6. vamanavirēcanavyāpatsiddhiḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோ வமநவிரேசநவ்யாபத்ஸித்திஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||

வ்யாபத்ஸித்த்யபிதாநப்ரஸங்காத்வமநவிரேசநயோரபி வ்யாபத்ஸித்திருச்யதே, பஸ்திவ்யாபத்ஸித்திஸ்து வமநவிரேசநபூர்வகத்வாத்பஸ்தேஃ பஶ்சாதபிதீயதே; தேந பஸ்திவ்யாபத்ஸித்த்யபிதாநேந பஸ்தேரிஹ கர்மப்யஃ ப்ராதாந்யமபி த்யோதிதஂ; பஸ்திப்ராதாந்யஂ “தஸ்மாச்சிகித்ஸார்தமிதி ப்ருவந்தி ஸர்வாஂ சிகித்ஸாமபி பஸ்திமேகே” (ஸி.அ.௧) இத்யநேநோக்தம்| அத்ர சாநாகதவ்யாபச்சிகித்ஸார்தத்வாத்வமநவிரேசநயோஃ ஸம்யக்வித்யபிதாநஂ தேந நோத்ஸூத்ரதா வமநவிரேசநவித்யபிதாநஸ்ய||௧-௨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

அத ஶோதநயோஃ ஸம்யக்விதிமூர்த்வாநுலோமயோஃ| அஸம்யக்கதயோஶ்சைவ தோஷாந் வக்ஷ்யாமி ஸௌஷதாந்||௩||

அதேத்யாதௌ ஸம்யகிதி விதிவிஶேஷணம்| ஊர்த்வாநுலோமயோரிதி வமநவிரேசநயோஃ| தோஷாநிதி வ்யாபதஃ| ஶோதநயோஶ்ச விதிர்யத்யபி கல்பநாஸித்த்யுபகல்பநீயாதௌ தத்ர தத்ராபிஹிதஃ, ததாऽப்யநுக்தவிஶேஷப்ரதிபாதநார்தமபிதாநஂ, தத்ப்ரஸங்காச்ச தத்ராப்யுக்தோऽர்த உச்யதே, ஸர்வதாऽநுக்தாபிதாநஂ ‘நாதிஸ்நிக்தாந் விரேசயேத்’ இத்யாதி ஜ்ஞேயம்||௩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

அத்யுஷ்ணவர்ஷஶீதா ஹி க்ரீஷ்மவர்ஷாஹிமாகமாஃ| ததந்தரே ப்ராவடாத்யாஸ்தேஷாஂ ஸாதாரணாஸ்த்ரயஃ||௪||

ஔத்ஸர்கிகஂ ஸஂஶோதநயோக்யஂ காலஂ தர்ஶயந்நாஹ- அத்யுஷ்ணேத்யாதி| அத்யுஷ்ணேத்யாதி க்ரீஷ்மாதிஷு யதாஸங்க்யஂ ஜ்ஞேயம்| ததந்தரே இதி க்ரீஷ்மாதீநாஂ மத்யே| ப்ராவடாத்யா இதி ப்ராவட்ஶரத்வஸந்தாஃ| தேஷாஂ ஸாதாரணா இதி உஷ்ணவர்ஷஶீதாநாஂ ஸாதாரணாஃ; அநுத்பூதோஷ்ணவர்ஷஶீதா இதி யாவத்||௪||

Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6

ப்ராவட் ஶுசிநபௌ ஜ்ஞேயௌ ஶரதூர்ஜஸஹௌ புநஃ| தபஸ்யஶ்ச மதுஶ்சைவ வஸந்தஃ ஶோதநஂ ப்ரதி||௫|| ஏதாநதூந் விகல்ப்யைவஂ தத்யாத் ஸஂஶோதநஂ பிஷக்| ஸ்வஸ்தவத்தமபிப்ரேத்ய வ்யாதௌ வ்யாதிவஶேந து||௬||

ப்ராவடாதீந் மாஸவிபாகேந தர்ஶயந்நாஹ- ப்ராவட் ஶுசிநபாவித்யாதி| ஶுசிநபௌ ஆஷாடஶ்ராவணௌ| ஊர்ஜஸஹௌ கார்திகமார்கஶீர்ஷௌ| தபஸ்யஃ பால்குநஃ| மது சைத்ரஃ| ஶோதநஂ ப்ரதீதி ஶோதநே கர்தவ்யேऽயஂ யதோக்தஃ ப்ராவடாதிதுவிபாகோ பவதி; ஸ்வஸ்தவத்தௌ ரஸோத்பத்தௌ வா தஸ்யாஶிதீயோக்த ஏவ வர்ஷாஶரத்தேமந்தஶிஶிரவஸந்தக்ரீஷ்மரூபஃ துக்ரமோ பவதி| ஏதாநதூநிதி ப்ராவடாதீநதூந்| விகல்ப்யைவமிதி யதோக்தமாஸவிபாகேந வ்யவஸ்தாப்ய ஸஂஶோதநஂ தத்யாத்| ஏததுக்தஸஂஶோதநாங்கர்துக்ரமவிபாகேநைவ சரகஸஂஸ்காரऽபி நவேகாந்தாரணீயே “மாதவப்ரதமே மாஸி” (ஸூ.அ.௭) இத்யாதிநா க்ரந்தேந சைத்ரஶ்ராவணாக்ரஹாயணேஷு வமநாதிஸஂஶோதநமுக்தஂ, ததா ரோகபிஷக்ஜிதீயே (வி.அ.௮) ச ஶிஶிரஂ பரித்யஜ்ய ப்ராவடாதிநைவ துக்ரமஃ ஸஂஶோதநாங்கதயோக்தஃ; தேந, ரஸபலோத்பாதசிந்தாயாஂ ஸ்வஸ்தவத்தாநுஷ்டாநேஷு ச ஶிஶிராதிக்ரமோ பவதி, ஸஂஶோதநவ்யவஸ்தாயாஂ து ப்ராவடாதிரிதி ப்ராவடாதிக்ரமோऽயஂ ஸஂஶோதநாநுகூலதயாऽऽசார்யேண கல்பிதோ ந பாரமார்திகஃ| யே து, ப்ராவடாதிக்ரமஂ கங்காயா தக்ஷிணே கூலே, உத்தரேऽபி ஶிஶிராதிக்ரமஂ வதந்தி, தந்மதே ‘ஶோதநஂ ப்ரதி’ இதி க்ரந்தோऽநுபபந்நஃ; தேந, “பூயோ வர்ஷதி பர்ஜந்யோ கங்காயா தக்ஷிணே ஜலம்| தேந வர்ஷாப்ராவடாக்யௌ தூ தேஷாஂ ப்ரகல்பிதௌ ” இத்யாதிநா க்ரந்தேந யதி நாம தேஶபேதேநாபி துக்ரமஃ பாரமார்திகோऽபிதீயதே, ததாऽபி நாஸாவாசார்யஸ்யேஹாபிமதஃ, ப்ரபஞ்சிதஶ்சாயமர்தஃ ஸூத்ரஸ்தாந ஏவ| அயஂ ச ஶோதநகாலோபதேஶோऽநாத்யயிகே வ்யாதௌ ஜ்ஞேயஃ, ஆத்யயிகே து ஊஷ்மாதிப்ரதிகாரஂ கத்வா அத்யுஷ்ணேऽபி காலே ஸஂஶோதநப்ரவத்திர்பவத்யேவ, உக்தோ ஹ்யயமர்தோ ரோகபிஷக்ஜிதீயே- “ஆத்யயிகே து புநஃ கர்மணி காமமதுஂ விகல்ப்ய கத்ரிமகுணோபதாநேந” (வி.அ.௮) இத்யாதிநா க்ரந்தேந||௫-௬||

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

கர்மணாஂ வமநாதீநாமந்தரேஷ்வந்தரேஷு ச| ஸ்நேஹஸ்வேதௌ ப்ரயுஞ்ஜீத ஸ்நேஹஂ சாந்தே ப்ரயோஜயேத்||௭||

