Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤ ਉਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਸਿਦ੍ਧਿਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथात उत्तरबस्तिसिद्धिं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਪਾਰਿਸ਼ੇਸ੍ਯਾਦੇਵੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਸਿਦ੍ਧਿਰਭਿਧੀਯਤੇ| ਉਤ੍ਤਰਾਣਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਨਾਂ ਬਸ੍ਤੀਨਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਰੁਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਸਿਦ੍ਧਿਃ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
ਅਥ ਸ੍ਵਲ੍ਵਾਤੁਰਂ ਵੈਦ੍ਯਃ ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਵਮਨਾਦਿਭਿਃ| ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਕਸ਼ਮਲ੍ਪਾਗ੍ਨਿਂ ਮੁਕ੍ਤਸਨ੍ਧਾਨਬਨ੍ਧਨਮ੍||੩|| ਨਿਰ੍ਹਤਾਨਿਲਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਕਫਪਿਤ੍ਤਂ ਕਸ਼ਾਸ਼ਯਮ੍| ਸ਼ੂਨ੍ਯਦੇਹਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਾਸਹਿਸ੍ਣੁਂ ਪਰਿਪਾਲਯੇਤ੍||੪|| ਯਥਾਣ੍ਡਂ ਤਰੁਣਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਤੈਲਪਾਤ੍ਰਂ ਯਥੈਵ ਚ| ਗੋਪਾਲ ਇਵ ਦਣ੍ਡੀ ਗਾਃ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਦਪਚਾਰਤਃ||੫||
अथ स्वल्वातुरं वैद्यः संशुद्धं वमनादिभिः| दुर्बलं कृशमल्पाग्निं मुक्तसन्धानबन्धनम्||३|| निर्हृतानिलविण्मूत्रकफपित्तं कृशाशयम्| शून्यदेहं प्रतीकारासहिष्णुं परिपालयेत्||४|| यथाऽण्डं तरुणं पूर्णं तैलपात्रं यथैव च| गोपाल इव दण्डी गाः सर्वस्मादपचारतः||५||
🔊 Audio coming soon
ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਬਸ੍ਤੀਨਾਂ ਵਿਸਯਂ ਮਿਥ੍ਯੋਪਚਾਰਜਨਿਤਵ੍ਯਾਧਿਸਮੂਹਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਂ ਸਮ੍ਯਗੁਪਚਾਰਮੇਵ ਤਾਵਦਾਹ- ਅਥ ਸ੍ਵਲ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਮਨਾਦਿਭਿਰਿਤਿ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਨਿਰੂਹਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨੈਃ; ਕਿਨ੍ਤੁ ਨਿਰੂਹਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਯੋਰ੍ਨ ਸਰ੍ਵਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ ਪੇਯਾਦਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ, ਤੇਨਾਯਂ ਕ੍ਰਮ ਏਤਯੋਰ੍ਨ ਭਵਤਿ| ਮੁਕ੍ਤਸਨ੍ਧਾਨਬਨ੍ਧਨਮਿਤਿ ਮੁਕ੍ਤਸਨ੍ਧਿਬਨ੍ਧਨਮ੍| ਕਸ਼ਾਸ਼ਯਮਿਤਿ ਦੋਸਸ਼ੂਨ੍ਯਾਮਾਸ਼ਯਮ੍| ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਾਸਹਿਸ੍ਣੁਮਿਤਿ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ਭਾਸ੍ਯਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਸਮਂ; ਕਿਂਵਾ ਵਮਨਾਦਿਪ੍ਰਯੋਗਾਸਹਿਸ੍ਣੁਮ੍| ਪਰਿਪਾਲਯੇਤ੍ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਦਪਚਾਰਤ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤਰੁਣਾਣ੍ਡਾਦਿਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਤ੍ਰਯਾਭਿਧਾਨਂ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਭਵਿਸ੍ਯਤੀਤ੍ਯਭਿਪ੍ਰਾਯੇਣ||੩-੫||
Adhikarana 3 (6-8) · Śloka 8
ਅਗ੍ਨਿਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਂ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੇਯਾਦਿਨਾ ਭਿਸਕ੍| ਰਸੋਤ੍ਤਰੇਣੋਪਚਰੇਤ੍ ਕ੍ਰਮੇਣ ਕ੍ਰਮਕੋਵਿਦਃ||੬|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਸ੍ਵਾਦੁਹਦ੍ਯਾਨਿ ਤਤੋਮ੍ਲਲਵਣੌ ਰਸੌ| ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤੌ ਤਤੋ ਭੂਯਃ ਕਸਾਯਕਟੁਕੌ ਤਤਃ||੭|| ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਾਨਾਂ ਰਸਾਨਾਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਯੋਃ| ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਦੁਪਯੋਗੇਨ ਪ੍ਰਕਤਿਂ ਗਮਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍||੮||
अग्निसन्धुक्षणार्थं तु पूर्वं पेयादिना भिषक्| रसोत्तरेणोपचरेत् क्रमेण क्रमकोविदः||६|| स्निग्धाम्लस्वादुहृद्यानि ततोऽम्ललवणौ रसौ| स्वादुतिक्तौ ततो भूयः कषायकटुकौ ततः||७|| अन्योऽन्यप्रत्यनीकानां रसानां स्निग्धरूक्षयोः| व्यत्यासादुपयोगेन प्रकृतिं गमयेद्भिषक्||८||
🔊 Audio coming soon
ਰਸੋਤ੍ਤਰੇਣੋਪਚਰੇਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਰਸਃ ਮਾਂਸਰਸਰੂਪ ਉਤ੍ਤਰੇ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਤੇਨ ਪੇਯਾਦਿਨਾ ਰਸੋਤ੍ਤਰੇਣ ਕ੍ਰਮੇਣ; ਕਿਂਵਾ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਯੋਰਨ੍ਤਰੇ ਪੇਯਾਦਿਨਾ ਕ੍ਰਮੇਣੋਪਚਰੇਤ੍, ਨਿਰੂਹੇ ਤੁ ਰਸੋਤ੍ਤਰੇਣੇਤਿ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ| ਤਤ੍ਰ ਚ ਨਿਰੂਹੇ ਸ੍ਤੋਕਾਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਾਪੇਕ੍ਸ੍ਯਾ ਰਸਾਦਿਰੇਵ ਕ੍ਰਮੋ ਭਵਤੀਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਮੇਵ ਪ੍ਰਾਕ੍; ਕਿਂਵਾ ਰਸਾਭ੍ਯਾਸਕ੍ਰਮ ਉਤ੍ਤਰਕਾਲਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਤੇਨ ਪੇਯਾਦਿਨਾ ਰਸੋਤ੍ਤਰੇਣ| ਰਸਾਭ੍ਯਾਸਕ੍ਰਮਮੇਵਾਹ- ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਸ੍ਵਾਦੁਹਦ੍ਯਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੇਯਾਕ੍ਰਮੋਤ੍ਤਰਕਾਲਂ ਯਦਾ ਵਿਰੇਚਨਾਦਿਕਰ੍ਮਾਨ੍ਤਰਂ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤਦਾ ਸਂਸ਼ੋਧਨਮੂਲਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਤਿਭੋਜਨਾਰ੍ਥਂ ਬਲਾਪ੍ਯਾਯਨਾਰ੍ਥਂ ਚਾਯਂ ਰਸਾਭ੍ਯਾਸਕ੍ਰਮੋ ਜ੍ਞੇਯਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮੇ ਏਵ ਰਸਸਂਸ੍ਕਾਰਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਸਿਦ੍ਧਾਦਿਕ੍ਰਮਂ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਚਾਮ੍ਲਸ੍ਵਾਦੂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥਿਤਵਾਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨਾਯੋਪਯੁਜ੍ਯੇਤੇ, ਤਥਾਮ੍ਲਲਵਣੈ ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਸ੍ਥਿਤਾਗ੍ਨਿਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਂ, ਤਤਃ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤੌ, ਤਤਃ ਪਿਤ੍ਤੋਰ੍ਧ੍ਵਸ੍ਥਿਤਕਫਪ੍ਰਸ਼ਮਨਾਰ੍ਥਂ ਕਸਾਯਕਟੁਕੌ, ਇਤ੍ਯੇਸ ਕ੍ਰਮਃ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਚ ਯੌ ਰਸੌ ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਭੂਤੌ ਤਾਵੇਵ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਾਵੁਪਯੁਜ੍ਯੇਤੇ| ਏਸਾਂ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਰਸਯੁਗ੍ਮਾਨਾਮੁਪਯੋਗਃ ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮੇ ਏਵ| ਏਵਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਨ੍ਨਕਾਲੈਃ ਸਰ੍ਵਰਸਭੋਜਨਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰੁਤ੍ਤਮਵਿਧਯਾ ਜ੍ਞੇਯਾ| ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਾਨਾਮਿਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮਭਿਭਾਵਕਾਨਾਮ੍| ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਦੁਪਯੋਜਯੇਦਿਤਿ ਏਕਂ ਯੁਗ੍ਮਮੁਪਯੁਜ੍ਯਾਪਰਸ੍ਯ ਯੁਗ੍ਮਸ੍ਯੋਪਯੋਗਃ| ਪ੍ਰਕਤਿਂ ਗਮਯੇਦਿਤਿ ਪ੍ਰਕਤਿਭੋਜਨਂ ਗਮਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ਤਰਂ ਰਸਾਭ੍ਯਾਸੇ ਪ੍ਰਾਹ- ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਯੋਰਿਤਿ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰਸਮੁਪਯੁਜ੍ਯ ਰੂਕ੍ਸੋ ਯੋਜ੍ਯਃ, ਰੂਕ੍ਸਂ ਵੋਪਯੁਜ੍ਯ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣ ਪ੍ਰਕਤਿਭੋਜਨਂ ਗਮਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸੌ ਚਾਤ੍ਰੋਦਾਹਰਣਾਰ੍ਥਮੁਪਾਤੌ, ਤੇਨ ਗੁਰੁਲਘ੍ਵਾਦਿਯੁਗ੍ਮਰਸਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਭ੍ਯਾਸੋਪ੍ਯਤ੍ਰ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਃ| ਕਿਂਵਾ ਕਸਾਯਕਟੁਕੌ ਤਤ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਯੁਗ੍ਮਰਸਾਭ੍ਯਾਸ ਉਪਦਰ੍ਸ਼ਿਤਃ, ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਾਨਾਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸੇਨਾਭ੍ਯਾਸ ਉਚ੍ਯਤੇ||੬-੮||
Adhikarana 4 (9) · Śloka 9
ਸਰ੍ਵਕ੍ਸਮੋ ਹ੍ਯਸਂਸਰ੍ਗੋ ਰਤਿਯੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਥਿਰੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ| ਬਲਵਾਨ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਪ੍ਰਕਤਿਂ ਗਤਃ||੯||
सर्वक्षमो ह्यसंसर्गो रतियुक्तः स्थिरेन्द्रियः| बलवान् सत्त्वसम्पन्नो विज्ञेयः प्रकृतिं गतः||९||
🔊 Audio coming soon
ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮਰਸਾਭ੍ਯਾਸਾਭ੍ਯਾਮੁਪਪਾਦਿਤਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਸ੍ਯ ਪੁਂਸੋ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਸਰ੍ਵਕ੍ਸਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਵਕ੍ਸਮ ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਰਸਾਭ੍ਯਾਸਕ੍ਸਮਃ| ਅਸਂਸਰ੍ਗ ਇਤਿ ਅਸਕ੍ਤਵੇਗਃ; ਕਿਂਵਾ ‘ਨਿਰਾਸਙ੍ਗ’ ਇਤਿ ਪਾਠਃ, ਨਿਰਾਸਙ੍ਗਃ ਪ੍ਰਤਿਨਿਯਤਵਿਸਯਾਪਰਾਹਤਃ ਸਰ੍ਵਚੇਸ੍ਟਾਕ੍ਸਮਃ||੯||
Adhikarana 5 (10-12) · Śloka 12
ਏਤਾਂ ਪ੍ਰਕਤਿਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਮਹਾਦੋਸਕਰਾਣ੍ਯਸ੍ਟਾਵਿਮਾਨਿ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ||੧੦|| ਉਚ੍ਚੈਰ੍ਭਾਸ੍ਯਂ ਰਥਕ੍ਸੋਭਮਵਿਚਙ੍ਕ੍ਰਮਣਾਸਨੇ| ਅਜੀਰ੍ਣਾਹਿਤਭੋਜ੍ਯੇ ਚ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਸਮੈਥੁਨਮ੍||੧੧|| ਤਜ੍ਜਾ ਦੇਹੋਰ੍ਧ੍ਵਸਰ੍ਵਾਧੋਮਧ੍ਯਪੀਡਾਮਦੋਸਜਾਃ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਾਃ ਕ੍ਸਯਜਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍||੧੨||
एतां प्रकृतिमप्राप्तः सर्ववर्ज्यानि वर्जयेत्| महादोषकराण्यष्टाविमानि तु विशेषतः||१०|| उच्चैर्भाष्यं रथक्षोभमविचङ्क्रमणासने| अजीर्णाहितभोज्ये च दिवास्वप्नं समैथुनम्||११|| तज्जा देहोर्ध्वसर्वाधोमध्यपीडामदोषजाः| श्लेष्मजाः क्षयजाश्चैव व्याध्यः स्युर्यथाक्रमम्||१२||
🔊 Audio coming soon
ਤਜ੍ਜਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ਭਾਸ੍ਯਾਦਿਜਾ ਦੇਹੋਰ੍ਧ੍ਵਪੀਡਾਦਯੋ ਜ੍ਞੇਯਾਃ| ਉਚ੍ਚੈਰ੍ਭਾਸ੍ਯਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਦੇਹੇ ਪੀਡਾ, ਰਥਕ੍ਸੋਭਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਦੇਹਪੀਡਾ, ਅਤਿਚਙ੍ਕ੍ਰਮਣਾਦਧਃ ਪੀਡਾ, ਅਤ੍ਯਾਸਨਾਦ੍ਦੇਹਮਧ੍ਯਪੀਡਾ, ਅਜੀਰ੍ਣਭੋਜਨੇਨਾਮਜਾਃ, ਅਹਿਤਭੋਜਨੇਨ ਦੋਸਜਾਃ, ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨੇਨ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਾਃ, ਮੈਥੁਨੇਨ ਕ੍ਸਯਜਾ ਇਤਿ||੧੦-੧੨||
Adhikarana 6 (13-14) · Śloka 14
ਤੇਸਾਂ ਵਿਸ੍ਤਰਤੋ ਲਿਙ੍ਗਮੇਕੈਕਸ੍ਯ ਚ ਭੇਸਜਮ੍| ਯਥਾਵਤ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ ਬਸ੍ਤੀਂਸ਼੍ਚ ਯਾਪਨਾਨ੍||੧੩|| ਤਤ੍ਰੋਚ੍ਚੈਰ੍ਭਾਸ੍ਯਾਤਿਭਾਸ੍ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਿਰਸ੍ਤਾਪਸ਼ਙ੍ਖਕਰ੍ਣਨਿਸ੍ਤੋਦਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੋਪਰੋਧਮੁਖਤਾਲੁਕਣ੍ਠਸ਼ੋਸਤੈਮਿਰ੍ਯਪਿਪਾਸਾਜ੍ਵਰਤਮਕ- ਹਨੁਗ੍ਰਹਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭਨਿਸ੍ਠੀਵਨੋਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਸ੍ਵਰਭੇਦਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਾਦਯਃ ਸ੍ਯੁਃ (੧)| ਰਥਕ੍ਸੋਭਾਤ੍ ਸਨ੍ਧਿਪਰ੍ਵਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਹਨੁਨਾਸਾਕਰ੍ਣਸ਼ਿਰਃਸ਼ੂਲਤੋਦਕੁਕ੍ਸਿਕ੍ਸੋਭਾਟੋਪਾਨ੍ਤ੍ਰਕੂਜਨਾਧ੍ਮਾਨਹਦਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਪਰੋਧ- ਸ੍ਫਿਕ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਵਙ੍ਕ੍ਸਣਵਸਣਕਟੀਪਸ੍ਠਵੇਦਨਾਸਨ੍ਧਿਸ੍ਕਨ੍ਧਗ੍ਰੀਵਾਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਙ੍ਗਾਭਿਤਾਪਪਾਦਸ਼ੋਫਪ੍ਰਸ੍ਵਾਪਹਰ੍ਸਣਾਦਯਃ (੨)| ਅਤਿਚਙ੍ਕਮਣਾਤ੍ ਪਾਦਜਙ੍ਘੋਰੁਜਾਨੁਵਙ੍ਕ੍ਸਣਸ਼੍ਰੋਣੀਪਸ੍ਠਸ਼ੂਲਸਕ੍ਥਿਸਾਦਨਿਸ੍ਤੋਦ- ਪਿਣ੍ਡਿਕੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਾਂਸਾਭਿਤਾਪਸਿਰਾਧਮਨੀਹਰ੍ਸਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਦਯਃ (੩)| ਅਤ੍ਯਾਸਨਾਦ੍ਰਥਕ੍ਸੋਭਜਾਃ ਸ੍ਫਿਕ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਵਙ੍ਕ੍ਸਣਵਸਣਕਟੀਪਸ੍ਠਵੇਦਨਾਦਯਃ (੪)| ਅਜੀਰ੍ਣਾਧ੍ਯਸ਼ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਮੁਖਸ਼ੋਸਾਧ੍ਮਾਨਸ਼ੂਲਨਿਸ੍ਤੋਦਪਿਪਾਸਾਗਾਤ੍ਰਸਾਦਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਤੀਸਾਰਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਜ੍ਵਰਪ੍ਰਵਾਹਣਾਮਵਿਸਾਦਯਃ(੫)| ਵਿਸਮਾਹਿਤਾਸ਼ਨਾਭ੍ਯਾਮਨਨ੍ਨਾਭਿਲਾਸਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਕਣ੍ਡੂਪਾਮਾਗਾਤ੍ਰਸਾਦਵਾਤਾਦਿਪ੍ਰਕੋਪਜਾਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਵਿਕਾਰਾਦਯਃ (੬)| ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਰੋਚਕਾਵਿਪਾਕਾਗ੍ਨਿਨਾਸ਼ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਕਣ੍ਡੂਪਾਮਾਦਾਹਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਙ੍ਗਮਰ੍ਦਹਤ੍ਸ੍ਤਮ੍ਭਜਾਡ੍ਯਤਨ੍ਦ੍ਰਾਨਿਦ੍ਰਾ- ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਗ੍ਰਨ੍ਥਿਜਨ੍ਮਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਰਕ੍ਤਮੂਤ੍ਰਾਕ੍ਸਿਤਾਤਾਲੁਲੇਪਾਃ (੭)| ਵ੍ਯਵਾਯਾਦਾਸ਼ੁਬਲਨਾਸ਼ੋਰੁਸਾਦਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤਿਗੁਦਮੇਢ੍ਰਵਙ੍ਕ੍ਸਣੋਰੁਜਾਨੁਜਙ੍ਘਾਪਾਦਸ਼ੂਲਹਦਯਸ੍ਪਨ੍ਦਨਨੇਤ੍ਰਪੀਡਾਙ੍ਗਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯ- ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਾਰ੍ਗਸ਼ੋਣਿਤਾਗਮਨਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਸ਼ੋਣਿਤਸ੍ਠੀਵਨਸ੍ਵਰਾਵਸਾਦਕਟੀਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯੈਕਾਙ੍ਗਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਰੋਗਮੁਸ੍ਕਸ਼੍ਵਯਥੁ- ਵਾਤਵਰ੍ਚੋਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਸ਼ੁਕ੍ਰਵਿਸਰ੍ਗਜਾਡ੍ਯਵੇਪਥੁਬਾਧਿਰ੍ਯਵਿਸਾਦਾਦਯਃ ਸ੍ਯੁਃ; ਅਵਲੁਪ੍ਯਤ ਇਵ ਗੁਦਃ, ਤਾਡ੍ਯਤ ਇਵ ਮੇਢ੍ਰਮ੍, ਅਵਸੀਦਤੀਵ ਮਨੋ, ਵੇਪਤੇ ਹਦਯਂ, ਪੀਡ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਨ੍ਧਯਃ, ਤਮਃ ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯਤ ਇਵ ਚ (੮)| ਇਤ੍ਯੇਵਮੇਭਿਰਸ੍ਟਭਿਰਪਚਾਰੈਰੇਤੇ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਾਃ||੧੪||
