Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
View original
अथातो वमनविरेचनव्यापत्सिद्धिं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
6. vamanavirēcanavyāpatsiddhiḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਅਥ ਸ਼ੋਧਨਯੋਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਧਿਮੂਰ੍ਧ੍ਵਾਨੁਲੋਮਯੋਃ| ਅਸਮ੍ਯਕ੍ਕਤਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ਦੋਸਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਸੌਸਧਾਨ੍||੩||
View original
अथ शोधनयोः सम्यग्विधिमूर्ध्वानुलोमयोः| असम्यक्कृतयोश्चैव दोषान् वक्ष्यामि सौषधान्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਅਤ੍ਯੁਸ੍ਣਵਰ੍ਸਸ਼ੀਤਾ ਹਿ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਵਰ੍ਸਾਹਿਮਾਗਮਾਃ| ਤਦਨ੍ਤਰੇ ਪ੍ਰਾਵਡਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਸਾਧਾਰਣਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ||੪||
View original
अत्युष्णवर्षशीता हि ग्रीष्मवर्षाहिमागमाः| तदन्तरे प्रावृडाद्यास्तेषां साधारणास्त्रयः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6
ਪ੍ਰਾਵਟ੍ ਸ਼ੁਚਿਨਭੌ ਜ੍ਞੇਯੌ ਸ਼ਰਦੂਰ੍ਜਸਹੌ ਪੁਨਃ| ਤਪਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮਧੁਸ਼੍ਚੈਵ ਵਸਨ੍ਤਃ ਸ਼ੋਧਨਂ ਪ੍ਰਤਿ||੫|| ਏਤਾਨਤੂਨ੍ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯੈਵਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਭਿਸਕ੍| ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤਮਭਿਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧੌ ਵ੍ਯਾਧਿਵਸ਼ੇਨ ਤੁ||੬||
View original
प्रावृट् शुचिनभौ ज्ञेयौ शरदूर्जसहौ पुनः| तपस्यश्च मधुश्चैव वसन्तः शोधनं प्रति||५|| एतानृतून् विकल्प्यैवं दद्यात् संशोधनं भिषक्| स्वस्थवृत्तमभिप्रेत्य व्याधौ व्याधिवशेन तु||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਵਮਨਾਦੀਨਾਮਨ੍ਤਰੇਸ੍ਵਨ੍ਤਰੇਸੁ ਚ| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਸ੍ਨੇਹਂ ਚਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੭||
View original
कर्मणां वमनादीनामन्तरेष्वन्तरेषु च| स्नेहस्वेदौ प्रयुञ्जीत स्नेहं चान्ते प्रयोजयेत्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ਵਿਸਰ੍ਪਪਿਡਕਾਸ਼ੋਫਕਾਮਲਾਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਿਣਃ | ਅਭਿਘਾਤਵਿਸਾਰ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਨਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍||੮||
View original
विसर्पपिडकाशोफकामलापाण्डुरोगिणः | अभिघातविषार्तांश्च नातिस्निग्धान् विरेचयेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ਨਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ਰੀਰਾਯ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਸ੍ਨੇਹੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਸ਼ਰੀਰਾਯ ਰੂਕ੍ਸਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੯||
View original
नातिस्निग्धशरीराय दद्यात् स्नेहविरेचनम्| स्नेहोत्क्लिष्टशरीराय रूक्षं दद्याद्विरेचनम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਪਨ੍ਨੇਨ ਜੀਰ੍ਣੇ ਮਾਤ੍ਰਾਵਦੌਸਧਮ੍| ਏਕਾਗ੍ਰਮਨਸਾ ਪੀਤਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ||੧੦||
View original
स्नेहस्वेदोपपन्नेन जीर्णे मात्रावदौषधम्| एकाग्रमनसा पीतं सम्यग्योगाय कल्पते||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11-13) · Śloka 13
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਤ੍ ਪਾਤ੍ਰਾਦ੍ਯਥਾ ਤੋਯਮਯਤ੍ਨੇਨ ਪ੍ਰਣੁਦ੍ਯਤੇ| ਕਫਾਦਯਃ ਪ੍ਰਣੁਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦ੍ਦੇਹਾਤ੍ਤਥੌਸਧੈਃ||੧੧|| ਆਰ੍ਦ੍ਰਂ ਕਾਸ੍ਠਂ ਯਥਾ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਯਤਿ ਸਰ੍ਵਤਃ| ਤਥਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਵੈ ਦੋਸਾਨ੍ ਸ੍ਵੇਦੋ ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਯੇਤ੍ ਸ੍ਥਿਰਾਨ੍||੧੨|| ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਵਾਸੋ ਯਥੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ ਮਲਃ ਸਂਸ਼ੋਧ੍ਯਤੇਮ੍ਭਸਾ| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੈਸ੍ਤਥੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ ਸ਼ੋਧ੍ਯਤੇ ਸ਼ੋਧਨੈਰ੍ਮਲਃ ||੧੩||
View original