கர்மணாமித்யாதௌ அந்தரேஷ்விதி வமநாநந்தரஂ விரேசநே கர்தவ்யே விரேசநாநந்தரஂ வா பஸ்தௌ கர்தவ்யே ஸ்நேஹஸ்வேதௌ யதோக்தவிதாநேந புநஃ கர்தவ்யௌ, ந ஸகத்ப்ரயுக்தேநைவ ஸ்நேஹஸ்வேதேந பஞ்சகர்மாணி கர்தவ்யாநீத்யர்தஃ| ஸ்நேஹஂ சாந்தே ப்ரயோஜயேதிதி ஸஂஶோதநகர்மபரிஸமாப்தௌ ஸஂஶோதநஜநிதக்லாநிபரிஹாரார்தஂ ஸஂஶமநீயஸ்நேஹஂ ப்ரயோஜயேதித்யர்தஃ||௭||

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

விஸர்பபிடகாஶோபகாமலாபாண்டுரோகிணஃ | அபிகாதவிஷார்தாஂஶ்ச நாதிஸ்நிக்தாந் விரேசயேத்||௮||

நாதிஸ்நிக்தாநிதி அநதிஸ்நிக்தகாயாந் நராந்||௮||

Adhikarana 7 (9) · Śloka 9

நாதிஸ்நிக்தஶரீராய தத்யாத் ஸ்நேஹவிரேசநம்| ஸ்நேஹோத்க்லிஷ்டஶரீராய ரூக்ஷஂ தத்யாத்விரேசநம்||௯||

அவஶ்யகர்தவ்யே விரேசநே ஸதி அதிஸ்நிக்தாஸ்நிக்தயோஃ ஸம்யக்யோககாரகஂ விரேசநஂ தர்ஶயந்நாஹ- நாதீத்யாதி| ஸ்நேஹவிரேசநமிதி ஸ்நிக்தஂ விரேசநமித்யர்தஃ| அநதிஸ்நிக்தே ஸ்நேஹவிரேசநமநதிஸ்நிக்தத்வேந க்ரியமாணவிரேசநாயோகப்ரதிஷேதார்தம்; அதிஸ்நிக்தஸ்ய ஸ்நேஹவிரேசநஂ ஸ்நேஹநப்ரகர்ஷாததிவேகஂ கச்சந் ப்ரசலிதாநபி தோஷாந் நிஹந்துஂ ந ஶக்நோதி, தோஷாஸ்து தேந விரேசநேந ஸ்வஸ்தாநாத் ப்ரச்யாவிதா பூயஃஸ்ரோதஃஸு லீயந்தே, தத்ப்ரதிஷேதார்தஂ ரூக்ஷஂ விரேசநஂ ஸம்யக்யோககாரகஂ தத்யாதித்யயமாஶயஃ||௯||

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

ஸ்நேஹஸ்வேதோபபந்நேந ஜீர்ணே மாத்ராவதௌஷதம்| ஏகாக்ரமநஸா பீதஂ ஸம்யக்யோகாய கல்பதே||௧௦||

ஸம்யக்யோககாரிகாஂ ஸஂஶோதநஸாமக்ரீமாஹ- ஸ்நேஹஸ்வேதோபபந்நேநேத்யாதி| மாத்ராவதிதி ‘அல்பமாத்ரஂ மஹாவேகஂ’ இத்யாதிநா வக்ஷ்யமாணமல்பமாத்ராவத்த்வஂ ஜ்ஞேயம்| ஏகாக்ரமநஸேதி ஸஂஶோதநைகசித்தேந, காமாதிவ்யக்ரமநஸோ ஹி வேகவிகாதாதயோகஃ ஸ்யாத்||௧௦||

Adhikarana 9 (11-13) · Śloka 13

ஸ்நிக்தாத் பாத்ராத்யதா தோயமயத்நேந ப்ரணுத்யதே| கபாதயஃ ப்ரணுத்யந்தே ஸ்நிக்தாத்தேஹாத்ததௌஷதைஃ||௧௧|| ஆர்த்ரஂ காஷ்டஂ யதா வஹ்நிர்விஷ்யந்தயதி ஸர்வதஃ| ததா ஸ்நிக்தஸ்ய வை தோஷாந் ஸ்வேதோ விஷ்யந்தயேத் ஸ்திராந்||௧௨|| க்லிஷ்டஂ வாஸோ யதோத்க்லேஶ்ய மலஃ ஸஂஶோத்யதேऽம்பஸா| ஸ்நேஹஸ்வேதைஸ்ததோத்க்லேஶ்ய ஶோத்யதே ஶோதநைர்மலஃ ||௧௩||

ஸ்நேஹஸ்வேதயோஃ பலஂ ‘ஸ்நிக்தாத் பாத்ராத்’ இத்யாதிநா பூரிதஷ்டாந்தேந தர்ஶயந் ஸ்நேஹஸ்வேதயோரவஶ்யகர்தவ்யதாஂ ஸூசயதி| அயத்நேநேதி அல்பாயாஸேந| ப்ரணுத்யந்தே இதி ஆகஷ்யந்தே| விஷ்யந்தயதி ஸர்வத இதி ஸர்வதஃ ஸ்திதஂ த்ரவமாகர்ஷதி| அக்நிதஷ்டாந்தேந ஸ்நிக்தகாத்ரஸ்ய ஸம்யக்தோஷஹரணமுச்யதே, ததீயதஷ்டாந்தேந து ஸ்நேஹஸ்வேதயோர்மிலிதயோஃ பலமுச்யதே| க்லிஷ்டமிதி ம்லாநம்| உத்க்லேஶ்யேதி க்ஷாராக்நிஸம்பந்தாத் ஸமுத்க்லேஶ்ய||௧௧-௧௩||

Adhikarana 10 (14) · Śloka 14

அஜீர்ணே வர்ததே க்லாநிர்விபந்தஶ்சாபி ஜாயதே| பீதஂ ஸஂஶோதநஂ சைவ விபரீதஂ ப்ரவர்ததே||௧௪||

ஶோதநஸம்யக்யோகஸாமக்ர்யபிதாநே ப்ரோக்தஸ்நேஹஸ்வேதயோஃ பலமபிதாய, க்ரமாகதஸ்ய ஜீர்ணே பீதமித்யஸ்ய விபர்யயே தோஷமாஹ- அஜீர்ணே வர்ததே க்லாநிரிதி; அஜீர்ணாவஸ்தாயாஂ பீதே ஶோதநே ஸதி க்லாநிர்மஹதீ பவதி| விபரீதஂ ப்ரவர்ததே இதி வமநமதோ யாதி, விரேசநஂ சோர்த்வஂ யாதி||௧௪||

Adhikarana 11 (15-16) · Śloka 16

அல்பமாத்ரஂ மஹாவேகஂ பஹுதோஷஹரஂ ஸுகம்| லகுபாகஂ ஸுகாஸ்வாதஂ ப்ரீணநஂ வ்யாதிநாஶநம்||௧௫|| அவிகாரி ச வ்யாபத்தௌ நாதிக்லாநிகரஂ ச யத்| கந்தவர்ணரஸோபேதஂ வித்யாந்மாத்ராவதௌஷதம்||௧௬||

மாத்ராவதிதி யதுக்தஂ தத்விவணோதி- அல்பமாத்ரமித்யாதி| அல்பமாத்ரஂ மஹாவேகமிதி அல்பமாத்ரத்வே ஸத்யபி ப்ரஶஸ்தமஹாவேகம்| அவிகாரீதி வ்யாபத்தாவபி ஈஷத்விகாரகாரி| மாத்ராவதிதி ப்ரஶஸ்தமாத்ராவத்| யத்யபி ச ஸுகாஸ்வாதாதயோ மாத்ராயாஃ பலஂ ந பவந்தி, ததாऽபீஹ மாத்ராயாஃ ப்ரஶஸ்தத்வேந த்ரவ்யஸஂஸ்காராதிவிஶேஷாதீநா அபி தே கஹ்யந்தே; ஸுகாத்யாஶ்ரயத்ரவ்யகதத்வமபி ஹி மாத்ராயாஃ ப்ராஶஸ்த்யமிஹ; கிஂவா, ஏவம்பூதே ஏவ ஸஂஶோதநே ஏதந்மாத்ராவத்த்வஂ பரிபாஷிதஂ ஜ்ஞேயம்||௧௫-௧௬||