तेषां विस्तरतो लिङ्गमेकैकस्य च भेषजम्| यथावत्सम्प्रवक्ष्यामि सिद्धान् बस्तींश्च यापनान्||१३|| तत्रोच्चैर्भाष्यातिभाष्याभ्यां शिरस्तापशङ्खकर्णनिस्तोदश्रोत्रोपरोधमुखतालुकण्ठशोषतैमिर्यपिपासाज्वरतमक- हनुग्रहमन्यास्तम्भनिष्ठीवनोरःपार्श्वशूलस्वरभेदहिक्काश्वासादयः स्युः (१)| रथक्षोभात् सन्धिपर्वशैथिल्यहनुनासाकर्णशिरःशूलतोदकुक्षिक्षोभाटोपान्त्रकूजनाध्मानहृदयेन्द्रियोपरोध- स्फिक्पार्श्ववङ्क्षणवृषणकटीपृष्ठवेदनासन्धिस्कन्धग्रीवादौर्बल्याङ्गाभितापपादशोफप्रस्वापहर्षणादयः (२)| अतिचङ्कमणात् पादजङ्घोरुजानुवङ्क्षणश्रोणीपृष्ठशूलसक्थिसादनिस्तोद- पिण्डिकोद्वेष्टनाङ्गमर्दांसाभितापसिराधमनीहर्षश्वासकासादयः (३)| अत्यासनाद्रथक्षोभजाः स्फिक्पार्श्ववङ्क्षणवृषणकटीपृष्ठवेदनादयः (४)| अजीर्णाध्यशनाभ्यां तु मुखशोषाध्मानशूलनिस्तोदपिपासागात्रसादच्छर्द्यतीसारमूर्च्छाज्वरप्रवाहणामविषादयः(५)| विषमाहिताशनाभ्यामनन्नाभिलाषदौर्बल्यवैवर्ण्यकण्डूपामागात्रसादवातादिप्रकोपजाश्च ग्रहण्यर्शोविकारादयः (६)| दिवास्वप्नादरोचकाविपाकाग्निनाशस्तैमित्यपाण्डुत्वकण्डूपामादाहच्छर्द्यङ्गमर्दहृत्स्तम्भजाड्यतन्द्रानिद्रा- प्रसङ्गग्रन्थिजन्मदौर्बल्यरक्तमूत्राक्षितातालुलेपाः (७)| व्यवायादाशुबलनाशोरुसादशिरोबस्तिगुदमेढ्रवङ्क्षणोरुजानुजङ्घापादशूलहृदयस्पन्दननेत्रपीडाङ्गशैथिल्य- शुक्रमार्गशोणितागमनकासश्वासशोणितष्ठीवनस्वरावसादकटीदौर्बल्यैकाङ्गसर्वाङ्गरोगमुष्कश्वयथु- वातवर्चोमूत्रसङ्गशुक्रविसर्गजाड्यवेपथुबाधिर्यविषादादयः स्युः; अवलुप्यत इव गुदः, ताड्यत इव मेढ्रम्, अवसीदतीव मनो, वेपते हृदयं, पीड्यन्ते सन्धयः, तमः प्रवेश्यत इव च (८)| इत्येवमेभिरष्टभिरपचारैरेते प्रादुर्भवन्त्युपद्रवाः||१४||
🔊 Audio coming soon
ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਚੈਰ੍ਭਾਸ੍ਯਾਦਿਕੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਃ ਪ੍ਰਾਯੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤ ਏਵ| ਅਤਿਭਾਸਿਤਸ੍ਯਾਸੂਤ੍ਰਿਤਸ੍ਯੋਚ੍ਚੈਰ੍ਭਾਸ੍ਯੇਣ ਸਮਾਨਤ੍ਵਾਦੁਦਾਹਰਣਮ੍| ਪਿਣ੍ਡਿਕੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਂ ਜਙ੍ਘਾਪਿਣ੍ਡਿਕਯੋਰੁਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਾਕਾਰਾ ਵੇਦਨਾ| ਸਿਰਾਧਮਨੀਹਰ੍ਸਃ ਸਿਰਾਧਮਨ੍ਯੋਰੁਚ੍ਛੂਲ(ਨ)ਤ੍ਵਮ੍| ਰਥਕ੍ਸੋਭਜਾ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਸਨ੍ਧਿਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਾਦੀਨਾਮਪਿ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਦਤਸ੍ਤਨ੍ਨਿਰਾਸਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਸ੍ਫਿਕ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਵਙ੍ਕ੍ਸਣਵਸਣਕਟੀਪਸ੍ਠਵੇਦਨਾਦਯਃ ਸ੍ਯੁਰਿਤਿ| ਅਜੀਰ੍ਣਾਧ੍ਯਸ਼ਨਾਭ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਅਜੀਰ੍ਣਾਸ਼ਨਸ੍ਯਾਮਜਵਿਕਾਰਕਰ੍ਤਤ੍ਵਾਦਧ੍ਯਸ਼ਨਸ੍ਯਾਸੂਤ੍ਰਿਤਸ੍ਯੋਪਾਦਾਨਮ੍| ਏਵਮਹਿਤਾਸ਼ਨਜਵਿਕਾਰਸਮਾਨਵਿਕਾਰਕਾਰਿਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸਮਾਸ਼ਨਸ੍ਯਾਪ੍ਯਸੂਤ੍ਰਿਤਸ੍ਯੋਪਾਦਾਨਮ੍| ਅਵਲੁਪ੍ਯਤ ਇਵ ਛਿਦ੍ਯਤ ਇਵ||੧੩-੧੪||
Adhikarana 7 (15) · Śloka 15
ਤੇਸਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਃ- ਤਤ੍ਰੋਚ੍ਚੈਰ੍ਭਾਸ੍ਯਾਤਿਭਾਸ੍ਯਜਾਨਾਮਭ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਵੇਦੋਪਨਾਹਧੂਮਨਸ੍ਯੋਪਰਿਭਕ੍ਤਸ੍ਨੇਹਪਾਨਰਸਕ੍ਸੀਰਾਦਿਰ੍ਵਾਤਹਰਃ ਸਰ੍ਵੋ ਵਿਧਿਰ੍ਮੌਨਂ ਚ (੧)| ਰਥਕ੍ਸੋਭਾਤਿਚਙ੍ਕ੍ਰਮਣਾਤ੍ਯਾਸਨਜਾਨਾਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਦਿਵਾਤਹਰਂ ਕਰ੍ਮ ਸਰ੍ਵਂ ਨਿਦਾਨਵਰ੍ਜਨਂ ਚ (੨)| ਅਜੀਰ੍ਣਾਧ੍ਯਸ਼ਨਜਾਨਾਂ ਨਿਰਵਸ਼ੇਸਤਸ਼੍ਛਰ੍ਦਨਂ ਰੂਕ੍ਸਃ ਸ੍ਵੇਦੋ ਲਙ੍ਘਨੀਯਪਾਚਨੀਯਦੀਪਨੀਯੌਸਧਾਵਚਾਰਣਂ ਚ (੩)| ਵਿਸਮਾਹਿਤਾਸ਼ਨਜਾਨਾਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਦੋਸਹਰਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ (੪)| ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਜਾਨਾਂ ਧੂਮਪਾਨਲਙ੍ਘਨਵਮਨਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਵ੍ਯਾਯਾਮਰੂਕ੍ਸਾਸ਼ਨਾਰਿਸ੍ਟਦੀਪਨੀਯੌਸਧੋਪਯੋਗਃ ਪ੍ਰਘਰ੍ਸਣੋਨ੍ਮਰ੍ਦਨਪਰਿਸੇਚਨਾਦਿਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਃ ਸਰ੍ਵੋ ਵਿਧਿਃ (੫)| ਮੈਥੁਨਜਾਨਾਂ ਜੀਵਨੀਯਸਿਦ੍ਧਯੋਃ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸੋਰੁਪਯੋਗਃ, ਤਥਾ ਵਾਤਹਰਾਃ ਸ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਙ੍ਗੋਪਨਾਹਾ ਵਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਹਾਰਾਃ ਸ੍ਨੇਹਾਃ ਸ੍ਨੇਹਵਿਧਯੋ ਯਾਪਨਾਬਸ੍ਤਯੋਨੁਵਾਸਨਂ ਚ; ਮੂਤ੍ਰਵੈਕਤਬਸ੍ਤਿਸ਼ੂਲੇਸੁ ਚੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਿਦਾਰੀਗਨ੍ਧਾਦਿਗਣਜੀਵਨੀਯਕ੍ਸੀਰਸਂਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਸ੍ਯਾਤ੍||੧੫||
तेषां सिद्धिः- तत्रोच्चैर्भाष्यातिभाष्यजानामभ्यङ्गस्वेदोपनाहधूमनस्योपरिभक्तस्नेहपानरसक्षीरादिर्वातहरः सर्वो विधिर्मौनं च (१)| रथक्षोभातिचङ्क्रमणात्यासनजानां स्नेहस्वेदादिवातहरं कर्म सर्वं निदानवर्जनं च (२)| अजीर्णाध्यशनजानां निरवशेषतश्छर्दनं रूक्षः स्वेदो लङ्घनीयपाचनीयदीपनीयौषधावचारणं च (३)| विषमाहिताशनजानां यथास्वं दोषहराः क्रियाः (४)| दिवास्वप्नजानां धूमपानलङ्घनवमनशिरोविरेचनव्यायामरूक्षाशनारिष्टदीपनीयौषधोपयोगः प्रघर्षणोन्मर्दनपरिषेचनादिश्च श्लेष्महरः सर्वो विधिः (५)| मैथुनजानां जीवनीयसिद्धयोः क्षीरसर्पिषोरुपयोगः, तथा वातहराः स्वेदाभ्यङ्गोपनाहा वृष्याश्चाहाराः स्नेहाः स्नेहविधयो यापनाबस्तयोऽनुवासनं च; मूत्रवैकृतबस्तिशूलेषु चोत्तरबस्तिर्विदारीगन्धादिगणजीवनीयक्षीरसंसिद्धं तैलं स्यात्||१५||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਰਿਤਿ ਤੇਸਾਮੁਕ੍ਤਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਸਾਧਨਂ ਭੇਸਜਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਿਰਵਸ਼ੇਸਤਸ਼੍ਛਰ੍ਦਨਮਿਤਿ ਅਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਨਿਰਵਸ਼ੇਸਤਸ਼੍ਛਰ੍ਦਨਮ੍| ਮੂਤ੍ਰਵੈਕਤੇਤ੍ਯਾਦਿ ਯਦਾ ਮੈਥੁਨਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰਵੈਕਤਾਦਿ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦਿਜੀਵਨੀਯਗਣਾਭ੍ਯਾਂ ਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕੀਕਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਤੈਲਂ ਸਾਧਯਿਤ੍ਵੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦੇਯਃ||੧੫||
Adhikarana 8 (16-17) · Śloka 17
ਯਾਪਨਾਸ਼੍ਚ ਬਸ੍ਤਯਃ ਸਰ੍ਵਕਾਲਂ ਦੇਯਾਃ; ਤਾਨੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਮੁਸ੍ਤੋਸ਼ੀਰਬਲਾਰਗ੍ਵਧਰਾਸ੍ਨਾਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਕਟੁਰੋਹਿਣੀਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਪੁਨਰ੍ਨਵਾਬਿਭੀਤਕਗੁਡੂਚੀਸ੍ਥਿਰਾਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲਾਨਿ ਪਲਿਕਾਨਿ ਖਣ੍ਡਸ਼ਃ ਕ੍ਲਪ੍ਤਾਨ੍ਯਸ੍ਟੌ ਚ ਮਦਨਫਲਾਨਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯ ਜਲਾਢਕੇ ਪਰਿਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਪਾਦਸ਼ੇਸੋ ਰਸਃ ਕ੍ਸੀਰਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਥਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਪੁਨਃ ਸ਼ਤਃ ਕ੍ਸੀਰਾਵਸ਼ੇਸਃ ਪਾਦਜਾਙ੍ਗਲਰਸਸ੍ਤੁਲ੍ਯਮਧੁਘਤਃ ਸ਼ਤਕੁਸੁਮਾਮਧੁਕਕੁਟਜਫਲਰਸਾਞ੍ਜਨਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਕਲ੍ਕੀਕਤਃ ਸਸੈਨ੍ਧਵਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣੋ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਾਂਸਬਲਜਨਨਃ ਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਕਾਸਗੁਲ੍ਮਸ਼ੂਲਵਿਸਮਜ੍ਵਰਬ੍ਰਧ੍ਨ(ਵਰ੍ਧ੍ਮ)- ਕੁਣ੍ਡਲੋਦਾਵਰ੍ਤਕੁਕ੍ਸਿਸ਼ੂਲਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਾਸਗ੍ਰਜੋਵਿਸਰ੍ਪਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਸ਼ਿਰੋਰੁਜਾ- ਜਾਨੂਰੁਜਙ੍ਘਾਬਸ੍ਤਿਗ੍ਰਹਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯੁਨ੍ਮਾਦਾਰ੍ਸ਼ਃਪ੍ਰਮੇਹਾਧ੍ਮਾਨਵਾਤਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵ੍ਯਾਧਿਹਰਃ ਸਦ੍ਯੋ ਬਲਜਨਨੋ ਰਸਾਯਨਸ਼੍ਚੇਤਿ (੧)| ਏਰਣ੍ਡਮੂਲਪਲਾਸ਼ਾਤ੍ ਸਟ੍ਪਲਂ ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣੀਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀ ਬਹਤੀ ਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾ ਗੋਕ੍ਸੁਰਕੋ ਰਾਸ੍ਨਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾ ਗੁਡੂਚੀ ਵਰ੍ਸਾਭੂਰਾਰਗ੍ਵਧੋ ਦੇਵਦਾਰ੍ਵਿਤਿ ਪਲਿਕਾਨਿ ਖਣ੍ਡਸ਼ਃ ਕ੍ਲਪ੍ਤਾਨਿ ਫਲਾਨਿ ਚਾਸ੍ਟੌ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯ ਜਲਾਢਕੇ ਕ੍ਸੀਰਪਾਦੇ ਪਚੇਤ੍| ਪਾਦਸ਼ੇਸਂ ਕਸਾਯਂ ਪੂਤਂ ਸ਼ਤਕੁਸੁਮਾਕੁਸ੍ਠਮੁਸ੍ਤਪਿਪ੍ਪਲੀਹਪੁਸਾਬਿਲ੍ਵਵਚਾਵਤ੍ਸਕਫਲਰਸਾਞ੍ਜਨਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਯਵਾਨਿਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਕਲ੍ਕਿਤਂ ਮਧੁਘਤਤੈਲਸੈਨ੍ਧਵਯੁਕ੍ਤਂ ਸੁਖੋਸ੍ਣਂ ਨਿਰੂਹਮੇਕਂ ਦ੍ਵੌ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਵਾ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੋ ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਲਲਿਤਸੁਕੁਮਾਰਸ੍ਤ੍ਰੀਵਿਹਾਰਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਤਸ੍ਥਵਿਰਚਿਰਾਰ੍ਸ਼ਸਾਮਪਤ੍ਯਕਾਮਾਨਾਂ ਚ (੨)| ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸਹਚਰਬਲਾਦਰ੍ਭਮੂਲਸਾਰਿਵਾਸਿਦ੍ਧੇਨ ਪਯਸਾ (੩)| ਤਥਾ ਬਹਤੀਕਣ੍ਟਕਾਰੀਸ਼ਤਾਵਰੀਚ੍ਛਿਨ੍ਨਰੁਹਾਸ਼ਤੇਨ ਪਯਸਾ ਮਧੁਕਮਦਨਪਿਪ੍ਪਲੀਕਲ੍ਕਿਤੇਨ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਵਸ੍ਤਿਃ (੪)| ਤਥਾ ਬਲਾਤਿਬਲਾਵਿਦਾਰੀਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣੀਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀਬਹਤੀਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾਦਰ੍ਭਮੂਲਪਰੂਸਕਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਬਿਲ੍ਵਫਲਯਵਸਿਦ੍ਧੇਨ ਪਯਸਾ ਮਧੁਕਮਦਨਕਲ੍ਕਿਤੇਨ ਮਧੁਘਤਸੌਵਰ੍ਚਲਯੁਕ੍ਤੇਨ ਕਾਸਜ੍ਵਰਗੁਲ੍ਮਪ੍ਲੀਹਾਰ੍ਦਿਤਸ੍ਤ੍ਰੀਮਦ੍ਯਕ੍ਲਿਸ੍ਟਾਨਾਂ ਸਦ੍ਯੋਬਲਜਨਨੋ ਰਸਾਯਨਸ਼੍ਚ (੫)| ਬਲਾਤਿਬਲਾਰਾਸ੍ਨਾਰਗ੍ਵਧਮਦਨਬਿਲ੍ਵਗੁਡੂਚੀਪੁਨਰ੍ਨਵੈਰਣ੍ਡਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਸਹਚਰਪਲਾਸ਼ਦੇਵਦਾਰੁਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲਾਨਿ ਪਲਿਕਾਨਿ ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸਤਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਾਨਾਂ ਚ ਜਲਦ੍ਰੋਣਸਿਦ੍ਧਂ ਨਿਰੂਹਪ੍ਰਮਾਣਾਵਸ਼ੇਸਂ ਕਸਾਯਂ ਪੂਤਂ ਮਧੁਕਮਦਨਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਕੁਸ੍ਠਪਿਪ੍ਪਲੀਵਚਾਵਤ੍ਸਕਫਲਰਸਾਞ੍ਜਨਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਯਵਾਨੀਕਲ੍ਕਿਕਤਂ ਗੁਡਘਤਤੈਲਕ੍ਸੌਦ੍ਰਕ੍ਸੀਰਮਾਂਸਰਸਾਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਸੈਨ੍ਧਵਯੁਕ੍ਤਂ ਸੁਖੋਸ੍ਣਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਛੁਕ੍ਰਮੂਤ੍ਰਵਰ੍ਚਃਸਙ੍ਗੇਨਿਲਜੇ ਗੁਲ੍ਮਹਦ੍ਰੋਗਾਧ੍ਮਾਨਬ੍ਰਧ੍ਨਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਕਟੀਗ੍ਰਹਸਞ੍ਜ੍ਞਾਨਾਸ਼ਬਲਕ੍ਸਯੇਸੁ ਚ (੬)| ਹਪੁਸਾਰ੍ਧਕੁਡਵੋ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਰ੍ਧਕ੍ਸੁਣ੍ਣਯਵਃ ਕ੍ਸੀਰੋਦਕਸਿਦ੍ਧਃ ਕ੍ਸੀਰਸ਼ੇਸੋ ਮਧੁਘਤਤੈਲਲਵਣਯੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਵਿਸਤਵਾਤਰਕ੍ਤਸਕ੍ਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰੀਖੇਦਿਤਹਿਤੋ ਵਾਤਹਰੋ ਬੁਦ੍ਧਿਮੇਧਾਗ੍ਨਿਬਲਜਨਨਸ਼੍ਚ (੭)| ਹ੍ਰਸ੍ਵਪਞ੍ਚਮੂਲੀਕਸਾਯਃ ਕ੍ਸੀਰੋਦਕਸਿਦ੍ਧਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਧੁਕਮਦਨਕਲ੍ਕੀਕਤਃ ਸਗੁਡਘਤਤੈਲਲਵਣਃ ਕ੍ਸੀਣਵਿਸਮਜ੍ਵਰਕਰ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤਿਃ (੮)| ਬਲਾਤਿਬਲਾਪਾਮਾਰ੍ਗਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾਸ੍ਟਪਲਾਰ੍ਧਕ੍ਸੁਣ੍ਣਯਵਾਞ੍ਜਲਿਕਸਾਯਃ ਸਗੁਡਘਤਤੈਲਲਵਣਯੁਕ੍ਤਃ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਬਸ੍ਤਿਃਸ੍ਥਵਿਰਦੁਰ੍ਬਲਕ੍ਸੀਣਸ਼ੁਕ੍ਰਰੁਧਿਰਾਣਾਂ ਪਥ੍ਯਤਮਃ (੯)| ਬਲਾਮਧੁਕਵਿਦਾਰੀਦਰ੍ਭਮੂਲਮਦ੍ਵੀਕਾਯਵੈਃ ਕਸਾਯਮਾਜੇਨ ਪਯਸਾ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਧੁਕਮਦਨਕਲ੍ਕਿਤਂ ਸਮਧੁਘਤਸੈਨ੍ਧਵਂ ਜ੍ਵਰਾਰ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਬਸ੍ਤਿਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ (੧੦)| ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣੀਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀਗੋਕ੍ਸੁਰਕਮੂਲਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਪਰੂਸਕਖਰ੍ਜੂਰਫਲਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪੈਰਜਾਕ੍ਸੀਰਜਲਪ੍ਰਸ੍ਥਾਭ੍ਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧਃ ਕਸਾਯਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਧੁਕੋਤ੍ਪਲਕਲ੍ਕਿਤਃ ਸਘਤਸੈਨ੍ਧਵਃ ਕ੍ਸੀਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਸਮਜ੍ਵਰਕਰ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸ਼ਸ੍ਤਃ (੧੧)| ਸ੍ਥਿਰਾਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲੀਪਞ੍ਚਪਲੇਨ ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਯਵਗੋਧੂਮਮਾਸਪਞ੍ਚਪ੍ਰਸਤੇਨ ਛਾਗਂ ਪਯਃ ਸ਼ਤਂ ਪਾਦਸ਼ੇਸਂ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡਰਸਸਮਮਧੁਘਤਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸੈਨ੍ਧਵਸੌਵਰ੍ਚਲਯੁਕ੍ਤੋ ਵਸ੍ਤਿਰ੍ਵਸ੍ਯਤਮੋ ਬਲਵਰ੍ਣਜਨਨਸ਼੍ਚ | ਇਤਿ ਯਾਪਨਾ ਬਸ੍ਤਯੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼||੧੬|| ਕਲ੍ਪਸ਼੍ਚੈਸ ਸ਼ਿਖਿਗੋਨਰ੍ਦਹਂਸਸਾਰਸਾਣ੍ਡਰਸੇਸੁ ਸ੍ਯਾਤ੍||੧੭||
यापनाश्च बस्तयः सर्वकालं देयाः; तानुपदेक्ष्यामः- मुस्तोशीरबलारग्वधरास्नामञ्जिष्ठाकटुरोहिणीत्रायमाणापुनर्नवाबिभीतकगुडूचीस्थिरादिपञ्चमूलानि पलिकानि खण्डशः क्लृप्तान्यष्टौ च मदनफलानि प्रक्षाल्य जलाढके परिक्वाथ्य पादशेषो रसः क्षीरद्विप्रस्थसंयुक्तः पुनः शृतः क्षीरावशेषः पादजाङ्गलरसस्तुल्यमधुघृतः शतकुसुमामधुककुटजफलरसाञ्जनप्रियङ्गुकल्कीकृतः ससैन्धवः सुखोष्णो बस्तिः शुक्रमांसबलजननः क्षतक्षीणकासगुल्मशूलविषमज्वरब्रध्न(वर्ध्म)- कुण्डलोदावर्तकुक्षिशूलमूत्रकृच्छ्रासृग्रजोविसर्पप्रवाहिकाशिरोरुजा- जानूरुजङ्घाबस्तिग्रहाश्मर्युन्मादार्शःप्रमेहाध्मानवातरक्तपित्तश्लेष्मव्याधिहरः सद्यो बलजननो रसायनश्चेति (१)| एरण्डमूलपलाशात् षट्पलं शालिपर्णीपृश्निपर्णी बृहती कण्टकारिका गोक्षुरको रास्नाऽश्वगन्धा गुडूची वर्षाभूरारग्वधो देवदार्विति पलिकानि खण्डशः क्लृप्तानि फलानि चाष्टौ प्रक्षाल्य जलाढके क्षीरपादे पचेत्| पादशेषं कषायं पूतं शतकुसुमाकुष्ठमुस्तपिप्पलीहपुषाबिल्ववचावत्सकफलरसाञ्जनप्रियङ्गुयवानिप्रक्षेपकल्कितं मधुघृततैलसैन्धवयुक्तं सुखोष्णं निरूहमेकं द्वौ त्रीन् वा दद्यात्| सर्वेषां प्रशस्तो विशेषतो ललितसुकुमारस्त्रीविहारक्षीणक्षतस्थविरचिरार्शसामपत्यकामानां च (२)| तद्वत् सहचरबलादर्भमूलसारिवासिद्धेन पयसा (३)| तथा बृहतीकण्टकारीशतावरीच्छिन्नरुहाशृतेन पयसा मधुकमदनपिप्पलीकल्कितेन पूर्ववद्वस्तिः (४)| तथा बलातिबलाविदारीशालिपर्णीपृश्निपर्णीबृहतीकण्टकारिकादर्भमूलपरूषककाश्मर्यबिल्वफलयवसिद्धेन पयसा मधुकमदनकल्कितेन मधुघृतसौवर्चलयुक्तेन कासज्वरगुल्मप्लीहार्दितस्त्रीमद्यक्लिष्टानां सद्योबलजननो रसायनश्च (५)| बलातिबलारास्नारग्वधमदनबिल्वगुडूचीपुनर्नवैरण्डाश्वगन्धासहचरपलाशदेवदारुद्विपञ्चमूलानि पलिकानि यवकोलकुलत्थद्विप्रसृतं शुष्कमूलकानां च जलद्रोणसिद्धं निरूहप्रमाणावशेषं कषायं पूतं मधुकमदनशतपुष्पाकुष्ठपिप्पलीवचावत्सकफलरसाञ्जनप्रियङ्गुयवानीकल्किकृतं गुडघृततैलक्षौद्रक्षीरमांसरसाम्लकाञ्जिकसैन्धवयुक्तं सुखोष्णं बस्तिं दद्याच्छुक्रमूत्रवर्चःसङ्गेऽनिलजे गुल्महृद्रोगाध्मानब्रध्नपार्श्वपृष्ठकटीग्रहसञ्ज्ञानाशबलक्षयेषु च (६)| हपुषार्धकुडवो द्विगुणार्धक्षुण्णयवः क्षीरोदकसिद्धः क्षीरशेषो मधुघृततैललवणयुक्तः सर्वाङ्गविसृतवातरक्तसक्तविण्मूत्रस्त्रीखेदितहितो वातहरो बुद्धिमेधाग्निबलजननश्च (७)| ह्रस्वपञ्चमूलीकषायः क्षीरोदकसिद्धः पिप्पलीमधुकमदनकल्कीकृतः सगुडघृततैललवणः क्षीणविषमज्वरकर्शितस्य बस्तिः (८)| बलातिबलापामार्गात्मगुप्ताष्टपलार्धक्षुण्णयवाञ्जलिकषायः सगुडघृततैललवणयुक्तः पूर्ववद्बस्तिःस्थविरदुर्बलक्षीणशुक्ररुधिराणां पथ्यतमः (९)| बलामधुकविदारीदर्भमूलमृद्वीकायवैः कषायमाजेन पयसा पक्त्वा मधुकमदनकल्कितं समधुघृतसैन्धवं ज्वरार्तेभ्यो बस्तिं दद्यात् (१०)| शालिपर्णीपृश्निपर्णीगोक्षुरकमूलकाश्मर्यपरूषकखर्जूरफलमधूकपुष्पैरजाक्षीरजलप्रस्थाभ्यां सिद्धः कषायः पिप्पलीमधुकोत्पलकल्कितः सघृतसैन्धवः क्षीणेन्द्रियविषमज्वरकर्शितस्य बस्तिः शस्तः (११)| स्थिरादिपञ्चमूलीपञ्चपलेन शालिषष्टिकयवगोधूममाषपञ्चप्रसृतेन छागं पयः शृतं पादशेषं कुक्कुटाण्डरससममधुघृतशर्करासैन्धवसौवर्चलयुक्तो वस्तिर्वृष्यतमो बलवर्णजननश्च | इति यापना बस्तयो द्वादश||१६|| कल्पश्चैष शिखिगोनर्दहंससारसाण्डरसेषु स्यात्||१७||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਾਨ੍ ਯਾਪਨਬਸ੍ਤੀਨਾਹ- ਯਾਪਨਾਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਵਕਾਲਂ ਦੇਯਾ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਪੂਰ੍ਵਨਿਰੂਹਾਣਾਮਸਾਰ੍ਵਕਾਲਿਕਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ; ਏਤੇਸਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਦਾਨਮਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍| ਆਯੁਸੋ ਯਾਪਨਂ ਦੀਰ੍ਧਕਾਲਾਨੁਵਰ੍ਤਨਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੀਤਿ ਯਾਪਨਾ ਬਸ੍ਤਯਃ| ਮੁਸ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦੌ ਖਣ੍ਡਸ਼ਃ ਕ੍ਲਪ੍ਤਾਨੀਤਿ ਖਣ੍ਡਂ ਖਣ੍ਡਂ ਕਤਾਨਿ| ਪਾਦਜਾਙ੍ਗਲਰਸ ਇਤਿ ਯਥੋਕ੍ਤਕ੍ਸੀਰਕਤਕ੍ਵਾਥਪਾਦਿਕਜਾਙ੍ਗਲਰਸ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤੁਲ੍ਯਂ ਮਧੁਨਾ ਘਤਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ ਤੁਲ੍ਯਮਧੁਘਤਃ; ਏਤੇਨ ਪੂਰ੍ਵਂ ਬਸ੍ਤੌ ਯਥਾਨਿਯਮਿਤਸ੍ਨੇਹਮਾਨੇਨ ਯਾਵਦ੍ ਘਤਂ ਦੇਯਂ ਭਵਤਿ ਤਾਵਨ੍ਮਾਨਂ ਮਧ੍ਵਪ੍ਯਤ੍ਰ ਦੇਯਮ੍| ਅਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਬਸ੍ਤੌ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਬਸ੍ਤਿਮਾਨਵਿਭਾਗੇਨੈਵ ਬਸ੍ਤਿਃ ਕਲ੍ਪਯਿਤਵ੍ਯਃ| ਅਤ੍ਰ ਕ੍ਸੀਰਂ ਕਸਾਯਸ੍ਥਾਨੇ ਭਵਤਿ| ਸ਼ਤਕੁਸੁਮਾ ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾ| ਸਸੈਨ੍ਧਵਮਿਤਿ ਈਸਤ੍ਸੈਨ੍ਧਵਮ੍| ਏਰਣ੍ਡਮੂਲੇਤ੍ਯਾਦਿਰ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ| ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸਹਚਰੇਤ੍ਯਾਦਿਕਸ੍ਤਤੀਯਃ| ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਬਸ੍ਤਿਵਿਧਾਨੇਨ| ਤਥਾ ਬਹਤੀਤ੍ਯਾਦਿਕਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਬਸ੍ਤੌ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤਿਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ, ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ‘ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਬਸ੍ਤਯਃ ਸ੍ਨੇਹਾਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤਿਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾ| ਬਲਾਤਿਬਲਾਵਿਦਾਰੀਤ੍ਯਾਦਿਕਃ ਪਞ੍ਚਮਃ| ਬਲਾਤਿਬਲਾਰਾਸ੍ਨੇਤ੍ਯਾਦਿਕਃ ਸਸ੍ਠਃ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਾਣਾਂ ਚੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸਤਂ’ ਇਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਨਿਰੂਹਪ੍ਰਮਾਣ੍ਸ਼ੇਸਂ ਕਸਾਯਮਿਤਿ ਨਿਰੂਹਪੁਟਕਤ੍ਰਯਯੋਗ੍ਯਪ੍ਰਮਾਣਂ ਕਸਾਯਮ੍; ਏਵਂ ਪੁਟਕਤ੍ਰਯਦੇਯਾਃ ਪਞ੍ਚਕਸਾਯਪ੍ਰਸਤਾਃ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਾ ਭਵਿਸ੍ਯਨ੍ਤਿ| ਕ੍ਵਾਥਪਰਿਭਾਸਯੈਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋਤ੍ਰ ਚ ਕ੍ਵਾਥਃ| ਨਿਰੂਹਪ੍ਰਮਾਣਸ਼ੇਸਂ ਕਸਾਯਂ ਮਧੁਕਮਦਨਾਦਿਨਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਦਦ੍ਯਾਦਿਤਿ ਯੋਜਨੀਯਮ੍| ਹਪੁਸੇਤ੍ਯਾਦਿਕਃ ਸਪ੍ਤਮਃ| ਸ੍ਤਿਮਿਤਾਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਃ ਪੁਨਃ ਕਣ੍ਡਿਤਾਃ ਕ੍ਸੁਣ੍ਣਾ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਪੂਰ੍ਵਪਠਿਤਂ ਮੁਸ੍ਤਾਦਿਕਮਤ੍ਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਕਾਸ਼੍ਮੀਰਾਃ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਹ੍ਰਸ੍ਵਪਞ੍ਚਮੂਲੀਤ੍ਯਾਦਿਕੋਸ੍ਟਮਃ| ਬਲਾਤਿਬਲਾਪਾਮਾਰ੍ਗੇਤ੍ਯਾਦਿਕੋ ਨਵਮਃ| ਬਲਾਮਧੁਕੇਤ੍ਯਾਦਿਕੋ ਦਸ਼ਮਃ| ਅਤ੍ਰ ਬਲਾਦਿਕਸਾਯਸ੍ਯ ਪੁਨਰਾਜੇਨ ਪਯਸਾ ਪਾਕਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਸ਼ੇਸਃ ਪਾਕਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ| ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣੀਤ੍ਯਾਦਿਕ ਏਕਾਦਸ਼ਃ| ਸ੍ਥਿਰੇਤ੍ਯਾਦਿਕੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਃ| ਏਰਕਾ ਹੋਗ੍ਗਲਃ| ਕਲ੍ਪਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਆਤਿਦੇਸ਼ਿਕਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋਭਿਧੀਯਨ੍ਤੇ||੧੬-੧੭||
Adhikarana 9 (18) · Śloka 18
ਸਤਿਤ੍ਤਿਰਿਃ ਸਮਯੂਰਃ ਸਰਾਜਹਂਸਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲੀਪਯਃ ਸਿਦ੍ਧਃ ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਮਧੁਕਰਾਸ੍ਨਾਕੁਟਜਮਦਨਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀ ਕਲ੍ਕੋ ਘਤਤੈਲਗੁਡਸੈਨ੍ਧਵਯੁਕ੍ਤੋ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਬਲਵਰ੍ਣਸ਼ੁਕ੍ਰਜਨਨੋ ਰਸਾਯਨਸ਼੍ਚ (੧)| ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲੀਕੁਕ੍ਕੁਟਰਸਸਿਦ੍ਧਂ ਪਯਃ ਪਾਦਸ਼ੇਸਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਧੁਕਰਾਸ੍ਨਾਮਦਨਕਲ੍ਕਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਘਤਯੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਵਤਿਕਾਮਾਨਾਂ ਬਲਜਨਨੋ ਬਸ੍ਤਿਃ (੨)| ਮਯੂਰਮਪਿਤ੍ਤਪਕ੍ਸਪਾਦਾਸ੍ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸ੍ਥਿਰਾਦਿਭਿਃ ਪਲਿਕੈਃ ਸਜਲੇ ਪਯਸਿ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਸ਼ੇਸਂ ਮਦਨਪਿਪ੍ਪਲੀਵਿਦਾਰੀਸ਼ਤਕੁਸੁਮਾਮਧੁਕਕਲ੍ਕੀਕਤਂ ਮਧੁਘਤਸੈਨ੍ਧਵਯੁਕ੍ਤਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਵਤਿਪ੍ਰਸਕ੍ਤਕ੍ਸੀਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਭ੍ਯੋ ਬਲਵਰ੍ਣਕਰਮ੍ (੩)| ਕਲ੍ਪਸ਼੍ਚੈਸ ਵਿਸ੍ਕਿਰਪ੍ਰਤੁਦਪ੍ਰਸਹਾਮ੍ਬੁਚਰੇਸੁ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਅਕ੍ਸੀਰੋ ਰੋਹਿਤਾਦਿਸੁ ਚ ਮਤ੍ਸ੍ਯੇਸੁ (੪)| ਗੋਧਾਨਕੁਲਮਾਰ੍ਜਾਰਮੂਸਿਕਸ਼ਲ੍ਲਕਮਾਂਸਾਨਾਂ ਦਸ਼ਪਲਾਨ੍ ਭਾਗਾਨ੍ ਸਪਞ੍ਚਮੂਲਾਨ੍ ਪਯਸਿ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਪਯਃਪਿਪ੍ਪਲੀਫਲਕਲ੍ਕਸੈਨ੍ਧਵਸੌਵਰ੍ਚਲਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਘਤਤੈਲਯੁਕ੍ਤੋ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਬਲ੍ਯੋ ਰਸਾਯਨਃ ਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਤਸ੍ਯ ਸਨ੍ਧਾਨਕਰੋ ਮਥਿਤੋਰਸ੍ਕਰਥਗਜਹਯਭਗ੍ਨਵਾਤਬਲਾਸਕਪ੍ਰਭਤ੍ਯੁਦਾਵਰ੍ਤਵਾਤਸਕ੍ਤਮੂਤ੍ਰਵਰ੍ਚਸ਼੍ਸ਼ੁਕਾਣਾਂ ਹਿਤਤਮਸ਼੍ਚ (੫)| ਕੂਰ੍ਮਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮਪਿਸ਼ਿਤਸਿਦ੍ਧਂ ਪਯੋ ਗੋਵਸਨਾਗਹਯਨਕ੍ਰਹਂਸਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡਰਸਮਧੁਘਤਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸੈਨ੍ਧਵੇਕ੍ਸੁਰਕਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾਫਲਕਲ੍ਕਸਂਸਸ੍ਟੋ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਦ੍ਧਾਨਾਮਪਿ ਬਲਜਨਨਃ (੬)| ਕਰ੍ਕਟਕਰਸਸ਼੍ਚਟਕਾਣ੍ਡਰਸਯੁਕ੍ਤਃ ਸਮਧੁਘਤਸ਼ਰ੍ਕਰੋ ਬਸ੍ਤਿਃ; ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਬਸ੍ਤਯਃ ਪਰਮਵਸ੍ਯਾਃ ਉਚ੍ਚਟਕੇਕ੍ਸੁਰਕਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾਸ਼ਤਕ੍ਸੀਰਪ੍ਰਤਿਭੋਜਨਾਨੁਪਾਨਾਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ਼ਤਗਾਮਿਨਂ ਨਰਂ ਕੁਰ੍ਯੁਃ (੭)| ਗੋਵਸਬਸ੍ਤਵਰਾਹਵਸਣਕਰ੍ਕਟਚਟਕਸਿਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੀਰਮੁਚ੍ਚਟਕੇਕ੍ਸੁਰਕਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾਮਧੁਘਤਸੈਨ੍ਧਵਯੁਕ੍ਤਃ ਕਿਞ੍ਚਿਲ੍ਲਵਣਿਤੋ ਬਸ੍ਤਿਃ (੮)| ਦਸ਼ਮੂਲਮਯੂਰਹਂਸਕੁਕ੍ਕੁਟਕ੍ਵਾਥਾਤ੍ ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਸਤਂ ਤੈਲਘਤਵਸਾਮਜ੍ਜਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਸਤਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਮੁਸ੍ਤਹਪੁਸਾਕਲ੍ਕੀਕਤਃ ਸਲਵਣੋ ਬਸ੍ਤਿਃ ਪਾਦਗੁਲ੍ਫੋਰੁਜਾਨੁਜਙ੍ਘਾਤ੍ਰਿਕਵਙ੍ਕ੍ਸਣਬਸ੍ਤਿਵਸਣਾਨਿਲਰੋਗਹਰਃ (੯)| ਮਗਵਿਸ੍ਕਿਰਾਨੂਪਬਿਲੇਸ਼ਯਾਨਾਮੇਤੇਨੈਵ ਕਲ੍ਪੇਨ ਬਸ੍ਤਯੋ ਦੇਯਾਃ (੧੦)| ਮਧੁਘਤਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸਤਸ੍ਤੁਲ੍ਯੋਸ੍ਣੋਦਕਃ ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਰ੍ਧਪਲਃ ਸੈਨ੍ਧਵਾਰ੍ਧਾਕ੍ਸਯੁਕ੍ਤੋ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਸ੍ਯਤਮੋ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਪਿਤ੍ਤਵਾਤਹਰਃ (੧੧)| ਸਦ੍ਯੋਘਤਤੈਲਵਸਾਮਜ੍ਜਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਹਪੁਸਾਰ੍ਧਪਲਂ ਸੈਨ੍ਧਵਾਰ੍ਧਾਕ੍ਸਯੁਕ੍ਤੋ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਸ੍ਯਤਮੋ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਪਿਤ੍ਤਵ੍ਯਾਧਿਹਰੋ ਰਸਾਯਨਃ (੧੨)| ਮਧੁਤੈਲਂ ਚਤੁਃਪ੍ਰਸਤਂ ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਰ੍ਧਪਲਂ ਸੈਨ੍ਧਵਾਰ੍ਧਾਕ੍ਸਯੁਕ੍ਤੋ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦੀਪਨੋ ਬਂਹਣੋ ਬਲਵਰ੍ਣਕਰੋ ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵੋ ਵਸ੍ਯਤਮੋ ਰਸਾਯਨਃ ਕ੍ਰਿਮਿਕੁਸ੍ਠੋਦਾਵਰ੍ਤਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ੋਬ੍ਰਧ੍ਨਪ੍ਲੀਹਮੇਹਹਰਃ (੧੩)| ਤਦ੍ਵਨ੍ਮਧੁਘਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪਯਸ੍ਤੁਲ੍ਯੋ ਬਸ੍ਤਿਃ ਪੂਰ੍ਵਕਲ੍ਕੇਨ ਬਲਵਰ੍ਣਕਰੋ ਵਸ੍ਯਤਮੋ ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵੋ ਬਸ੍ਤਿਮੇਢ੍ਰਪਾਕਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਪਿਤ੍ਤਵ੍ਯਾਧਿਹਰੋ ਰਸਾਯਨਸ਼੍ਚ (੧੪)| ਤਦ੍ਵਨ੍ਮਧੁਘਤਾਭ੍ਯਾਂ ਮਾਂਸਰਸਤੁਲ੍ਯੋ ਮੁਸ੍ਤਾਕ੍ਸਯੁਕ੍ਤਃ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਾਤਬਲਾਸਪਾਦਹਰ੍ਸਗੁਲ੍ਮਤ੍ਰਿਕੋਰੁਜਾਨੂਰੁਨਿਕੁਞ੍ਚਨਬਸ੍ਤਿਵਸਣਮੇਢ੍ਰਤ੍ਰਿਕਪਸ੍ਠਸ਼ੂਲਹਰਃ (੧੫)| ਸੁਰਾਸੌਵੀਰਕਕੁਲਤ੍ਥਮਾਂਸਰਸਮਧੁਘਤਤੈਲਸਪ੍ਤਪ੍ਰਸਤੋ ਮੁਸ੍ਤਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਕਲ੍ਕਿਤਃ ਸਲਵਣੋ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸਰ੍ਵਵਾਤਰੋਗਹਰਃ (੧੬)| ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲਤ੍ਰਿਫਲਾਬਿਲ੍ਵਮਦਨਫਲਕਸਾਯੋ ਗੋਮੂਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ ਕੁਟਜਮਦਨਫਲਮੁਸ੍ਤਪਾਠਾਕਲ੍ਕਿਤਃ ਸੈਨ੍ਧਵਯਾਵਸ਼ੂਕਕ੍ਸੌਦ੍ਰਤੈਲਯੁਕ੍ਤੋ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵ੍ਯਾਧਿਬਸ੍ਤ੍ਯਾਟੋਪਵਾਤਸ਼ੁਕ੍ਰਸਙ੍ਗਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਜੀਰ੍ਣਵਿਸੂਚਿਕਾਲਸਕੇਸੁ ਦੇਯ ਇਤਿ||੧੮||
सतित्तिरिः समयूरः सराजहंसः पञ्चमूलीपयः सिद्धः शतपुष्पामधुकरास्नाकुटजमदनफलपिप्पली कल्को घृततैलगुडसैन्धवयुक्तो बस्तिर्बलवर्णशुक्रजननो रसायनश्च (१)| द्विपञ्चमूलीकुक्कुटरससिद्धं पयः पादशेषं पिप्पलीमधुकरास्नामदनकल्कं शर्करामधुघृतयुक्तं स्त्रीष्वतिकामानां बलजननो बस्तिः (२)| मयूरमपित्तपक्षपादास्यान्त्रं स्थिरादिभिः पलिकैः सजले पयसि पक्त्वा क्षीरशेषं मदनपिप्पलीविदारीशतकुसुमामधुककल्कीकृतं मधुघृतसैन्धवयुक्तं बस्तिं दद्यात् स्त्रीष्वतिप्रसक्तक्षीणेन्द्रियेभ्यो बलवर्णकरम् (३)| कल्पश्चैष विष्किरप्रतुदप्रसहाम्बुचरेषु स्यात्, अक्षीरो रोहितादिषु च मत्स्येषु (४)| गोधानकुलमार्जारमूषिकशल्लकमांसानां दशपलान् भागान् सपञ्चमूलान् पयसि पक्त्वा तत्पयःपिप्पलीफलकल्कसैन्धवसौवर्चलशर्करामधुघृततैलयुक्तो बस्तिर्बल्यो रसायनः क्षीणक्षतस्य सन्धानकरो मथितोरस्करथगजहयभग्नवातबलासकप्रभृत्युदावर्तवातसक्तमूत्रवर्चश्शुकाणां हिततमश्च (५)| कूर्मादीनामन्यतमपिशितसिद्धं पयो गोवृषनागहयनक्रहंसकुक्कुटाण्डरसमधुघृतशर्करासैन्धवेक्षुरकात्मगुप्ताफलकल्कसंसृष्टो बस्तिर्वृद्धानामपि बलजननः (६)| कर्कटकरसश्चटकाण्डरसयुक्तः समधुघृतशर्करो बस्तिः; इत्येते बस्तयः परमवृष्याः उच्चटकेक्षुरकात्मगुप्ताशृतक्षीरप्रतिभोजनानुपानात् स्त्रीशतगामिनं नरं कुर्युः (७)| गोवृषबस्तवराहवृषणकर्कटचटकसिद्धं क्षीरमुच्चटकेक्षुरकात्मगुप्तामधुघृतसैन्धवयुक्तः किञ्चिल्लवणितो बस्तिः (८)| दशमूलमयूरहंसकुक्कुटक्वाथात् पञ्चप्रसृतं तैलघृतवसामज्जचतुष्प्रसृतयुक्तं शतपुष्पामुस्तहपुषाकल्कीकृतः सलवणो बस्तिः पादगुल्फोरुजानुजङ्घात्रिकवङ्क्षणबस्तिवृषणानिलरोगहरः (९)| मृगविष्किरानूपबिलेशयानामेतेनैव कल्पेन बस्तयो देयाः (१०)| मधुघृतद्विप्रसृतस्तुल्योष्णोदकः शतपुष्पार्धपलः सैन्धवार्धाक्षयुक्तो बस्तिर्वृष्यतमो मूत्रकृच्छ्रपित्तवातहरः (११)| सद्योघृततैलवसामज्जचतुष्प्रस्थं हपुषार्धपलं सैन्धवार्धाक्षयुक्तो बस्तिर्वृष्यतमो मूत्रकृच्छ्रपित्तव्याधिहरो रसायनः (१२)| मधुतैलं चतुःप्रसृतं शतपुष्पार्धपलं सैन्धवार्धाक्षयुक्तो बस्तिर्दीपनो बृंहणो बलवर्णकरो निरुपद्रवो वृष्यतमो रसायनः क्रिमिकुष्ठोदावर्तगुल्मार्शोब्रध्नप्लीहमेहहरः (१३)| तद्वन्मधुघृताभ्यां पयस्तुल्यो बस्तिः पूर्वकल्केन बलवर्णकरो वृष्यतमो निरुपद्रवो बस्तिमेढ्रपाकपरिकर्तिकामूत्रकृच्छ्रपित्तव्याधिहरो रसायनश्च (१४)| तद्वन्मधुघृताभ्यां मांसरसतुल्यो मुस्ताक्षयुक्तः पूर्ववद्बस्तिर्वातबलासपादहर्षगुल्मत्रिकोरुजानूरुनिकुञ्चनबस्तिवृषणमेढ्रत्रिकपृष्ठशूलहरः (१५)| सुरासौवीरककुलत्थमांसरसमधुघृततैलसप्तप्रसृतो मुस्तशताह्वाकल्कितः सलवणो बस्तिः सर्ववातरोगहरः (१६)| द्विपञ्चमूलत्रिफलाबिल्वमदनफलकषायो गोमूत्रसिद्धः कुटजमदनफलमुस्तपाठाकल्कितः सैन्धवयावशूकक्षौद्रतैलयुक्तो बस्तिः श्लेष्मव्याधिबस्त्याटोपवातशुक्रसङ्गपाण्डुरोगाजीर्णविसूचिकालसकेषु देय इति||१८||
🔊 Audio coming soon
ਸਤਿਤ੍ਤਿਰਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿਕ ਏਕੈਕਯੋਗੇਨ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਨਾਮੇਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤਾਂ ਬਸ੍ਤੀਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਃ| ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲੀਤ੍ਯਾਦਿਕਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਃ| ਮਯੂਰਮਪਿਤ੍ਤਪਕ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦਿਕਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਃ| ਕਲ੍ਪਸ਼੍ਚੈਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਤਿਦੇਸ਼ਿਕਂ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਧਿਕਂ ਸ਼ਤਮਾਹ| ਤਤ੍ਰ ਵਿਸ੍ਕਿਰੈਃ “ਲਾਵੋ ਵਰ੍ਤੀਰਕਸ਼੍ਚੈਵ” ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤੈਸ੍ਤਥਾ “ਵਰ੍ਤਕੋ ਵਰ੍ਤਿਕਾ” (ਸੂ.ਅ.੨੭) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤੈਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਯੋਗਾ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਮਯੁਰਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਵਿਸ੍ਕਿਰਪਠਿਤੋਪਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਨ੍ਨੇਹ ਗਣ੍ਯਤੇ; ਪ੍ਰਤੁਦੈਸ਼੍ਚ ‘ਸ਼ਤਪਤ੍ਰ...’ (ਸੂ.ਅ.੨੭) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤੈਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ; ਤਥਾ ਪ੍ਰਸਹੈਸ਼੍ਚ ‘ਗੋਖਰਾਸ਼੍ਵਤਰ...’ (ਸੂ.ਅ.੨੭) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤੈਰੇਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍; ਅਮ੍ਬੁਚਰਾਸ਼੍ਚ ਹਂਸਾਦਯਃ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਤਿਰੁਕ੍ਤਾਃ, ਏਤੈਃ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਭਵਨ੍ਤਿ; ਰੋਹਿਤਾਦਿਭਿਰ੍ਮਤ੍ਸ੍ਯੈਰ੍ਨਵ; ਏਵਂ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰਂ ਸ਼ਤਂ ਭਵਤਿ| ਅਕ੍ਸੀਰ ਇਤਿ ਰੋਹਿਤਾਦਿਸੁ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਗੋਧਾਨਕੁਲੇਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਗਣਨੀਯੇਸੁ ਸੋਡਸ਼ਃ| ਕੂਰ੍ਮਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮੇਤ੍ਯਾਦਿਕਃ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਃ| ਅਤ੍ਰ ਕੂਰ੍ਮਕਰ੍ਕਟਾਦਯ ਏਕਾਦਸ਼ ਪਠਿਤਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਯਃ ਪ੍ਰਾਯਃ ਕੂਰ੍ਮੇਣ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਸ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਗਣਨਾਯਾਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ| ਕਰ੍ਕਟਾਦਿਭਿਸ੍ਤ੍ਵਾਦਿਗ੍ਰਹਣਗਹੀਤੈਰ੍ਯੇ ਦਸ਼ ਬਸ੍ਤਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਅਤਿਦੇਸ਼ਿਕਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ| ਗੋਵਸਬਸ੍ਤਾਦਿਰਸ੍ਟਾਦਸ਼ਃ| ਗੋਵਸਃ ਪੁਂਵਸਃ| ਕਰ੍ਕਟਾਦਿਰੇਕੋਨਵਿਂਸ਼ਤਿਤਮਃ| ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਬਸ੍ਤਯ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਕੂਰ੍ਮਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮਮਿਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥੋਕ੍ਤਾ ਬਸ੍ਤਯਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਮਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ| ਉਚ੍ਚਟਕੇਤ੍ਯਾਦਿ ਉਚ੍ਚਟਾ ਸ੍ਵਨਾਮਖ੍ਯਾਤਾ, ਇਕ੍ਸੁਰਕਃ ਕੋਕਿਲਾਕ੍ਸਃ| ਦਸ਼ਮੂਲੀਤ੍ਯਾਦਿਕੋ ਵਿਂਸ਼ਤਿਤਮਃ| ਮਗਵਿਸ੍ਕਿਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਆਤਿਦੇਸ਼ਿਕਾ ਊਨਸਸ੍ਟਿਰ੍ਯੋਗਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਮਗੈਃ ‘ਪਸਤਃ ਸ਼ਰਭੋ ਰਾਮਃ’ (ਸੂ.ਅ.੨੭) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤੈਃ ਸਪ੍ਤਦਸ਼, ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਭਿਰ੍ਵਿਸ੍ਕਿਰੈਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਦਸ਼, ਲਾਵਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਮਯੂਰਕੁਕ੍ਕੁਟਵਰ੍ਜਿਤੈਰੁਨਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਾ ਊਨਵਿਂਸ਼ਤਿਃ, ਆਨੂਪੈਸ਼੍ਚ ਸਮਰਾਦਿਭਿਰ੍ਨਵ, ਬਿਲੇਸ਼ਯੈਃ ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼੍ਯਾਮਚਤੁਰ੍ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼| ਮਧੁਘਤੇਤ੍ਯਾਦਿਕ ਏਕਵਿਂਸ਼ਤਿਤਮਃ| ਸਦ੍ਯੋਘਤਤੈਲੇਤ੍ਯਾਦਿਕੋ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਤਿਤਮਃ| ਮਧੁਤੈਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕਸ੍ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ਤਿਤਮਃ| ਤਦ੍ਵਨ੍ਮਧੁਘਤਾਭ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਤਮਃ| ਏਤਦਨ੍ਤਾਃ ਸਟ੍ ਪ੍ਰਯੋਗਾ ਉਕ੍ਤਾ ਮਧੁਤੈਲਪ੍ਰਧਾਨਤ੍ਵਾਨ੍ਮਾਧੁਤੈਲਿਕਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ| ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲੀਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਕੇਚਿਨ੍ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਸ ਚ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਿਰੇਕਾਦ੍ਬਸ੍ਤਿਸੂਤ੍ਰੀਯਸਿਦ੍ਧਿਪਠਿਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚੇਹ ਨ ਪਠਨੀਯ ਇਤਿ ਚ ਵਦਨ੍ਤਿ||੧੮||
Adhikarana 10 (19(1)) · Śloka 19
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਸ੍ਯਤਮਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ| ਸ਼ਤਾਵਰੀਗੁਡੂਚੀਕ੍ਸੁਵਿਦਾਰ੍ਯਾਮਲਕਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਖਰ੍ਜੂਰਾਣਾਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਪੀਡਿਤਾਨਾਂ ਰਸਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਥਗੇਕੈਕਂ ਤਦ੍ਵਦ੍ਘਤਤੈਲਗੋਮਹਿਸ੍ਯਜਾਕ੍ਸੀਰਾਣਾਂ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਦਦ੍ਯਾਤ੍, ਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕਮੇਦਾਮਹਾਮੇਦਾਤ੍ਵਕ੍ਕ੍ਸੀਰੀਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਮਧੂਲਿਕਾਮਧੁਕੋਚ੍ਚਟਾਪਿਪ੍ਪਲੀਪੁਸ੍ਕਰਬੀਜਨੀਲੋਤ੍ਪਲਕਦਮ੍ਬਪੁਸ੍ਪ- ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਕੇਸ਼ਰਕਲ੍ਕਾਨ੍ ਪਸਤਤਰਕ੍ਸੁਮਾਂਸਕੁਕ੍ਕੁਟਚਟਕਚਕੋਰਮਤ੍ਤਾਕ੍ਸਬਰ੍ਹਿਜੀਵਞ੍ਜੀਵਕੁਲਿਙ੍ਗਹਂਸਾਣ੍ਡਰਸਵਸਾਮਜ੍ਜਾਦੇਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਬ੍ਰਹ੍ਮਘੋਸਸ਼ਙ੍ਖਪਟਹਭੇਰੀਨਿਨਾਦੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਿਤਚ੍ਛਤ੍ਰਕਤਚ੍ਛਾਯਂ ਗਜਸ੍ਕਨ੍ਧਮਾਰੋਪਯੇਦ੍ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਵਸਧ੍ਵਜਮਭਿਪੂਜ੍ਯ, ਤਂ ਸ੍ਨੇਹਂ ਤ੍ਰਿਭਾਗਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਮਙ੍ਗਲਾਸ਼ੀਃ ਸ੍ਤੁਤਿਦੇਵਤਾਰ੍ਚਨੈਰ੍ਬਸ੍ਤਿਂ ਗਮਯੇਤ੍| ਨਣਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵਿਹਾਰਿਣਾਂ ਨਸ੍ਟਰੇਤਸਾਂ ਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਵਿਸਮਜ੍ਵਰਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਯੋਨੀਨਾਂ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਨਾਂ ਰਕ੍ਤਗੁਲ੍ਮਿਨੀਨਾਂ ਮਤਾਪਤ੍ਯਾਨਾਮਨਾਰ੍ਤਵਾਨਾਂ ਚ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਕ੍ਸੀਣਮਾਂਸਰੁਧਿਰਾਣਾਂ ਪਥ੍ਯਤਮਂ ਰਸਾਯਨਮੁਤ੍ਤਮਂ ਵਲੀਪਲਿਤਨਾਸ਼ਨਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੧)|੧੯|