स्निग्धात् पात्राद्यथा तोयमयत्नेन प्रणुद्यते| कफादयः प्रणुद्यन्ते स्निग्धाद्देहात्तथौषधैः||११|| आर्द्रं काष्ठं यथा वह्निर्विष्यन्दयति सर्वतः| तथा स्निग्धस्य वै दोषान् स्वेदो विष्यन्दयेत् स्थिरान्||१२|| क्लिष्टं वासो यथोत्क्लेश्य मलः संशोध्यतेऽम्भसा| स्नेहस्वेदैस्तथोत्क्लेश्य शोध्यते शोधनैर्मलः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (14) · Śloka 14
ਅਜੀਰ੍ਣੇ ਵਰ੍ਧਤੇ ਗ੍ਲਾਨਿਰ੍ਵਿਬਨ੍ਧਸ਼੍ਚਾਪਿ ਜਾਯਤੇ| ਪੀਤਂ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਚੈਵ ਵਿਪਰੀਤਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ||੧੪||
View original
अजीर्णे वर्धते ग्लानिर्विबन्धश्चापि जायते| पीतं संशोधनं चैव विपरीतं प्रवर्तते||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (15-16) · Śloka 16
ਅਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਂ ਮਹਾਵੇਗਂ ਬਹੁਦੋਸਹਰਂ ਸੁਖਮ੍| ਲਘੁਪਾਕਂ ਸੁਖਾਸ੍ਵਾਦਂ ਪ੍ਰੀਣਨਂ ਵ੍ਯਾਧਿਨਾਸ਼ਨਮ੍||੧੫|| ਅਵਿਕਾਰਿ ਚ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤੌ ਨਾਤਿਗ੍ਲਾਨਿਕਰਂ ਚ ਯਤ੍| ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਰਸੋਪੇਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਵਦੌਸਧਮ੍||੧੬||
View original
अल्पमात्रं महावेगं बहुदोषहरं सुखम्| लघुपाकं सुखास्वादं प्रीणनं व्याधिनाशनम्||१५|| अविकारि च व्यापत्तौ नातिग्लानिकरं च यत्| गन्धवर्णरसोपेतं विद्यान्मात्रावदौषधम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (17) · Śloka 17
ਵਿਧੂਯ ਮਾਨਸਾਨ੍ ਦੋਸਾਨ੍ ਕਾਮਾਦੀਨਸ਼ੁਭੋਦਯਾਨ੍ | ਏਕਾਗ੍ਰਮਨਸਾ ਪੀਤਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ||੧੭||
View original
विधूय मानसान् दोषान् कामादीनशुभोदयान् | एकाग्रमनसा पीतं सम्यग्योगाय कल्पते||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (18) · Śloka 19
ਨਰਃ ਸ਼੍ਵੋ ਵਮਨਂ ਪਾਤਾ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਕਫਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਸੁਜਰਂ ਦ੍ਰਵਭੂਯਿਸ੍ਠਂ, ਲਘ੍ਵਸ਼ੀਤਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੧੮|| ਉਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਾਲ੍ਪਕਫਤ੍ਵੇਨ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਦੋਸਾਃ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤਿ ਹਿ|੧੯|
View original
नरः श्वो वमनं पाता भुञ्जीत कफवर्धनम्| सुजरं द्रवभूयिष्ठं, लघ्वशीतं विरेचनम्||१८|| उत्क्लिष्टाल्पकफत्वेन क्षिप्रं दोषाः स्रवन्ति हि|१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (19-20) · Śloka 20
ਪੀਤੌਸਧਸ੍ਯ ਤੁ ਭਿਸਕ੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍||੧੯|| ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਕਫਾਨੁਗੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਿਟ੍ਪਿਤ੍ਤੇਨੁਕਫੇ ਤ੍ਵਧਃ| ਹਤਦੋਸਂ ਵਦੇਤ੍ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯੇ ਚੇਤ੍ ਸਲਾਘਵੇ||੨੦||
View original
पीतौषधस्य तु भिषक् शुद्धिलिङ्गानि लक्षयेत्||१९|| ऊर्ध्वं कफानुगे पित्ते विट्पित्तेऽनुकफे त्वधः| हृतदोषं वदेत् कार्श्यदौर्बल्ये चेत् सलाघवे||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (21) · Śloka 22
ਵਾਮਯੇਤ੍ਤੁ ਤਤਃ ਸ਼ੇਸਮੌਸਧਂ ਨ ਤ੍ਵਲਾਘਵੇ| ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯੇਨਿਲਸਙ੍ਗੇ ਚ ਨਿਰੁਦ੍ਗਾਰੇਪਿ ਵਾਮਯੇਤ੍||੨੧|| ਆਲਾਘਵਾਤ੍ਤਨੁਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕਫਸ੍ਯਾਪਤ੍ ਪਰਂ ਭਵੇਤ੍|੨੨|
View original
वामयेत्तु ततः शेषमौषधं न त्वलाघवे| स्तैमित्येऽनिलसङ्गे च निरुद्गारेऽपि वामयेत्||२१|| आलाघवात्तनुत्वाच्च कफस्यापत् परं भवेत्|२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (22-23) · Śloka 23
ਵਮਿਤੇ ਵਰ੍ਧਤੇ ਵਹ੍ਨਿਃ ਸ਼ਮਂ ਦੋਸਾ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਹਿ||੨੨|| ਵਮਿਤਂ ਲਙ੍ਘਯੇਤ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜੀਰ੍ਣਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਯਨ੍| ਤਾਨਿ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨ ਲਙ੍ਘਨਮ੍||੨੩||
View original
वमिते वर्धते वह्निः शमं दोषा व्रजन्ति हि||२२|| वमितं लङ्घयेत् सम्यग्जीर्णलिङ्गान्यलक्षयन्| तानि दृष्ट्वा तु पेयादिक्रमं कुर्यान्न लङ्घनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (24) · Śloka 24
ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਹਤਦੋਸਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ| ਯਾਤ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ਮਨ੍ਦਤਾਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕ੍ਰਮਂ ਪੇਯਾਦਿਮਾਚਰੇਤ੍||੨੪||
View original
संशोधनाभ्यां शुद्धस्य हृतदोषस्य देहिनः| यात्यग्निर्मन्दतां तस्मात् क्रमं पेयादिमाचरेत्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (25) · Śloka 25
ਕਫਪਿਤ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇਲ੍ਪਂ ਮਦ੍ਯਪੇ ਵਾਤਪੈਤ੍ਤਿਕੇ| ਤਰ੍ਪਣਾਦਿਕ੍ਰਮਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪੇਯਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਯੇਦ੍ਧਿ ਤਾਨ੍||੨੫||
View original
कफपित्ते विशुद्धेऽल्पं मद्यपे वातपैत्तिके| तर्पणादिक्रमं कुर्यात् पेयाऽभिष्यन्दयेद्धि तान्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (26-27) · Śloka 27
ਅਨੁਲੋਮੋਨਿਲਃ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਣੋਰ੍ਜੋ ਮਨਸ੍ਵਿਤਾ| ਲਘੁਤ੍ਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਦ੍ਗਾਰਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਜੀਰ੍ਣੌਸਧਾਕਤਿਃ||੨੬|| ਕ੍ਲਮੋ ਦਾਹੋਙ੍ਗਸਦਨਂ ਭ੍ਰਮੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਸ਼ਿਰੋਰੁਜਾ| ਅਰਤਿਰ੍ਬਲਹਾਨਿਸ਼੍ਚ ਸਾਵਸ਼ੇਸੌਸਧਾਕਤਿਃ||੨੭||
View original
अनुलोमोऽनिलः स्वास्थ्यं क्षुत्तृष्णोर्जो मनस्विता| लघुत्वमिन्द्रियोद्गारशुद्धिर्जीर्णौषधाकृतिः||२६|| क्लमो दाहोऽङ्गसदनं भ्रमो मूर्च्छा शिरोरुजा| अरतिर्बलहानिश्च सावशेषौषधाकृतिः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (28) · Śloka 28
ਅਕਾਲੇਲ੍ਪਾਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਚ ਪੁਰਾਣਂ ਨ ਚ ਭਾਵਿਤਮ੍| ਅਸਮ੍ਯਕ੍ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਚੈਵ ਵ੍ਯਾਪਦ੍ਯੇਤੌਸਧਂ ਦ੍ਰੁਤਮ੍||੨੮||
View original
अकालेऽल्पातिमात्रं च पुराणं न च भावितम्| असम्यक्संस्कृतं चैव व्यापद्येतौषधं द्रुतम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (29-30) · Śloka 30
ਆਧ੍ਮਾਨਂ ਪਰਿਕਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਸ੍ਰਾਵੋ ਹਦ੍ਗਾਤ੍ਰਯੋਰ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਜੀਵਾਦਾਨਂ ਸਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਸੋਪਦ੍ਰਵਃ ਕ੍ਲਮਃ||੨੯|| ਅਯੋਗਾਦਤਿਯੋਗਾਚ੍ਚ ਦਸ਼ੈਤਾ ਵ੍ਯਾਪਦੋ ਮਤਾਃ| ਪ੍ਰੇਸ੍ਯਭੈਸਜ੍ਯਵੈਦ੍ਯਾਨਾਂ ਵੈਗੁਣ੍ਯਾਦਾਤੁਰਸ੍ਯ ਚ||੩੦||
View original
आध्मानं परिकर्तिश्च स्रावो हृद्गात्रयोर्ग्रहः| जीवादानं सविभ्रंशः स्तम्भः सोपद्रवः क्लमः||२९|| अयोगादतियोगाच्च दशैता व्यापदो मताः| प्रेष्यभैषज्यवैद्यानां वैगुण्यादातुरस्य च||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (31-34) · Śloka 34
ਯੋਗਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਦਤਿਯੋਗੋਤਿਵਰ੍ਤਨਮ੍| ਅਯੋਗਃ ਪ੍ਰਾਤਿਲੋਮ੍ਯੇਨ ਨ ਚਾਲ੍ਪਂ ਵਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍||੩੧|| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟੇਨ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਮਹਦ੍ਯਮਤਿ ਵਾ ਬਹੁ| ਵਿਰੇਚਨਮਜੀਰ੍ਣੇ ਚ ਪੀਤਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ||੩੨|| ਕ੍ਸੁਧਾਰ੍ਤਮਦੁਕੋਸ੍ਠਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਕਫੇਨ ਵਾ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਪੀਤਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਕ੍ਸੁਬ੍ਧਂ ਵਮਨਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੩੩|| ਪ੍ਰਾਤਿਲੋਮ੍ਯੇਨ ਦੋਸਾਣਾਂ ਹਰਣਾਤ੍ਤੇ ਹ੍ਯਕਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ| ਅਯੋਗਸਞ੍ਜ੍ਞੇ, ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਯਾਤਿ ਦੋਸੋ ਨਵਾਲ੍ਪਸ਼ਃ||੩੪||
View original
योगः सम्यक्प्रवृत्तिः स्यादतियोगोऽतिवर्तनम्| अयोगः प्रातिलोम्येन न चाल्पं वा प्रवर्तनम्||३१|| श्लेष्मोत्क्लिष्टेन दुर्गन्धमहृद्यमति वा बहु| विरेचनमजीर्णे च पीतमूर्ध्वं प्रवर्तते||३२|| क्षुधार्तमृदुकोष्ठाभ्यां स्वल्पोत्क्लिष्टकफेन वा| तीक्ष्णं पीतं स्थितं क्षुब्धं वमनं स्याद्विरेचनम्||३३|| प्रातिलोम्येन दोषाणां हरणात्ते ह्यकृत्स्नशः| अयोगसञ्ज्ञे, कृच्छ्रेण याति दोषो नवाऽल्पशः||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (35-36) · Śloka 36
ਪੀਤੌਸਧੋ ਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚੇਜ੍ਜੀਰ੍ਣੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੁਨਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਔਸਧਂ ਨ ਤ੍ਵਜੀਰ੍ਣੇਨ੍ਯਦ੍ਭਯਂ ਸ੍ਯਾਦਤਿਯੋਗਤਃ||੩੫|| ਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਗੁਰੁਤਾਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਲਘੁਤ੍ਵਂ ਬਲਮੇਵ ਚ| ਅਯੋਗੇ ਮਦੁ ਵਾ ਦਦ੍ਯਾਦੌਸਧਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮੇਵ ਵਾ||੩੬||
View original
पीतौषधो न शुद्धश्चेज्जीर्णे तस्मिन् पुनः पिबेत्| औषधं न त्वजीर्णेऽन्यद्भयं स्यादतियोगतः||३५|| कोष्ठस्य गुरुतां ज्ञात्वा लघुत्वं बलमेव च| अयोगे मृदु वा दद्यादौषधं तीक्ष्णमेव वा||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (37) · Śloka 37
ਵਮਨਂ ਨ ਤੁ ਦੁਸ਼੍ਛਰ੍ਦਂ ਦੁਸ੍ਕੋਸ੍ਠਂ ਨ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਪਾਯਯੇਤੌਸਧਂ ਭੂਯੋ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਪੀਤਂ ਪੁਨਰ੍ਹਿ ਤੌ||੩੭||
View original
वमनं न तु दुश्छर्दं दुष्कोष्ठं न विरेचनम्| पाययेतौषधं भूयो हन्यात् पीतं पुनर्हि तौ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (38-39) · Śloka 39
ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਸ੍ਵਿਨ੍ਨਦੇਹਸ੍ਯ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯਾਨਵਮੌਸਧਮ੍| ਦੋਸਾਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯ ਨਿਰ੍ਹਰ੍ਤੁਮਸ਼ਕ੍ਤਂ ਜਨਯੇਦ੍ਗਦਾਨ੍||੩੮|| ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਹਿਕ੍ਕਾਂ ਤਮਸੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਭਸ਼ਮ੍ | ਪਿਣ੍ਡਿਕੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਂ ਕਣ੍ਡੂਮੂਰ੍ਵੋਃ ਸਾਦਂ ਵਿਵਰ੍ਣਤਾਮ੍||੩੯||
View original
अस्निग्धास्विन्नदेहस्य रूक्षस्यानवमौषधम्| दोषानुत्क्लिश्य निर्हर्तुमशक्तं जनयेद्गदान्||३८|| विभ्रंशं श्वयथुं हिक्कां तमसो दर्शनं भृशम् | पिण्डिकोद्वेष्टनं कण्डूमूर्वोः सादं विवर्णताम्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (40-44) · Śloka 44
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਚਾਤ੍ਯਲ੍ਪਂ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨੇਰ੍ਜੀਰ੍ਣਮੌਸਧਮ੍| ਸ਼ੀਤੈਰ੍ਵਾ ਸ੍ਤਬ੍ਧਮਾਮੇ ਵਾ ਦੋਸਾਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯ ਨਾਹਰੇਤ੍||੪੦|| ਤਾਨੇਵ ਜਨਯੇਦ੍ਰੋਗਾਨਯੋਗਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਸਃ| ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਮਤਿਮਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਯਥੋਕ੍ਤਾਂ ਕਾਰਯੇਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍||੪੧|| ਤਂ ਤੈਲਲਵਣਾਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤਰਸਙ੍ਕਰੈਃ| ਪਾਯਯੇਤ ਪੁਨਰ੍ਜੀਰ੍ਣੇ ਸਮੂਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾ ਨਿਰੂਹਯੇਤ੍||੪੨|| ਨਿਰੂਢਂ ਚ ਰਸੈਰ੍ਧਾਨ੍ਵੈਰ੍ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| ਫਲਮਾਗਧਿਕਾਦਾਰੁਸਿਦ੍ਧਤੈਲੇਨ ਮਾਤ੍ਰਯਾ||੪੩|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਾਤਹਰੈਃ ਸ੍ਨੇਹੈਃ ਪੁਨਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਨ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍| ਨ ਚਾਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਨ ਤਤੋ ਹ੍ਯਤਿਯੋਗਸ੍ਤੁ ਜਾਯਤੇ||੪੪||
View original
स्निग्धस्विन्नस्य चात्यल्पं दीप्ताग्नेर्जीर्णमौषधम्| शीतैर्वा स्तब्धमामे वा दोषानुत्क्लिश्य नाहरेत्||४०|| तानेव जनयेद्रोगानयोगः सर्व एव सः| विज्ञाय मतिमांस्तत्र यथोक्तां कारयेत् क्रियाम्||४१|| तं तैललवणाभ्यक्तं स्विन्नं प्रस्तरसङ्करैः| पाययेत पुनर्जीर्णे समूत्रैर्वा निरूहयेत्||४२|| निरूढं च रसैर्धान्वैर्भोजयित्वाऽनुवासयेत्| फलमागधिकादारुसिद्धतैलेन मात्रया||४३|| स्निग्धं वातहरैः स्नेहैः पुनस्तीक्ष्णेन शोधयेत्| न चातितीक्ष्णेन ततो ह्यतियोगस्तु जायते||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (45-51) · Śloka 51
ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਕ੍ਸੁਧਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਭੇਸਜਮ੍| ਹਤ੍ਵਾਸ਼ੁ ਵਿਟ੍ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨ੍ ਧਾਤੂਨ੍ਵਿਸ੍ਰਾਵਯੇਦ੍ਦ੍ਰਵਾਨ੍||੪੫|| ਬਲਸ੍ਵਰਕ੍ਸਯਂ ਦਾਹਂ ਕਣ੍ਠਸ਼ੋਸਂ ਭ੍ਰਮਂ ਤਸਾਮ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਮਧੁਰੈਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੇਸਮੌਸਧਮੁਲ੍ਲਿਖੇਤ੍||੪੬|| ਵਮਨੇ ਤੁ ਵਿਰੇਕਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਰੇਕੇ ਵਮਨਂ ਪੁਨਃ | ਪਰਿਸੇਕਾਵਗਾਹਾਦ੍ਯੈਃ ਸੁਸ਼ੀਤੈਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯੇਚ੍ਚ ਤਤ੍||੪੭|| ਕਸਾਯਮਧੁਰੈਃ ਸ਼ੀਤੈਰਨ੍ਨਪਾਨੌਸਧੈਸ੍ਤਥਾ| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਘ੍ਨੈਰ੍ਦਾਹਜ੍ਵਰਹਰੈਰਪਿ||੪੮|| ਅਞ੍ਜਨਂ ਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਮਜ੍ਜਾਸਕ੍ਸ਼ਰ੍ਕਰੋਦਕਮ੍| ਲਾਜਚੂਰ੍ਣੈਃ ਪਿਬੇਨ੍ਮਨ੍ਥਮਤਿਯੋਗਹਰਂ ਪਰਮ੍||੪੯|| ਸ਼ੁਙ੍ਗਾਭਿਰ੍ਵਾ ਵਟਾਦੀਨਾਂ ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਪੇਯਾਂ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਾਮ੍| ਵਰ੍ਚਃਸਾਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਕੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਭੋਜ੍ਯਂ ਚ ਦਾਪਯੇਤ੍||੫੦|| ਜਾਙ੍ਗਲੈਰ੍ਵਾ ਰਸੈਰ੍ਭੋਜ੍ਯਂ ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਮਧੁਰੈਰਨੁਵਾਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸਾ||੫੧||