Adhikarana 12 (17) · Śloka 17

விதூய மாநஸாந் தோஷாந் காமாதீநஶுபோதயாந் | ஏகாக்ரமநஸா பீதஂ ஸம்யக்யோகாய கல்பதே||௧௭||

ஏகாக்ரமநஸேதி யதுக்தஂ தத்விவணோதி- விதூயேத்யாதி||௧௭||

Adhikarana 13 (18) · Śloka 19

நரஃ ஶ்வோ வமநஂ பாதா புஞ்ஜீத கபவர்தநம்| ஸுஜரஂ த்ரவபூயிஷ்டஂ, லக்வஶீதஂ விரேசநம்||௧௮|| உத்க்லிஷ்டால்பகபத்வேந க்ஷிப்ரஂ தோஷாஃ ஸ்ரவந்தி ஹி|௧௯|

வமநவிரேசநயோஃ பூர்வதிநே யதா போக்தவ்யஂ ததாஹ- நர இத்யாதி| ஏதத் ப்ராகுக்தமபி ப்ரகரணவஶாத்விஶேஷாபிதித்ஸயாऽபிதீயதே| பாதேதி பாதுகாமஃ| த்ரவபூயிஷ்டமிதி ச்சேதஃ| விரேசநஂ பாதா லகு அஶீதஂ ச புஞ்ஜீதேதி ஸம்பந்தஃ| ஏவம்பூதபோஜநோபபத்திமாஹ- உத்க்லிஷ்டேத்யாதி| உத்க்லிஷ்டால்பகபத்வேநேதி வமநஂ ப்ரதி உத்க்லிஷ்டகபத்வேந, விரேசநஂ ப்ரதி த்வல்பகபத்வேநேதி விபாகஃ||௧௮||-

Adhikarana 14 (19-20) · Śloka 20

பீதௌஷதஸ்ய து பிஷக் ஶுத்திலிங்காநி லக்ஷயேத்||௧௯|| ஊர்த்வஂ கபாநுகே பித்தே விட்பித்தேऽநுகபே த்வதஃ| ஹததோஷஂ வதேத் கார்ஶ்யதௌர்பல்யே சேத் ஸலாகவே||௨௦||

வமநவிரேசநயோஃ ஶுத்திலிங்காநி யத்யபி ப்ராகுக்தாநி, ததாऽபீஹ ஶேஷௌஷதமலாதிவிஶேஷாபிதாநார்தஂ புநஃ பீதௌஷதஸ்யேத்யாதிநா தாந்யபிதத்தே| கபாநுகே பித்தே ஊர்த்வஹததோஷஂ வதேத், விட்பித்தே சாநுகபே தஶ்யமாநேऽதோஹததோஷஂ வதேதிதி யோஜநா; ஏதத் கபாந்தத்வஂ விரேசநஸ்ய, வமநஸ்ய ச பித்தாந்தத்வஂ பூர்வமேவ வ்யாஹதம்| ஏதத் பித்தாந்தத்வஂ கபாந்தத்வஂ வாऽஸம்யக்ஶுத்தேऽபி தோஷஸ்யாநுபூர்வ்யாऽவஸ்தாநாத்பவதீதி கத்வா லக்ஷணாந்தராண்யபி ஏதயோஃ ஸாஹசர்யேணாஹ- கார்ஶ்யதௌர்பல்யே சேத் ஸலாகவே இதி||௧௯-௨௦||

Adhikarana 15 (21) · Śloka 22

வாமயேத்து ததஃ ஶேஷமௌஷதஂ ந த்வலாகவே| ஸ்தைமித்யேऽநிலஸங்கே ச நிருத்காரேऽபி வாமயேத்||௨௧|| ஆலாகவாத்தநுத்வாச்ச கபஸ்யாபத் பரஂ பவேத்|௨௨|

விரேசநயோகே ஸாவஶேஷ ஏவௌஷதே ஶுத்திலக்ஷணதர்ஶநே ஸதி கர்தவ்யமாஹ- வாமயேத்து ததஃ ஶேஷமௌஷதமிதி; ஶுத்திலக்ஷணே ஜாதே ஶேஷமௌஷதமுபலப்ய விரேசநாதியோகப்ரதிஷேதார்தஂ வாமயேதித்யர்தஃ| ந த்வலாகவே இத்யநேந லாகவவ்யதிரிக்தஶேஷஶுத்திலக்ஷணதர்ஶநே ஸத்யபி ந விரேசநஶேஷௌஷதவமிஃ கர்தவ்யா| வமநௌஷதப்ரயோகே கர்தவ்யமாஹ- ஸ்தைமித்யே இத்யாதி| வமநௌஷதப்ரயோகே யாவத் ஸ்தைமித்யாநிலஸங்கௌ வர்தேதே, தாவந்நிருத்காரேऽபி பேஷஜே ஸதி வமநஂ காரயிதவ்யம்| ஏதத்வமநாவதிமாஹ- ஆலாகவாத்தநுத்வாச்ச கபஸ்யேதி| ப்ரமாதால்லாகவதநுத்வயோஃ பரதஃ க்ரியமாணவமநஸ்ய தோஷமாஹ- ஆபத் பரஂ பவேதிதி; ஆபதிதி அதியோகலக்ஷணா| அந்யே து, ஸ்தைமித்யே இத்யாதிநாऽபி விரேசநௌஷதஸ்யைவாவஸ்திகஂ வமநமுச்யதே இத்யாஹுஃ||௨௧||-

Adhikarana 16 (22-23) · Śloka 23

வமிதே வர்ததே வஹ்நிஃ ஶமஂ தோஷா வ்ரஜந்தி ஹி||௨௨|| வமிதஂ லங்கயேத் ஸம்யக்ஜீர்ணலிங்காந்யலக்ஷயந்| தாநி தஷ்ட்வா து பேயாதிக்ரமஂ குர்யாந்ந லங்கநம்||௨௩||

யதோக்தவமநபலமாஹ- வமிதே வர்ததே இத்யாதிநா| ஸம்யக்ஜீர்ணலிங்காந்யலக்ஷயந்நிதி ஸஂஶோதநபேஷஜஸ்ய வக்ஷ்யமாணஸம்யக்ஜீர்ணலிங்காந்யலக்ஷயந்| தாநீதி ஜீர்ணௌஷதலிங்காநி||௨௨-௨௩||

Adhikarana 17 (24) · Śloka 24

ஸஂஶோதநாப்யாஂ ஶுத்தஸ்ய ஹததோஷஸ்ய தேஹிநஃ| யாத்யக்நிர்மந்ததாஂ தஸ்மாத் க்ரமஂ பேயாதிமாசரேத்||௨௪||

ஶுத்தஸ்ய பேயாதிக்ரமோபபத்திமாஹ- ஸஂஶோதநாப்யாமித்யாதி| யத்யபி நிரூடஸ்யாப்யக்நிமாந்த்யஂ பவதி, ததாऽபி நிரூடஸ்ய தாதகக்நிமாந்த்யஂ ந பவதி யேந பேயாதிக்ரமஃ க்ரியதே, அதோ நிரூஹவ்யுதாஸார்தஂ ஸஂஶோதநாப்யாமிதி த்விவசநஂ கதம்| யா து ஸம்யக்விரிக்தலக்ஷணே “ஊர்ஜோऽக்நிஃ” (ஸி.அ.௧) இத்யநேநாக்நிவத்திருக்தா, ஸா ச விரேசநௌஷதக்ஷோபாதிஸங்காத் கதாऽக்நிமாந்த்யாபேக்ஷயாऽக்நிவத்திஃ ; தேநேஹ யாத்யக்நிர்மந்ததாமிதி வசநேந ஸமஂ ந விரோதஃ||௨௪||

Adhikarana 18 (25) · Śloka 25

கபபித்தே விஶுத்தேऽல்பஂ மத்யபே வாதபைத்திகே| தர்பணாதிக்ரமஂ குர்யாத் பேயாऽபிஷ்யந்தயேத்தி தாந்||௨௫||

தர்பணாதிவிஷயமாஹ- கபபித்தே இத்யாதி| விஶுத்தேऽல்பமிதி அஸம்யக்விஶுத்தே| தர்பணாதிக்ரமே ச பேயாயாஃ ஸ்தாநே ஸ்வச்சதர்பணஂ, விலேப்யாஃ ஸ்தாநே ச கநதர்பணஂ தேயம்||௨௫||

