6. vamanavirēcanavyāpatsiddhiḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ਅਥਾਤੋ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||

ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਭਿਧਾਨਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਦ੍ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਯੋਰਪਿ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰੁਚ੍ਯਤੇ, ਬਸ੍ਤਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਤੁ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਪੂਰ੍ਵਕਤ੍ਵਾਦ੍ਬਸ੍ਤੇਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦਭਿਧੀਯਤੇ; ਤੇਨ ਬਸ੍ਤਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਭਿਧਾਨੇਨ ਬਸ੍ਤੇਰਿਹ ਕਰ੍ਮਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਮਪਿ ਦ੍ਯੋਤਿਤਂ; ਬਸ੍ਤਿਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ “ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰ੍ਧਮਿਤਿ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਪਿ ਬਸ੍ਤਿਮੇਕੇ” (ਸਿ.ਅ.੧) ਇਤ੍ਯਨੇਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਚਾਨਾਗਤਵ੍ਯਾਪਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਦ੍ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਯੋਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਧ੍ਯਭਿਧਾਨਂ ਤੇਨ ਨੋਤ੍ਸੂਤ੍ਰਤਾ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਵਿਧ੍ਯਭਿਧਾਨਸ੍ਯ||੧-੨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ਅਥ ਸ਼ੋਧਨਯੋਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਧਿਮੂਰ੍ਧ੍ਵਾਨੁਲੋਮਯੋਃ| ਅਸਮ੍ਯਕ੍ਕਤਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ਦੋਸਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਸੌਸਧਾਨ੍||੩||

ਅਥੇਤ੍ਯਾਦੌ ਸਮ੍ਯਗਿਤਿ ਵਿਧਿਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਨੁਲੋਮਯੋਰਿਤਿ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਯੋਃ| ਦੋਸਾਨਿਤਿ ਵ੍ਯਾਪਦਃ| ਸ਼ੋਧਨਯੋਸ਼੍ਚ ਵਿਧਿਰ੍ਯਦ੍ਯਪਿ ਕਲ੍ਪਨਾਸਿਦ੍ਧ੍ਯੁਪਕਲ੍ਪਨੀਯਾਦੌ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰਾਭਿਹਿਤਃ, ਤਥਾਪ੍ਯਨੁਕ੍ਤਵਿਸ਼ੇਸਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮਭਿਧਾਨਂ, ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਚ੍ਚ ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤੋਰ੍ਥ ਉਚ੍ਯਤੇ, ਸਰ੍ਵਥਾਨੁਕ੍ਤਾਭਿਧਾਨਂ ‘ਨਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

ਅਤ੍ਯੁਸ੍ਣਵਰ੍ਸਸ਼ੀਤਾ ਹਿ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਵਰ੍ਸਾਹਿਮਾਗਮਾਃ| ਤਦਨ੍ਤਰੇ ਪ੍ਰਾਵਡਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਸਾਧਾਰਣਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ||੪||

ਔਤ੍ਸਰ੍ਗਿਕਂ ਸਂਸ਼ੋਧਨਯੋਗ੍ਯਂ ਕਾਲਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਤ੍ਯੁਸ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਯੁਸ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਾਦਿਸੁ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਤਦਨ੍ਤਰੇ ਇਤਿ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ| ਪ੍ਰਾਵਡਾਦ੍ਯਾ ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਵਟ੍ਸ਼ਰਦ੍ਵਸਨ੍ਤਾਃ| ਤੇਸਾਂ ਸਾਧਾਰਣਾ ਇਤਿ ਉਸ੍ਣਵਰ੍ਸਸ਼ੀਤਾਨਾਂ ਸਾਧਾਰਣਾਃ; ਅਨੁਦ੍ਭੂਤੋਸ੍ਣਵਰ੍ਸਸ਼ੀਤਾ ਇਤਿ ਯਾਵਤ੍||੪||

Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6

ਪ੍ਰਾਵਟ੍ ਸ਼ੁਚਿਨਭੌ ਜ੍ਞੇਯੌ ਸ਼ਰਦੂਰ੍ਜਸਹੌ ਪੁਨਃ| ਤਪਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮਧੁਸ਼੍ਚੈਵ ਵਸਨ੍ਤਃ ਸ਼ੋਧਨਂ ਪ੍ਰਤਿ||੫|| ਏਤਾਨਤੂਨ੍ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯੈਵਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਭਿਸਕ੍| ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤਮਭਿਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧੌ ਵ੍ਯਾਧਿਵਸ਼ੇਨ ਤੁ||੬||

ਪ੍ਰਾਵਡਾਦੀਨ੍ ਮਾਸਵਿਭਾਗੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਪ੍ਰਾਵਟ੍ ਸ਼ੁਚਿਨਭਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੁਚਿਨਭੌ ਆਸਾਢਸ਼੍ਰਾਵਣੌ| ਊਰ੍ਜਸਹੌ ਕਾਰ੍ਤਿਕਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍ਸੌ| ਤਪਸ੍ਯਃ ਫਾਲ੍ਗੁਨਃ| ਮਧੁ ਚੈਤ੍ਰਃ| ਸ਼ੋਧਨਂ ਪ੍ਰਤੀਤਿ ਸ਼ੋਧਨੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੇਯਂ ਯਥੋਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਵਡਾਦਿਤੁਵਿਭਾਗੋ ਭਵਤਿ; ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤੌ ਰਸੋਤ੍ਪਤ੍ਤੌ ਵਾ ਤਸ੍ਯਾਸ਼ਿਤੀਯੋਕ੍ਤ ਏਵ ਵਰ੍ਸਾਸ਼ਰਦ੍ਧੇਮਨ੍ਤਸ਼ਿਸ਼ਿਰਵਸਨ੍ਤਗ੍ਰੀਸ੍ਮਰੂਪਃ ਤੁਕ੍ਰਮੋ ਭਵਤਿ| ਏਤਾਨਤੂਨਿਤਿ ਪ੍ਰਾਵਡਾਦੀਨਤੂਨ੍| ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯੈਵਮਿਤਿ ਯਥੋਕ੍ਤਮਾਸਵਿਭਾਗੇਨ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਏਤਦੁਕ੍ਤਸਂਸ਼ੋਧਨਾਙ੍ਗਰ੍ਤੁਕ੍ਰਮਵਿਭਾਗੇਨੈਵ ਚਰਕਸਂਸ੍ਕਾਰਪਿ ਨਵੇਗਾਨ੍ਧਾਰਣੀਯੇ “ਮਾਧਵਪ੍ਰਥਮੇ ਮਾਸਿ” (ਸੂ.ਅ.੭) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨ ਚੈਤ੍ਰਸ਼੍ਰਾਵਣਾਗ੍ਰਹਾਯਣੇਸੁ ਵਮਨਾਦਿਸਂਸ਼ੋਧਨਮੁਕ੍ਤਂ, ਤਥਾ ਰੋਗਭਿਸਗ੍ਜਿਤੀਯੇ (ਵਿ.ਅ.੮) ਚ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪ੍ਰਾਵਡਾਦਿਨੈਵ ਤੁਕ੍ਰਮਃ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਙ੍ਗਤਯੋਕ੍ਤਃ; ਤੇਨ, ਰਸਬਲੋਤ੍ਪਾਦਚਿਨ੍ਤਾਯਾਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤਾਨੁਸ੍ਠਾਨੇਸੁ ਚ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਦਿਕ੍ਰਮੋ ਭਵਤਿ, ਸਂਸ਼ੋਧਨਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਾਵਡਾਦਿਰਿਤਿ ਪ੍ਰਾਵਡਾਦਿਕ੍ਰਮੋਯਂ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਨੁਕੂਲਤਯਾਚਾਰ੍ਯੇਣ ਕਲ੍ਪਿਤੋ ਨ ਪਾਰਮਾਰ੍ਥਿਕਃ| ਯੇ ਤੁ, ਪ੍ਰਾਵਡਾਦਿਕ੍ਰਮਂ ਗਙ੍ਗਾਯਾ ਦਕ੍ਸਿਣੇ ਕੂਲੇ, ਉਤ੍ਤਰੇਪਿ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਦਿਕ੍ਰਮਂ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਨ੍ਮਤੇ ‘ਸ਼ੋਧਨਂ ਪ੍ਰਤਿ’ ਇਤਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥੋਨੁਪਪਨ੍ਨਃ; ਤੇਨ, “ਭੂਯੋ ਵਰ੍ਸਤਿ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋ ਗਙ੍ਗਾਯਾ ਦਕ੍ਸਿਣੇ ਜਲਮ੍| ਤੇਨ ਵਰ੍ਸਾਪ੍ਰਾਵਡਾਖ੍ਯੌ ਤੂ ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤੌ ” ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨ ਯਦਿ ਨਾਮ ਦੇਸ਼ਭੇਦੇਨਾਪਿ ਤੁਕ੍ਰਮਃ ਪਾਰਮਾਰ੍ਥਿਕੋਭਿਧੀਯਤੇ, ਤਥਾਪਿ ਨਾਸਾਵਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਯੇਹਾਭਿਮਤਃ, ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਿਤਸ਼੍ਚਾਯਮਰ੍ਥਃ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨ ਏਵ| ਅਯਂ ਚ ਸ਼ੋਧਨਕਾਲੋਪਦੇਸ਼ੋਨਾਤ੍ਯਯਿਕੇ ਵ੍ਯਾਧੌ ਜ੍ਞੇਯਃ, ਆਤ੍ਯਯਿਕੇ ਤੁ ਊਸ੍ਮਾਦਿਪ੍ਰਤਿਕਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਯੁਸ੍ਣੇਪਿ ਕਾਲੇ ਸਂਸ਼ੋਧਨਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤ੍ਯੇਵ, ਉਕ੍ਤੋ ਹ੍ਯਯਮਰ੍ਥੋ ਰੋਗਭਿਸਗ੍ਜਿਤੀਯੇ- “ਆਤ੍ਯਯਿਕੇ ਤੁ ਪੁਨਃ ਕਰ੍ਮਣਿ ਕਾਮਮਤੁਂ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯ ਕਤ੍ਰਿਮਗੁਣੋਪਧਾਨੇਨ” (ਵਿ.ਅ.੮) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨ||੫-੬||

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਵਮਨਾਦੀਨਾਮਨ੍ਤਰੇਸ੍ਵਨ੍ਤਰੇਸੁ ਚ| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਸ੍ਨੇਹਂ ਚਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੭||

ਕਰ੍ਮਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਅਨ੍ਤਰੇਸ੍ਵਿਤਿ ਵਮਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਰੇਚਨੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੇ ਵਿਰੇਚਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵਾ ਬਸ੍ਤੌ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੇ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਯਥੋਕ੍ਤਵਿਧਾਨੇਨ ਪੁਨਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੌ, ਨ ਸਕਤ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇਨੈਵ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੇਨ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ੍ਨੇਹਂ ਚਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਦਿਤਿ ਸਂਸ਼ੋਧਨਕਰ੍ਮਪਰਿਸਮਾਪ੍ਤੌ ਸਂਸ਼ੋਧਨਜਨਿਤਗ੍ਲਾਨਿਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਸਂਸ਼ਮਨੀਯਸ੍ਨੇਹਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੭||

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

ਵਿਸਰ੍ਪਪਿਡਕਾਸ਼ੋਫਕਾਮਲਾਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਿਣਃ | ਅਭਿਘਾਤਵਿਸਾਰ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਨਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍||੮||

ਨਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਿਤਿ ਅਨਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਕਾਯਾਨ੍ ਨਰਾਨ੍||੮||

Adhikarana 7 (9) · Śloka 9

ਨਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ਰੀਰਾਯ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਸ੍ਨੇਹੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਸ਼ਰੀਰਾਯ ਰੂਕ੍ਸਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੯||

ਅਵਸ਼੍ਯਕਰ੍ਤਵ੍ਯੇ ਵਿਰੇਚਨੇ ਸਤਿ ਅਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਸ੍ਨਿਗ੍ਧਯੋਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਕਾਰਕਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਨਾਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਨੇਹਵਿਰੇਚਨਮਿਤਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਿਰੇਚਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇ ਸ੍ਨੇਹਵਿਰੇਚਨਮਨਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵੇਨ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਵਿਰੇਚਨਾਯੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮ੍; ਅਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਵਿਰੇਚਨਂ ਸ੍ਨੇਹਨਪ੍ਰਕਰ੍ਸਾਦਤਿਵੇਗਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ ਪ੍ਰਚਲਿਤਾਨਪਿ ਦੋਸਾਨ੍ ਨਿਹਨ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ, ਦੋਸਾਸ੍ਤੁ ਤੇਨ ਵਿਰੇਚਨੇਨ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਚ੍ਯਾਵਿਤਾ ਭੂਯਃਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਲੀਯਨ੍ਤੇ, ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਰ੍ਥਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਕਾਰਕਂ ਦਦ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਯਮਾਸ਼ਯਃ||੯||

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਪਨ੍ਨੇਨ ਜੀਰ੍ਣੇ ਮਾਤ੍ਰਾਵਦੌਸਧਮ੍| ਏਕਾਗ੍ਰਮਨਸਾ ਪੀਤਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ||੧੦||

ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਕਾਰਿਕਾਂ ਸਂਸ਼ੋਧਨਸਾਮਗ੍ਰੀਮਾਹ- ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਪਨ੍ਨੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਾਤ੍ਰਾਵਦਿਤਿ ‘ਅਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਂ ਮਹਾਵੇਗਂ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਮਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਾਵਤ੍ਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਏਕਾਗ੍ਰਮਨਸੇਤਿ ਸਂਸ਼ੋਧਨੈਕਚਿਤ੍ਤੇਨ, ਕਾਮਾਦਿਵ੍ਯਗ੍ਰਮਨਸੋ ਹਿ ਵੇਗਵਿਘਾਤਾਦਯੋਗਃ ਸ੍ਯਾਤ੍||੧੦||

Adhikarana 9 (11-13) · Śloka 13

ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਤ੍ ਪਾਤ੍ਰਾਦ੍ਯਥਾ ਤੋਯਮਯਤ੍ਨੇਨ ਪ੍ਰਣੁਦ੍ਯਤੇ| ਕਫਾਦਯਃ ਪ੍ਰਣੁਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦ੍ਦੇਹਾਤ੍ਤਥੌਸਧੈਃ||੧੧|| ਆਰ੍ਦ੍ਰਂ ਕਾਸ੍ਠਂ ਯਥਾ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਯਤਿ ਸਰ੍ਵਤਃ| ਤਥਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਵੈ ਦੋਸਾਨ੍ ਸ੍ਵੇਦੋ ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਯੇਤ੍ ਸ੍ਥਿਰਾਨ੍||੧੨|| ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਵਾਸੋ ਯਥੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ ਮਲਃ ਸਂਸ਼ੋਧ੍ਯਤੇਮ੍ਭਸਾ| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੈਸ੍ਤਥੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ ਸ਼ੋਧ੍ਯਤੇ ਸ਼ੋਧਨੈਰ੍ਮਲਃ ||੧੩||

ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਯੋਃ ਫਲਂ ‘ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਤ੍ ਪਾਤ੍ਰਾਤ੍’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਭੂਰਿਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਯੋਰਵਸ਼੍ਯਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤਾਂ ਸੂਚਯਤਿ| ਅਯਤ੍ਨੇਨੇਤਿ ਅਲ੍ਪਾਯਾਸੇਨ| ਪ੍ਰਣੁਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਇਤਿ ਆਕਸ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਯਤਿ ਸਰ੍ਵਤ ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸ੍ਥਿਤਂ ਦ੍ਰਵਮਾਕਰ੍ਸਤਿ| ਅਗ੍ਨਿਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੇਨ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਗਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦੋਸਹਰਣਮੁਚ੍ਯਤੇ, ਤਤੀਯਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੇਨ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਯੋਰ੍ਮਿਲਿਤਯੋਃ ਫਲਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਮਿਤਿ ਮ੍ਲਾਨਮ੍| ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯੇਤਿ ਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਤ੍ ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ||੧੧-੧੩||

Adhikarana 10 (14) · Śloka 14

ਅਜੀਰ੍ਣੇ ਵਰ੍ਧਤੇ ਗ੍ਲਾਨਿਰ੍ਵਿਬਨ੍ਧਸ਼੍ਚਾਪਿ ਜਾਯਤੇ| ਪੀਤਂ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਚੈਵ ਵਿਪਰੀਤਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ||੧੪||

ਸ਼ੋਧਨਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਸਾਮਗ੍ਰ੍ਯਭਿਧਾਨੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਯੋਃ ਫਲਮਭਿਧਾਯ, ਕ੍ਰਮਾਗਤਸ੍ਯ ਜੀਰ੍ਣੇ ਪੀਤਮਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ ਦੋਸਮਾਹ- ਅਜੀਰ੍ਣੇ ਵਰ੍ਧਤੇ ਗ੍ਲਾਨਿਰਿਤਿ; ਅਜੀਰ੍ਣਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਪੀਤੇ ਸ਼ੋਧਨੇ ਸਤਿ ਗ੍ਲਾਨਿਰ੍ਮਹਤੀ ਭਵਤਿ| ਵਿਪਰੀਤਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਇਤਿ ਵਮਨਮਧੋ ਯਾਤਿ, ਵਿਰੇਚਨਂ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯਾਤਿ||੧੪||

Adhikarana 11 (15-16) · Śloka 16

ਅਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਂ ਮਹਾਵੇਗਂ ਬਹੁਦੋਸਹਰਂ ਸੁਖਮ੍| ਲਘੁਪਾਕਂ ਸੁਖਾਸ੍ਵਾਦਂ ਪ੍ਰੀਣਨਂ ਵ੍ਯਾਧਿਨਾਸ਼ਨਮ੍||੧੫|| ਅਵਿਕਾਰਿ ਚ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤੌ ਨਾਤਿਗ੍ਲਾਨਿਕਰਂ ਚ ਯਤ੍| ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਰਸੋਪੇਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਵਦੌਸਧਮ੍||੧੬||

ਮਾਤ੍ਰਾਵਦਿਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਵਿਵਣੋਤਿ- ਅਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਂ ਮਹਾਵੇਗਮਿਤਿ ਅਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਤ੍ਵੇ ਸਤ੍ਯਪਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਮਹਾਵੇਗਮ੍| ਅਵਿਕਾਰੀਤਿ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਾਵਪਿ ਈਸਦ੍ਵਿਕਾਰਕਾਰਿ| ਮਾਤ੍ਰਾਵਦਿਤਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਮਾਤ੍ਰਾਵਤ੍| ਯਦ੍ਯਪਿ ਚ ਸੁਖਾਸ੍ਵਾਦਾਦਯੋ ਮਾਤ੍ਰਾਯਾਃ ਫਲਂ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਥਾਪੀਹ ਮਾਤ੍ਰਾਯਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਵੇਨ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਸ੍ਕਾਰਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਾਧੀਨਾ ਅਪਿ ਤੇ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਸੁਖਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਦ੍ਰਵ੍ਯਗਤਤ੍ਵਮਪਿ ਹਿ ਮਾਤ੍ਰਾਯਾਃ ਪ੍ਰਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਯਮਿਹ; ਕਿਂਵਾ, ਏਵਮ੍ਭੂਤੇ ਏਵ ਸਂਸ਼ੋਧਨੇ ਏਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਵਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪਰਿਭਾਸਿਤਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੧੫-੧੬||

Adhikarana 12 (17) · Śloka 17

ਵਿਧੂਯ ਮਾਨਸਾਨ੍ ਦੋਸਾਨ੍ ਕਾਮਾਦੀਨਸ਼ੁਭੋਦਯਾਨ੍ | ਏਕਾਗ੍ਰਮਨਸਾ ਪੀਤਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ||੧੭||

ਏਕਾਗ੍ਰਮਨਸੇਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਵਿਵਣੋਤਿ- ਵਿਧੂਯੇਤ੍ਯਾਦਿ||੧੭||

Adhikarana 13 (18) · Śloka 19

ਨਰਃ ਸ਼੍ਵੋ ਵਮਨਂ ਪਾਤਾ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਕਫਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਸੁਜਰਂ ਦ੍ਰਵਭੂਯਿਸ੍ਠਂ, ਲਘ੍ਵਸ਼ੀਤਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੧੮|| ਉਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਾਲ੍ਪਕਫਤ੍ਵੇਨ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਦੋਸਾਃ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤਿ ਹਿ|੧੯|

ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਯੋਃ ਪੂਰ੍ਵਦਿਨੇ ਯਥਾ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤਦਾਹ- ਨਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਮਪਿ ਪ੍ਰਕਰਣਵਸ਼ਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਾਭਿਧਿਤ੍ਸਯਾਭਿਧੀਯਤੇ| ਪਾਤੇਤਿ ਪਾਤੁਕਾਮਃ| ਦ੍ਰਵਭੂਯਿਸ੍ਠਮਿਤਿ ਚ੍ਛੇਦਃ| ਵਿਰੇਚਨਂ ਪਾਤਾ ਲਘੁ ਅਸ਼ੀਤਂ ਚ ਭੁਞ੍ਜੀਤੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਏਵਮ੍ਭੂਤਭੋਜਨੋਪਪਤ੍ਤਿਮਾਹ- ਉਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਾਲ੍ਪਕਫਤ੍ਵੇਨੇਤਿ ਵਮਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ਉਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਕਫਤ੍ਵੇਨ, ਵਿਰੇਚਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ਤ੍ਵਲ੍ਪਕਫਤ੍ਵੇਨੇਤਿ ਵਿਭਾਗਃ||੧੮||-

Adhikarana 14 (19-20) · Śloka 20

ਪੀਤੌਸਧਸ੍ਯ ਤੁ ਭਿਸਕ੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍||੧੯|| ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਕਫਾਨੁਗੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਿਟ੍ਪਿਤ੍ਤੇਨੁਕਫੇ ਤ੍ਵਧਃ| ਹਤਦੋਸਂ ਵਦੇਤ੍ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯੇ ਚੇਤ੍ ਸਲਾਘਵੇ||੨੦||

ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਯੋਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਯਦ੍ਯਪਿ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਾਨਿ, ਤਥਾਪੀਹ ਸ਼ੇਸੌਸਧਮਲਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਾਭਿਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਪੁਨਃ ਪੀਤੌਸਧਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤਾਨ੍ਯਭਿਧਤ੍ਤੇ| ਕਫਾਨੁਗੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਊਰ੍ਧ੍ਵਹਤਦੋਸਂ ਵਦੇਤ੍, ਵਿਟ੍ਪਿਤ੍ਤੇ ਚਾਨੁਕਫੇ ਦਸ਼੍ਯਮਾਨੇਧੋਹਤਦੋਸਂ ਵਦੇਦਿਤਿ ਯੋਜਨਾ; ਏਤਤ੍ ਕਫਾਨ੍ਤਤ੍ਵਂ ਵਿਰੇਚਨਸ੍ਯ, ਵਮਨਸ੍ਯ ਚ ਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤਤ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਵ੍ਯਾਹਤਮ੍| ਏਤਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤਤ੍ਵਂ ਕਫਾਨ੍ਤਤ੍ਵਂ ਵਾਸਮ੍ਯਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਧੇਪਿ ਦੋਸਸ੍ਯਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਨਾਦ੍ਭਵਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਤਰਾਣ੍ਯਪਿ ਏਤਯੋਃ ਸਾਹਚਰ੍ਯੇਣਾਹ- ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯੇ ਚੇਤ੍ ਸਲਾਘਵੇ ਇਤਿ||੧੯-੨੦||

Adhikarana 15 (21) · Śloka 22

ਵਾਮਯੇਤ੍ਤੁ ਤਤਃ ਸ਼ੇਸਮੌਸਧਂ ਨ ਤ੍ਵਲਾਘਵੇ| ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯੇਨਿਲਸਙ੍ਗੇ ਚ ਨਿਰੁਦ੍ਗਾਰੇਪਿ ਵਾਮਯੇਤ੍||੨੧|| ਆਲਾਘਵਾਤ੍ਤਨੁਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕਫਸ੍ਯਾਪਤ੍ ਪਰਂ ਭਵੇਤ੍|੨੨|

ਵਿਰੇਚਨਯੋਗੇ ਸਾਵਸ਼ੇਸ ਏਵੌਸਧੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਲਕ੍ਸਣਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਸਤਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਾਹ- ਵਾਮਯੇਤ੍ਤੁ ਤਤਃ ਸ਼ੇਸਮੌਸਧਮਿਤਿ; ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਲਕ੍ਸਣੇ ਜਾਤੇ ਸ਼ੇਸਮੌਸਧਮੁਪਲਭ੍ਯ ਵਿਰੇਚਨਾਤਿਯੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਰ੍ਥਂ ਵਾਮਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨ ਤ੍ਵਲਾਘਵੇ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਲਾਘਵਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਸ਼ੇਸਸ਼ੁਦ੍ਧਿਲਕ੍ਸਣਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਸਤ੍ਯਪਿ ਨ ਵਿਰੇਚਨਸ਼ੇਸੌਸਧਵਮਿਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ| ਵਮਨੌਸਧਪ੍ਰਯੋਗੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਾਹ- ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਮਨੌਸਧਪ੍ਰਯੋਗੇ ਯਾਵਤ੍ ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਾਨਿਲਸਙ੍ਗੌ ਵਰ੍ਤੇਤੇ, ਤਾਵਨ੍ਨਿਰੁਦ੍ਗਾਰੇਪਿ ਭੇਸਜੇ ਸਤਿ ਵਮਨਂ ਕਾਰਯਿਤਵ੍ਯਮ੍| ਏਤਦ੍ਵਮਨਾਵਧਿਮਾਹ- ਆਲਾਘਵਾਤ੍ਤਨੁਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕਫਸ੍ਯੇਤਿ| ਪ੍ਰਮਾਦਾਲ੍ਲਾਘਵਤਨੁਤ੍ਵਯੋਃ ਪਰਤਃ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਵਮਨਸ੍ਯ ਦੋਸਮਾਹ- ਆਪਤ੍ ਪਰਂ ਭਵੇਦਿਤਿ; ਆਪਦਿਤਿ ਅਤਿਯੋਗਲਕ੍ਸਣਾ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ, ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਪਿ ਵਿਰੇਚਨੌਸਧਸ੍ਯੈਵਾਵਸ੍ਥਿਕਂ ਵਮਨਮੁਚ੍ਯਤੇ ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ||੨੧||-

Adhikarana 16 (22-23) · Śloka 23

ਵਮਿਤੇ ਵਰ੍ਧਤੇ ਵਹ੍ਨਿਃ ਸ਼ਮਂ ਦੋਸਾ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਹਿ||੨੨|| ਵਮਿਤਂ ਲਙ੍ਘਯੇਤ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜੀਰ੍ਣਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਯਨ੍| ਤਾਨਿ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨ ਲਙ੍ਘਨਮ੍||੨੩||

ਯਥੋਕ੍ਤਵਮਨਫਲਮਾਹ- ਵਮਿਤੇ ਵਰ੍ਧਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਸਮ੍ਯਗ੍ਜੀਰ੍ਣਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਯਨ੍ਨਿਤਿ ਸਂਸ਼ੋਧਨਭੇਸਜਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਸਮ੍ਯਗ੍ਜੀਰ੍ਣਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਯਨ੍| ਤਾਨੀਤਿ ਜੀਰ੍ਣੌਸਧਲਿਙ੍ਗਾਨਿ||੨੨-੨੩||

Adhikarana 17 (24) · Śloka 24

ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਹਤਦੋਸਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ| ਯਾਤ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ਮਨ੍ਦਤਾਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕ੍ਰਮਂ ਪੇਯਾਦਿਮਾਚਰੇਤ੍||੨੪||

ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮੋਪਪਤ੍ਤਿਮਾਹ- ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਭ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਨਿਰੂਢਸ੍ਯਾਪ੍ਯਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਂ ਭਵਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਨਿਰੂਢਸ੍ਯ ਤਾਦਗਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਂ ਨ ਭਵਤਿ ਯੇਨ ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ, ਅਤੋ ਨਿਰੂਹਵ੍ਯੁਦਾਸਾਰ੍ਥਂ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਭ੍ਯਾਮਿਤਿ ਦ੍ਵਿਵਚਨਂ ਕਤਮ੍| ਯਾ ਤੁ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਰਿਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣੇ “ਊਰ੍ਜੋਗ੍ਨਿਃ” (ਸਿ.ਅ.੧) ਇਤ੍ਯਨੇਨਾਗ੍ਨਿਵਦ੍ਧਿਰੁਕ੍ਤਾ, ਸਾ ਚ ਵਿਰੇਚਨੌਸਧਕ੍ਸੋਭਾਤਿਸਙ੍ਗਾਤ੍ ਕਤਾਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਾਪੇਕ੍ਸਯਾਗ੍ਨਿਵਦ੍ਧਿਃ ; ਤੇਨੇਹ ਯਾਤ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ਮਨ੍ਦਤਾਮਿਤਿ ਵਚਨੇਨ ਸਮਂ ਨ ਵਿਰੋਧਃ||੨੪||

Adhikarana 18 (25) · Śloka 25

ਕਫਪਿਤ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇਲ੍ਪਂ ਮਦ੍ਯਪੇ ਵਾਤਪੈਤ੍ਤਿਕੇ| ਤਰ੍ਪਣਾਦਿਕ੍ਰਮਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪੇਯਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਯੇਦ੍ਧਿ ਤਾਨ੍||੨੫||

ਤਰ੍ਪਣਾਦਿਵਿਸਯਮਾਹ- ਕਫਪਿਤ੍ਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇਲ੍ਪਮਿਤਿ ਅਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇ| ਤਰ੍ਪਣਾਦਿਕ੍ਰਮੇ ਚ ਪੇਯਾਯਾਃ ਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਵਚ੍ਛਤਰ੍ਪਣਂ, ਵਿਲੇਪ੍ਯਾਃ ਸ੍ਥਾਨੇ ਚ ਘਨਤਰ੍ਪਣਂ ਦੇਯਮ੍||੨੫||

Adhikarana 19 (26-27) · Śloka 27

ਅਨੁਲੋਮੋਨਿਲਃ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣੋਰ੍ਜੋ ਮਨਸ੍ਵਿਤਾ| ਲਘੁਤ੍ਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਦ੍ਗਾਰਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਜੀਰ੍ਣੌਸਧਾਕਤਿਃ||੨੬|| ਕ੍ਲਮੋ ਦਾਹੋਙ੍ਗਸਦਨਂ ਭ੍ਰਮੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਸ਼ਿਰੋਰੁਜਾ| ਅਰਤਿਰ੍ਬਲਹਾਨਿਸ਼੍ਚ ਸਾਵਸ਼ੇਸੌਸਧਾਕਤਿਃ||੨੭||

ਜੀਰ੍ਣੌਸਧਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਾਹ- ਅਨੁਲੋਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਊਰ੍ਜਃ ਬਲਮ੍| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਾਟਵਮ੍| ਉਦ੍ਗਾਰਸ੍ਯ ਚੌਸਧਗਨ੍ਧਾਦਿਵਿਰਹਿਤ੍ਵਮੇਵ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ||੨੬-੨੭||

Adhikarana 20 (28) · Śloka 28

ਅਕਾਲੇਲ੍ਪਾਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਚ ਪੁਰਾਣਂ ਨ ਚ ਭਾਵਿਤਮ੍| ਅਸਮ੍ਯਕ੍ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਚੈਵ ਵ੍ਯਾਪਦ੍ਯੇਤੌਸਧਂ ਦ੍ਰੁਤਮ੍||੨੮||

ਯਾਦਸ਼ਮੌਸਧਂ ਵ੍ਯਾਪਦ੍ਯਤੇ ਤਦਾਹ- ਅਕਾਲੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਲ੍ਪਂ ਵਾ ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਵਾਲ੍ਪਾਤਿਮਾਤ੍ਰਮ੍| ਨ ਚ ਭਾਵਿਤਮਿਤਿ ਸ੍ਵਰਸੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯਵੀਰ੍ਯੈਰ੍ਵਾਭਾਵਿਤਮ੍||੨੮||

Adhikarana 21 (29-30) · Śloka 30

ਆਧ੍ਮਾਨਂ ਪਰਿਕਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਸ੍ਰਾਵੋ ਹਦ੍ਗਾਤ੍ਰਯੋਰ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਜੀਵਾਦਾਨਂ ਸਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਸੋਪਦ੍ਰਵਃ ਕ੍ਲਮਃ||੨੯|| ਅਯੋਗਾਦਤਿਯੋਗਾਚ੍ਚ ਦਸ਼ੈਤਾ ਵ੍ਯਾਪਦੋ ਮਤਾਃ| ਪ੍ਰੇਸ੍ਯਭੈਸਜ੍ਯਵੈਦ੍ਯਾਨਾਂ ਵੈਗੁਣ੍ਯਾਦਾਤੁਰਸ੍ਯ ਚ||੩੦||

ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਯੋਗਾਤਿਯੋਗਜਨ੍ਯਾ ਆਵਿਸ੍ਕਤਾ ਵ੍ਯਾਪਦਃ ਪ੍ਰਾਹ- ਆਧ੍ਮਾਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| (ਆਧ੍ਮਾਨਾਦਯਸ਼੍ਚਾਮੀ ਨਾਵਸ਼੍ਯਮਯੋਗਾਤਿਯੋਗਾਨ੍ਤੇ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤੇਨੋਪਦ੍ਰਵਭੂਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਥਗੁਕ੍ਤਾਃ|) ਏਤਾ ਵ੍ਯਾਪਦਃ ਪ੍ਰੇਸ੍ਯਾਦਿਵੈਗੁਣ੍ਯਾਦੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਅਯੋਗਾਦਤਿਯੋਗਾਚ੍ਚ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰਾਧ੍ਮਾਨਮਯੋਗਾਦ੍ਭਵਤਿ, ਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾ ਤ੍ਵਤਿਯੋਗਾਤ੍, ਸ੍ਰਾਵੋਯੋਗਾਤ੍, ਹਦ੍ਗ੍ਰਹੋਪ੍ਯਯੋਗਾਦੇਵ, ਤਥਾਙ੍ਗਗ੍ਰਹੋਯੋਗਾਚ੍ਚ ਭਵਤਿ, ਜੀਵਾਦਾਨਮਤਿਯੋਗਾਤ੍; ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਸ੍ਤੁ ਗੁਦਭ੍ਰਂਸ਼-ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਭ੍ਰਂਸ਼-ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਲਕ੍ਸਣਭ੍ਰਂਸ਼ਭੇਦਾਤ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਃ; ਗੁਦਭ੍ਰਂਸ਼-ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਭ੍ਰਂਸ਼ਾਵਤਿਯੋਗਜਨ੍ਯੌ, ਸ਼ੇਸਸ੍ਤੁ ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ੋਯੋਗਜਨ੍ਯਃ; ਉਪਦ੍ਰਵੋਪ੍ਯਯੋਗਜਨ੍ਯ ਏਵ, ਕ੍ਲਮੋਪ੍ਯਯੋਗਜਃ| ਏਤੇਸਾਂ ਚਾਯੋਗਾਤਿਯੋਗਜਨ੍ਯਤ੍ਵਵਿਭਾਗ ਉਤ੍ਤਰਗ੍ਰਨ੍ਥੇ ਸ੍ਫੁਟੋ ਭਵਿਸ੍ਯਤਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਚਾਯੋਗਾਤਿਯੋਗਮਿਥ੍ਯਾਯੋਗਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਕਾਰਣਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਾਃ, ਤਥਾਪੀਹ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਯੋਰ੍ਮਿਥ੍ਯਾਯੋਗਂ ਨੇਚ੍ਛਤਿ; ਯਤੋ ਦੋਸਾਣਾਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧੈਵ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ, ਯਤ੍- ਅਤਿਪ੍ਰਵਤਿਃ, ਅਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵਾ, ਅਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ, ਅਲ੍ਪਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵਾ; ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਪ੍ਰਵਤ੍ਤ੍ਯਲ੍ਪਵਤ੍ਤੀ ਅਯੋਗਗਹੀਤੇ ਏਵ; ਯਾਪਿ ਚਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਤਿਲੋਮ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ, ਸਾਪਿ ਦੋਸਸ੍ਯਾਪੇਕ੍ਸਿਤਸ੍ਯਾਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਤ੍ਵਾਦਯੋਗਗਹੀਤਤੈਵ; ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਹਿ “ਅਯੋਗਃ ਪ੍ਰਾਤਿਲੋਮ੍ਯੇਨ ਨ ਚਾਲ੍ਪਂ ਵਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍” ਇਤਿ||੨੯-੩੦||

Adhikarana 22 (31-34) · Śloka 34

ਯੋਗਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਦਤਿਯੋਗੋਤਿਵਰ੍ਤਨਮ੍| ਅਯੋਗਃ ਪ੍ਰਾਤਿਲੋਮ੍ਯੇਨ ਨ ਚਾਲ੍ਪਂ ਵਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍||੩੧|| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟੇਨ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਮਹਦ੍ਯਮਤਿ ਵਾ ਬਹੁ| ਵਿਰੇਚਨਮਜੀਰ੍ਣੇ ਚ ਪੀਤਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ||੩੨|| ਕ੍ਸੁਧਾਰ੍ਤਮਦੁਕੋਸ੍ਠਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਕਫੇਨ ਵਾ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਪੀਤਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਕ੍ਸੁਬ੍ਧਂ ਵਮਨਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੩੩|| ਪ੍ਰਾਤਿਲੋਮ੍ਯੇਨ ਦੋਸਾਣਾਂ ਹਰਣਾਤ੍ਤੇ ਹ੍ਯਕਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ| ਅਯੋਗਸਞ੍ਜ੍ਞੇ, ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਯਾਤਿ ਦੋਸੋ ਨਵਾਲ੍ਪਸ਼ਃ||੩੪||

ਯੋਗਾਤਿਯੋਗਾਯੋਗਸ੍ਵਰੂਪਮਾਹ- ਯੋਗ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤਿਵਰ੍ਤਨਮਿਤਿ ਸਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਤਿਰਿਕ੍ਤਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍| ਪ੍ਰਾਤਿਲੋਮ੍ਯੇਨੇਤਿ ਵਮਨਸ੍ਯ ਵਿਰੇਚਨੇਨ, ਵਿਰੇਚਨਸ੍ਯ ਵਮਨੇਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍; ਏਤਚ੍ਚ ਪ੍ਰਾਤਿਲੋਮ੍ਯਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਵਿਵਕ੍ਸਿਤਦੋਸਾਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਤਯੈਵਾਯੋਗਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਮ੍| ਨ ਚਾਲ੍ਪਂ ਵਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮਿਤਿ ਸਰ੍ਵਥਾਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮਲ੍ਪਂ ਵਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮਿਤਿ| ਸ੍ਥਿਤਮਿਤਿ ਝਟਿਤਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗਚ੍ਛਤ੍ | ਏਤਤ੍ਪ੍ਰਾਤਿਲੋਮ੍ਯਪ੍ਰਵਤ੍ਤ੍ਯਾ ਯਥਾਯੋਗਤ੍ਵਂ ਤਦਾਹ- ਪ੍ਰਾਤਿਲੋਮ੍ਯੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਾਤਿਲੋਮ੍ਯੇਨਾਕਤ੍ਸ੍ਨਹਰਣਾਤ੍ ਅਯੋਗਸਞ੍ਜ੍ਞੇ ਤੇ ਇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਪ੍ਰਾਤਿਲੋਮ੍ਯਹਰਣੇਕਸ੍ਨਦੋਸਹਰਣਮੇਵ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਹਰਣੇ ਕਤ੍ਸ੍ਨੋ ਦੋਸੋ ਨ ਯਾਤਿ, ਅਲ੍ਪਸ਼ੋ ਵਾ ਯਾਤੀਤਿ ਭਾਵਃ; ਤੇਨਾਕਤ੍ਸ੍ਨਦੋਸਹਰਣਂ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਹਰਣੇ ਉਪਪਨ੍ਨਮਿਤਿ ਭਾਵਃ| ‘ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਯਦਾਗਚ੍ਛਤਿ ਚਾਲ੍ਪਸ਼’ ਇਤਿ ਪਾਠੇ, ਯਚ੍ਛਬ੍ਦੋ ਹੇਤੌ; ਪੂਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪਾਠੇ ਵਾ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਹੇਤੌ||੩੧-੩੪||