View original
अतितीक्ष्णं क्षुधार्तस्य मृदुकोष्ठस्य भेषजम्| हृत्वाऽऽशु विट्पित्तकफान् धातून्विस्रावयेद्द्रवान्||४५|| बलस्वरक्षयं दाहं कण्ठशोषं भ्रमं तृषाम्| कुर्याच्च मधुरैस्तत्र शेषमौषधमुल्लिखेत्||४६|| वमने तु विरेकः स्याद्विरेके वमनं पुनः | परिषेकावगाहाद्यैः सुशीतैः स्तम्भयेच्च तत्||४७|| कषायमधुरैः शीतैरन्नपानौषधैस्तथा| रक्तपित्तातिसारघ्नैर्दाहज्वरहरैरपि||४८|| अञ्जनं चन्दनोशीरमज्जासृक्शर्करोदकम्| लाजचूर्णैः पिबेन्मन्थमतियोगहरं परम्||४९|| शुङ्गाभिर्वा वटादीनां सिद्धां पेयां समाक्षिकाम्| वर्चःसाङ्ग्राहिकैः सिद्धं क्षीरं भोज्यं च दापयेत्||५०|| जाङ्गलैर्वा रसैर्भोज्यं पिच्छाबस्तिश्च शस्यते| मधुरैरनुवास्यश्च सिद्धेन क्षीरसर्पिषा||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (52-56) · Śloka 56
ਵਮਨਸ੍ਯਾਤਿਯੋਗੇ ਤੁ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਪਰਿਸੇਚਿਤਃ| ਪਿਬੇਤ੍ ਕਫਹਰੈਰ੍ਮਨ੍ਥਂ ਸਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍||੫੨|| ਸੋਦ੍ਗਾਰਾਯਾਂ ਭਸ਼ਂ ਵਮ੍ਯਾਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾਂ ਧਾਨ੍ਯਮੁਸ੍ਤਯੋਃ| ਸਮਧੂਕਾਞ੍ਜਨਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਲੇਹਯੇਨ੍ਮਧੁਸਂਯੁਤਮ੍||੫੩|| ਵਮਤੋਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਾਯਾਂ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਂ ਕਵਲਗ੍ਰਹਾਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਲਵਣੈਰ੍ਹਦ੍ਯੈਰ੍ਯੂਸਕ੍ਸੀਰਰਸੈਰ੍ਹਿਤਾਃ||੫੪|| ਫਲਾਨ੍ਯਮ੍ਲਾਨਿ ਖਾਦੇਯੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਯੇਗ੍ਰਤੋ ਨਰਾਃ| ਨਿਃਸਤਾਂ ਤੁ ਤਿਲਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਲ੍ਕਲਿਪ੍ਤਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍||੫੫|| ਵਾਗ੍ਗ੍ਰਹਾਨਿਲਰੋਗੇਸੁ ਘਤਮਾਂਸੋਪਸਾਧਿਤਾਮ੍| ਯਵਾਗੂਂ ਤਨੁਕਾਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍||੫੬||
View original
वमनस्यातियोगे तु शीताम्बुपरिषेचितः| पिबेत् कफहरैर्मन्थं सघृतक्षौद्रशर्करम्||५२|| सोद्गारायां भृशं वम्यां मूर्च्छायां धान्यमुस्तयोः| समधूकाञ्जनं चूर्णं लेहयेन्मधुसंयुतम्||५३|| वमतोऽन्तःप्रविष्टायां जिह्वायां कवलग्रहाः| स्निग्धाम्ललवणैर्हृद्यैर्यूषक्षीररसैर्हिताः||५४|| फलान्यम्लानि खादेयुस्तस्य चान्येऽग्रतो नराः| निःसृतां तु तिलद्राक्षाकल्कलिप्तां प्रवेशयेत्||५५|| वाग्ग्रहानिलरोगेषु घृतमांसोपसाधिताम्| यवागूं तनुकां दद्यात् स्नेहस्वेदौ च बुद्धिमान्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (57) · Śloka 57
ਵਮਿਤਸ਼੍ਚ ਵਿਰਿਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਵਿਲਙ੍ਘਿਤਃ| ਅਗ੍ਨਿਪ੍ਰਾਣਵਿਵਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕ੍ਰਮਂ ਪੇਯਾਦਿਕਂ ਭਜੇਤ੍ ||੫੭||
View original
वमितश्च विरिक्तश्च मन्दाग्निश्च विलङ्घितः| अग्निप्राणविवृद्ध्यर्थं क्रमं पेयादिकं भजेत् ||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (58-60) · Śloka 60
ਬਹੁਦੋਸਸ੍ਯ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯ ਹੀਨਾਗ੍ਨੇਰਲ੍ਪਮੌਸਧਮ੍| ਸੋਦਾਵਰ੍ਤਸ੍ਯ ਚੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯ ਦੋਸਾਨ੍ਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ਨਿਰੁਧ੍ਯ ਚ||੫੮|| ਭਸ਼ਮਾਧ੍ਮਾਪਯੇਨ੍ਨਾਭਿਂ ਪਸ੍ਠਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ਿਰੋਰੁਜਮ੍| ਸ਼੍ਵਾਸਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਵਾਤਾਨਾਂ ਸਙ੍ਗਂ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਦਾਰੁਣਮ੍||੫੯|| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਵੇਦਵਰ੍ਤ੍ਯਾਦਿ ਸਨਿਰੂਹਾਨੁਵਾਸਨਮ੍| ਉਦਾਵਰ੍ਤਹਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮਾਧ੍ਮਾਤਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੬੦||
View original