Adhikarana 19 (26-27) · Śloka 27

அநுலோமோऽநிலஃ ஸ்வாஸ்த்யஂ க்ஷுத்தஷ்ணோர்ஜோ மநஸ்விதா| லகுத்வமிந்த்ரியோத்காரஶுத்திர்ஜீர்ணௌஷதாகதிஃ||௨௬|| க்லமோ தாஹோऽங்கஸதநஂ ப்ரமோ மூர்ச்சா ஶிரோருஜா| அரதிர்பலஹாநிஶ்ச ஸாவஶேஷௌஷதாகதிஃ||௨௭||

ஜீர்ணௌஷதலிங்காந்யாஹ- அநுலோம இத்யாதி| ஊர்ஜஃ பலம்| இந்த்ரியஶுத்திஃ இந்த்ரியபாடவம்| உத்காரஸ்ய சௌஷதகந்தாதிவிரஹித்வமேவ ஶுத்திஃ||௨௬-௨௭||

Adhikarana 20 (28) · Śloka 28

அகாலேऽல்பாதிமாத்ரஂ ச புராணஂ ந ச பாவிதம்| அஸம்யக்ஸஂஸ்கதஂ சைவ வ்யாபத்யேதௌஷதஂ த்ருதம்||௨௮||

யாதஶமௌஷதஂ வ்யாபத்யதே ததாஹ- அகாலே இத்யாதி| அல்பஂ வா அதிமாத்ரஂ வாऽல்பாதிமாத்ரம்| ந ச பாவிதமிதி ஸ்வரஸைஸ்துல்யவீர்யைர்வாऽபாவிதம்||௨௮||

Adhikarana 21 (29-30) · Śloka 30

ஆத்மாநஂ பரிகர்திஶ்ச ஸ்ராவோ ஹத்காத்ரயோர்க்ரஹஃ| ஜீவாதாநஂ ஸவிப்ரஂஶஃ ஸ்தம்பஃ ஸோபத்ரவஃ க்லமஃ||௨௯|| அயோகாததியோகாச்ச தஶைதா வ்யாபதோ மதாஃ| ப்ரேஷ்யபைஷஜ்யவைத்யாநாஂ வைகுண்யாதாதுரஸ்ய ச||௩௦||

ஸஂஶோதநாயோகாதியோகஜந்யா ஆவிஷ்கதா வ்யாபதஃ ப்ராஹ- ஆத்மாநமித்யாதி| (ஆத்மாநாதயஶ்சாமீ நாவஶ்யமயோகாதியோகாந்தே பவந்தி, தேநோபத்ரவபூதத்வாத் பதகுக்தாஃ|) ஏதா வ்யாபதஃ ப்ரேஷ்யாதிவைகுண்யாதுத்பந்நா அயோகாததியோகாச்ச பவந்தீதி வாக்யார்தஃ| தத்ராத்மாநமயோகாத்பவதி, பரிகர்திகா த்வதியோகாத், ஸ்ராவோऽயோகாத், ஹத்க்ரஹோऽப்யயோகாதேவ, ததாऽங்கக்ரஹோऽயோகாச்ச பவதி, ஜீவாதாநமதியோகாத்; விப்ரஂஶஸ்து குதப்ரஂஶ-ஸஞ்ஜ்ஞாப்ரஂஶ-கண்ட்வாதிலக்ஷணப்ரஂஶபேதாத்த்ரிவிதோ வக்தவ்யஃ; குதப்ரஂஶ-ஸஞ்ஜ்ஞாப்ரஂஶாவதியோகஜந்யௌ, ஶேஷஸ்து விப்ரஂஶோऽயோகஜந்யஃ; உபத்ரவோऽப்யயோகஜந்ய ஏவ, க்லமோऽப்யயோகஜஃ| ஏதேஷாஂ சாயோகாதியோகஜந்யத்வவிபாக உத்தரக்ரந்தே ஸ்புடோ பவிஷ்யதி| யத்யபி சாயோகாதியோகமித்யாயோகாஸ்தத்ர தத்ர காரணத்வேநோக்தாஃ, ததாऽபீஹ வமநவிரேசநயோர்மித்யாயோகஂ நேச்சதி; யதோ தோஷாணாஂ சதுர்விதைவ ப்ரவத்திர்பவதி, யத்- அதிப்ரவதிஃ, அஸம்யக்ப்ரவத்திர்வா, அப்ரவத்திஃ, அல்பப்ரவத்திர்வா; தத்ராப்யப்ரவத்த்யல்பவத்தீ அயோககஹீதே ஏவ; யாऽபி சாத்ர ப்ராதிலோம்யேந ப்ரவத்திஃ, ஸாऽபி தோஷஸ்யாபேக்ஷிதஸ்யாப்ரவர்தகத்வாதயோககஹீததைவ; வக்ஷ்யதி ஹி “அயோகஃ ப்ராதிலோம்யேந ந சால்பஂ வா ப்ரவர்தநம்” இதி||௨௯-௩௦||

Adhikarana 22 (31-34) · Śloka 34

யோகஃ ஸம்யக்ப்ரவத்திஃ ஸ்யாததியோகோऽதிவர்தநம்| அயோகஃ ப்ராதிலோம்யேந ந சால்பஂ வா ப்ரவர்தநம்||௩௧|| ஶ்லேஷ்மோத்க்லிஷ்டேந துர்கந்தமஹத்யமதி வா பஹு| விரேசநமஜீர்ணே ச பீதமூர்த்வஂ ப்ரவர்ததே||௩௨|| க்ஷுதார்தமதுகோஷ்டாப்யாஂ ஸ்வல்போத்க்லிஷ்டகபேந வா| தீக்ஷ்ணஂ பீதஂ ஸ்திதஂ க்ஷுப்தஂ வமநஂ ஸ்யாத்விரேசநம்||௩௩|| ப்ராதிலோம்யேந தோஷாணாஂ ஹரணாத்தே ஹ்யகத்ஸ்நஶஃ| அயோகஸஞ்ஜ்ஞே, கச்ச்ரேண யாதி தோஷோ நவாऽல்பஶஃ||௩௪||

யோகாதியோகாயோகஸ்வரூபமாஹ- யோக இத்யாதி| அதிவர்தநமிதி ஸஂஶோத்யாதிரிக்தப்ரவர்தநம்| ப்ராதிலோம்யேநேதி வமநஸ்ய விரேசநேந, விரேசநஸ்ய வமநேந ப்ரவர்தநம்; ஏதச்ச ப்ராதிலோம்யப்ரவர்தநஂ ப்ராயோ விவக்ஷிததோஷாப்ரவர்தகதயைவாயோகநிக்ஷிப்தம்| ந சால்பஂ வா ப்ரவர்தநமிதி ஸர்வதாऽப்ரவர்தநமல்பஂ வா ப்ரவர்தநமிதி| ஸ்திதமிதி ஜடிதி ஊர்த்வஂ கச்சத் | ஏதத்ப்ராதிலோம்யப்ரவத்த்யா யதாऽயோகத்வஂ ததாஹ- ப்ராதிலோம்யேநேத்யாதி| ப்ராதிலோம்யேநாகத்ஸ்நஹரணாத் அயோகஸஞ்ஜ்ஞே தே இதி யோஜ்யம்| ப்ராதிலோம்யஹரணேऽகஸ்நதோஷஹரணமேவ தர்ஶயந்நாஹ- கச்ச்ரேணேத்யாதி| ப்ரதிலோமஹரணே கத்ஸ்நோ தோஷோ ந யாதி, அல்பஶோ வா யாதீதி பாவஃ; தேநாகத்ஸ்நதோஷஹரணஂ ப்ரதிலோமஹரணே உபபந்நமிதி பாவஃ| ‘கச்ச்ரேண யதாகச்சதி சால்பஶ’ இதி பாடே, யச்சப்தோ ஹேதௌ; பூர்வத்ர பாடே வா ஶப்தோ ஹேதௌ||௩௧-௩௪||

Adhikarana 23 (35-36) · Śloka 36

பீதௌஷதோ ந ஶுத்தஶ்சேஜ்ஜீர்ணே தஸ்மிந் புநஃ பிபேத்| ஔஷதஂ ந த்வஜீர்ணேऽந்யத்பயஂ ஸ்யாததியோகதஃ||௩௫|| கோஷ்டஸ்ய குருதாஂ ஜ்ஞாத்வா லகுத்வஂ பலமேவ ச| அயோகே மது வா தத்யாதௌஷதஂ தீக்ஷ்ணமேவ வா||௩௬||