अत ऊर्ध्वं वृष्यतमान् स्नेहान् वक्ष्यामः| शतावरीगुडूचीक्षुविदार्यामलकद्राक्षाखर्जूराणां यन्त्रपीडितानां रसप्रस्थं पृथगेकैकं तद्वद्घृततैलगोमहिष्यजाक्षीराणां द्वौ द्वौ दद्यात्, जीवकर्षभकमेदामहामेदात्वक्क्षीरीशृङ्गाटकमधूलिकामधुकोच्चटापिप्पलीपुष्करबीजनीलोत्पलकदम्बपुष्प- पुण्डरीककेशरकल्कान् पृषततरक्षुमांसकुक्कुटचटकचकोरमत्ताक्षबर्हिजीवञ्जीवकुलिङ्गहंसाण्डरसवसामज्जादेश्च प्रस्थं दत्त्वा साधयेत्| ब्रह्मघोषशङ्खपटहभेरीनिनादैः सिद्धं सितच्छत्रकृतच्छायं गजस्कन्धमारोपयेद्भगवन्तं वृषध्वजमभिपूज्य, तं स्नेहं त्रिभागमाक्षिकं मङ्गलाशीः स्तुतिदेवतार्चनैर्बस्तिं गमयेत्| नृणां स्त्रीविहारिणां नष्टरेतसां क्षतक्षीणविषमज्वरार्तानां व्यापन्नयोनीनां वन्ध्यानां रक्तगुल्मिनीनां मृतापत्यानामनार्तवानां च स्त्रीणां क्षीणमांसरुधिराणां पथ्यतमं रसायनमुत्तमं वलीपलितनाशनं विद्यात् (१)|१९|
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਤ੍ਰਯਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਨੇਹਤ੍ਰਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਤ੍ਤਾਕ੍ਸਃ ਕੋਕਿਲਃ| ਜੀਵਞ੍ਜੀਵਃ ਵਿਸਦਰ੍ਸ਼ਨਮਤ੍ਯੁਃ| ਪੁਸ੍ਕਰਾਕ੍ਸਃ ਹਂਸਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਬ੍ਰਹ੍ਮਘੋਸਃ ਵੇਦਧ੍ਵਨਿਃ| ਏਤੇ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਘੋਸਾਦਯੋਦਸ੍ਟਦ੍ਵਾਰਾ ਉਪਕਾਰਕਾ ਰਕ੍ਸਃਪ੍ਰਭਤਿਵੀਰ੍ਯਾਪਹਰਣਾਰ੍ਥਂ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ||੧੯(੧)||
Adhikarana 11 (19(2)) · Śloka 19
ਬਲਾਗੋਕ੍ਸੁਰਕਰਾਸ੍ਨਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਸ਼ਤਾਵਰੀਸਹਚਰਾਣਾਂ ਸ਼ਤਂ ਸ਼ਤਮਾਪੋਥ੍ਯ ਜਲਦ੍ਰੋਣਸ਼ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਧ੍ਯਂ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਜਲਦ੍ਰੋਣਾਵਸ਼ੇਸੇ ਰਸੇ ਵਸ੍ਤ੍ਰਪੂਤੇ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਮਲਕਸ੍ਵਰਸਯੋਰ੍ਬਸ੍ਤਮਹਿਸਵਰਾਹਵਸਕੁਕ੍ਕੁਟਬਰ੍ਹਿਹਂਸਕਾਰਣ੍ਡਵਸਾਰਸਾਣ੍ਡਰਸਾਨਾਂ ਘਤਤੈਲਯੋਸ਼੍ਚੈਕੈਕਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਮਸ੍ਟੌ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨ੍ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚਨ੍ਦਨਮਧੁਕਮਧੂਲਿਕਾਤ੍ਵਕ੍ਕ੍ਸੀਰੀਬਿਸਮਣਾਲਨੀਲੋਤ੍ਪਲਪਟੋਲਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾਨ੍ਨਪਾਕਿਤਾਲਮਸ੍ਤਕਖਰ੍ਜੂਰਮਦ੍ਵੀਕਾਤਾਮਲਕੀ- ਕਣ੍ਟਕਾਰੀਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕਕ੍ਸੁਦ੍ਰਸਹਾਮਹਾਸਹਾਸ਼ਤਾਵਰੀਮੇਦਾਪਿਪ੍ਪਲੀਹ੍ਰੀਬੇਰਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਕਲ੍ਕਾਂਸ਼੍ਚ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਬ੍ਰਹ੍ਮਘੋਸਾਦਿਨਾ ਵਿਧਿਨਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਤੇਨ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ਼ਤਂ ਗਚ੍ਛੇਤ੍; ਨ ਚਾਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਵਿਹਾਰਾਹਾਰਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾ ਕਾਚਿਤ੍| ਏਸ ਵਸ੍ਯੋ ਬਲ੍ਯੋ ਬਂਹਣ ਆਯੁਸ੍ਯੋ ਵਲੀਪਲਿਤਨੁਤ੍ ਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਨਸ੍ਟਸ਼ੁਕ੍ਰਵਿਸਮਜ੍ਵਰਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਯੋਨੀਨਾਂ ਚ ਪਥ੍ਯਤਮਃ (੨)|੧੯|
बलागोक्षुरकरास्नाश्वगन्धाशतावरीसहचराणां शतं शतमापोथ्य जलद्रोणशते प्रसाध्यं, तस्मिन् जलद्रोणावशेषे रसे वस्त्रपूते विदार्यामलकस्वरसयोर्बस्तमहिषवराहवृषकुक्कुटबर्हिहंसकारण्डवसारसाण्डरसानां घृततैलयोश्चैकैकं प्रस्थमष्टौ प्रस्थान् क्षीरस्य दत्त्वा चन्दनमधुकमधूलिकात्वक्क्षीरीबिसमृणालनीलोत्पलपटोलात्मगुप्तान्नपाकितालमस्तकखर्जूरमृद्वीकातामलकी- कण्टकारीजीवकर्षभकक्षुद्रसहामहासहाशतावरीमेदापिप्पलीह्रीबेरत्वक्पत्रकल्कांश्च दत्त्वा साधयेत्| ब्रह्मघोषादिना विधिना सिद्धं बस्तिं दद्यात्| तेन स्त्रीशतं गच्छेत्; न चात्रास्ते विहाराहारयन्त्रणा काचित्| एष वृष्यो बल्यो बृंहण आयुष्यो वलीपलितनुत् क्षतक्षीणनष्टशुक्रविषमज्वरार्तानां व्यापन्नयोनीनां च पथ्यतमः (२)|१९|
🔊 Audio coming soon
ਬਲੇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਤੈਲਮ੍||੧੯(੨)||
Adhikarana 12 (19) · Śloka 19
ਸਹਚਰਪਲਸ਼ਤਮੁਦਕਦ੍ਰੋਣਚਤੁਸ੍ਟ੍ਯੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦ੍ਰੋਣਸ਼ੇਸੇ ਰਸੇ ਸੁਪੂਤੇ ਵਿਦਾਰੀਕ੍ਸੁਰਸਪ੍ਰਸ੍ਥਾਭ੍ਯਾਮਸ੍ਟਗੁਣਕ੍ਸੀਰਂ ਘਤਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਬਲਾਮਧੁਕਮਧੂਕਚਨ੍ਦਨਮਧੂਲਿਕਾਸਾਰਿਵਾਮੇਦਾਮਹਾਮੇਦਾਕਾਕੋਲਿਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀਪਯਸ੍ਯਾਗੁਰੁਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਵ੍ਯਾਘ੍ਰਨਖ- ਸ਼ਟੀਸਹਚਰਸਹਸ੍ਰਵੀਰ੍ਯਾਵਰਾਙ੍ਗਲੋਧ੍ਰਾਣਾਮਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰੈਰ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਸ਼ਰ੍ਕਰੈਃ ਕਲ੍ਕੈਃ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਬਹ੍ਮਘੋਸਾਦਿਨਾ ਵਿਧਿਨਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਏਸ ਸਰ੍ਵਰੋਗਹਰੋ ਰਸਾਯਨੋ ਲਲਿਤਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੋਨ੍ਤਃਪੁਰਚਾਰਿਣੀਨਾਂ ਕ੍ਸਤਕ੍ਸਯਵਾਤਪਿਤ੍ਤਵੇਦਨਾਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਹਰਸ੍ਤ੍ਰਿਭਾਗਮਾਕ੍ਸਿਕੋ ਵਲੀਪਲਿਤਨੁਦ੍ਵਰ੍ਣਰੂਪਬਲਮਾਂਸਸ਼ੁਕ੍ਰਵਰ੍ਧਨਃ (੩)| ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਰਸਾਯਨਾਃ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਯਃ ਸਤਿ ਵਿਭਵੇ ਸ਼ਤਪਾਕਾਃ ਸਹਸ੍ਰਪਾਕਾ ਵਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵੀਰ੍ਯਬਲਾਧਾਨਾਰ੍ਥਮਿਤਿ||੧੯||
सहचरपलशतमुदकद्रोणचतुष्ट्ये पक्त्वा द्रोणशेषे रसे सुपूते विदारीक्षुरसप्रस्थाभ्यामष्टगुणक्षीरं घृततैलप्रस्थं बलामधुकमधूकचन्दनमधूलिकासारिवामेदामहामेदाकाकोलिक्षीरकाकोलीपयस्यागुरुमञ्जिष्ठाव्याघ्रनख- शटीसहचरसहस्रवीर्यावराङ्गलोध्राणामक्षमात्रैर्द्विगुणशर्करैः कल्कैः साधयेत्| बह्मघोषादिना विधिना सिद्धं बस्तिं दद्यात्| एष सर्वरोगहरो रसायनो ललितानां श्रेष्ठोऽन्तःपुरचारिणीनां क्षतक्षयवातपित्तवेदनाश्वासकासहरस्त्रिभागमाक्षिको वलीपलितनुद्वर्णरूपबलमांसशुक्रवर्धनः (३)| इत्येते रसायनाः स्नेहबस्तयः सति विभवे शतपाकाः सहस्रपाका वा कार्या वीर्यबलाधानार्थमिति||१९||
🔊 Audio coming soon
ਸਹਚਰਪਲਸ਼ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਤਤੀਯਃ| ਸਹਸ੍ਰਵੀਰ੍ਯਾ ਦੂਰ੍ਵਾ| ਵਰਾਙ੍ਗਂ ਗੁਡਤ੍ਵਕ੍| ਸ਼ਤਪਾਕਾਃ ਸਹਸ੍ਰਪਾਕਾਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਸ਼ਤਗੁਣੇਨ ਸਹਸ੍ਰਗੁਣੇਨ ਵਾ ਦ੍ਰਵੇਣ ਏਕਦੈਵ ਪਾਕਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕੇਚਿਤ੍||੧੯||
Adhikarana 13 (20-22) · Śloka 22
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਬਸ੍ਤਯਃ ਸ੍ਨੇਹਾਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਾ ਯਾਪਨਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਾਃ| ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਮਾਤੁਰਾਣਾਂ ਚ ਵਦ੍ਧਾਨਾਂ ਚਾਵਿਰੋਧਿਨਾਃ||੨੦|| ਅਤਿਵ੍ਯਵਾਯਸ਼ੀਲਾਨਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਾਂਸਬਲਪ੍ਰਦਾਃ| ਸਰ੍ਵਰੋਗਪ੍ਰਸ਼ਮਨਾਃ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਤੁਸੁ ਯੌਗਿਕਾਃ||੨੧|| ਨਾਰੀਣਾਮਪ੍ਰਜਾਤਾਨਾਂ ਨਰਾਣਾਂ ਚਾਪ੍ਯਪਤ੍ਯਦਾਃ| ਉਭਯਾਰ੍ਥਕਰਾ ਦਸ੍ਟਾਃ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਨਿਰੂਹਯੋਃ||੨੨||
भवन्ति चात्र- इत्येते बस्तयः स्नेहाश्चोक्ता यापनसञ्ज्ञिताः| स्वस्थानामातुराणां च वृद्धानां चाविरोधिनाः||२०|| अतिव्यवायशीलानां शुक्रमांसबलप्रदाः| सर्वरोगप्रशमनाः सर्वेष्वृतुषु यौगिकाः||२१|| नारीणामप्रजातानां नराणां चाप्यपत्यदाः| उभयार्थकरा दृष्टाः स्नेहबस्तिनिरूहयोः||२२||
🔊 Audio coming soon
ਉਭਯਾਰ੍ਥਕਰਾ ਦਸ੍ਟਾ ਇਤਿ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਨਿਰੂਹਯੋਰਿਪਿ ਸਾਧ੍ਯਮਰ੍ਥਂ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਚ ਕੁਰ੍ਵਤ ਇਤਿ ਭਾਵਃ||੨੦-੨੨||
Adhikarana 14 (23) · Śloka 23
ਵ੍ਯਾਯਾਮੋ ਮੈਥੁਨਂ ਮਦ੍ਯਂ ਮਧੂਨਿ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਮ੍ਬੁ ਚ| ਸਮ੍ਭੋਜਨਂ ਰਥਕ੍ਸੋਭੋ ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਵੇਤੇਸੁ ਗਰ੍ਹਿਤਮ੍||੨੩||
व्यायामो मैथुनं मद्यं मधूनि शिशिराम्बु च| सम्भोजनं रथक्षोभो बस्तिष्वेतेषु गर्हितम्||२३||
🔊 Audio coming soon
ਯਾਪਨਬਸ੍ਤਿਸੁ ਵਰ੍ਜਨੀਯਮਾਹ- ਵ੍ਯਾਯਾਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੨੩||
Adhikarana 15 (24-28) · Śloka 29
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ - ਸ਼ਿਖਿਗੋਨਰ੍ਦਹਂਸਾਣ੍ਡੈਰ੍ਦਕ੍ਸਵਦ੍ਬਸ੍ਤਯਸ੍ਤ੍ਰਯਃ| ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਵਿਸ੍ਕਿਰੈਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪ੍ਰਤੁਦੈਃ ਪ੍ਰਸਹੈਰ੍ਨਵ||੨੪|| ਵਿਂਸ਼ਤਿਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਤਿਸ਼੍ਚਾਮ੍ਬੁਚਾਰਿਭਿਃ| ਨਵ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਿਖਿਕਲ੍ਪੇਨ ਬਸ੍ਤਯਃ||੨੫|| ਦਸ਼ ਕਰ੍ਕਟਕਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਕੂਰ੍ਮਕਲ੍ਕੇਨ ਬਸ੍ਤਯਃ| ਮਗੈਃ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ੈਕੋਨਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਵਿਸ੍ਕਿਰੈਰ੍ਦਸ਼ ||੨੬|| ਆਨੂਪੈਰ੍ਦਕ੍ਸਸ਼ਿਖਿਵਦ੍ਭੂਸ਼ਯੈਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼| ਏਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਿਤ੍ਯੇਤੇ ਸਹ ਸ੍ਨੇਹੈਃ ਸਮਾਸਤਃ||੨੭|| ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵਿਸ੍ਤਰਸ਼ੋ ਭਿਨ੍ਨਾ ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਤੇ ਸੋਡਸ਼ੋਤ੍ਤਰੇ| ਏਤੇ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸਂਯੁਕ੍ਤਾਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਤਿਵਸਂ ਨਰਮ੍||੨੮|| ਨਾਤਿਯੋਗਂ ਨ ਵਾਯੋਗਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਿਤਾਸ੍ਤੇ ਚ ਕੁਰ੍ਵਤੇ|੨੯|
तत्र श्लोकाः - शिखिगोनर्दहंसाण्डैर्दक्षवद्बस्तयस्त्रयः| विंशतिर्विष्किरैस्त्रिंशत्प्रतुदैः प्रसहैर्नव||२४|| विंशतिश्च तथा सप्तविंशतिश्चाम्बुचारिभिः| नव मत्स्यादिभिश्चैव शिखिकल्पेन बस्तयः||२५|| दश कर्कटकाद्यैश्च कूर्मकल्केन बस्तयः| मृगैः सप्तदशैकोनविंशतिर्विष्किरैर्दश ||२६|| आनूपैर्दक्षशिखिवद्भूशयैश्च चतुर्दश| एकोनत्रिंशदित्येते सह स्नेहैः समासतः||२७|| प्रोक्ता विस्तरशो भिन्ना द्वे शते षोडशोत्तरे| एते माक्षिकसंयुक्ताः कुर्वन्त्यतिवृषं नरम्||२८|| नातियोगं न वाऽयोगं स्तम्भितास्ते च कुर्वते|२९|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਿਖਿਗੋਨਰ੍ਦੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਉਕ੍ਤਬਸ੍ਤਿਸਙ੍ਗ੍ਰਹਂ ਕਰੋਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਵ੍ਯਾਹਤਃ| ਏਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਿਤ੍ਯੇਤੇ ਇਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਬਸ੍ਤਯਃ ਸ੍ਨੇਹੈਃ ਸਮਮੇਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਮਾਹਾਰਸਙ੍ਖ੍ਯਾਮਾਹ- ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਤੇ ਸੋਡਸ਼ੋਤ੍ਤਰੇ ਇਤਿ| ਤਚ੍ਚ ਯਥਾਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਂ ਤਥਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮੇਵ ਪੂਰ੍ਯਤੇ| ਅਤਿਵਸਮਿਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰੋਪਚਯਵਨ੍ਤਮ੍| ਸ੍ਤਮ੍ਭਿਤਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਮਧੁਨਾ ਸ੍ਤਮ੍ਭਿਤਾਃ||੨੪-੨੮||-
Adhikarana 16 (29) · Śloka 30
ਮਦੁਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਵੇਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਾਃ||੨੯|| ਸਮੂਤ੍ਰੈਰ੍ਬਸ੍ਤਿਭਿਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰਾਸ੍ਥਾਪ੍ਯਃ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮੇਵ ਸਃ|੩੦|
मृदुत्वान्न निवर्तन्ते यस्य त्वेते प्रयोजिताः||२९|| समूत्रैर्बस्तिभिस्तीक्ष्णैरास्थाप्यः क्षिप्रमेव सः|३०|
🔊 Audio coming soon
ਯਾਪਨਾਬਸ੍ਤ੍ਯਪ੍ਰਵਤ੍ਤੌ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਾਹ- ਮਦੁਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ||੨੯||-
Adhikarana 17 (30) · Śloka 31
ਸ਼ੋਫਾਗ੍ਨਿਨਾਸ਼ਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਸ਼ੂਲਾਰ੍ਸ਼ਃਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾਃ||੩੦|| ਸ੍ਯੁਰ੍ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਚਾਤਿਸਾਰਸ਼੍ਚ ਯਾਪਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਸੇਵਨਾਤ੍|੩੧|
शोफाग्निनाशपाण्डुत्वशूलार्शःपरिकर्तिकाः||३०|| स्युर्ज्वरश्चातिसारश्च यापनात्यर्थसेवनात्|३१|