बहुदोषस्य रूक्षस्य हीनाग्नेरल्पमौषधम्| सोदावर्तस्य चोत्क्लिश्य दोषान्मार्गान्निरुध्य च||५८|| भृशमाध्मापयेन्नाभिं पृष्ठपार्श्वशिरोरुजम्| श्वासविण्मूत्रवातानां सङ्गं कुर्याच्च दारुणम्||५९|| अभ्यङ्गस्वेदवर्त्यादि सनिरूहानुवासनम्| उदावर्तहरं सर्वं कर्माध्मातस्य शस्यते||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (61-63) · Śloka 63
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਨ ਗੁਰੁਕੋਸ੍ਠੇਨ ਸਾਮੇ ਬਲਵਦੌਸਧਮ੍| ਕ੍ਸਾਮੇਣ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠੇਨ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੇਨਾਲ੍ਪਬਲੇਨ ਵਾ||੬੧|| ਪੀਤਂ ਗਤ੍ਵਾ ਗੁਦਂ ਸਾਮਮਾਸ਼ੁ ਦੋਸਂ ਨਿਰਸ੍ਯ ਚ| ਤੀਵ੍ਰਸ਼ੂਲਾਂ ਸਪਿਚ੍ਛਾਸ੍ਰਾਂ ਕਰੋਤਿ ਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾਮ੍||੬੨|| ਲਙ੍ਘਨਂ ਪਾਚਨਂ ਸਾਮੇ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਲਘੁਭੋਜਨਮ੍| ਬਂਹਣੀਯੋ ਵਿਧਿਃ ਸਰ੍ਵਃ ਕ੍ਸਾਮਸ੍ਯ ਮਧੁਰਸ੍ਤਥਾ||੬੩||
View original
स्निग्धेन गुरुकोष्ठेन सामे बलवदौषधम्| क्षामेण मृदुकोष्ठेन श्रान्तेनाल्पबलेन वा||६१|| पीतं गत्वा गुदं साममाशु दोषं निरस्य च| तीव्रशूलां सपिच्छास्रां करोति परिकर्तिकाम्||६२|| लङ्घनं पाचनं सामे रूक्षोष्णं लघुभोजनम्| बृंहणीयो विधिः सर्वः क्षामस्य मधुरस्तथा||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (64-67) · Śloka 67
ਆਮੇ ਜੀਰ੍ਣੇਨੁਬਨ੍ਧਸ਼੍ਚੇਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਲਂ ਲਘੁ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਪੁਸ੍ਪਕਾਸੀਸਮਿਸ਼੍ਰਂ ਵਾ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਲਵਣੇਨ ਵਾ||੬੪|| ਸਦਾਡਿਮਰਸਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾਤੇਧਿਕੇ ਸਤਿ| ਦਧ੍ਯਮ੍ਲਂ ਭੋਜਨੇ ਪਾਨੇ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਦਾਡਿਮਤ੍ਵਚਾ||੬੫|| ਦੇਵਦਾਰੁਤਿਲਾਨਾਂ ਵਾ ਕਲ੍ਕਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥੋਦੁਮ੍ਬਰਪ੍ਲਕ੍ਸਕਦਮ੍ਬੈਰ੍ਵਾ ਸ਼ਤਂ ਪਯਃ||੬੬|| ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਮਥਾਪਿ ਵਾ| ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍||੬੭||
View original
आमे जीर्णेऽनुबन्धश्चेत् क्षाराम्लं लघु शस्यते| पुष्पकासीसमिश्रं वा क्षारेण लवणेन वा||६४|| सदाडिमरसं सर्पिः पिबेद्वातेऽधिके सति| दध्यम्लं भोजने पाने संयुक्तं दाडिमत्वचा||६५|| देवदारुतिलानां वा कल्कमुष्णाम्बुना पिबेत्| अश्वत्थोदुम्बरप्लक्षकदम्बैर्वा शृतं पयः||६६|| कषायमधुरं शीतं पिच्छाबस्तिमथापि वा| यष्टीमधुकसिद्धं वा स्नेहबस्तिं प्रदापयेत्||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (68-70) · Śloka 70
ਅਲ੍ਪਂ ਤੁ ਬਹੁਦੋਸਸ੍ਯ ਦੋਸਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯ ਭੇਸਜਮ੍| ਅਲ੍ਪਾਲ੍ਪਂ ਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍ ਕਣ੍ਡੂਂ ਸ਼ੋਫਂ ਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਗੌਰਵਮ੍||੬੮|| ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚਾਗ੍ਨਿਬਲੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਾਰੁਚਿਪਾਣ੍ਡੁਤਾਃ| ਪਰਿਸ੍ਰਾਵਃ ਸ, ਤਂ ਦੋਸਂ ਸ਼ਮਯੇਦ੍ਵਾਮਯੇਦਪਿ||੬੯|| ਸ੍ਨੇਹਿਤਂ ਵਾ ਪੁਨਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਚੂਰ੍ਣਾਸਵਾਰਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਸਂਸ੍ਕਤਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍||੭੦||
View original
अल्पं तु बहुदोषस्य दोषमुत्क्लिश्य भेषजम्| अल्पाल्पं स्रावयेत् कण्डूं शोफं कुष्ठानि गौरवम्||६८|| कुर्याच्चाग्निबलोत्क्लेशस्तैमित्यारुचिपाण्डुताः| परिस्रावः स, तं दोषं शमयेद्वामयेदपि||६९|| स्नेहितं वा पुनस्तीक्ष्णं पाययेत् विरेचनम्| शुद्धे चूर्णासवारिष्टान् संस्कृतांश्च प्रदापयेत्||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (71-75) · Śloka 75
ਪੀਤੌਸਧਸ੍ਯ ਵੇਗਾਨਾਂ ਨਿਗ੍ਰਹਾਨ੍ਮਾਰੁਤਾਦਯਃ| ਕੁਪਿਤਾ ਹਦਯਂ ਗਤ੍ਵਾ ਘੋਰਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਹਦ੍ਗ੍ਰਹਮ੍||੭੧|| ਸ ਹਿਕ੍ਕਾਕਾਸਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਰ੍ਤਿਦੈਨ੍ਯਲਾਲਾਕ੍ਸਿਵਿਭ੍ਰਮੈਃ| ਜਿਹ੍ਵਾਂ ਖਾਦਤਿ ਨਿਃਸਞ੍ਜ੍ਞੋ ਦਨ੍ਤਾਨ੍ ਕਿਟਿਕਿਟਾਪਯਨ੍||੭੨|| ਨ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਵਿਭ੍ਰਮਂ ਤਤ੍ਰ ਵਾਮਯੇਦਾਸ਼ੁ ਤਂ ਭਿਸਕ੍| ਮਧੁਰੈਃ ਪਿਤ੍ਤਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਰ੍ਤਂ ਕਟੁਭਿਃ ਕਫਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਮ੍||੭੩|| ਪਾਚਨੀਯੈਸ੍ਤਤਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਦੋਸਸ਼ੇਸਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਕਾਯਾਗ੍ਨਿਂ ਚ ਬਲਂ ਚਾਸ੍ਯ ਕ੍ਰਮੇਣੋਤ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਤਤਃ ||੭੪|| ਪਵਨੇਨਾਤਿਵਮਤੋ ਹਦਯਂ ਯਸ੍ਯ ਪੀਡ੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਮੈ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਲਵਣਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਕਫੇਨ੍ਯਥਾ||੭੫||