ஆத்மாநாதீநாமயோகாதியோகௌ காரணத்வேநோக்தௌ, தேந காரணயோரயோகாதியோகயோஃ ப்ரதமஂ ஹேதுலிங்கசிகித்ஸிதாநி ப்ராஹ- பீதௌஷத இத்யாதி| ஜீர்ணே இதி ஔஷதே ஜீர்ணே| புநஃ பிபேதிதி ததஹரேவ| பயஂ ஸ்யாததியோகத இதி பூர்வாஜீர்ணௌஷதநவீநௌஷதாப்யாமதியோகஃ ஸ்யாத்| மது வா தத்யாதித்யாதௌ குருகோஷ்டே பலவதி தீக்ஷ்ணஂ, லகுகோஷ்டே துர்பலே ச மது தத்யாதிதி வ்யவஸ்தா||௩௫-௩௬||

Adhikarana 24 (37) · Śloka 37

வமநஂ ந து துஶ்சர்தஂ துஷ்கோஷ்டஂ ந விரேசநம்| பாயயேதௌஷதஂ பூயோ ஹந்யாத் பீதஂ புநர்ஹி தௌ||௩௭||

புநர்வமநவிரேசநாதாநவிஷயௌ ப்ராஹ- வமநஂ ந த்வித்யாதி| புநஃ பீதஂ து ஹந்யாதித்யர்தஃ||௩௭||

Adhikarana 25 (38-39) · Śloka 39

அஸ்நிக்தாஸ்விந்நதேஹஸ்ய ரூக்ஷஸ்யாநவமௌஷதம்| தோஷாநுத்க்லிஶ்ய நிர்ஹர்துமஶக்தஂ ஜநயேத்கதாந்||௩௮|| விப்ரஂஶஂ ஶ்வயதுஂ ஹிக்காஂ தமஸோ தர்ஶநஂ பஶம் | பிண்டிகோத்வேஷ்டநஂ கண்டூமூர்வோஃ ஸாதஂ விவர்ணதாம்||௩௯||

ஸ்தோகப்ரவத்திரூபமயோகஂ காரணபேதேநாஹ- அஸ்நிக்தேத்யாதி| அஸ்நிக்தஸ்யேதி அஸம்யக்ஸ்நிக்தஸ்ய| ரூக்ஷஸ்யேதி ந மநாகபி ஸ்நிக்தஸ்ய| அநவமிதி ஜீர்ணதயா மந்தவீர்யம்| நிர்ஹர்துமிதி நிஃஶேஷேண ஹர்தும்| விப்ரஂஶமிதி விபரீதப்ரவத்திஸாமர்த்யம்||௩௮-௩௯||

Adhikarana 26 (40-44) · Śloka 44

ஸ்நிக்தஸ்விந்நஸ்ய சாத்யல்பஂ தீப்தாக்நேர்ஜீர்ணமௌஷதம்| ஶீதைர்வா ஸ்தப்தமாமே வா தோஷாநுத்க்லிஶ்ய நாஹரேத்||௪௦|| தாநேவ ஜநயேத்ரோகாநயோகஃ ஸர்வ ஏவ ஸஃ| விஜ்ஞாய மதிமாஂஸ்தத்ர யதோக்தாஂ காரயேத் க்ரியாம்||௪௧|| தஂ தைலலவணாப்யக்தஂ ஸ்விந்நஂ ப்ரஸ்தரஸங்கரைஃ| பாயயேத புநர்ஜீர்ணே ஸமூத்ரைர்வா நிரூஹயேத்||௪௨|| நிரூடஂ ச ரஸைர்தாந்வைர்போஜயித்வாऽநுவாஸயேத்| பலமாகதிகாதாருஸித்ததைலேந மாத்ரயா||௪௩|| ஸ்நிக்தஂ வாதஹரைஃ ஸ்நேஹைஃ புநஸ்தீக்ஷ்ணேந ஶோதயேத்| ந சாதிதீக்ஷ்ணேந ததோ ஹ்யதியோகஸ்து ஜாயதே||௪௪||

அபரமயோகமாஹ- ஸ்நிக்தஸ்விந்நஸ்ய சேத்யாதி| ஜீர்ணமிதி அல்பத்வாத்தீப்தாக்நித்வாச்ச ஜீர்ணம்| ஆமே இதி அபக்வே தோஷே, ‘பீதஂ’ இதி ஶேஷஃ| ஏதேऽத்ராயோகலக்ஷணத்ரயேண யே ப்ரதிபாதிதா கதா ந தே பிந்நஸாமக்ரீஜந்யா பிந்நசிகித்ஸா வா, தேந ந பூர்வமயோகஜந்யவ்யாபத்திப்ரஸ்தாவே படிதாஃ; ஏவமதியோகலக்ஷணதயா வக்ஷ்யமாணகதேஷ்வபி வாச்யம்| யதோக்தமிதி ‘பீதௌஷதோ ந ஶுத்தஶ்சேத்’ இத்யாதிநோக்தஂ; கிஂவாऽக்ரே ‘தஂ தைல’ இத்யாதிக்ரந்தேநோக்தம்| பாயயேதேதி ஸஂஶோதநஂ பாயயேத| தாந்வைரிதி தந்வமகபக்ஷிமாஂஸரஸைஃ||௪௦-௪௪||

Adhikarana 27 (45-51) · Śloka 51

அதிதீக்ஷ்ணஂ க்ஷுதார்தஸ்ய மதுகோஷ்டஸ்ய பேஷஜம்| ஹத்வாऽऽஶு விட்பித்தகபாந் தாதூந்விஸ்ராவயேத்த்ரவாந்||௪௫|| பலஸ்வரக்ஷயஂ தாஹஂ கண்டஶோஷஂ ப்ரமஂ தஷாம்| குர்யாச்ச மதுரைஸ்தத்ர ஶேஷமௌஷதமுல்லிகேத்||௪௬|| வமநே து விரேகஃ ஸ்யாத்விரேகே வமநஂ புநஃ | பரிஷேகாவகாஹாத்யைஃ ஸுஶீதைஃ ஸ்தம்பயேச்ச தத்||௪௭|| கஷாயமதுரைஃ ஶீதைரந்நபாநௌஷதைஸ்ததா| ரக்தபித்தாதிஸாரக்நைர்தாஹஜ்வரஹரைரபி||௪௮|| அஞ்ஜநஂ சந்தநோஶீரமஜ்ஜாஸக்ஶர்கரோதகம்| லாஜசூர்ணைஃ பிபேந்மந்தமதியோகஹரஂ பரம்||௪௯|| ஶுங்காபிர்வா வடாதீநாஂ ஸித்தாஂ பேயாஂ ஸமாக்ஷிகாம்| வர்சஃஸாங்க்ராஹிகைஃ ஸித்தஂ க்ஷீரஂ போஜ்யஂ ச தாபயேத்||௫௦|| ஜாங்கலைர்வா ரஸைர்போஜ்யஂ பிச்சாபஸ்திஶ்ச ஶஸ்யதே| மதுரைரநுவாஸ்யஶ்ச ஸித்தேந க்ஷீரஸர்பிஷா||௫௧||

அதியோகஸ்ய ஹேத்வாதிகமாஹ- அதிதீக்ஷ்ணமித்யாதி| இயஂ ச ஸாமக்ரீ விரேசநாதியோகஸ்யைவ கடதே; யதோ மதுகோஷ்டே புபுக்ஷிதே ச விட்பித்தகபஹரணக்ரமேண ச ஸைவாதியுஜ்யதே ; வமநாதியோகஸாமக்ரீ சாநேநோதாஹரணேநோந்நேயா; கிஂவா, அதிதீக்ஷ்ணமிதி பதேநைவ வமநஸ்யாப்யதிதீக்ஷ்ணத்வமதியோககாரணமுக்தஂ, விட்பித்தகபஹரணஂ யதாயோக்யதயா க்ரமேண விரேசநே வமநே ச போத்தவ்யம்| ஶேஷமௌஷதமுல்லிகேதிதி தாதாத்விகீ சிகித்ஸா| மத்விதிபதஂ வமநேந விரேசநேந ச ஸம்பத்யதே| வடாதீநாமிதி ந்யக்ரோதோதும்பராஶ்வத்தகபீதநாநாம்| வர்சஃஸங்க்ராஹிகாஃ ஷட்விரேசநஶதாஶ்ரிதீயோக்தாஃ ப்ரியங்க்வநந்தாதயஃ||௪௫-௫௧||