🔊 Audio coming soon
ਯਾਪਨਾਬਸ੍ਤ੍ਯਤਿਪ੍ਰਯੋਗੇ ਦੋਸਮਾਹ- ਸ਼ੋਫੇਤ੍ਯਾਦਿ||੩੦||-
Adhikarana 18 (31-32) · Śloka 33
ਅਰਿਸ੍ਟਕ੍ਸੀਰਸੀਧ੍ਵਾਦ੍ਯਾ ਤਤ੍ਰੇਸ੍ਟਾ ਦੀਪਨੀ ਕ੍ਰਿਯਾ||੩੧|| ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਸੇਵੇਤ ਯਾਪਨਾਨ੍ਨ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਤਃ| ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਚੈਰ੍ਭਾਸ੍ਯਪੂਰ੍ਵਾਣਾਂ ਵ੍ਯਾਪਦਃ ਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਃ||੩੨|| ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਪਥਕ੍ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਰਕ੍ਸੇਨ੍ਨਰਂ ਸਦਾ|੩੩|
अरिष्टक्षीरसीध्वाद्या तत्रेष्टा दीपनी क्रिया||३१|| युक्त्या तस्मान्निषेवेत यापनान्न प्रसङ्गतः| इत्युच्चैर्भाष्यपूर्वाणां व्यापदः सचिकित्सिताः||३२|| विस्तरेण पृथक् प्रोक्तास्तेभ्यो रक्षेन्नरं सदा|३३|
🔊 Audio coming soon
ਏਤਚ੍ਛੋਫਾਦਿਸੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਅਰਿਸ੍ਟੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਸ੍ਮਾਦਿਤਿ ਯਾਪਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਪ੍ਰਯੋਗੇ ਸ਼ੋਥਾਦਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍| ਨ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਤ ਇਤਿ ਨ ਅਭ੍ਯਾਸਤਃ ਸੇਵੇਤ| ਤੇਭ੍ਯੋ ਰਕ੍ਸੇਦਿਤਿ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ਭਾਸ੍ਯਾਦਿਜਨ੍ਯਵ੍ਯਾਪਭ੍ਦ੍ਯੋ ਰਕ੍ਸੇਤ੍||੩੧-੩੨||-
Adhikarana 19 (33) · Śloka 34
ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਵਮਨਾਦਿਨਾਮਸਮ੍ਯਕ੍ਕਰਣਾਪਦਾਮ੍||੩੩|| ਯਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਾਧਨਂ ਸ੍ਥਾਨੇ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨਂ ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ|੩੪|
कर्मणां वमनादिनामसम्यक्करणापदाम्||३३|| यत्रोक्तं साधनं स्थाने सिद्धिस्थानं तदुच्यते|३४|
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਨਿਰੁਕ੍ਤਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨਾਭਿਧੇਯਂ ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਸਙ੍ਗਹ੍ਣਨ੍ਨਾਹ- ਕਰ੍ਮਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸਮ੍ਯਕ੍ਕਰਣਾਪਦਾਮਿਤਿ ਵਮਨਾਦੀਨਾਮਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਜਨਿਤਾਨਾਮਾਪਦਾਂ; ਵਮਨਾਦਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਪ੍ਰਤਿਕਾਰਸ਼੍ਚ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨਾਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਧਾਨਤਯੋਪਦਰ੍ਸ਼ਿਤਃ; ਤੇਨ ਵਮਨਾਦਿਕਲ੍ਪਨਾਦ੍ਯਭਿਧਾਨਮਪਿ ਅਨਾਗਤਵਮਨਾਦਿਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਿਸੇਧਪ੍ਰਯੋਜਨਕਂ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨੇ ਯੁਕ੍ਤਮੇਵ||੩੩||-
Adhikarana 20 (34) · Śloka 35
ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਯਸ਼ਤਂ ਵਿਂਸ਼ਮਾਤ੍ਰੇਯਮੁਨਿਵਾਙ੍ਮਯਮ੍||੩੪|| ਹਿਤਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ੇਨ ਧੀਮਤਾ|੩੫|
इत्यध्यायशतं विंशमात्रेयमुनिवाङ्मयम्||३४|| हितार्थं प्राणिनां प्रोक्तमग्निवेशेन धीमता|३५|
🔊 Audio coming soon
ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਯ ਕਤ੍ਸ੍ਨਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਮੁਪਸਂਹਰਤਿ- ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਤ੍ਰੇਯਮੁਨਿਵਾਙ੍ਮਯਮਿਤਿ ਅਨੁਕਤਾਤ੍ਰੇਯਵਚਨਭਯਮ੍||੩੪||-
Adhikarana 21 (35) · Śloka 36
ਦੀਰ੍ਘਮਾਯੁਰ੍ਯਸ਼ਃ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਂ ਚਾਪਿ ਪੁਸ੍ਕਲਮ੍||੩੫|| ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਚਾਨੁਤ੍ਤਮਾਂ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਵਿਧਿਨਾ ਪਠਨ੍|੩੬|
दीर्घमायुर्यशः स्वास्थ्यं त्रिवर्गं चापि पुष्कलम्||३५|| सिद्धिं चानुत्तमां लोके प्राप्नोति विधिना पठन्|३६|
🔊 Audio coming soon
ਏਤਤ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਧ੍ਯਯਨੇ ਫਲਮਾਹ- ਦੀਰ੍ਘਮਾਯੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਮਿਤਿ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਾਨ੍| ਪੁਸ੍ਕਲਮਿਤਿ ਮੋਕ੍ਸਂ; ਕਿਂਵਾ ਪੁਸ੍ਕਲਮਿਤਿ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਸਿਦ੍ਧਿਮਿਤਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਯੋਗਸਾਧ੍ਯਨਿਸ੍ਪਾਦਕਤ੍ਵਮ੍| ਵਿਧਿਨਾ ਪਠਨ੍ਨਿਤਿ ਰੋਗਭਿਸਗ੍ਜਿਤੀਯੋਕ੍ਤੇਨ ਪਾਠਵਿਧਿਨਾ| ਏਤਤ੍ਸਵਿਂਸ਼ਮਧ੍ਯਾਯਸ਼ਤਂ ਪਠਤਃ ਦੀਰ੍ਘਾਯੁਰ੍ਲਾਭਾਦਯਸ਼੍ਚ ਏਵਮ੍ਭੂਤਪਾਠਜਨਿਤਧਰ੍ਮਵਸ਼ਾਦੇਵ ਤਥਾ ਪਾਠਜਨਿਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਵਬੋਧਪੂਰ੍ਵਕਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨੁਸ੍ਠਾਨਾਚ੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ||੩੫||-
Adhikarana 22 (36-40) · Śloka 41
ਵਿਸ੍ਤਾਰਯਤਿ ਲੇਸ਼ੋਕ੍ਤਂ ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪਤ੍ਯਤਿਵਿਸ੍ਤਰਮ੍||੩੬|| ਸਂਸ੍ਕਰ੍ਤਾ ਕੁਰੁਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪੁਰਾਣਂ ਚ ਪੁਨਰ੍ਨਵਮ੍| ਅਤਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰੋਤ੍ਤਮਮਿਦਂ ਚਰਕੇਣਾਤਿਬੁਦ੍ਧਿਨਾ||੩੭|| ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਂ ਤ੍ਰਿਭਾਗੇਨੋਪਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਤਚ੍ਛਙ੍ਕਰਂ ਭੂਤਪਤਿਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯ ਸਮਾਪਯਤ੍||੩੮|| ਅਖਣ੍ਡਾਰ੍ਥਂ ਦਢਬਲੋ ਜਾਤਃ ਪਞ੍ਚਨਦੇ ਪੁਰੇ| ਕਤ੍ਵਾ ਬਹੁਭ੍ਯਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਵਿਸ਼ੇਸੋਞ੍ਛਸ਼ਿਲੋਚ੍ਚਯਮ੍||੩੯|| ਸਪ੍ਤਦਸ਼ੌਸਧਾਧ੍ਯਾਯਸਿਦ੍ਧਿਕਲ੍ਪੈਰਪੂਰਯਤ੍| ਇਦਮਨ੍ਯੂਨਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਦੋਸਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍||੪੦|| ਸਡ੍ਵਿਂਸ਼ਤਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਭਿਰ੍ਭੂਸਿਤਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਿਭਿਃ|੪੧|
विस्तारयति लेशोक्तं सङ्क्षिपत्यतिविस्तरम्||३६|| संस्कर्ता कुरुते तन्त्रं पुराणं च पुनर्नवम्| अतस्तन्त्रोत्तममिदं चरकेणातिबुद्धिना||३७|| संस्कृतं तत्त्वसम्पूर्णं त्रिभागेनोपलक्ष्यते| तच्छङ्करं भूतपतिं सम्प्रसाद्य समापयत्||३८|| अखण्डार्थं दृढबलो जातः पञ्चनदे पुरे| कृत्वा बहुभ्यस्तन्त्रेभ्यो विशेषोञ्छशिलोच्चयम्||३९|| सप्तदशौषधाध्यायसिद्धिकल्पैरपूरयत्| इदमन्यूनशब्दार्थं तन्त्रदोषविवर्जितम्||४०|| षड्विंशता विचित्राभिर्भूषितं तन्त्रयुक्तिभिः|४१|
🔊 Audio coming soon
ਏਤਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਸਂਸ੍ਕਾਰੋਪਪਤ੍ਯੁਪਦਰ੍ਸ਼ਨਪੂਰ੍ਵਕਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਕਾਰਕੌ ਚਰਕਦਢਬਲੌ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ ਦਢਬਲਃ- ਵਿਸ੍ਤਾਰਯਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਥਮਮਤਿਵਿਸ੍ਤਾਰਤਯਾ ਕ੍ਵਚਿਲ੍ਲੇਸ਼ੋਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤੇਸੁ ਨ ਸਮ੍ਯਗਰ੍ਥਾਵਗਮਃ, ਤੇਨ ਤਦਤਿਵਿਸ੍ਤਰਲੇਸ਼ੋਕ੍ਤਦੋਸਨਿਰਾਸਾਰ੍ਥਂ ਸਂਸ੍ਕਰ੍ਤਾ ਯੁਜ੍ਯਤੇ, ਅਤਃ ਤਨ੍ਤ੍ਰੋਤ੍ਤਮਮਿਦਂ ਚਰਕੇਣ ਸਂਸ੍ਕਤਮ੍| ਪੂਰ੍ਵਗ੍ਰਨ੍ਥਸ੍ਯ ਚਾਤੀਵ ਵਿਸ੍ਤਰਤ੍ਵਾਦਿਨਾ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਭਿਧਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵਸ਼੍ਰੋਤਜਨਾਭਿਪ੍ਰਾਯਾਦੇਵ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍; ਇਦਾਨੀਨ੍ਤਨਸ਼੍ਰੋਤਪੁਰੁਸਾਭਿਪ੍ਰਾਯੇਣ ਤੁ ਸਂਸ੍ਕਰ੍ਤੁਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰੋ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ- “ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੋਕ੍ਤਮਤਿਹਨ੍ਤਿ ਵਿਸ੍ਤਰੋਕ੍ਤਂ ਨ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਵਿਸ੍ਤਰੌ ਹਿਤ੍ਵਾ ਸਂਸ੍ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਮਾਦਿਤਃ” ਇਤਿ| ਪੁਰਾਣਂ ਚ ਪੁਨਰ੍ਨਵਮਿਤਿ ਵਿਸ੍ਤਾਰਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਾਦਿਨਾ ਪੁਨਰ੍ਨਵਂ ਕੁਰੁਤੇ| ਚਰਕਸਂਸ੍ਕਾਰਾਪੂਰ੍ਣਤਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ ਦਢਬਲ ਆਹ- ਤਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤੀਯੋ ਭਾਗਸ੍ਤ੍ਰਿਭਾਗਃ| ਤ੍ਰਿਭਾਗਾਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਤਾ ਚੇਯਮਦੂਰਾਨ੍ਤਰਤਯੋਕ੍ਤਾ, ਤੇਨ ਦਢਬਲਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤੈਕਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦਧ੍ਯਾਯਾਨਾਂ ਨ ਸਵਿਂਸ਼ਾਧ੍ਯਾਯਸ਼ਤਤ੍ਰਿਭਾਗਤਾ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਇਤਿ ਨੋਦ੍ਭਾਵਨੀਯਮ੍| ਆਤ੍ਮਨਃ ਪਞ੍ਚਨਦਪੁਰਭਵਤ੍ਵੇਨ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਪ੍ਰਦੇਸ਼ਭਵਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਆਤ੍ਮਨਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਾਨੀਤਾਰ੍ਥੇਨ ਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਕਤ੍ਵਾ ਬਹੁਭ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਨ੍ਤ੍ਰੇਭ੍ਯਃ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵਿਦੇਹਾਦਿਤਨ੍ਤ੍ਰੇਭ੍ਯਃ| ਵਿਸ਼ੇਸਸ੍ਯ ਚਰਕੋਕ੍ਤਾਰ੍ਥਾਦਤਿਰਿਕ੍ਤਰੂਪਸ੍ਯ ਉਞ੍ਛਸ਼ਿਲਰੂਪ ਉਚ੍ਚਯੋ ਵਿਸ਼ੇਸੋਞ੍ਛਸ਼ਿਲੋਚ੍ਚਯਃ; ਤਮਨ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰੇਭ੍ਯਃ ਕਤ੍ਵਾ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ੌਸਧਾਧ੍ਯਾਯਸਿਦ੍ਧਿਕਲ੍ਪੈਰਿਦਮਨ੍ਯੂਨਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਦੋਸਵਿਵਰ੍ਜਿਤਂ ਸਡ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਿਭਿਰ੍ਭੂਸਿਤਮਪੂਰਯਦਢਬਲ ਇਤਿ ਯੋਜਨਾ| ਤਤ੍ਰ ਭੂਮਿਪਤਿਤਾਨਾਮਣੂਨਾਂ ਧਾਨ੍ਯਾਦਿਬੀਜਾਨਾਂ ਸ਼ੋਧਨ੍ਯਾ ਸਂਹਰਣਮੁਞ੍ਛਃ; ਪ੍ਰਵਿਰਲਸ੍ਯ ਤੁ ਕਣਿਸ਼ਾਦਿਰੂਪਤਯਾ ਪਤਿਤਸ੍ਯ ਚਯਨਂ ਸ਼ਿਲਃ| ਏਤੇਨ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇਸੁ ਯਤ੍ਸਾਰਭੂਤਂ ਤਚ੍ਚਰਕਾਚਾਰ੍ਯੈਃ ਸਙ੍ਗਹੀਤਂ; ਮਯਾ ਤੁ ਉਰ੍ਵਰਿਤਂ ਪਰਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪੂਰਿਤਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਅਨ੍ਯੂਨਸ਼ਬ੍ਦਮਨ੍ਯੂਨਾਰ੍ਥਂ ਚੇਤਿ ਅਨ੍ਯੂਨਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਮ੍| ਤਨ੍ਤ੍ਰਦੋਸਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ “ਪੁਨਰੁਕ੍ਤਂ ਦੁਸ੍ਪ੍ਰਣੀਤਸੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗ੍ਰਹਮਕ੍ਰਮਂ” (ਵਿ.ਅ.੮) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਰੋਗਭਿਸਗ੍ਜਿਤੀਯੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੈਰ੍ਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ | ਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਿਭਿਰਿਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਿਭਿਃ| ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਭਿਰਿਤਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਰ੍ਥਨ੍ਯਾਯਯੁਕ੍ਤਾਭਿਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਿਭਿਃ||੩੬-੪੦||-
Adhikarana 23 (41-44) · Śloka 45
ਤਤ੍ਰਾਧਿਕਰਣਂ ਯੋਗੋ ਹੇਤ੍ਵਰ੍ਥੋਰ੍ਥਃ ਪਦਸ੍ਯ ਚ||੪੧|| ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੋਦ੍ਦੇਸ਼ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਵਾਕ੍ਯਸ਼ੇਸਾਃ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍| ਉਪਦੇਸ਼ਾਪਦੇਸ਼ਾਤਿਦੇਸ਼ਾਰ੍ਥਾਪਤ੍ਤਿਨਿਰ੍ਣਯਾਃ||੪੨|| ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੈਕਾਨ੍ਤਨੈਕਾਨ੍ਤਾਃ ਸਾਪਵਰ੍ਗੋ ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ| ਪੂਰ੍ਵਪਕ੍ਸਵਿਧਾਨਾਨੁਮਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਸਂਸ਼ਯਾਃ||੪੩|| ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾਵੇਕ੍ਸਾਸ੍ਵਸਞ੍ਜ੍ਞੋਹ੍ਯਸਮੁਚ੍ਚਯਾਃ| ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਨਿਰ੍ਵਚਨਂ ਸਨ੍ਨਿਯੋਗੋ ਵਿਕਲ੍ਪਨਮ੍||੪੪|| ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤ੍ਸਾਰਸ੍ਤਥੋਦ੍ਧਾਰਃ ਸਮ੍ਭਵਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਯਃ|੪੫|
तत्राधिकरणं योगो हेत्वर्थोऽर्थः पदस्य च||४१|| प्रदेशोद्देशनिर्देशवाक्यशेषाः प्रयोजनम्| उपदेशापदेशातिदेशार्थापत्तिनिर्णयाः||४२|| प्रसङ्गैकान्तनैकान्ताः सापवर्गो विपर्ययः| पूर्वपक्षविधानानुमतव्याख्यानसंशयाः||४३|| अतीतानागतावेक्षास्वसञ्ज्ञोह्यसमुच्चयाः| निदर्शनं निर्वचनं सन्नियोगो विकल्पनम्||४४|| प्रत्युत्सारस्तथोद्धारः सम्भवस्तन्त्रयुक्तयः|४५|
🔊 Audio coming soon
ਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤੀਰੇਵਾਹ - ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਧਿਕਰਣਂ ਨਾਮ ਯਮਰ੍ਥਮਧਿਕਤ੍ਯ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਕਰ੍ਤਾ; ਯਥਾ “ਵਿਘ੍ਨਭੂਤਾ ਯਦਾ ਰੋਗਾ” (ਸੂ.ਅ.੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਰੋਗਾਦਿਕਮਧਿਕਤ੍ਯਾਯੁਰ੍ਵੇਦੋ ਮਹਰ੍ਸਿਭਿਃ ਕਤ ਇਤਿ ‘ਰੋਗਾਃ’ ਇਤ੍ਯਧਿਕਰਣਮ੍| ਯੋਗੋ ਨਾਮ ਯੋਜਨਾ ਵ੍ਯਸ੍ਤਾਨਾਂ ਪਦਾਨਾਮੇਕੀਕਰਣਮ੍| ਉਦਾਹਰਣਂ ਤਾਵਦ੍ਯਥਾ- ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਹੇਤੂਦਾਹਰਣੋਪਨਯਨਿਗਮਨਾਨਿ; ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ- ਮਾਤਜਸ਼੍ਚਾਯਂ ਗਰ੍ਭਃ, ਹੇਤੁਃ- ਮਾਤਰਮਨ੍ਤਰੇਣ ਗਰ੍ਭਾਨੁਪਪਤ੍ਤੇਃ, ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਃ- ਕੂਟਾਗਾਰਃ, ਉਪਨਯਃ- ਯਥਾ ਨਾਨਾਦ੍ਰਵ੍ਯਸਮੁਦਾਯਾਤ੍ ਕੂਟਾਗਾਰਸ੍ਤਥਾ ਗਰ੍ਭਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਨਂ, ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਤਜਸ਼੍ਚਾਯਮਿਤ੍ਯੇਸਾਂ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਯੋਗਃ; ਏਵਮਨ੍ਯੇਪਿ ਯੋਗਾਰ੍ਥਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਾਃ| ਹੇਤ੍ਵਰ੍ਥੋ ਨਾਮਯਦਨ੍ਯਤ੍ਰਾਭਿਹਿਤਮਨ੍ਯਤ੍ਰੋਪਪਦ੍ਯਤੇ; ਯਥਾ- “ਸਮਾਨਗੁਣਾਭ੍ਯਾਸੋ ਹਿ ਧਾਤੂਨਾਂ ਵਦ੍ਧਿਕਾਰਣਮ੍” (ਸੂ.ਅ.੧੨) ਇਤਿ ਵਾਤਮਧਿਕਤ੍ਯੋਕ੍ਤਂ, ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਸ੍ਯੇਤਿ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯੇ ਯਦਯਂ ਸਮਾਨਸ਼ਬ੍ਦਂ ਧਾਤੂਨਾਮਿਤਿ ਕਰੋਤਿ, ਤੇਨ ਯਥਾ ਵਾਯੋਸ੍ਤਥਾ ਰਸਾਦੀਨਾਮਪਿ ਸਮਾਨਗੁਣਾਭ੍ਯਾਸੋ ਵਦ੍ਧਿਕਾਰਣਮਿਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ| ਪਦਾਰ੍ਥੋ ਨਾਮ ਪਦਸ੍ਯ ਪਦਯੋਃ ਪਦਾਨਾਂ ਵਾਰ੍ਥਃ ਪਦਾਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਿਤਿਪਦੇਨ ਖਾਦਯਸ਼੍ਚੇਤਨਾਸਸ੍ਠਾ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਪਦਯੋਰਰ੍ਥੋ ਨਾਮ ਯਥਾ- ‘ਆਯੁਸੋ ਵੇਦ’ ਇਤਿ ਪਦਯੋਰਾਯੁਰ੍ਬੋਧਕਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਏਵਂ ਪਦਾਨਾਮਪ੍ਯਰ੍ਥ ਉਦਾਹਾਰ੍ਯਃ| ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੋ ਨਾਮ ਯਦ੍ਬਹੁਤ੍ਵਾਦਰ੍ਥਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨਾਭਿਧਾਤੁਮਸ਼ਕ੍ਯਮੇਕਦੇਸ਼ੇਨਾਭਿਧੀਯਤੇ; ਯਥਾ- “ਅਨੁਪਾਨੈਕਦੇਸ਼ੋਯਮੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਯੋਪਯੋਗਿਕਃ’ (ਸੂ.ਅ.੨੭) ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਦ੍ਦੇਸ਼ੋ ਨਾਮ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਾਭਿਧਾਨਂ; ਯਥਾ- “ਹੇਤੁਲਿਙ੍ਗੌਸਧਜ੍ਞਾਨਂ” (ਸੂ.ਅ.੧), ਅਨੇਨ ਸਰ੍ਵਾਯੁਰ੍ਵੇਦਾਭਿਧੇਯੋਦ੍ਦੇਸ਼ਃ| ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਨਾਮ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯੋਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਵਰਣਂ; ਯਥਾ- ਹੇਤੁਲਿਙ੍ਗੌਸਧਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਨਂ “ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨਾਂ” ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ “ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਕਾਰਣਂ”(ਸੂ.ਅ.੧) ਇਤ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਕਾਰਣਪ੍ਰਪਞ੍ਚਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਕ੍ਯਸ਼ੇਸੋ ਨਾਮ ਯਲ੍ਲਾਘਵਾਰ੍ਥਮਾਚਾਰ੍ਯੇਣ ਵਾਕ੍ਯੇਸੁ ਪਦਮਕਤਂ ਗਮ੍ਯਮਾਨਤਯਾ ਪੂਰ੍ਯਤੇ; ਯਥਾ “ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਹੇਤੁਭਾਵਾਨਾਂ” (ਸੂ.ਅ.੧੬) ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਅਸ੍ਤਿ’ ਇਤਿ ਪਦਂ ਪੂਰ੍ਯਤੇ, ਤਥਾ “ਜਾਙ੍ਗਲਜੈ ਰਸੈਃ” ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਮਾਂਸਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪੂਰ੍ਯਤੇ| ਵਾਕ੍ਯੇਸੁ ਚੈਤ ਏਵ ਪਦਾਃ ਸ਼ੇਸਾਃ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ, ਯੇਨਿਵੇਸ਼ਿਤਾ ਅਪਿ ਪ੍ਰਤੀਯਨ੍ਤੇ| ਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਨਾਮ ਯਦਰ੍ਥਂ ਕਾਮਯਮਾਨਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ; ਯਥਾ- “ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਕ੍ਰਿਯਾ ਚੋਕ੍ਤਾ ਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍” (ਸੂ.ਅ.੧)| ਉਪਦੇਸ਼ੋ ਨਾਮਾਪ੍ਤਾਨੁਸ਼ਾਸਨਂ; ਯਥਾ- “ਸ੍ਨੇਹਮਗ੍ਰੇ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਤਤਃ ਸ੍ਵੇਦਮਨਨ੍ਤਰਮ੍” (ਸੂ.ਅ.੧੩) ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਪਦੇਸ਼ੋ ਨਾਮ ਯਤ੍ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਾਰ੍ਥਸਾਧਨਾਯ ਹੇਤੁਵਚਨਂ; ਯਥਾ- “ਵਾਤਾਜ੍ਜਲਂ ਜਲਾਦ੍ਦੇਸ਼ਂ ਦੇਸ਼ਾਤ੍ ਕਾਲਂ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ| ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦੁਸ੍ਪਰਿਹਾਰ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍” (ਵਿ.ਅ.੩) ਇਤ੍ਯਾਦਿ, ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਹੇਤੁਵਚਨਂ- ਦੁਸ੍ਪਰਿਹਾਰ੍ਯਤ੍ਵਾਦਿਤਿ| ਅਤਿਦੇਸ਼ੋ ਨਾਮ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼੍ਯਾਰ੍ਥਮਨੁਕ੍ਤਾਰ੍ਥਸਾਧਨਾਯੈਵ ਏਵਮਨ੍ਯਦਪਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਪਰਿਭਾਸ੍ਯਤੇ; ਯਥਾ- “ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਦਪਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਯਾਦਨੁਕ੍ਤਮਿਹ ਪੂਜਿਤਮ੍| ਵਤਂ ਤਦਪਿ ਚਾਤ੍ਰੇਯਃ ਸਦੈਵਾਭ੍ਯਨੁਮਨ੍ਯਤੇ” (ਸੂ.ਅ.੮) ਇਤਿ| ਅਰ੍ਥਾਪਤ੍ਤਿਰ੍ਨਾਮ ਯਦਕਿਰ੍ਤਿਤਮਰ੍ਥਾਦਾਪਦ੍ਯਤੇ ਸਾਰ੍ਥਾਪਤ੍ਤਿਃ; ਯਥਾ- ਨਕ੍ਤਂ ਦਧਿਭੋਜਨਨਿਸੇਧਃ, ਅਰ੍ਥਾਦ੍ਦਿਵਾ ਭੁਞ੍ਜੀਤੇਤ੍ਯਾਪਦ੍ਯਤੇ| ਨਿਰ੍ਣਯੋ ਨਾਮ ਵਿਚਾਰਿਤਸ੍ਯਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਪਨਂ; ਯਥਾ- ਚਤੁਸ੍ਪਦਭੇਸਜਤ੍ਵਾਦਿ ਵਿਚਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾਭਿਧੀਯਤੇ- “ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਸੋਡਸ਼ਕਲਂ ਪੂਰ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੇ ਭੇਸਜਂ ਤਦ੍ਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਮਲਮਾਰੋਗ੍ਯਾਯ” (ਸੂ.ਅ.੧੦) ਇਤਿ| ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੋ ਨਾਮ ਪੂਰ੍ਵਾਭਿਹਿਤਸ੍ਯਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਰਣਾਗਤਤ੍ਵਾਦਿਨਾ ਪੁਨਰਭਿਧਾਨਂ; ਯਥਾ- “ਤਤ੍ਰਾਤਿਪ੍ਰਭਾਵਤਾਂ ਦਸ਼੍ਯਾਨਾਤਿਮਾਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮਤਿਯੋਗਃ” (ਸੂ.ਅ.੧੧) ਏਵਮਾਦ੍ਯਭਿਧਾਯ, ਪੁਨਃ “ਅਤ੍ਯੁਗ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਰਵਣਾਚ੍ਛ੍ਰਵਣਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਸ਼ੋ ਨ ਚ” (ਸ਼ਾ.ਅ.੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤ ਏਵਾਰ੍ਥੋਭਿਧੀਯਤੇ| ਏਕਾਨ੍ਤੋ ਨਾਮ ਯਦਵਧਾਰਣੇਨੋਚ੍ਯਤੇ; ਯਥਾ- ਨਿਜਃ ਸ਼ਰੀਰਦੋਸੋਤ੍ਥਃ, ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਵਿਰੇਚਯਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨੈਕਾਨ੍ਤੋ ਨਾਮ ਅਨ੍ਯਤਰਪਕ੍ਸਾਨਵਧਾਰਣਂ, ਯਥਾ- “ਯੇ ਹ੍ਯਾਤੁਰਾਃ ਕੇਵਲਾਦ੍ਭੇਸਜਾਦਤੇ ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ, ਨ ਚ ਤੇ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਭੇਸਜੋਪਪਨ੍ਨਾਃ ਸਮੁਤ੍ਤਿਸ੍ਠੇਰਨ੍” (ਸੂ.ਅ.੧੦) ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਪਵਰ੍ਗੋ ਨਾਮ ਸਾਕਲ੍ਯੇਨੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟਸ੍ਯੈਕਦੇਸ਼ਾਪਕਰ੍ਸਣਂ; ਯਥਾ- “ਨ ਪਰ੍ਯੁਸਿਤਾਨ੍ਨਮਾਦਦੀਤਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮਾਂਸਹਰਿਤਕਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਫਲਭਕ੍ਸ੍ਯੇਭ੍ਯਃ” (ਸੂ.ਅ.੮) ਇਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਹਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਪਰ੍ਯੁਸਿਤਭਕ੍ਸਣਨਿਸੇਧਂ ਕਤ੍ਵਾ ਮਾਂਸਾਦੇਃ ਪਰ੍ਯੁਸਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਭਕ੍ਸਣਮਪਕਸ੍ਯ ਵਿਧੀਯਤੇ| ਵਿਪਰ੍ਯਯੋ ਨਾਮ ਅਪਕਸ੍ਟਾਤ੍ ਪ੍ਰਤੀਪੋਦਾਹਰਣਂ; ਯਥਾ- “ਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਨੋਪਸ਼ੇਰਤੇ ਵਿਪਰੀਤਾਨਿ ਚੋਪਸ਼ੇਰਤੇ” (ਨਿ.ਅ.੩) ਇਤਿ| ਪੂਰ੍ਵਪਕ੍ਸੋ ਨਾਮ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਾਰ੍ਥਸਨ੍ਦੂਸਕਂ ਵਾਕ੍ਯਂ; ਯਥਾ- “ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਨ ਪਯਸਾਭ੍ਯਵਹਰੇਤ੍” ਇਤਿ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਸ੍ਯਾਰ੍ਥਸ੍ਯ “ਸਰ੍ਵਾਨੇਵ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਨ ਪਯਸਾਭ੍ਯਵਹਰੇਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਚਿਲਿਚਿਮਾਤ੍” (ਸੂ.ਅ.੨੬) ਇਤਿ| ਵਿਧਾਨਂ ਨਾਮ ਸੂਤ੍ਰਕਾਰਸ਼੍ਚ ਵਿਧਾਯ ਵਰ੍ਣਯਤਿ; ਯਥਾ- “ਮਲਾਯਨਾਨਿ ਬਾਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦੁਸ੍ਟੈਰ੍ਮਾਤ੍ਰਾਧਿਕੈਰ੍ਮਲੈਃ” ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਦੁਸ੍ਟਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮਲਾਨਾਂ ਹੀਨਤ੍ਵਮਧਿਕਤ੍ਵਮਾਚਾਰ੍ਯਗਹੀਤਮਾਚਾਰ੍ਯੋ ਵਰ੍ਣਯਤਿ- “ਮਲਵਦ੍ਧਿਂ ਗੁਰੁਤਯਾ ਲਾਘਵਾਨ੍ਮਲਸਙ੍ਕ੍ਸਯਮ੍| ਮਲਾਯਨਾਨਾਂ ਬੁਧ੍ਯੇਤ ਸਙ੍ਗੋਤ੍ਸਰ੍ਗਾਦਤੀਵ ਚ” (ਸੂ.ਅ.੭) ਇਤਿ; ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਕਰਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾਰ੍ਥਾਭਿਧਾਨਂ ਵਿਧਾਨਮਾਹੁਃ, ਯਥਾ- ਰਸਰੁਧਿਰਮਾਂਸਮੇਦੋਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਸ਼ੁਕ੍ਰਾਣਾਮੁਤ੍ਪਾਦਕ੍ਰਮਾਨੁਰੋਧੇਨਾਭਿਧਾਨਮ੍| ਅਨੁਮਤਂ ਨਾਮ ਏਕੀਯਮਤਸ੍ਯਾਨਿਵਾਰਣੇਨਾਨੁਮਨਨਂ; ਯਥਾ- “ਗਰ੍ਭਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਯ ਜਰਾਯੁਃਪ੍ਰਪਾਤਨਂ ਕਰ੍ਮ ਸਂਸ਼ਮਨਮਿਤ੍ਯੇਕੇ” (ਸ਼ਾ.ਅ.੮) ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯੇਕੀਯਮਤਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਦਨੁਮਨ੍ਯਤੇ| ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਂ ਨਾਮ ਯਤ੍ ਸਰ੍ਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯਵਿਸਯਂ ਵ੍ਯਾਕ੍ਰਿਯਤੇ, ਯਥਾ- “ਪ੍ਰਥਮੇ ਮਾਸਿ ਸਮ੍ਮੂਰ੍ਛਿਤਃ ਸਰ੍ਵਧਾਤੁਕਲੁਸੀਕਤਃ ਖੇਟਭੂਤੋ ਭਵਤ੍ਯਵ੍ਯਕ੍ਤਵਿਗ੍ਰਹਃ” (ਸ਼ਾ.ਅ.੪) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਸ੍ਮਦਾਦ੍ਯਵਿਦਿਤਾਰ੍ਥਵ੍ਯਾਕਰਣਮ੍| ਸਂਸ਼ਯੋ ਨਾਮ ਵਿਸ਼ੇਸਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸਾਨਿਰ੍ਧਾਰਿਤੋਭਯਵਿਸਯਜ੍ਞਾਨਂ, ਯਥਾ- “ਮਾਤਰਂ ਪਿਤਰਂ ਚੈਕੇ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਜਨ੍ਮਕਾਰਣਮ੍| ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਪਰਨਿਰ੍ਮਾਣਂ ਯਦਚ੍ਛਾਂ ਚਾਪਰੇ ਜਨਾਃ||” (ਸੂ.ਅ.੧੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਃ ਸਂਸ਼ਯਃ| ਅਤੀਤਾਵੇਕ੍ਸਣਂ ਨਾਮ ਯਦਤੀਤਮੇਵੋਚ੍ਯਤੇ; ਯਥਾ- “ਸਾ ਕੁਟੀ ਤਚ੍ਚ ਸ਼ਯਨਂ ਜ੍ਵਰਂ ਸਂਸ਼ਮਯਤ੍ਯਪਿ” (ਚਿ.ਅ.੩) ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਵੇਦਾਧ੍ਯਾਯਵਿਹਿਤਕੁਟ੍ਯਾਦਿਕਮਤੀਤਮਵੇਕ੍ਸਤੇ ਅਨਾਗਤਾਵੇਕ੍ਸਣਂ ਨਾਮ ਯਦਨਾਗਤਂ ਵਿਧਿਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤ੍ਯਾਰ੍ਥਸਾਧਨਂ; ਯਥਾ- “ਅਥਵਾ ਤਿਕ੍ਤਸਰ੍ਪਿਸਃ” ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯਨਾਗਤਾਵੇਕ੍ਸਣੇਨੋਚ੍ਯਤੇ| ਸ੍ਵਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਨਾਮ ਯਾ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਾਰੈਰ੍ਵ੍ਯਵਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ; ਯਥਾ- ਜੇਨ੍ਤਾਕਹੋਲਾਕਾਦਿਕਾ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ| ਊਹ੍ਯਂ ਨਾਮ ਯਦਨਿਬਦ੍ਧਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇ ਪ੍ਰਜ੍ਞਯਾ ਤਰ੍ਕ੍ਯਤ੍ਵੇਨੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ; ਯਥਾ- “ਪਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਮਪਿ ਯਦ੍ਯਦ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਯੌਗਿਕਂ ਮਨ੍ਯੇਤ ਤਤ੍ਤਦਪਕਰ੍ਸਯੇਤ੍” (ਵਿ.ਅ.੮) ਇਤਿ| ਸਮੁਚ੍ਚਯੋ ਨਾਮ ਯਦਿਦਂ ਚੇਦਂ ਚੇਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਧੀਯਤੇ; ਯਥਾ- ‘ਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਰਸ਼੍ਚ’ (ਇ.ਅ.੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਨਾਮ- ਮੂਰ੍ਖਵਿਦੁਸਾਂ ਬੁਦ੍ਧਿਸਾਮ੍ਯਵਿਸਯੋ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਃ; ਯਥਾ- “ਵਿਜ੍ਞਾਤਮਮਤਂ ਯਥਾ” (ਸੂ.ਅ.੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਰ੍ਵਚਨਂ ਨਾਮ ਪਣ੍ਡਿਤਬੁਦ੍ਧਿਗਮ੍ਯੋ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਃ; ਯਥਾ- “ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਨਿਤ੍ਯਗਸ੍ਯੇਵ ਕਾਲਸ੍ਯਾਤ੍ਯਯਕਾਰਣਮ੍” (ਸੂ.ਅ.੧੬) ਇਤਿ| ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਨਿਰ੍ਵਚਨਯੋਰਯਂ ਵਿਸ਼ੇਸਃ- ਯਨ੍ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਮੂਰ੍ਖਵਿਦੁਸਾਂ ਬੁਦ੍ਧਿਸਾਮਾਨ੍ਯਵਿਸਯਂ, ਨਿਰ੍ਵਚਨਂ ਤੁ ਪਣ੍ਡਿਤਬੁਦ੍ਧਿਵੇਦ੍ਯਮੇਵ; ਕਿਂਵਾ ਨਿਰ੍ਵਚਨਂ ਨਿਰੁਕ੍ਤਿਃ- ਯਥਾ- “ਵਿਵਿਧਂ ਸਰ੍ਪਤਿ ਯਤੋ ਵਿਸਰ੍ਪਸ੍ਤੇਨ ਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਃ” (ਚਿ.ਅ.੨੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਯੋਗੋ ਨਾਮ ਅਵਸ਼੍ਯਾਨੁਸ੍ਠੇਯਤਯਾ ਵਿਧਾਨਂ; ਯਥਾ- “ਨ ਤ੍ਵਯਾ ਸ੍ਵੇਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਪਰੀਤੇਨਾਪਿ ਪਿਣ੍ਡਿਕੈਸਾ ਵਿਮੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾ” (ਸੂ.ਅ.