View original
पीतौषधस्य वेगानां निग्रहान्मारुतादयः| कुपिता हृदयं गत्वा घोरं कुर्वन्ति हृद्ग्रहम्||७१|| स हिक्काकासपार्श्वार्तिदैन्यलालाक्षिविभ्रमैः| जिह्वां खादति निःसञ्ज्ञो दन्तान् किटिकिटापयन्||७२|| न गच्छेद्विभ्रमं तत्र वामयेदाशु तं भिषक्| मधुरैः पित्तमूर्च्छार्तं कटुभिः कफमूर्च्छितम्||७३|| पाचनीयैस्ततश्चास्य दोषशेषं विपाचयेत्| कायाग्निं च बलं चास्य क्रमेणोत्थापयेत्ततः ||७४|| पवनेनातिवमतो हृदयं यस्य पीड्यते| तस्मै स्निग्धाम्ललवणं दद्यात् पित्तकफेऽन्यथा||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (76-77) · Śloka 77
ਪੀਤੌਸਧਸ੍ਯ ਵੇਗਾਨਾਂ ਨਿਗ੍ਰਹੇਣ ਕਫੇਨ ਵਾ| ਰੁਦ੍ਧੋਤਿ ਵਾ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਗਹ੍ਣਾਤ੍ਯਙ੍ਗਾਨਿ ਮਾਰੁਤਃ||੭੬|| ਸ੍ਤਮ੍ਭਵੇਪਥੁਨਿਸ੍ਤੋਦਸਾਦੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਮਨ੍ਥਨੈਃ| ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਹਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਦਿ ਕਾਰਯੇਤ੍ ||੭੭||
View original
पीतौषधस्य वेगानां निग्रहेण कफेन वा| रुद्धोऽति वा विशुद्धस्य गृह्णात्यङ्गानि मारुतः||७६|| स्तम्भवेपथुनिस्तोदसादोद्वेष्टनमन्थनैः| तत्र वातहरं सर्वं स्नेहस्वेदादि कारयेत् ||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (78-84) · Śloka 84
ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਮਦੌ ਕੋਸ੍ਠੇ ਲਘੁਦੋਸਸ੍ਯ ਭੇਸਜਮ੍| ਦੋਸਾਨ੍ ਹਤ੍ਵਾ ਵਿਨਿਰ੍ਮਥ੍ਯ ਜੀਵਂ ਹਰਤਿ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍||੭੮|| ਤੇਨਾਨ੍ਨਂ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾਯਸਾਯ ਸ਼ੁਨੇਪਿ ਵਾ| ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਤਚ੍ਚੇਦ੍ਵਦੇਜ੍ਜੀਵਂ ਨ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੭੯|| ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਵਾ ਭਾਵਿਤਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਮਾਵਾਨਂ ਕੋਸ੍ਣਵਾਰਿਣਾ| ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਿਤਂ ਵਿਵਰ੍ਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਤੁ ਸ਼ੋਣਿਤੇ||੮੦|| ਤਸ੍ਣਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮਦਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਮਰਣਾਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਹਰੀਂ ਸਰ੍ਵਾਮਤਿਯੋਗੇ ਚ ਯਾ ਹਿਤਾ ||੮੧|| ਮਗਗੋਮਹਿਸਾਜਾਨਾਂ ਸਦ੍ਯਸ੍ਕਂ ਜੀਵਤਾਮਸਕ੍| ਪਿਬੇਜ੍ਜੀਵਾਭਿਸਨ੍ਧਾਨਂ ਜੀਵਂ ਤਦ੍ਧ੍ਯਾਸ਼ੁ ਗਚ੍ਛਤਿ ||੮੨|| ਤਦੇਵ ਦਰ੍ਭਮਦਿਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍| ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਬਦਰੀਦੂਰ੍ਵੋਸ਼ੀਰੈਃ ਸ਼ਤਂ ਪਯਃ||੮੩|| ਘਤਮਣ੍ਡਾਞ੍ਜਨਯੁਤਂ ਸ਼ੀਤਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍| ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਂ ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਵਾ ਘਤਮਣ੍ਡਾਨੁਵਾਸਨਮ੍||੮੪||
View original
अतितीक्ष्णं मृदौ कोष्ठे लघुदोषस्य भेषजम्| दोषान् हृत्वा विनिर्मथ्य जीवं हरति शोणितम्||७८|| तेनान्नं मिश्रितं दद्याद्वायसाय शुनेऽपि वा| भुङ्क्ते तच्चेद्वदेज्जीवं न भुङ्क्ते पित्तमादिशेत्||७९|| शुक्लं वा भावितं वस्त्रमावानं कोष्णवारिणा| प्रक्षालितं विवर्णं स्यात् पित्ते शुद्धं तु शोणिते||८०|| तृष्णामूर्च्छामदार्तस्य कुर्यादामरणात् क्रियाम्| तस्य पित्तहरीं सर्वामतियोगे च या हिता ||८१|| मृगगोमहिषाजानां सद्यस्कं जीवतामसृक्| पिबेज्जीवाभिसन्धानं जीवं तद्ध्याशु गच्छति ||८२|| तदेव दर्भमृदितं रक्तं बस्तिं प्रदापयेत्| श्यामाकाश्मर्यबदरीदूर्वोशीरैः शृतं पयः||८३|| घृतमण्डाञ्जनयुतं शीतं बस्तिं प्रदापयेत्| पिच्छाबस्तिं सुशीतं वा घृतमण्डानुवासनम्||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (85-87) · Śloka 87
ਗੁਦਂ ਭ੍ਰਸ੍ਟਂ ਕਸਾਯੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| ਸਾਮ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਾਂਸ਼੍ਚ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਨਾਸ਼ੇਸ੍ਯ ਕਾਰਯੇਤ੍||੮੫|| ਯਦਾ ਵਿਰੇਚਨਂ ਪੀਤਂ ਵਿਡਨ੍ਤਮਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| ਵਮਨਂ ਭੇਸਜਾਨ੍ਤਂ ਵਾ ਦੋਸਾਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯ ਨਾਵਹੇਤ੍||੮੬|| ਤਦਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦੀਨ੍ ਦੋਸਾਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾ ਗਦਾਨ੍| ਸ ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ੋ ਮਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਵ੍ਯਾਧਿ ਭੇਸਜਮ੍||੮੭||