Adhikarana 28 (52-56) · Śloka 56

வமநஸ்யாதியோகே து ஶீதாம்புபரிஷேசிதஃ| பிபேத் கபஹரைர்மந்தஂ ஸகதக்ஷௌத்ரஶர்கரம்||௫௨|| ஸோத்காராயாஂ பஶஂ வம்யாஂ மூர்ச்சாயாஂ தாந்யமுஸ்தயோஃ| ஸமதூகாஞ்ஜநஂ சூர்ணஂ லேஹயேந்மதுஸஂயுதம்||௫௩|| வமதோऽந்தஃப்ரவிஷ்டாயாஂ ஜிஹ்வாயாஂ கவலக்ரஹாஃ| ஸ்நிக்தாம்லலவணைர்ஹத்யைர்யூஷக்ஷீரரஸைர்ஹிதாஃ||௫௪|| பலாந்யம்லாநி காதேயுஸ்தஸ்ய சாந்யேऽக்ரதோ நராஃ| நிஃஸதாஂ து திலத்ராக்ஷாகல்கலிப்தாஂ ப்ரவேஶயேத்||௫௫|| வாக்க்ரஹாநிலரோகேஷு கதமாஂஸோபஸாதிதாம்| யவாகூஂ தநுகாஂ தத்யாத் ஸ்நேஹஸ்வேதௌ ச புத்திமாந்||௫௬||

புரதோऽம்லபலகாதநஂ முகஸ்ராவணேந ஜிஹ்வாஸ்தப்தத்வஂ ஹந்தும் | அதியோகே நிஃஸதாமிதி ஜிஹ்வாவிஶேஷணம்||௫௨-௫௬||

Adhikarana 29 (57) · Śloka 57

வமிதஶ்ச விரிக்தஶ்ச மந்தாக்நிஶ்ச விலங்கிதஃ| அக்நிப்ராணவிவத்த்யர்தஂ க்ரமஂ பேயாதிகஂ பஜேத் ||௫௭||

அதியோகேऽபி யதா பேயாதிக்ரமோ பவதி ததாஹ- வமிதஶ்சேத்யாதி| அதிஹரணாததிவமிதோऽதிவிரிக்தஶ்சேதி போத்தவ்யம்||௫௭||

Adhikarana 30 (58-60) · Śloka 60

பஹுதோஷஸ்ய ரூக்ஷஸ்ய ஹீநாக்நேரல்பமௌஷதம்| ஸோதாவர்தஸ்ய சோத்க்லிஶ்ய தோஷாந்மார்காந்நிருத்ய ச||௫௮|| பஶமாத்மாபயேந்நாபிஂ பஷ்டபார்ஶ்வஶிரோருஜம்| ஶ்வாஸவிண்மூத்ரவாதாநாஂ ஸங்கஂ குர்யாச்ச தாருணம்||௫௯|| அப்யங்கஸ்வேதவர்த்யாதி ஸநிரூஹாநுவாஸநம்| உதாவர்தஹரஂ ஸர்வஂ கர்மாத்மாதஸ்ய ஶஸ்யதே||௬௦||

அயோகாதியோகயோராத்மாநாதிவ்யாபதாஂ யதாக்ரமஂ ஹேதுலிங்கசிகித்ஸாதி நிர்திஶந்நாஹ- பஹுதோஷஸ்யேத்யாதி| ஏதாஶ்ச வ்யாபதோ நாவஶ்யமதியோகாயோகயோர்பவந்தி, உபத்ரவபூதத்வாத் ; அத ஏவோபகல்பநீயே- “அதியோகாயோகநிமித்தாநிமாநுபத்ரவாந் வித்யாத்”- “ஆத்மாநஂ பரிகர்திகா”(ஸூ.அ.௧௫) இத்யாதிநா க்ரந்தேந ஏதா தஶ வ்யாபதஃ ப்ரதிபாதிதாஃ||௫௮-௬௦||

Adhikarana 31 (61-63) · Śloka 63

ஸ்நிக்தேந குருகோஷ்டேந ஸாமே பலவதௌஷதம்| க்ஷாமேண மதுகோஷ்டேந ஶ்ராந்தேநால்பபலேந வா||௬௧|| பீதஂ கத்வா குதஂ ஸாமமாஶு தோஷஂ நிரஸ்ய ச| தீவ்ரஶூலாஂ ஸபிச்சாஸ்ராஂ கரோதி பரிகர்திகாம்||௬௨|| லங்கநஂ பாசநஂ ஸாமே ரூக்ஷோஷ்ணஂ லகுபோஜநம்| பஂஹணீயோ விதிஃ ஸர்வஃ க்ஷாமஸ்ய மதுரஸ்ததா||௬௩||

பரிகர்திகாமாஹ- ஸ்நிக்தேநேத்யாதி| பீதஂ கத்வா குதமித்யாதி விரேசநாதியோகஜந்யபரிகர்திகாயாஂ ஸங்கதஂ, ந வமநாதியோகஜந்யபரிகர்திகாயாம்; உபகல்பநீயே ச ஸாக்ஷாத்வமநாயோகாதியோகஜந்யதயைவாத்மாநாதய உக்தாஃ, தேநாநுக்தோऽபி வமநவ்யாபத்தௌ பரிகர்தோऽநேநோதாஹரணேந கல்பநீயஃ; தந்த்ராந்தரேऽப்யுக்தஂ- ‘யா து பரிகர்திகா விரேசநே, தத்வமநே கண்டகர்ஷணஂ; யோऽதஃபரிஸ்ராவோ விரேசநே, ஸ வமநே கபப்ரஸேகஃ” (ஸு.சி.அ.௩௪) இதி; ததநயா திஶா ஆத்மாநாதீநி வமநவிரேசநயோரயோகாதியோகஜந்யதயா வ்யாக்யாதாநீத்யேகே| ஆஶு தோஷஂ நிரஸ்யேதி வமநாதியோகஜந்யேயஂ வ்யாபத்| அத்ர லங்கநாதிக்ரியா அதியோகே ஸத்யப்யாமபாசநாய ஜ்ஞேயா| க்ஷாமேண மதுகோஷ்டேநேத்யாதிஸம்ப்ராப்திஜநிதஸ்ய க்ஷாமபுருஷப்ரபவஸ்ய லங்கநபாசநாத்யமுபக்ராந்தமேவ||௬௧-௬௩||

Adhikarana 32 (64-67) · Śloka 67

ஆமே ஜீர்ணேऽநுபந்தஶ்சேத் க்ஷாராம்லஂ லகு ஶஸ்யதே| புஷ்பகாஸீஸமிஶ்ரஂ வா க்ஷாரேண லவணேந வா||௬௪|| ஸதாடிமரஸஂ ஸர்பிஃ பிபேத்வாதேऽதிகே ஸதி| தத்யம்லஂ போஜநே பாநே ஸஂயுக்தஂ தாடிமத்வசா||௬௫|| தேவதாருதிலாநாஂ வா கல்கமுஷ்ணாம்புநா பிபேத்| அஶ்வத்தோதும்பரப்லக்ஷகதம்பைர்வா ஶதஂ பயஃ||௬௬|| கஷாயமதுரஂ ஶீதஂ பிச்சாபஸ்திமதாபி வா| யஷ்டீமதுகஸித்தஂ வா ஸ்நேஹபஸ்திஂ ப்ரதாபயேத்||௬௭||

ஆமாவஸ்தாகர்தவ்யமாஹ- ஆமே ஜீர்ண இத்யாதி| க்ஷாராம்லஂ லகு ஶஸ்யத இதி அதீஸாரே யதுக்தஂ- “சாங்கேரீகோலதத்யம்லநாகரக்ஷாரஸஂயுதம்| கதஂ” (சி.அ.௧௯) இதி; லகுமாத்ரஂ ச ஶஸ்யத இதி ஜ்ஞேயம்| புஷ்பகாஸீஸமித்யத்ர புஷ்பஶப்தேந கேசித் ஸாங்க்ராஹிகாநி தாதகீகுஸுமாதீநி க்ராஹயந்தி||௬௪-௬௭||