੧੪) ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਕਲ੍ਪਃ ਪਾਕ੍ਸਿਕਾਭਿਧਾਨਂ; ਯਥਾ- “ਸਾਰੋਦਕਂ ਵਾਥ ਕੁਸ਼ੋਦਕਂ ਵਾ” (ਚਿ.ਅ.੬) ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤ੍ਸਾਰੋ ਨਾਮ ਉਪਪਤ੍ਤ੍ਯਾ ਪਰਮਤਨਿਵਾਰਣਂ; ਯਥਾ ਵਾਰ੍ਯੋਵਿਦਃ ਪ੍ਰਾਹ- “ਰਸਜਾਨਿ ਤੁ ਭੂਤਾਨਿ ਰਜਸਾ ਵ੍ਯਾਧਯਃ ਸ੍ਮਤਾਃ” (ਸੂ.ਅ.੨੫) ਇਤ੍ਯਾਦਿ, ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸੋ ਨਿਸੇਧਯਤਿ- “ਨ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਰਜਸਃ ਸ੍ਮਤਃ” ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਦ੍ਧਾਰੋ ਨਾਮ ਪਰਪਕ੍ਸਦੂਸਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਪਕ੍ਸੋਦ੍ਧਰਣਂ; ਯਥਾ- “ਯੇਸਾਮੇਵ ਹਿ ਭਾਵਾਨਾਂ ਸਮ੍ਪਤ੍ ਸਞ੍ਜਨਯੇਨ੍ਨਰਮ੍| ਤੇਸਾਮੇਵ ਹਿ ਭਾਵਾਨਾਂ ਵਿਪਦ੍ਵ੍ਯਾਧੀਨੁਦੀਰਯੇਤ੍” (ਸੂ.ਅ.੨੫) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ੍ਵਪਕ੍ਸੋਦ੍ਧਰਣਮ੍| ਸਮ੍ਭਵੋ ਨਾਮ ਯਦ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁਪਪਦ੍ਯਤੇ ਸ ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵਃ; ਯਥਾ- ਮੁਖੇ ਪਿਪ੍ਲੁਵ੍ਯਙ੍ਗਨੀਲਿਕਾਦਯਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਤ੍ਯੇਤਾਃ ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਯੋ ਵ੍ਯਾਹਤਾਃ| ਭਟ੍ਟਾਰਹਰਿਚਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਤ੍ਵਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਯਃ ਪਰਿਪ੍ਰਸ਼੍ਨ-ਵ੍ਯਾਕਰਣ-ਵ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਭਿਧਾਨ-ਹੇਤ੍ਵਾਖ੍ਯਾ ਵ੍ਯਾਹਤਾਃ; ਤਾਸ਼੍ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇਪਠਿਤਤ੍ਵਾਦੇਤਾ ਸ੍ਵੇਵਾਨ੍ਤਰ੍ਭਾਵਨੀਯਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਪਰਿਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਉਦ੍ਦੇਸ਼ੇਨ੍ਤਰ੍ਭਵਤਿ, ਵ੍ਯਾਕਰਣਂ ਤੁ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨੇ, ਵ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਭਿਧਾਨਂ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਪ੍ਰਭੇਦਃ, ਹੇਤੁਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸਾਦੀਨਿ ਪ੍ਰਮਾਣਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਤਾਨਿ ਹੇਤਾਵਨ੍ਤਰ੍ਭਵਨ੍ਤਿ| ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਪ੍ਰਕਾਰਾ, ਸਪ੍ਤਵਿਧਾ ਕਲ੍ਪਨਾ, ਏਕਵਿਂਸ਼ਤਿਰਰ੍ਥਾਸ਼੍ਰਯਾਃ, ਸਪ੍ਤਦਸ਼ ਤਾਚ੍ਛੀਲ੍ਯਾਨਿ, ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਦੋਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਦੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਤ੍ਵਾਨ੍ਨੇਹ ਵਿਲਿਖਿਤਾ ਆਚਾਰ੍ਯੇਣ (?)||੪੧-੪੪||-
Adhikarana 24 (45) · Śloka 46
ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸਮਾਸਵ੍ਯਾਸੋਕ੍ਤੇ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਤਾ ਹਿ ਕਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ||੪੫|| ਏਕਦੇਸ਼ੇਨ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਮਾਸਾਭਿਹਿਤੇ ਤਥਾ|੪੬|
तन्त्रे समासव्यासोक्ते भवन्त्येता हि कृत्स्नशः||४५|| एकदेशेन दृश्यन्ते समासाभिहिते तथा|४६|
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤੀਰੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਤਾਸਾਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਏਵਾਨੁਸਰਣਮਾਹ- ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸਮਾਸਵ੍ਯਾਸੋਕ੍ਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮਾਸਾਭਿਹਿਤੇ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਅਤਿਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਨਾਵਸ਼੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਯੋ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ, ਕਿਂਵਾ ਸਮਾਸਾਭਿਹਿਤੇ ਏਕਦੇਸ਼ੇਨ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੪੫||-
Adhikarana 25 (46) · Śloka 47
ਯਥਾਮ੍ਬੁਜਵਨਸ੍ਯਾਰ੍ਕਃ ਪ੍ਰਦੀਪੋ ਵੇਸ਼੍ਮਨੋ ਯਥਾ||੪੬|| ਪ੍ਰਬੋਧਨਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਰ੍ਥਾਸ੍ਤਥਾ ਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਯੁਕ੍ਤਯਃ|੪੭|
यथाऽम्बुजवनस्यार्कः प्रदीपो वेश्मनो यथा||४६|| प्रबोधनप्रकाशार्थास्तथा तन्त्रस्य युक्तयः|४७|
🔊 Audio coming soon
ਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤੀਨਾਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾਮ੍ਬੁਜਵਨਸ੍ਯ ਸਙ੍ਕੁਚਿਤਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਾਰਕੋਰ੍ਕਸ੍ਤਥਾ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸਙ੍ਕੁਚਿਤਸ੍ਯਾਰ੍ਥਪ੍ਰਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਾਰਕਾਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਯਃ; ਪ੍ਰਵੋਧਨਾਦ੍ਵਿਸ੍ਤਾਰਕਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਕਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ; ਦੀਪਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੇਨ ਤੁ ਯਥਾ ਦੀਪਃ ਸਨ੍ਤਮੇਵ ਤਮਸਾ ਪਿਹਿਤਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਤਿ ਤਥਾ ਹੇਤ੍ਵਾਦਿਕਾਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਯਃ ਸਨ੍ਤਮਰ੍ਥਂ ਗੂਢਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਨ੍ਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਏਤਦੇਵਾਰ੍ਥਦ੍ਵਯਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤੀਨਾਂ ਸਮ੍ਪਾਦ੍ਯਮਭਿਪ੍ਰੇਤ੍ਯੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਬੋਧਨਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਰ੍ਥਾ ਇਤਿ||੪੬||-
Adhikarana 26 (47-48) · Śloka 48
ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪਿ ਯਸ੍ਯੇਹ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਲਬ੍ਧਾਸ੍ਪਦਾ ਮਤਿਃ||੪੭|| ਸ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਨ੍ਯਦਪ੍ਯਾਸ਼ੁ ਯੁਕ੍ਤਿਜ੍ਞਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯਤੇ| ਅਧੀਯਾਨੋਪਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਨਾ ਭਿਸਕ੍| ਨਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਾਨਰ੍ਥਾਨ੍ ਭਾਗ੍ਯਕ੍ਸਯੇ ਯਥਾ||੪੮||
एकस्मिन्नपि यस्येह शास्त्रे लब्धास्पदा मतिः||४७|| स शास्त्रमन्यदप्याशु युक्तिज्ञत्वात् प्रबुध्यते| अधीयानोऽपि शास्त्राणि तन्त्रयुक्त्या विना भिषक्| नाधिगच्छति शास्त्रार्थानर्थान् भाग्यक्षये यथा||४८||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਸਫਲਮਾਹ- ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪੀਤ੍ਯਾਦਿ||੪੭-੪੮||
Adhikarana 27 (49-50) · Śloka 50
ਦੁਰ੍ਗਹੀਤਂ ਕ੍ਸਿਣੋਤ੍ਯੇਵ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਿਵਾਬੁਧਮ੍| ਸੁਗਹੀਤਂ ਤਦੇਵ ਜ੍ਞਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਰਕ੍ਸਤਿ||੪੯|| (ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਾਃ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣੋਤ੍ਤਰੇ ਪੁਨਃ| ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਮਸ੍ਯੈਵ ਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਗੁਣਦੋਸਤਃ)||੫੦||
दुर्गृहीतं क्षिणोत्येव शास्त्रं शस्त्रमिवाबुधम्| सुगृहीतं तदेव ज्ञं शास्त्रं शस्त्रं च रक्षति||४९|| (तस्मादेताः प्रवक्ष्यन्ते विस्तरेणोत्तरे पुनः| तत्त्वज्ञानार्थमस्यैव तन्त्रस्य गुणदोषतः)||५०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਦੁਰ੍ਜ੍ਞਾਨਸਮ੍ਯਕ੍ਜ੍ਞਾਨਯੋਰ੍ਦੋਸਗੁਣਾਨਾਹ- ਦੁਰ੍ਗਹੀਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੁਰ੍ਗਹੀਤਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਯਥਾਤ੍ਮਨ ਏਵ ਕਰਚ੍ਛੇਦਾਦਿਕਮਾਪਾਦਯਤਿ, ਤਥਾ ਦੁਰ੍ਗਹੀਤਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਮਿਥ੍ਯਾਭੇਸਜਪ੍ਰਯੋਗਾਦਾਤ੍ਮਨੋਪਿ ਵ੍ਯਾਪਦਮਾਵਹਤਿ, ਯਥਾ ਵਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸੁਗਹੀਤਂ ਤਸ੍ਕਰਾਦਿਭ੍ਯੋ ਰਕ੍ਸਾਂ ਕਰੋਤਿ, ਤਥਾ ਸੁਗਹੀਤਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਾਤ੍ਮਨ ਆਤੁਰਸ੍ਯ ਚ ਰਕ੍ਸਾਮਾਪਾਦਯਤੀਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਸ਼੍ਲੋਕਮੁਤ੍ਤਰੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇਯੁਕ੍ਤਿਵ੍ਯਾਕਰਣੇ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਕਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਚਾਨਾਰ੍ਸਂ ਵਦ੍ਧਾ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਅਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਉਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਯੈਵਾਨਾਰ੍ਸਤ੍ਵਾਤ੍||੪੯-੫੦||
Adhikarana 28 (51) · Śloka 51
ਇਦਮਖਿਲਮਧੀਤ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗਰ੍ਥਾਨ੍ ਵਿਮਸ਼ਤਿ ਯੋਵਿਮਨਾਃ ਪ੍ਰਯੋਗਨਿਤ੍ਯਃ| ਸ ਮਨੁਜਸੁਖਜੀਵਿਤਪ੍ਰਦਾਤਾ ਭਵਤਿ ਧਤਿਸ੍ਮਤਿਬੁਦ੍ਧਿਧਰ੍ਮਵਦ੍ਧਃ||੫੧||
इदमखिलमधीत्य सम्यगर्थान् विमृशति योऽविमनाः प्रयोगनित्यः| स मनुजसुखजीवितप्रदाता भवति धृतिस्मृतिबुद्धिधर्मवृद्धः||५१||
🔊 Audio coming soon
ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਧ੍ਯਯਨਫਲਮਾਹ- ਇਦਮਖਿਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵਿਮਨਾ ਇਤਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਾਵਿਚਲਿਤਮਨਾਃ| ਪ੍ਰਯੋਗਨਿਤ੍ਯ ਇਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤਯਾ ਯਸ੍ਯ ਸਃ| ਸੁਖਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਸ੍ਯ ਚ ਪ੍ਰਦਾਤਾ; ਕਿਂਵਾ ਸੁਕਾਰੂਪਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਸੁਖਜੀਵਿਤਪ੍ਰਦਾਤਾ| ਧਤ੍ਯਾਦੀਤਿ ਉਪਚਿਤਾ ਧਤਿਸ੍ਮਤਿਬੁਦ੍ਧਿਧਰ੍ਮਾ ਯਸ੍ਯ ਸ ਧਤਿਸ੍ਮਤਿਬੁਦ੍ਧਿਧਰ੍ਮਵਦ੍ਧਃ||੫੧||
Adhikarana 29 (52-55) · Śloka 55
(ਯਸ੍ਯ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਹਦਿ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਸਂਹਿਤਾ| ਸੋਰ੍ਥਜ੍ਞਃ ਸ ਵਿਚਾਰਜ੍ਞਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਕੁਸ਼ਲਸ਼੍ਚ ਸਃ||੫੨|| ਰੋਗਾਂਸ੍ਤੇਸਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਚ ਸ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਨ ਬੁਧ੍ਯਤੇ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਵਹ੍ਨਿਵੇਸ਼ਸ੍ਯ ਸੁਸ੍ਥਾਤੁਰਹਿਤਂ ਪ੍ਰਤਿ||੫੩|| ਯਦਿਹਾਸ੍ਤਿ ਤਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਯਨ੍ਨੇਹਾਸ੍ਤਿ ਨ ਤਤ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍| ਅਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ||੫੪|| ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨੇਸ੍ਟਮੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਢਬਲੇਨ ਤੁ| ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨਂ ਸ੍ਵਸਿਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸਮਾਸੇਨ ਸਮਾਪਿਤਮ੍)||੫੫||
(यस्य द्वादशसाहस्री हृदि तिष्ठति संहिता| सोऽर्थज्ञः स विचारज्ञश्चिकित्साकुशलश्च सः||५२|| रोगांस्तेषां चिकित्सां च स किमर्थं न बुध्यते| चिकित्सा वह्निवेशस्य सुस्थातुरहितं प्रति||५३|| यदिहास्ति तदन्यत्र यन्नेहास्ति न तत्क्वचित्| अग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते||५४|| सिद्धिस्थानेऽष्टमे प्राप्ते तस्मिन् दृढबलेन तु| सिद्धिस्थानं स्वसिद्ध्यर्थं समासेन समापितम्)||५५||
🔊 Audio coming soon
ਯਸ੍ਯ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰੀਤ੍ਯਾਦਿਸ਼੍ਲੋਕਤ੍ਰਯਂ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਚ੍ਚਾਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤਮਿਤਿ||੫੨-੫੫||
Adhikarana puShpikA · Śloka 12
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਢਬਲਸਮ੍ਪੂਰਿਤੇ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨੇ ਉਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੨|| ਇਤਿ ਚਰਕਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਅਸ੍ਟਮਂ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨਂ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਮ੍| ਸਮਾਪ੍ਤੇਯਂ ਚਰਕਸਂਹਿਤਾ|
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते सिद्धिस्थाने उत्तरबस्तिसिद्धिर्नाम द्वादशोऽध्यायः||१२|| इति चरकसंहितायां अष्टमं सिद्धिस्थानं सम्पूर्णम्| समाप्तेयं चरकसंहिता|
🔊 Audio coming soon
ਗੌਡਾਧਿਨਾਥਰਸਵਤ੍ਯਧਿਕਾਰਿਪਾਤ੍ਰਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯ ਤਨਯਃ ਸੁਨਯੋਨ੍ਤਰਙ੍ਗਾਤ੍| ਭਾਨੋਰਨੁ ਪ੍ਰਥਿਤਲੋਧ੍ਰ੍ਰਵਲੀਕੁਲੀਨਃ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਰਿਹ ਕਰ੍ਤਪਦਾਧਿਕਾਰੀ|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨੇ ਉਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੨||