Adhikarana 23 (35-36) · Śloka 36

ਪੀਤੌਸਧੋ ਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚੇਜ੍ਜੀਰ੍ਣੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੁਨਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਔਸਧਂ ਨ ਤ੍ਵਜੀਰ੍ਣੇਨ੍ਯਦ੍ਭਯਂ ਸ੍ਯਾਦਤਿਯੋਗਤਃ||੩੫|| ਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਗੁਰੁਤਾਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਲਘੁਤ੍ਵਂ ਬਲਮੇਵ ਚ| ਅਯੋਗੇ ਮਦੁ ਵਾ ਦਦ੍ਯਾਦੌਸਧਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮੇਵ ਵਾ||੩੬||

ਆਧ੍ਮਾਨਾਦੀਨਾਮਯੋਗਾਤਿਯੋਗੌ ਕਾਰਣਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤੌ, ਤੇਨ ਕਾਰਣਯੋਰਯੋਗਾਤਿਯੋਗਯੋਃ ਪ੍ਰਥਮਂ ਹੇਤੁਲਿਙ੍ਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਨਿ ਪ੍ਰਾਹ- ਪੀਤੌਸਧ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜੀਰ੍ਣੇ ਇਤਿ ਔਸਧੇ ਜੀਰ੍ਣੇ| ਪੁਨਃ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਤਦਹਰੇਵ| ਭਯਂ ਸ੍ਯਾਦਤਿਯੋਗਤ ਇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਾਜੀਰ੍ਣੌਸਧਨਵੀਨੌਸਧਾਭ੍ਯਾਮਤਿਯੋਗਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਮਦੁ ਵਾ ਦਦ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦੌ ਗੁਰੁਕੋਸ੍ਠੇ ਬਲਵਤਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ, ਲਘੁਕੋਸ੍ਠੇ ਦੁਰ੍ਬਲੇ ਚ ਮਦੁ ਦਦ੍ਯਾਦਿਤਿ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ||੩੫-੩੬||

Adhikarana 24 (37) · Śloka 37

ਵਮਨਂ ਨ ਤੁ ਦੁਸ਼੍ਛਰ੍ਦਂ ਦੁਸ੍ਕੋਸ੍ਠਂ ਨ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਪਾਯਯੇਤੌਸਧਂ ਭੂਯੋ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਪੀਤਂ ਪੁਨਰ੍ਹਿ ਤੌ||੩੭||

ਪੁਨਰ੍ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਦਾਨਵਿਸਯੌ ਪ੍ਰਾਹ- ਵਮਨਂ ਨ ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੁਨਃ ਪੀਤਂ ਤੁ ਹਨ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩੭||

Adhikarana 25 (38-39) · Śloka 39

ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਸ੍ਵਿਨ੍ਨਦੇਹਸ੍ਯ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯਾਨਵਮੌਸਧਮ੍| ਦੋਸਾਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯ ਨਿਰ੍ਹਰ੍ਤੁਮਸ਼ਕ੍ਤਂ ਜਨਯੇਦ੍ਗਦਾਨ੍||੩੮|| ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਹਿਕ੍ਕਾਂ ਤਮਸੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਭਸ਼ਮ੍ | ਪਿਣ੍ਡਿਕੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਂ ਕਣ੍ਡੂਮੂਰ੍ਵੋਃ ਸਾਦਂ ਵਿਵਰ੍ਣਤਾਮ੍||੩੯||

ਸ੍ਤੋਕਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰੂਪਮਯੋਗਂ ਕਾਰਣਭੇਦੇਨਾਹ- ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯੇਤਿ ਅਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ| ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯੇਤਿ ਨ ਮਨਾਗਪਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ| ਅਨਵਮਿਤਿ ਜੀਰ੍ਣਤਯਾ ਮਨ੍ਦਵੀਰ੍ਯਮ੍| ਨਿਰ੍ਹਰ੍ਤੁਮਿਤਿ ਨਿਃਸ਼ੇਸੇਣ ਹਰ੍ਤੁਮ੍| ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਮਿਤਿ ਵਿਪਰੀਤਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਮ੍||੩੮-੩੯||

Adhikarana 26 (40-44) · Śloka 44

ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਚਾਤ੍ਯਲ੍ਪਂ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨੇਰ੍ਜੀਰ੍ਣਮੌਸਧਮ੍| ਸ਼ੀਤੈਰ੍ਵਾ ਸ੍ਤਬ੍ਧਮਾਮੇ ਵਾ ਦੋਸਾਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯ ਨਾਹਰੇਤ੍||੪੦|| ਤਾਨੇਵ ਜਨਯੇਦ੍ਰੋਗਾਨਯੋਗਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਸਃ| ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਮਤਿਮਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਯਥੋਕ੍ਤਾਂ ਕਾਰਯੇਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍||੪੧|| ਤਂ ਤੈਲਲਵਣਾਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤਰਸਙ੍ਕਰੈਃ| ਪਾਯਯੇਤ ਪੁਨਰ੍ਜੀਰ੍ਣੇ ਸਮੂਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾ ਨਿਰੂਹਯੇਤ੍||੪੨|| ਨਿਰੂਢਂ ਚ ਰਸੈਰ੍ਧਾਨ੍ਵੈਰ੍ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| ਫਲਮਾਗਧਿਕਾਦਾਰੁਸਿਦ੍ਧਤੈਲੇਨ ਮਾਤ੍ਰਯਾ||੪੩|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਾਤਹਰੈਃ ਸ੍ਨੇਹੈਃ ਪੁਨਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਨ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍| ਨ ਚਾਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਨ ਤਤੋ ਹ੍ਯਤਿਯੋਗਸ੍ਤੁ ਜਾਯਤੇ||੪੪||

ਅਪਰਮਯੋਗਮਾਹ- ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜੀਰ੍ਣਮਿਤਿ ਅਲ੍ਪਤ੍ਵਾਦ੍ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਜੀਰ੍ਣਮ੍| ਆਮੇ ਇਤਿ ਅਪਕ੍ਵੇ ਦੋਸੇ, ‘ਪੀਤਂ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਏਤੇਤ੍ਰਾਯੋਗਲਕ੍ਸਣਤ੍ਰਯੇਣ ਯੇ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਾ ਗਦਾ ਨ ਤੇ ਭਿਨ੍ਨਸਾਮਗ੍ਰੀਜਨ੍ਯਾ ਭਿਨ੍ਨਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਵਾ, ਤੇਨ ਨ ਪੂਰ੍ਵਮਯੋਗਜਨ੍ਯਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵੇ ਪਠਿਤਾਃ; ਏਵਮਤਿਯੋਗਲਕ੍ਸਣਤਯਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਗਦੇਸ੍ਵਪਿ ਵਾਚ੍ਯਮ੍| ਯਥੋਕ੍ਤਮਿਤਿ ‘ਪੀਤੌਸਧੋ ਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚੇਤ੍’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਂ; ਕਿਂਵਾਗ੍ਰੇ ‘ਤਂ ਤੈਲ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਪਾਯਯੇਤੇਤਿ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਪਾਯਯੇਤ| ਧਾਨ੍ਵੈਰਿਤਿ ਧਨ੍ਵਮਗਪਕ੍ਸਿਮਾਂਸਰਸੈਃ||੪੦-੪੪||

Adhikarana 27 (45-51) · Śloka 51

ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਕ੍ਸੁਧਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਭੇਸਜਮ੍| ਹਤ੍ਵਾਸ਼ੁ ਵਿਟ੍ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨ੍ ਧਾਤੂਨ੍ਵਿਸ੍ਰਾਵਯੇਦ੍ਦ੍ਰਵਾਨ੍||੪੫|| ਬਲਸ੍ਵਰਕ੍ਸਯਂ ਦਾਹਂ ਕਣ੍ਠਸ਼ੋਸਂ ਭ੍ਰਮਂ ਤਸਾਮ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਮਧੁਰੈਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੇਸਮੌਸਧਮੁਲ੍ਲਿਖੇਤ੍||੪੬|| ਵਮਨੇ ਤੁ ਵਿਰੇਕਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਰੇਕੇ ਵਮਨਂ ਪੁਨਃ | ਪਰਿਸੇਕਾਵਗਾਹਾਦ੍ਯੈਃ ਸੁਸ਼ੀਤੈਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯੇਚ੍ਚ ਤਤ੍||੪੭|| ਕਸਾਯਮਧੁਰੈਃ ਸ਼ੀਤੈਰਨ੍ਨਪਾਨੌਸਧੈਸ੍ਤਥਾ| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਘ੍ਨੈਰ੍ਦਾਹਜ੍ਵਰਹਰੈਰਪਿ||੪੮|| ਅਞ੍ਜਨਂ ਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਮਜ੍ਜਾਸਕ੍ਸ਼ਰ੍ਕਰੋਦਕਮ੍| ਲਾਜਚੂਰ੍ਣੈਃ ਪਿਬੇਨ੍ਮਨ੍ਥਮਤਿਯੋਗਹਰਂ ਪਰਮ੍||੪੯|| ਸ਼ੁਙ੍ਗਾਭਿਰ੍ਵਾ ਵਟਾਦੀਨਾਂ ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਪੇਯਾਂ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਾਮ੍| ਵਰ੍ਚਃਸਾਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਕੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਭੋਜ੍ਯਂ ਚ ਦਾਪਯੇਤ੍||੫੦|| ਜਾਙ੍ਗਲੈਰ੍ਵਾ ਰਸੈਰ੍ਭੋਜ੍ਯਂ ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਮਧੁਰੈਰਨੁਵਾਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸਾ||੫੧||