Adhikarana 33 (68-70) · Śloka 70

அல்பஂ து பஹுதோஷஸ்ய தோஷமுத்க்லிஶ்ய பேஷஜம்| அல்பால்பஂ ஸ்ராவயேத் கண்டூஂ ஶோபஂ குஷ்டாநி கௌரவம்||௬௮|| குர்யாச்சாக்நிபலோத்க்லேஶஸ்தைமித்யாருசிபாண்டுதாஃ| பரிஸ்ராவஃ ஸ, தஂ தோஷஂ ஶமயேத்வாமயேதபி||௬௯|| ஸ்நேஹிதஂ வா புநஸ்தீக்ஷ்ணஂ பாயயேத் விரேசநம்| ஶுத்தே சூர்ணாஸவாரிஷ்டாந் ஸஂஸ்கதாஂஶ்ச ப்ரதாபயேத்||௭௦||

அல்பமித்யாதிநா பரிஸ்ராவமாஹ| ஶமயேத்வாமயேதபீத்யாதௌ அல்பதோஷே ஶமநஂ, பஹுதோஷே ஊர்த்வகததோஷே து வமநமிதி வ்யவஸ்தா| வாமயேதபீத்யத்ராபி ஸ்நேஹிதஂ புநரிதி ஸம்பத்யதே| சூர்ணாஸவாரிஷ்டா க்ரஹண்யர்ஶஶ்சிகித்ஸாதிஷு ஜ்ஞேயாஃ||௬௮-௭௦||

Adhikarana 34 (71-75) · Śloka 75

பீதௌஷதஸ்ய வேகாநாஂ நிக்ரஹாந்மாருதாதயஃ| குபிதா ஹதயஂ கத்வா கோரஂ குர்வந்தி ஹத்க்ரஹம்||௭௧|| ஸ ஹிக்காகாஸபார்ஶ்வார்திதைந்யலாலாக்ஷிவிப்ரமைஃ| ஜிஹ்வாஂ காததி நிஃஸஞ்ஜ்ஞோ தந்தாந் கிடிகிடாபயந்||௭௨|| ந கச்சேத்விப்ரமஂ தத்ர வாமயேதாஶு தஂ பிஷக்| மதுரைஃ பித்தமூர்ச்சார்தஂ கடுபிஃ கபமூர்ச்சிதம்||௭௩|| பாசநீயைஸ்ததஶ்சாஸ்ய தோஷஶேஷஂ விபாசயேத்| காயாக்நிஂ ச பலஂ சாஸ்ய க்ரமேணோத்தாபயேத்ததஃ ||௭௪|| பவநேநாதிவமதோ ஹதயஂ யஸ்ய பீட்யதே| தஸ்மை ஸ்நிக்தாம்லலவணஂ தத்யாத் பித்தகபேऽந்யதா||௭௫||

பீதௌஷதஸ்யேத்யாதிநா ஹத்க்ரஹமாஹ| ந கச்சேத்விப்ரமஂ தத்ரேதி ஹத்க்ரஹபீடிதோऽயஂ ம்ரியமாணோ வாऽயமிதி ப்ராந்திஂ ந கச்சேதித்யர்தஃ| வமநஂ சாத்ர மூர்ச்சிதே துஃஶகப்ரயோகஂ, தேந மூர்ச்சாரம்ப ஏவ வமநஂ காரயிதவ்யஂ; கிஂவா மூர்ச்சாயாமப்யங்குலீப்ரவேஶாதிநா வமநஂ காரயிதவ்யம்| பித்தமூர்ச்சார்தமிதி பித்தப்ரபலதோஷஜநிதமூர்ச்சார்தம்| அதிவமத இதி வமநாயாதிப்ரவாஹணஂ குர்வதஃ| பித்தகபேऽந்யதேதி பித்தே கபே வா ஹதயபீடாகரே ஸ்நிக்தாம்லலவணவிபரீதஂ ரூக்ஷதிக்தகடுகாதிக்ரமஂ குர்யாத்||௭௧-௭௫||

Adhikarana 35 (76-77) · Śloka 77

பீதௌஷதஸ்ய வேகாநாஂ நிக்ரஹேண கபேந வா| ருத்தோऽதி வா விஶுத்தஸ்ய கஹ்ணாத்யங்காநி மாருதஃ||௭௬|| ஸ்தம்பவேபதுநிஸ்தோதஸாதோத்வேஷ்டநமந்தநைஃ| தத்ர வாதஹரஂ ஸர்வஂ ஸ்நேஹஸ்வேதாதி காரயேத் ||௭௭||

பீதௌஷதஸ்யேத்யாதிநா அங்கக்ரஹணமயோகஜமதியோகஜஂ சாஹ| கபேந வா ருத்தோ தோஷஃ புநரங்காநி நிகஹ்ணாதி; ஶுத்தஸ்ய வா மாருதஃ குபிதோऽங்காநி ப்ரதிகஹ்ணாதி ஸ்தம்பாதிபிஃ||௭௬-௭௭||

Adhikarana 36 (78-84) · Śloka 84

அதிதீக்ஷ்ணஂ மதௌ கோஷ்டே லகுதோஷஸ்ய பேஷஜம்| தோஷாந் ஹத்வா விநிர்மத்ய ஜீவஂ ஹரதி ஶோணிதம்||௭௮|| தேநாந்நஂ மிஶ்ரிதஂ தத்யாத்வாயஸாய ஶுநேऽபி வா| புங்க்தே தச்சேத்வதேஜ்ஜீவஂ ந புங்க்தே பித்தமாதிஶேத்||௭௯|| ஶுக்லஂ வா பாவிதஂ வஸ்த்ரமாவாநஂ கோஷ்ணவாரிணா| ப்ரக்ஷாலிதஂ விவர்ணஂ ஸ்யாத் பித்தே ஶுத்தஂ து ஶோணிதே||௮௦|| தஷ்ணாமூர்ச்சாமதார்தஸ்ய குர்யாதாமரணாத் க்ரியாம்| தஸ்ய பித்தஹரீஂ ஸர்வாமதியோகே ச யா ஹிதா ||௮௧|| மககோமஹிஷாஜாநாஂ ஸத்யஸ்கஂ ஜீவதாமஸக்| பிபேஜ்ஜீவாபிஸந்தாநஂ ஜீவஂ தத்த்யாஶு கச்சதி ||௮௨|| ததேவ தர்பமதிதஂ ரக்தஂ பஸ்திஂ ப்ரதாபயேத்| ஶ்யாமாகாஶ்மர்யபதரீதூர்வோஶீரைஃ ஶதஂ பயஃ||௮௩|| கதமண்டாஞ்ஜநயுதஂ ஶீதஂ பஸ்திஂ ப்ரதாபயேத்| பிச்சாபஸ்திஂ ஸுஶீதஂ வா கதமண்டாநுவாஸநம்||௮௪||

அதிதீக்ஷ்ணமித்யாதிநா ஜீவாதாநமாஹ| லகுதோஷஸ்யேதி ஸ்வல்பதோஷஸ்ய| விநிர்மத்யேதி ஶோணிதமேவ க்ஷோபயித்வா | ஜீவமிதி ஜீவநஹேதுதாதுரூபஂ ஶோணிதம்| ஶோணிதஂ கிஞ்சித்ரக்தபித்தக்ஷோபாத்பவதி, கிஞ்சிச்ச ஜீவஶோணிதஂ பவதி; தத்விஶேஷபரீக்ஷார்தமாஹ- தேநாந்நமித்யாதி| பித்தமாதிஶேதிதி ஶோணிதகதஂ பித்தமாதிஶேத் ரக்தபித்தமிதி யாவத்| ஆவாநமிதி ஶுஷ்கம்| பித்தே இதி ரக்தபித்தே ஸதி க்ஷாலிதஂ வஸ்த்ரஂ விவர்ணஂ பவதி, ஜீவஶோணிதே து ஸதி ஶுத்தஂ வஸ்த்ரஂ பவதி| பரீக்ஷா ச சிகித்ஸாபேதார்தமேவ; ரக்தபித்தே ரக்தபித்தஹரீ க்ரியா, ஜீவஶோணிதஂ து தஷ்ட்வா ‘தஷ்ணாமூர்ச்சாமதார்தஸ்ய’ இத்யாதிநோக்தா கர்தவ்யா| அதியோகே ச யா ஹிதேதி அத்ரைவ ‘பரிஷேகாவகாஹாத்யைஃ ஸுஶீதைஃ ஸ்தம்பயேச்ச தம்’ இத்யாதிநோக்தா ஜ்ஞேயா| ஜீவஂ தத்த்யாஶு கச்சதீதி அஸக்ப்ரபாவாதாஶ்வேவ ஶோணிதரூபதாஂ யாதி ஸத்யஸ்கமஸக்| ஶ்யாமேத்யாதௌ ஶ்யாமா ப்ரியங்குஃ||௭௮-௮௪||