View original
गुदं भ्रष्टं कषायैश्च स्तम्भयित्वा प्रवेशयेत्| साम गान्धर्वशब्दांश्च सञ्ज्ञानाशेऽस्य कारयेत्||८५|| यदा विरेचनं पीतं विडन्तमवतिष्ठते| वमनं भेषजान्तं वा दोषानुत्क्लिश्य नावहेत्||८६|| तदा कुर्वन्ति कण्ड्वादीन् दोषाः प्रकुपिता गदान्| स विभ्रंशो मतस्तत्र स्याद्यथाव्याधि भेषजम्||८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (88-89) · Śloka 89
ਪੀਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਨ ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਤਦ੍ਦੋਸੈਰ੍ਮਾਰ੍ਦਵਾਦ੍ਵਤਮ੍| ਨ ਵਾਹਯਤਿ ਦੋਸਾਂਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯੇਚ੍ਚ੍ਯੁਤਾਨ੍||੮੮|| ਵਾਤਸਙ੍ਗਗੁਦਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼ੂਲੈਃ ਕ੍ਸਰਤਿ ਚਾਲ੍ਪਸ਼ਃ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਵਿਰੇਕਂ ਵਾ ਸੋਰ੍ਹੋ ਲਙ੍ਘਿਤਪਾਚਿਤਃ||੮੯||
View original
पीतं स्निग्धेन सस्नेहं तद्दोषैर्मार्दवाद्वृतम्| न वाहयति दोषांस्तु स्वस्थानात् स्तम्भयेच्च्युतान्||८८|| वातसङ्गगुदस्तम्भशूलैः क्षरति चाल्पशः| तीक्ष्णं बस्तिं विरेकं वा सोऽर्हो लङ्घितपाचितः||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (90-91) · Śloka 91
ਰੂਕ੍ਸਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਪੀਤਂ ਰੂਕ੍ਸੇਣਾਲ੍ਪਬਲੇਨ ਵਾ| ਮਾਰੁਤਂ ਕੋਪਯਿਤ੍ਵਾਸ਼ੁ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਧੋਰਾਨੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍||੯੦|| ਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼ੂਲਾਨਿ ਘੋਰਾਣਿ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਮੁਹ੍ਯਤਃ| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਦਿਕਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯੋ ਵਾਤਹਰੋ ਵਿਧਿਃ||੯੧||
View original
रूक्षं विरेचनं पीतं रूक्षेणाल्पबलेन वा| मारुतं कोपयित्वाऽऽशु कुर्याद्धोरानुपद्रवान्||९०|| स्तम्भशूलानि घोराणि सर्वगात्रेषु मुह्यतः| स्नेहस्वेदादिकस्तत्र कार्यो वातहरो विधिः||९१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (92-93) · Śloka 93
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਮਦੂਤ੍ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯੌਸਧਂ ਕਫਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਾਤਂ ਚ ਸਂਰੁਧ੍ਯ ਸਤਨ੍ਦ੍ਰਾਗੌਰਵਂ ਕ੍ਲਮਮ੍||੯੨|| ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਚਾਙ੍ਗਸਾਦਂ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਸ਼ੁ ਤਦੁਲ੍ਲਿਖੇਤ੍| ਲਙ੍ਘਨਂ ਪਾਚਨਂ ਚਾਤ੍ਰ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਚ ਸ਼ੋਧਨਮ੍||੯੩||
View original
स्निग्धस्य मृदुकोष्ठस्य मृदूत्क्लिश्यौषधं कफम्| पित्तं वातं च संरुध्य सतन्द्रागौरवं क्लमम्||९२|| दौर्बल्यं चाङ्गसादं च कुर्यादाशु तदुल्लिखेत्| लङ्घनं पाचनं चात्र स्निग्धं तीक्ष्णं च शोधनम्||९३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (94-95) · Śloka 95
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕੌ- ਇਤ੍ਯੇਤਾ ਵ੍ਯਾਪਦਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸਰੂਪਾਃ ਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਃ| ਵਮਨਸ੍ਯ ਵਿਰੇਕਸ੍ਯ ਕਤਸ੍ਯਾਕੁਸ਼ਲੈਰ੍ਨਣਾਮ੍ ||੯੪|| ਏਤਾ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਮਤਿਮਾਨਵਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ| ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਸਮ੍ਯਗਾਰੋਗ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਨਣਾਂ ਸਦਾ||੯੫||
View original
तत्र श्लोकौ- इत्येता व्यापदः प्रोक्ताः सरूपाः सचिकित्सिताः| वमनस्य विरेकस्य कृतस्याकुशलैर्नृणाम् ||९४|| एता विज्ञाय मतिमानवस्थाश्चैव तत्त्वतः| दद्यात् संशोधनं सम्यगारोग्यार्थी नृणां सदा||९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਢਬਲਸਮ੍ਪੂਰਿਤੇ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨੇ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते सिद्धिस्थाने वमनविरेचनव्यापत्सिद्धिर्नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon