ഇതി ശേഷഃ; തച്ച ഭേഷജം യഥോക്തബസ്ത്യാദിരൂപമേവ| പാചനമാമേ പാനമിതി പാചനഘനാതിവിഷാദിദ്രവ്യകൃതം പാനമിത്യര്ഥഃ| പിച്ഛാബസ്തയോऽസൃഗ്ബസ്തയശ്ചേതി പിച്ഛാസൃഗ്ബസ്തയഃ| ഉക്തമിതി സാക്ഷാദതിദേശേന ച ത്രികാദിസംസര്ഗേ പ്രോക്തമ്| മിശ്രമിതി ഏതദേവ പ്രത്യേകം മിശ്രീകൃതമ്| ദ്വന്ദ്വാദിയോഗജേഷ്വിതി ത്രിചതുഷ്കാദിസംസര്ഗജേऽതിസാരേ| തത്രോദ്രേകാദിവിശേഷാദിതി സംസര്ഗ ഏവ ബലാബലവിശേഷാദുപക്രമസ്യാപി വിശേഷോ ഭവതി| ഏതദേവ ബലാപേക്ഷം ബഹുദുര്ബലാऽപ്രത്യനീകം ബസ്ത്യേകഭേഷജമിതി ശേഷഃ(?)||൪൩-൪൫||
Adhikarana 25 (46) · Śloka 46
തത്ര ശ്ലോകഃ- പ്രാസൃതികാഃ സവ്യാപത്ക്രിയാ നിരൂഹാസ്തഥാऽതിസാരഹിതാഃ| രസകല്പഘൃതയവാഗ്വശ്ചോക്താ ഗുരുണാ പ്രസൃതസിദ്ധൌ||൪൬||
तत्र श्लोकः- प्रासृतिकाः सव्यापत्क्रिया निरूहास्तथाऽतिसारहिताः| रसकल्पघृतयवाग्वश्चोक्ता गुरुणा प्रसृतसिद्धौ||४६||
🔊 Audio coming soon
പ്രാസൃതികാ ഇത്യാദ്യധ്യായാര്ഥസങ്ഗ്രഹഃ| സവ്യാപത്ക്രിയാ ഇതി വ്യാപദശ്ച മൃദുബസ്തികൃതജാഡ്യാദികാ ഉക്താഃ, തഥാ ക്രിയാശ്ച താസാമേവ വ്യാപദാമുക്താഃ| നിരൂഹാശ്ചാതിസാരചികിത്സിതേ പ്രോക്താഃ| രസകല്പശ്ചാതീസാരേഷു രസോദ്ദേശചികിത്സയാ കൃതഃ| ഘൃതം ചോദുമ്ബരേത്യാദിനോക്തമ്||൪൬||
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേऽപ്രാപ്തേ ദൃഢബലസമ്പൂരിതേ സിദ്ധിസ്ഥാനേ പ്രാസൃതയോഗീയസിദ്ധിര്നാമാഷ്ടമോऽധ്യായഃ ||൮||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते सिद्धिस्थाने प्रासृतयोगीयसिद्धिर्नामाष्टमोऽध्यायः ||८||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീചക്രപാണിദത്തപ്രണീതായാമായുര്വേദദീപികായാം ചരകതാത്പര്യടീകായാം സിദ്ധിസ്ഥാനേ പ്രാസൃതയോഗീയസിദ്ധിര്നാമാഷ്ടമോऽധ്യായഃ||൮||