Adhikarana 37 (85-87) · Śloka 87

குதஂ ப்ரஷ்டஂ கஷாயைஶ்ச ஸ்தம்பயித்வா ப்ரவேஶயேத்| ஸாம காந்தர்வஶப்தாஂஶ்ச ஸஞ்ஜ்ஞாநாஶேऽஸ்ய காரயேத்||௮௫|| யதா விரேசநஂ பீதஂ விடந்தமவதிஷ்டதே| வமநஂ பேஷஜாந்தஂ வா தோஷாநுத்க்லிஶ்ய நாவஹேத்||௮௬|| ததா குர்வந்தி கண்ட்வாதீந் தோஷாஃ ப்ரகுபிதா கதாந்| ஸ விப்ரஂஶோ மதஸ்தத்ர ஸ்யாத்யதாவ்யாதி பேஷஜம்||௮௭||

குதஂ ப்ரஷ்டமித்யாதிநா குதப்ரஂஶரூபஂ விப்ரஂஶமாஹ| கஷாயைரிதி கஷாயரஸைஃ| ஸாமேத்யாதிநா ஸஞ்ஜ்ஞாவிப்ரஂஶரூபவிப்ரஂஶசிகித்ஸாமாஹ| ஸாம ஸாந்த்வநம்| காந்தர்வஶப்தோ கீதம்| ஏதௌ ச விப்ரஂஶாவதியோகஜந்யௌ| யதேத்யாதிநா ததீயமயோகஜந்யவிப்ரஂஶமாஹ| விடந்தமவதிஷ்டத இதி மலமாத்ரமபஹத்யாவதிஷ்டதே| பேஷஜாந்தமிதி பேஷஜமாத்ரஂ வமநேநாவதிஷ்டதே| நாவஹேதிதி நாபஹரதி| ஏதத்வ்யாபதஶ்ச விப்ரஂஶஸஞ்ஜ்ஞா பாரிபாஷிகீ| யதாவ்யாதிபேஷஜமிதி கண்ட்வாதிவிபரீதஂ பேஷஜம்||௮௫-௮௭||

Adhikarana 38 (88-89) · Śloka 89

பீதஂ ஸ்நிக்தேந ஸஸ்நேஹஂ தத்தோஷைர்மார்தவாத்வதம்| ந வாஹயதி தோஷாஂஸ்து ஸ்வஸ்தாநாத் ஸ்தம்பயேச்ச்யுதாந்||௮௮|| வாதஸங்ககுதஸ்தம்பஶூலைஃ க்ஷரதி சால்பஶஃ| தீக்ஷ்ணஂ பஸ்திஂ விரேகஂ வா ஸோऽர்ஹோ லங்கிதபாசிதஃ||௮௯||

பீதஂ ஸ்நிக்தேநேத்யாதிநா ஸ்தம்பமாஹ| மார்தவாத்வதமிதி பேஷஜஸ்ய மதுதயா தோஷைர்வதம்| ஸ்வஸ்தாநாச்ச்யுதாந் ஸ்தம்பயேதிதி யோஜநீயம்| ஸோऽர்ஹ இதி லங்கநபாசநாநந்தரஂ தீக்ஷ்ணஂ பஸ்திஂ விரேகஂ வா தீக்ஷ்ணமர்ஹதீத்யர்தஃ||௮௮-௮௯||

Adhikarana 39 (90-91) · Śloka 91

ரூக்ஷஂ விரேசநஂ பீதஂ ரூக்ஷேணால்பபலேந வா| மாருதஂ கோபயித்வாऽऽஶு குர்யாத்தோராநுபத்ரவாந்||௯௦|| ஸ்தம்பஶூலாநி கோராணி ஸர்வகாத்ரேஷு முஹ்யதஃ| ஸ்நேஹஸ்வேதாதிகஸ்தத்ர கார்யோ வாதஹரோ விதிஃ||௯௧||

ரூக்ஷமித்யாதிநா உபத்ரவாநாஹ| யத்யப்யாத்மாநாதயோऽப்யமீ உபத்ரவா ஏவ, ததாऽபி தேஷாஂ ஸஞ்ஜ்ஞாந்தரேணைவ கஹீதத்வாச்சூலாதய ஏவ உபத்ரவஶப்தாபிஹிதாஃ| ஶூலாதயஶ்சாமீ ப்ரதாநாந்யுத்தரகாலபாவித்வாதநுபத்ரவரூபா அப்யுபத்ரவஶப்தேநோச்யந்தே; யதா- “தூமஃ குர்யாதுபத்ரவாந்” (ஸூ.அ.௫) இதி; கிஂவா, அயோகாக்யஸ்ய வ்யாதேரமீ உபத்ரவா இதி ஜ்ஞேயம்||௯௦-௯௧||

Adhikarana 40 (92-93) · Śloka 93

ஸ்நிக்தஸ்ய மதுகோஷ்டஸ்ய மதூத்க்லிஶ்யௌஷதஂ கபம்| பித்தஂ வாதஂ ச ஸஂருத்ய ஸதந்த்ராகௌரவஂ க்லமம்||௯௨|| தௌர்பல்யஂ சாங்கஸாதஂ ச குர்யாதாஶு ததுல்லிகேத்| லங்கநஂ பாசநஂ சாத்ர ஸ்நிக்தஂ தீக்ஷ்ணஂ ச ஶோதநம்||௯௩||

ஸ்நிக்தஸ்யேத்யாதிநா க்லமமாஹ| கபஂ பித்தஂ சோத்க்லிஶ்ய வாதஂ ச தாப்யாமேவ ஸஂருத்ய பேஷஜஂ தந்த்ராதியுக்தஂ க்லமஂ குர்யாத்| ததுல்லிகேதிதி தத் பேஷஜஂ கபபித்தஂ சோல்லிகேதித்யர்தஃ||௯௨-௯௩||

Adhikarana 41 (94-95) · Śloka 95

தத்ர ஶ்லோகௌ- இத்யேதா வ்யாபதஃ ப்ரோக்தாஃ ஸரூபாஃ ஸசிகித்ஸிதாஃ| வமநஸ்ய விரேகஸ்ய கதஸ்யாகுஶலைர்நணாம் ||௯௪|| ஏதா விஜ்ஞாய மதிமாநவஸ்தாஶ்சைவ தத்த்வதஃ| தத்யாத் ஸஂஶோதநஂ ஸம்யகாரோக்யார்தீ நணாஂ ஸதா||௯௫||

இத்யேதா இத்யாதிநா அத்யாயார்தஸங்க்ரஹஂ தர்ஶயித்வா வ்யாபதுத்பாதஹேதுமாஹ| தத்யாத் ஸஂஶோதநஂ ஸம்யகிதி ததா ஸஂஶோதநஂ தத்யாத் யதா வ்யாபதோ நோத்பத்யந்த ஏவேத்யர்தஃ||௯௪-௯௫||

Adhikarana puShpikA · Śloka 6

இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதேऽப்ராப்தே தடபலஸம்பூரிதே ஸித்திஸ்தாநே வமநவிரேசநவ்யாபத்ஸித்திர்நாம ஷஷ்டோऽத்யாயஃ||௬||

இதி ஶ்ரீசக்ரபாணிதத்தவிரசிதாயாமாயுர்வேததீபிகாயாஂ சரகதாத்பர்யடீகாயாஂ ஸித்திஸ்தாநே வமநவிரேசநவ்யாபத்ஸித்தி(ஸஂஶோதநவ்யாபத்ஸித்தி)ர்நாம ஷஷ்டோऽத்யாயஃ||௬||