ਅਤਿਯੋਗਸ੍ਯ ਹੇਤ੍ਵਾਦਿਕਮਾਹ- ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਯਂ ਚ ਸਾਮਗ੍ਰੀ ਵਿਰੇਚਨਾਤਿਯੋਗਸ੍ਯੈਵ ਘਟਤੇ; ਯਤੋ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠੇ ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤੇ ਚ ਵਿਟ੍ਪਿਤ੍ਤਕਫਹਰਣਕ੍ਰਮੇਣ ਚ ਸੈਵਾਤਿਯੁਜ੍ਯਤੇ ; ਵਮਨਾਤਿਯੋਗਸਾਮਗ੍ਰੀ ਚਾਨੇਨੋਦਾਹਰਣੇਨੋਨ੍ਨੇਯਾ; ਕਿਂਵਾ, ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਿਤਿ ਪਦੇਨੈਵ ਵਮਨਸ੍ਯਾਪ੍ਯਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਮਤਿਯੋਗਕਾਰਣਮੁਕ੍ਤਂ, ਵਿਟ੍ਪਿਤ੍ਤਕਫਹਰਣਂ ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਤਯਾ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਿਰੇਚਨੇ ਵਮਨੇ ਚ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਸ਼ੇਸਮੌਸਧਮੁਲ੍ਲਿਖੇਦਿਤਿ ਤਾਦਾਤ੍ਵਿਕੀ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਮਦ੍ਵਿਤਿਪਦਂ ਵਮਨੇਨ ਵਿਰੇਚਨੇਨ ਚ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਵਟਾਦੀਨਾਮਿਤਿ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੋਦੁਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਕਪੀਤਨਾਨਾਮ੍| ਵਰ੍ਚਃਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਕਾਃ ਸਡ੍ਵਿਰੇਚਨਸ਼ਤਾਸ਼੍ਰਿਤੀਯੋਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਨਨ੍ਤਾਦਯਃ||੪੫-੫੧||

Adhikarana 28 (52-56) · Śloka 56

ਵਮਨਸ੍ਯਾਤਿਯੋਗੇ ਤੁ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਪਰਿਸੇਚਿਤਃ| ਪਿਬੇਤ੍ ਕਫਹਰੈਰ੍ਮਨ੍ਥਂ ਸਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍||੫੨|| ਸੋਦ੍ਗਾਰਾਯਾਂ ਭਸ਼ਂ ਵਮ੍ਯਾਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾਂ ਧਾਨ੍ਯਮੁਸ੍ਤਯੋਃ| ਸਮਧੂਕਾਞ੍ਜਨਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਲੇਹਯੇਨ੍ਮਧੁਸਂਯੁਤਮ੍||੫੩|| ਵਮਤੋਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਾਯਾਂ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਂ ਕਵਲਗ੍ਰਹਾਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਲਵਣੈਰ੍ਹਦ੍ਯੈਰ੍ਯੂਸਕ੍ਸੀਰਰਸੈਰ੍ਹਿਤਾਃ||੫੪|| ਫਲਾਨ੍ਯਮ੍ਲਾਨਿ ਖਾਦੇਯੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਯੇਗ੍ਰਤੋ ਨਰਾਃ| ਨਿਃਸਤਾਂ ਤੁ ਤਿਲਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਲ੍ਕਲਿਪ੍ਤਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍||੫੫|| ਵਾਗ੍ਗ੍ਰਹਾਨਿਲਰੋਗੇਸੁ ਘਤਮਾਂਸੋਪਸਾਧਿਤਾਮ੍| ਯਵਾਗੂਂ ਤਨੁਕਾਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍||੫੬||

ਪੁਰਤੋਮ੍ਲਫਲਖਾਦਨਂ ਮੁਖਸ੍ਰਾਵਣੇਨ ਜਿਹ੍ਵਾਸ੍ਤਬ੍ਧਤ੍ਵਂ ਹਨ੍ਤੁਮ੍ | ਅਤਿਯੋਗੇ ਨਿਃਸਤਾਮਿਤਿ ਜਿਹ੍ਵਾਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍||੫੨-੫੬||

Adhikarana 29 (57) · Śloka 57

ਵਮਿਤਸ਼੍ਚ ਵਿਰਿਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਵਿਲਙ੍ਘਿਤਃ| ਅਗ੍ਨਿਪ੍ਰਾਣਵਿਵਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕ੍ਰਮਂ ਪੇਯਾਦਿਕਂ ਭਜੇਤ੍ ||੫੭||

ਅਤਿਯੋਗੇਪਿ ਯਥਾ ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮੋ ਭਵਤਿ ਤਦਾਹ- ਵਮਿਤਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤਿਹਰਣਾਦਤਿਵਮਿਤੋਤਿਵਿਰਿਕ੍ਤਸ਼੍ਚੇਤਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍||੫੭||

Adhikarana 30 (58-60) · Śloka 60

ਬਹੁਦੋਸਸ੍ਯ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯ ਹੀਨਾਗ੍ਨੇਰਲ੍ਪਮੌਸਧਮ੍| ਸੋਦਾਵਰ੍ਤਸ੍ਯ ਚੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯ ਦੋਸਾਨ੍ਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ਨਿਰੁਧ੍ਯ ਚ||੫੮|| ਭਸ਼ਮਾਧ੍ਮਾਪਯੇਨ੍ਨਾਭਿਂ ਪਸ੍ਠਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ਿਰੋਰੁਜਮ੍| ਸ਼੍ਵਾਸਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਵਾਤਾਨਾਂ ਸਙ੍ਗਂ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਦਾਰੁਣਮ੍||੫੯|| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਵੇਦਵਰ੍ਤ੍ਯਾਦਿ ਸਨਿਰੂਹਾਨੁਵਾਸਨਮ੍| ਉਦਾਵਰ੍ਤਹਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮਾਧ੍ਮਾਤਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੬੦||

ਅਯੋਗਾਤਿਯੋਗਯੋਰਾਧ੍ਮਾਨਾਦਿਵ੍ਯਾਪਦਾਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਹੇਤੁਲਿਙ੍ਗਚਿਕਿਤ੍ਸਾਦਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਬਹੁਦੋਸਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤਾਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਾਪਦੋ ਨਾਵਸ਼੍ਯਮਤਿਯੋਗਾਯੋਗਯੋਰ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਉਪਦ੍ਰਵਭੂਤਤ੍ਵਾਤ੍ ; ਅਤ ਏਵੋਪਕਲ੍ਪਨੀਯੇ- “ਅਤਿਯੋਗਾਯੋਗਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿਮਾਨੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍”- “ਆਧ੍ਮਾਨਂ ਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾ”(ਸੂ.ਅ.੧੫) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨ ਏਤਾ ਦਸ਼ ਵ੍ਯਾਪਦਃ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਾਃ||੫੮-੬੦||

Adhikarana 31 (61-63) · Śloka 63

ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਨ ਗੁਰੁਕੋਸ੍ਠੇਨ ਸਾਮੇ ਬਲਵਦੌਸਧਮ੍| ਕ੍ਸਾਮੇਣ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠੇਨ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੇਨਾਲ੍ਪਬਲੇਨ ਵਾ||੬੧|| ਪੀਤਂ ਗਤ੍ਵਾ ਗੁਦਂ ਸਾਮਮਾਸ਼ੁ ਦੋਸਂ ਨਿਰਸ੍ਯ ਚ| ਤੀਵ੍ਰਸ਼ੂਲਾਂ ਸਪਿਚ੍ਛਾਸ੍ਰਾਂ ਕਰੋਤਿ ਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾਮ੍||੬੨|| ਲਙ੍ਘਨਂ ਪਾਚਨਂ ਸਾਮੇ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਲਘੁਭੋਜਨਮ੍| ਬਂਹਣੀਯੋ ਵਿਧਿਃ ਸਰ੍ਵਃ ਕ੍ਸਾਮਸ੍ਯ ਮਧੁਰਸ੍ਤਥਾ||੬੩||

ਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾਮਾਹ- ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੀਤਂ ਗਤ੍ਵਾ ਗੁਦਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਵਿਰੇਚਨਾਤਿਯੋਗਜਨ੍ਯਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾਯਾਂ ਸਙ੍ਗਤਂ, ਨ ਵਮਨਾਤਿਯੋਗਜਨ੍ਯਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾਯਾਮ੍; ਉਪਕਲ੍ਪਨੀਯੇ ਚ ਸਾਕ੍ਸਾਦ੍ਵਮਨਾਯੋਗਾਤਿਯੋਗਜਨ੍ਯਤਯੈਵਾਧ੍ਮਾਨਾਦਯ ਉਕ੍ਤਾਃ, ਤੇਨਾਨੁਕ੍ਤੋਪਿ ਵਮਨਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤੌ ਪਰਿਕਰ੍ਤੋਨੇਨੋਦਾਹਰਣੇਨ ਕਲ੍ਪਨੀਯਃ; ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਂ- ‘ਯਾ ਤੁ ਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾ ਵਿਰੇਚਨੇ, ਤਦ੍ਵਮਨੇ ਕਣ੍ਠਕਰ੍ਸਣਂ; ਯੋਧਃਪਰਿਸ੍ਰਾਵੋ ਵਿਰੇਚਨੇ, ਸ ਵਮਨੇ ਕਫਪ੍ਰਸੇਕਃ” (ਸੁ.ਚਿ.ਅ.੩੪) ਇਤਿ; ਤਦਨਯਾ ਦਿਸ਼ਾ ਆਧ੍ਮਾਨਾਦੀਨਿ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਯੋਰਯੋਗਾਤਿਯੋਗਜਨ੍ਯਤਯਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਨੀਤ੍ਯੇਕੇ| ਆਸ਼ੁ ਦੋਸਂ ਨਿਰਸ੍ਯੇਤਿ ਵਮਨਾਤਿਯੋਗਜਨ੍ਯੇਯਂ ਵ੍ਯਾਪਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਲਙ੍ਘਨਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾ ਅਤਿਯੋਗੇ ਸਤ੍ਯਪ੍ਯਾਮਪਾਚਨਾਯ ਜ੍ਞੇਯਾ| ਕ੍ਸਾਮੇਣ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਜਨਿਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸਾਮਪੁਰੁਸਪ੍ਰਭਵਸ੍ਯ ਲਙ੍ਘਨਪਾਚਨਾਦ੍ਯਮੁਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮੇਵ||੬੧-੬੩||

Adhikarana 32 (64-67) · Śloka 67

ਆਮੇ ਜੀਰ੍ਣੇਨੁਬਨ੍ਧਸ਼੍ਚੇਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਲਂ ਲਘੁ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਪੁਸ੍ਪਕਾਸੀਸਮਿਸ਼੍ਰਂ ਵਾ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਲਵਣੇਨ ਵਾ||੬੪|| ਸਦਾਡਿਮਰਸਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾਤੇਧਿਕੇ ਸਤਿ| ਦਧ੍ਯਮ੍ਲਂ ਭੋਜਨੇ ਪਾਨੇ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਦਾਡਿਮਤ੍ਵਚਾ||੬੫|| ਦੇਵਦਾਰੁਤਿਲਾਨਾਂ ਵਾ ਕਲ੍ਕਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥੋਦੁਮ੍ਬਰਪ੍ਲਕ੍ਸਕਦਮ੍ਬੈਰ੍ਵਾ ਸ਼ਤਂ ਪਯਃ||੬੬|| ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਮਥਾਪਿ ਵਾ| ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍||੬੭||

ਆਮਾਵਸ੍ਥਾਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਾਹ- ਆਮੇ ਜੀਰ੍ਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਲਂ ਲਘੁ ਸ਼ਸ੍ਯਤ ਇਤਿ ਅਤੀਸਾਰੇ ਯਦੁਕ੍ਤਂ- “ਚਾਙ੍ਗੇਰੀਕੋਲਦਧ੍ਯਮ੍ਲਨਾਗਰਕ੍ਸਾਰਸਂਯੁਤਮ੍| ਘਤਂ” (ਚਿ.ਅ.੧੯) ਇਤਿ; ਲਘੁਮਾਤ੍ਰਂ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤ ਇਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਪੁਸ੍ਪਕਾਸੀਸਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਪੁਸ੍ਪਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕੇਚਿਤ੍ ਸਾਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਕਾਨਿ ਧਾਤਕੀਕੁਸੁਮਾਦੀਨਿ ਗ੍ਰਾਹਯਨ੍ਤਿ||੬੪-੬੭||

Adhikarana 33 (68-70) · Śloka 70

ਅਲ੍ਪਂ ਤੁ ਬਹੁਦੋਸਸ੍ਯ ਦੋਸਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯ ਭੇਸਜਮ੍| ਅਲ੍ਪਾਲ੍ਪਂ ਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍ ਕਣ੍ਡੂਂ ਸ਼ੋਫਂ ਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਗੌਰਵਮ੍||੬੮|| ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚਾਗ੍ਨਿਬਲੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਾਰੁਚਿਪਾਣ੍ਡੁਤਾਃ| ਪਰਿਸ੍ਰਾਵਃ ਸ, ਤਂ ਦੋਸਂ ਸ਼ਮਯੇਦ੍ਵਾਮਯੇਦਪਿ||੬੯|| ਸ੍ਨੇਹਿਤਂ ਵਾ ਪੁਨਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਚੂਰ੍ਣਾਸਵਾਰਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਸਂਸ੍ਕਤਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍||੭੦||

ਅਲ੍ਪਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵਮਾਹ| ਸ਼ਮਯੇਦ੍ਵਾਮਯੇਦਪੀਤ੍ਯਾਦੌ ਅਲ੍ਪਦੋਸੇ ਸ਼ਮਨਂ, ਬਹੁਦੋਸੇ ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਤਦੋਸੇ ਤੁ ਵਮਨਮਿਤਿ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ| ਵਾਮਯੇਦਪੀਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਸ੍ਨੇਹਿਤਂ ਪੁਨਰਿਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਚੂਰ੍ਣਾਸਵਾਰਿਸ੍ਟਾ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਦਿਸੁ ਜ੍ਞੇਯਾਃ||੬੮-੭੦||

Adhikarana 34 (71-75) · Śloka 75

ਪੀਤੌਸਧਸ੍ਯ ਵੇਗਾਨਾਂ ਨਿਗ੍ਰਹਾਨ੍ਮਾਰੁਤਾਦਯਃ| ਕੁਪਿਤਾ ਹਦਯਂ ਗਤ੍ਵਾ ਘੋਰਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਹਦ੍ਗ੍ਰਹਮ੍||੭੧|| ਸ ਹਿਕ੍ਕਾਕਾਸਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਰ੍ਤਿਦੈਨ੍ਯਲਾਲਾਕ੍ਸਿਵਿਭ੍ਰਮੈਃ| ਜਿਹ੍ਵਾਂ ਖਾਦਤਿ ਨਿਃਸਞ੍ਜ੍ਞੋ ਦਨ੍ਤਾਨ੍ ਕਿਟਿਕਿਟਾਪਯਨ੍||੭੨|| ਨ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਵਿਭ੍ਰਮਂ ਤਤ੍ਰ ਵਾਮਯੇਦਾਸ਼ੁ ਤਂ ਭਿਸਕ੍| ਮਧੁਰੈਃ ਪਿਤ੍ਤਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਰ੍ਤਂ ਕਟੁਭਿਃ ਕਫਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਮ੍||੭੩|| ਪਾਚਨੀਯੈਸ੍ਤਤਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਦੋਸਸ਼ੇਸਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਕਾਯਾਗ੍ਨਿਂ ਚ ਬਲਂ ਚਾਸ੍ਯ ਕ੍ਰਮੇਣੋਤ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਤਤਃ ||੭੪|| ਪਵਨੇਨਾਤਿਵਮਤੋ ਹਦਯਂ ਯਸ੍ਯ ਪੀਡ੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਮੈ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਲਵਣਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਕਫੇਨ੍ਯਥਾ||੭੫||

ਪੀਤੌਸਧਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਹਦ੍ਗ੍ਰਹਮਾਹ| ਨ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਵਿਭ੍ਰਮਂ ਤਤ੍ਰੇਤਿ ਹਦ੍ਗ੍ਰਹਪੀਡਿਤੋਯਂ ਮ੍ਰਿਯਮਾਣੋ ਵਾਯਮਿਤਿ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਂ ਨ ਗਚ੍ਛੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਮਨਂ ਚਾਤ੍ਰ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੇ ਦੁਃਸ਼ਕਪ੍ਰਯੋਗਂ, ਤੇਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਰਮ੍ਭ ਏਵ ਵਮਨਂ ਕਾਰਯਿਤਵ੍ਯਂ; ਕਿਂਵਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾਮਪ੍ਯਙ੍ਗੁਲੀਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਦਿਨਾ ਵਮਨਂ ਕਾਰਯਿਤਵ੍ਯਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਰ੍ਤਮਿਤਿ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਬਲਦੋਸਜਨਿਤਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਰ੍ਤਮ੍| ਅਤਿਵਮਤ ਇਤਿ ਵਮਨਾਯਾਤਿਪ੍ਰਵਾਹਣਂ ਕੁਰ੍ਵਤਃ| ਪਿਤ੍ਤਕਫੇਨ੍ਯਥੇਤਿ ਪਿਤ੍ਤੇ ਕਫੇ ਵਾ ਹਦਯਪੀਡਾਕਰੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਲਵਣਵਿਪਰੀਤਂ ਰੂਕ੍ਸਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਾਦਿਕ੍ਰਮਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍||੭੧-੭੫||

Adhikarana 35 (76-77) · Śloka 77

ਪੀਤੌਸਧਸ੍ਯ ਵੇਗਾਨਾਂ ਨਿਗ੍ਰਹੇਣ ਕਫੇਨ ਵਾ| ਰੁਦ੍ਧੋਤਿ ਵਾ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਗਹ੍ਣਾਤ੍ਯਙ੍ਗਾਨਿ ਮਾਰੁਤਃ||੭੬|| ਸ੍ਤਮ੍ਭਵੇਪਥੁਨਿਸ੍ਤੋਦਸਾਦੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਮਨ੍ਥਨੈਃ| ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਹਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਦਿ ਕਾਰਯੇਤ੍ ||੭੭||

ਪੀਤੌਸਧਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਅਙ੍ਗਗ੍ਰਹਣਮਯੋਗਜਮਤਿਯੋਗਜਂ ਚਾਹ| ਕਫੇਨ ਵਾ ਰੁਦ੍ਧੋ ਦੋਸਃ ਪੁਨਰਙ੍ਗਾਨਿ ਨਿਗਹ੍ਣਾਤਿ; ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਵਾ ਮਾਰੁਤਃ ਕੁਪਿਤੋਙ੍ਗਾਨਿ ਪ੍ਰਤਿਗਹ੍ਣਾਤਿ ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦਿਭਿਃ||੭੬-੭੭||

Adhikarana 36 (78-84) · Śloka 84

ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਮਦੌ ਕੋਸ੍ਠੇ ਲਘੁਦੋਸਸ੍ਯ ਭੇਸਜਮ੍| ਦੋਸਾਨ੍ ਹਤ੍ਵਾ ਵਿਨਿਰ੍ਮਥ੍ਯ ਜੀਵਂ ਹਰਤਿ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍||੭੮|| ਤੇਨਾਨ੍ਨਂ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾਯਸਾਯ ਸ਼ੁਨੇਪਿ ਵਾ| ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਤਚ੍ਚੇਦ੍ਵਦੇਜ੍ਜੀਵਂ ਨ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੭੯|| ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਵਾ ਭਾਵਿਤਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਮਾਵਾਨਂ ਕੋਸ੍ਣਵਾਰਿਣਾ| ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਿਤਂ ਵਿਵਰ੍ਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਤੁ ਸ਼ੋਣਿਤੇ||੮੦|| ਤਸ੍ਣਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮਦਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਮਰਣਾਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਹਰੀਂ ਸਰ੍ਵਾਮਤਿਯੋਗੇ ਚ ਯਾ ਹਿਤਾ ||੮੧|| ਮਗਗੋਮਹਿਸਾਜਾਨਾਂ ਸਦ੍ਯਸ੍ਕਂ ਜੀਵਤਾਮਸਕ੍| ਪਿਬੇਜ੍ਜੀਵਾਭਿਸਨ੍ਧਾਨਂ ਜੀਵਂ ਤਦ੍ਧ੍ਯਾਸ਼ੁ ਗਚ੍ਛਤਿ ||੮੨|| ਤਦੇਵ ਦਰ੍ਭਮਦਿਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍| ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਬਦਰੀਦੂਰ੍ਵੋਸ਼ੀਰੈਃ ਸ਼ਤਂ ਪਯਃ||੮੩|| ਘਤਮਣ੍ਡਾਞ੍ਜਨਯੁਤਂ ਸ਼ੀਤਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍| ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਂ ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਵਾ ਘਤਮਣ੍ਡਾਨੁਵਾਸਨਮ੍||੮੪||

ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਜੀਵਾਦਾਨਮਾਹ| ਲਘੁਦੋਸਸ੍ਯੇਤਿ ਸ੍ਵਲ੍ਪਦੋਸਸ੍ਯ| ਵਿਨਿਰ੍ਮਥ੍ਯੇਤਿ ਸ਼ੋਣਿਤਮੇਵ ਕ੍ਸੋਭਯਿਤ੍ਵਾ | ਜੀਵਮਿਤਿ ਜੀਵਨਹੇਤੁਧਾਤੁਰੂਪਂ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍| ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕ੍ਸੋਭਾਦ੍ਭਵਤਿ, ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਜੀਵਸ਼ੋਣਿਤਂ ਭਵਤਿ; ਤਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਪਰੀਕ੍ਸਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਤੇਨਾਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਿਤ੍ਤਮਾਦਿਸ਼ੇਦਿਤਿ ਸ਼ੋਣਿਤਗਤਂ ਪਿਤ੍ਤਮਾਦਿਸ਼ੇਦ੍ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਮਿਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਆਵਾਨਮਿਤਿ ਸ਼ੁਸ੍ਕਮ੍| ਪਿਤ੍ਤੇ ਇਤਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਸਤਿ ਕ੍ਸਾਲਿਤਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਵਿਵਰ੍ਣਂ ਭਵਤਿ, ਜੀਵਸ਼ੋਣਿਤੇ ਤੁ ਸਤਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਭਵਤਿ| ਪਰੀਕ੍ਸਾ ਚ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਭੇਦਾਰ੍ਥਮੇਵ; ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰੀ ਕ੍ਰਿਯਾ, ਜੀਵਸ਼ੋਣਿਤਂ ਤੁ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ‘ਤਸ੍ਣਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮਦਾਰ੍ਤਸ੍ਯ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ| ਅਤਿਯੋਗੇ ਚ ਯਾ ਹਿਤੇਤਿ ਅਤ੍ਰੈਵ ‘ਪਰਿਸੇਕਾਵਗਾਹਾਦ੍ਯੈਃ ਸੁਸ਼ੀਤੈਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯੇਚ੍ਚ ਤਮ੍’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਾ ਜ੍ਞੇਯਾ| ਜੀਵਂ ਤਦ੍ਧ੍ਯਾਸ਼ੁ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਅਸਕ੍ਪ੍ਰਭਾਵਾਦਾਸ਼੍ਵੇਵ ਸ਼ੋਣਿਤਰੂਪਤਾਂ ਯਾਤਿ ਸਦ੍ਯਸ੍ਕਮਸਕ੍| ਸ਼੍ਯਾਮੇਤ੍ਯਾਦੌ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਃ||੭੮-੮੪||

Adhikarana 37 (85-87) · Śloka 87

ਗੁਦਂ ਭ੍ਰਸ੍ਟਂ ਕਸਾਯੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| ਸਾਮ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਾਂਸ਼੍ਚ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਨਾਸ਼ੇਸ੍ਯ ਕਾਰਯੇਤ੍||੮੫|| ਯਦਾ ਵਿਰੇਚਨਂ ਪੀਤਂ ਵਿਡਨ੍ਤਮਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| ਵਮਨਂ ਭੇਸਜਾਨ੍ਤਂ ਵਾ ਦੋਸਾਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯ ਨਾਵਹੇਤ੍||੮੬|| ਤਦਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦੀਨ੍ ਦੋਸਾਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾ ਗਦਾਨ੍| ਸ ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ੋ ਮਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਵ੍ਯਾਧਿ ਭੇਸਜਮ੍||੮੭||

ਗੁਦਂ ਭ੍ਰਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗੁਦਭ੍ਰਂਸ਼ਰੂਪਂ ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਮਾਹ| ਕਸਾਯੈਰਿਤਿ ਕਸਾਯਰਸੈਃ| ਸਾਮੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਰੂਪਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ| ਸਾਮ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਨਮ੍| ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦੋ ਗੀਤਮ੍| ਏਤੌ ਚ ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਾਵਤਿਯੋਗਜਨ੍ਯੌ| ਯਦੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤਤੀਯਮਯੋਗਜਨ੍ਯਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਮਾਹ| ਵਿਡਨ੍ਤਮਵਤਿਸ੍ਠਤ ਇਤਿ ਮਲਮਾਤ੍ਰਮਪਹਤ੍ਯਾਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| ਭੇਸਜਾਨ੍ਤਮਿਤਿ ਭੇਸਜਮਾਤ੍ਰਂ ਵਮਨੇਨਾਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| ਨਾਵਹੇਦਿਤਿ ਨਾਪਹਰਤਿ| ਏਤਦ੍ਵ੍ਯਾਪਦਸ਼੍ਚ ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਪਾਰਿਭਾਸਿਕੀ| ਯਥਾਵ੍ਯਾਧਿਭੇਸਜਮਿਤਿ ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਵਿਪਰੀਤਂ ਭੇਸਜਮ੍||੮੫-੮੭||

Adhikarana 38 (88-89) · Śloka 89

ਪੀਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਨ ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਤਦ੍ਦੋਸੈਰ੍ਮਾਰ੍ਦਵਾਦ੍ਵਤਮ੍| ਨ ਵਾਹਯਤਿ ਦੋਸਾਂਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯੇਚ੍ਚ੍ਯੁਤਾਨ੍||੮੮|| ਵਾਤਸਙ੍ਗਗੁਦਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼ੂਲੈਃ ਕ੍ਸਰਤਿ ਚਾਲ੍ਪਸ਼ਃ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਵਿਰੇਕਂ ਵਾ ਸੋਰ੍ਹੋ ਲਙ੍ਘਿਤਪਾਚਿਤਃ||੮੯||

ਪੀਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ੍ਤਮ੍ਭਮਾਹ| ਮਾਰ੍ਦਵਾਦ੍ਵਤਮਿਤਿ ਭੇਸਜਸ੍ਯ ਮਦੁਤਯਾ ਦੋਸੈਰ੍ਵਤਮ੍| ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਾਨ੍ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯੇਦਿਤਿ ਯੋਜਨੀਯਮ੍| ਸੋਰ੍ਹ ਇਤਿ ਲਙ੍ਘਨਪਾਚਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਵਿਰੇਕਂ ਵਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਰ੍ਹਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੮੮-੮੯||

Adhikarana 39 (90-91) · Śloka 91

ਰੂਕ੍ਸਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਪੀਤਂ ਰੂਕ੍ਸੇਣਾਲ੍ਪਬਲੇਨ ਵਾ| ਮਾਰੁਤਂ ਕੋਪਯਿਤ੍ਵਾਸ਼ੁ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਧੋਰਾਨੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍||੯੦|| ਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼ੂਲਾਨਿ ਘੋਰਾਣਿ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਮੁਹ੍ਯਤਃ| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਦਿਕਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯੋ ਵਾਤਹਰੋ ਵਿਧਿਃ||੯੧||

ਰੂਕ੍ਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਉਪਦ੍ਰਵਾਨਾਹ| ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਾਧ੍ਮਾਨਾਦਯੋਪ੍ਯਮੀ ਉਪਦ੍ਰਵਾ ਏਵ, ਤਥਾਪਿ ਤੇਸਾਂ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਨ੍ਤਰੇਣੈਵ ਗਹੀਤਤ੍ਵਾਚ੍ਛੂਲਾਦਯ ਏਵ ਉਪਦ੍ਰਵਸ਼ਬ੍ਦਾਭਿਹਿਤਾਃ| ਸ਼ੂਲਾਦਯਸ਼੍ਚਾਮੀ ਪ੍ਰਧਾਨਾਨ੍ਯੁਤ੍ਤਰਕਾਲਭਾਵਿਤ੍ਵਾਦਨੁਪਦ੍ਰਵਰੂਪਾ ਅਪ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਯਥਾ- “ਧੂਮਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍” (ਸੂ.ਅ.੫) ਇਤਿ; ਕਿਂਵਾ, ਅਯੋਗਾਖ੍ਯਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧੇਰਮੀ ਉਪਦ੍ਰਵਾ ਇਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੯੦-੯੧||

Adhikarana 40 (92-93) · Śloka 93

ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਮਦੂਤ੍ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯੌਸਧਂ ਕਫਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਾਤਂ ਚ ਸਂਰੁਧ੍ਯ ਸਤਨ੍ਦ੍ਰਾਗੌਰਵਂ ਕ੍ਲਮਮ੍||੯੨|| ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਚਾਙ੍ਗਸਾਦਂ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਸ਼ੁ ਤਦੁਲ੍ਲਿਖੇਤ੍| ਲਙ੍ਘਨਂ ਪਾਚਨਂ ਚਾਤ੍ਰ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਚ ਸ਼ੋਧਨਮ੍||੯੩||

ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕ੍ਲਮਮਾਹ| ਕਫਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਚੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯ ਵਾਤਂ ਚ ਤਾਭ੍ਯਾਮੇਵ ਸਂਰੁਧ੍ਯ ਭੇਸਜਂ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਕ੍ਲਮਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਦੁਲ੍ਲਿਖੇਦਿਤਿ ਤਦ੍ ਭੇਸਜਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਂ ਚੋਲ੍ਲਿਖੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੯੨-੯੩||

Adhikarana 41 (94-95) · Śloka 95

ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕੌ- ਇਤ੍ਯੇਤਾ ਵ੍ਯਾਪਦਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸਰੂਪਾਃ ਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਃ| ਵਮਨਸ੍ਯ ਵਿਰੇਕਸ੍ਯ ਕਤਸ੍ਯਾਕੁਸ਼ਲੈਰ੍ਨਣਾਮ੍ ||੯੪|| ਏਤਾ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਮਤਿਮਾਨਵਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ| ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਸਮ੍ਯਗਾਰੋਗ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਨਣਾਂ ਸਦਾ||੯੫||

ਇਤ੍ਯੇਤਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਅਧ੍ਯਾਯਾਰ੍ਥਸਙ੍ਗ੍ਰਹਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਵ੍ਯਾਪਦੁਤ੍ਪਾਦਹੇਤੁਮਾਹ| ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਸਮ੍ਯਗਿਤਿ ਤਥਾ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ ਯਥਾ ਵ੍ਯਾਪਦੋ ਨੋਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤ ਏਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੯੪-੯੫||

Adhikarana puShpikA · Śloka 6

ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਢਬਲਸਮ੍ਪੂਰਿਤੇ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨੇ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬||

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨੇ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿ(ਸਂਸ਼ੋਧਨਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿ)ਰ੍ਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬||