3. āragvadhīyō'dhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತ ಆರಗ್ವಧೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||

ದ್ವಿವಿಧಂ ಹಿ ಭೇಷಜಮನ್ತಃಪರಿಮಾರ್ಜನಂ ಬಹಿಃಪರಿಮಾರ್ಜನಂ ಚ; ತತ್ರಾಪಾಮಾರ್ಗತಣ್ಡುಲೀಯೇನ ಪಞ್ಚಕರ್ಮಯವಾಗೂರೂಪಮನ್ತಃಪರಿಮಾರ್ಜನಮಭಿಧಾಯಾವಶಿಷ್ಟಂ ಬಹಿಃಪರಿಮಾರ್ಜನಂ ಪ್ರಲೇಪಾದ್ಯಾರಗ್ವಧೀಯೇನಾಹ- ಅಥಾತ ಆರಗ್ವಧೀಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ಯದ್ಯಪಿ ಕುಷ್ಠಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಪೃಥಗೇವ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಭವಿಷ್ಯತಿ, ತತ್ರೈವ ಚಾವಸರಪ್ರಾಪ್ತಾ ಏತೇ ಆರಗ್ವಧಾದಯೋ ವಕ್ತುಮುಚಿತಾಃ; ತಥಾಽಪೀಹ ಪೃಥಕ್ ಕುಷ್ಠಯೋಗಾನಾಮಭಿಧಾನೇನ ಕುಷ್ಠಸ್ಯಾನುಬನ್ಧಿತ್ವೇನ ಚ ಮಹಾರೋಗತ್ವಂ ಖ್ಯಾಪಯತಿ; ಅಭ್ಯರ್ಹಿತೋ ಹ್ಯರ್ಥಃ ಪುನಃ ಪುನರಭಿಧೀಯತೇ| ಇಯಂ ಚ ಕುಷ್ಠಚಿಕಿತ್ಸಾಽಽನಾಗತಾವೇಕ್ಷಣತನ್ತ್ರಯುಕ್ತ್ಯಾ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಹೇತುಲಕ್ಷಣಾದಿಭಿರ್ಲಕ್ಷಿತಂ ಕುಷ್ಠಮುದ್ದಿಶ್ಯೋಕ್ತಾ; ತೇನಾಲಕ್ಷಿತಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಽಭಿಧೀಯಮಾನಾಽಜ್ಞಾತವಿಷಯತ್ವೇನ ನ ಯುಜ್ಯತ ಇತಿ ಯದುಚ್ಯತೇ ತನ್ನಿರಸ್ತಂ ಭವತಿ| ಯದ್ಯಪಿ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಪ್ರಭೃತಯೋಽಪಿ ಮಹಾರೋಗಾಃ ಸನ್ತಿ, ತಥಾಽಪಿ ನ ತೇ ಭೂರಿಬಹಿಃಪರಿಮಾರ್ಜನವಿಷಯಾ ಯಥಾ ಕುಷ್ಠಮಿತಿ ಕುಷ್ಠವಿಷಯಾ ಏವ ಬಹಿಃಪರಿಮಾರ್ಜನಯೋಗಾ ಅಭಿಧೀಯನ್ತೇ| ಕುಷ್ಠಹರಬಹಿಃಪರಿಮಾರ್ಜನೋಪೋದ್ಘಾತೇನ ಚ ವಾತಾಪಹಾಃ “ಕೋಲಂ ಕುಲತ್ಥಾ” ಇತ್ಯಾದಯೋಽಭಿಧಾಸ್ಯನ್ತೇ| ಕಿಞ್ಚ ಕುಷ್ಠಹರಬಹಿಃಪರಿಮಾರ್ಜನಪ್ರಯೋಗಾಣಾಮಿದಂ ಸ್ವರೂಪಂ ಯಚ್ಛೋಧನಾನನ್ತರಂ ಪ್ರಯುಜ್ಯಮಾನಾಃ ಸಿದ್ಧಿಭಾಜೋ ಭವನ್ತಿ; ಯದುಕ್ತಂ- “ಯೇ ಲೇಪಾಃ ಕುಷ್ಠಾನಾಂ ಪ್ರಯುಜ್ಯನ್ತೇ ನಿರ್ಹೃತಾಸ್ರದೋಷಾಣಾಮ್| ಸಂಶೋಧಿತಾಶಯಾನಾಂ ಸದ್ಯಃ ಸಿದ್ಧಿರ್ಭವೇತ್ತೇಷಾಮ್” (ಚಿ.ಅ.೭) ಇತಿ; ತತ್ ಪೂರ್ವಾಧ್ಯಾಯೇ ಸಂಶೋಧನಮಭಿಧಾಯೇಹ ಕುಷ್ಠಪ್ರಯೋಗಾನವಸರಪ್ರಾಪ್ತಾನಭಿದಧತಾಽಽಚಾರ್ಯೇಣ ಸಾಧು ಗ್ರನ್ಥನಿವೇಶಃ ಕೃತಃ| ಯದ್ಯಪಿ ಚ “ಖದಿರಃ ಕುಷ್ಠಹರಾಣಾಮ್” (ಸೂ.ಅ.೨೫) ಇತಿ ವಚನೇನ ಖದಿರಃ ಕುಷ್ಠಹರಭೇಷಜೇಷು ಪ್ರಧಾನಂ, ತಥಾಽಪಿ ಖದಿರಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯಾರಗ್ವಧಮಾದಾವುಪದಿಶತಿ, ಕುಷ್ಠಹರಬಹಿಃಪರಿಮಾರ್ಜನಭೇಷಜೇಷ್ವಾರಗ್ವಧಸ್ಯೈವ ಪ್ರಧಾನತ್ವಖ್ಯಾಪನಾರ್ಥಮ್||೧-೨||

Adhikarana 2 (3-17) · Śloka 17

ಆರಗ್ವಧಃ ಸೈಡಗಜಃ ಕರಞ್ಜೋ ವಾಸಾ ಗುಡೂಚೀ ಮದನಂ ಹರಿದ್ರೇ| ಶ್ರ್ಯಾಹ್ವಃ ಸುರಾಹ್ವಃ ಖದಿರೋ ಧವಶ್ಚ ನಿಮ್ಬೋ ವಿಡಙ್ಗಂ ಕರವೀರಕತ್ವಕ್||೩|| ಗ್ರನ್ಥಿಶ್ಚ ಭೌರ್ಜೋ ಲಶುನಃ ಶಿರೀಷಃ ಸಲೋಮಶೋ ಗುಗ್ಗುಲುಕೃಷ್ಣಗನ್ಧೇ| ಫಣಿಜ್ಝಕೋ ವತ್ಸಕಸಪ್ತಪರ್ಣೌ ಪೀಲೂನಿ ಕುಷ್ಠಂ ಸುಮನಃಪ್ರವಾಲಾಃ||೪|| ವಚಾ ಹರೇಣುಸ್ತ್ರಿವೃತಾ ನಿಕುಮ್ಭೋ ಭಲ್ಲಾತಕಂ ಗೈರಿಕಮಞ್ಜನಂ ಚ| ಮನಃಶಿಲಾಲೇ ಗೃಹಧೂಮ ಏಲಾ ಕಾಶೀಸಲೋಧ್ರಾರ್ಜುನಮುಸ್ತಸರ್ಜಾಃ||೫|| ಇತ್ಯರ್ಧರೂಪೈರ್ವಿಹಿತಾಃ ಷಡೇತೇ ಗೋಪಿತ್ತಪೀತಾಃ ಪುನರೇವ ಪಿಷ್ಟಾಃ| ಸಿದ್ಧಾಃ ಪರಂ ಸರ್ಷಪತೈಲಯುಕ್ತಾಶ್ಚೂರ್ಣಪ್ರದೇಹಾ ಭಿಷಜಾ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾಃ||೬|| ಕುಷ್ಠಾನಿ ಕೃಚ್ಛ್ರಾಣಿ ನವಂ ಕಿಲಾಸಂ ಸುರೇಶಲುಪ್ತಂ ಕಿಟಿಭಂ ಸದದ್ರು| ಭಗನ್ದರಾರ್ಶಾಂಸ್ಯಪಚೀಂ ಸಪಾಮಾಂ ಹನ್ಯುಃ ಪ್ರಯುಕ್ತಾಸ್ತ್ವಚಿರಾನ್ನರಾಣಾಮ್||೭|| ಕುಷ್ಠಂ ಹರಿದ್ರೇ ಸುರಸಂ ಪಟೋಲಂ ನಿಮ್ಬಾಶ್ವಗನ್ಧೇ ಸುರದಾರುಶಿಗ್ರೂ| ಸಸರ್ಷಪಂ ತುಮ್ಬುರುಧಾನ್ಯವನ್ಯಂ ಚಣ್ಡಾಂ ಚ ಚೂರ್ಣಾನಿ ಸಮಾನಿ ಕುರ್ಯಾತ್||೮|| ತೈಸ್ತಕ್ರಪಿಷ್ಟೈಃ ಪ್ರಥಮಂ ಶರೀರಂ ತೈಲಾಕ್ತಮುದ್ವರ್ತಯಿತುಂ ಯತೇತ| ತೇನಾಸ್ಯಕಣ್ಡೂಃ ಪಿಡಕಾಃ ಸಕೋಠಾಃ ಕುಷ್ಠಾನಿ ಶೋಫಾಶ್ಚ ಶಮಂ ವ್ರಜನ್ತಿ||೯|| ಕುಷ್ಠಾಮೃತಾಸಙ್ಗಕಟಙ್ಕಟೇರೀಕಾಸೀಸಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕಮುಸ್ತಲೋಧ್ರಾಃ| ಸೌಗನ್ಧಿಕಂ ಸರ್ಜರಸೋ ವಿಡಙ್ಗಂ ಮನಃಶಿಲಾಲೇ ಕರವೀರಕತ್ವಕ್||೧೦|| ತೈಲಾಕ್ತಗಾತ್ರಸ್ಯ ಕೃತಾನಿ ಚೂರ್ಣಾನ್ಯೇತಾನಿ ದದ್ಯಾದವಚೂರ್ಣನಾರ್ಥಮ್| ದದ್ರೂಃ ಸಕಣ್ಡೂಃ ಕಿಟಿಭಾನಿ ಪಾಮಾ ವಿಚರ್ಚಿಕಾ ಚೈವ ತಥೈತಿ ಶಾನ್ತಿಮ್||೧೧|| ಮನಃಶಿಲಾಲೇ ಮರಿಚಾನಿ ತೈಲಮಾರ್ಕಂ ಪಯಃ ಕುಷ್ಠಹರಃ ಪ್ರದೇಹಃ| ತುತ್ಥಂ ವಿಡಙ್ಗಂ ಮರಿಚಾನಿ ಕುಷ್ಠಂ ಲೋಧ್ರಂ ಚ ತದ್ವತ್ ಸಮನಃಶಿಲಂ ಸ್ಯಾತ್||೧೨|| ರಸಾಞ್ಜನಂ ಸಪ್ರಪುನ್ನಾಡಬೀಜಂ ಯುಕ್ತಂ ಕಪಿತ್ಥಸ್ಯ ರಸೇನ ಲೇಪಃ| ಕರಞ್ಜಬೀಜೈಡಗಜಂ ಸಕುಷ್ಠಂ ಗೋಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟಂ ಚ ಪರಃ ಪ್ರದೇಹಃ||೧೩|| ಉಭೇ ಹರಿದ್ರೇ ಕುಟಜಸ್ಯ ಬೀಜಂ ಕರಞ್ಜಬೀಜಂ ಸುಮನಃಪ್ರವಾಲಾನ್| ತ್ವಚಂ ಸಮಧ್ಯಾಂ ಹಯಮಾರಕಸ್ಯ ಲೇಪಂ ತಿಲಕ್ಷಾರಯುತಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್||೧೪|| ಮನಃಶಿಲಾ ತ್ವಕ್ ಕುಟಜಾತ್ ಸಕುಷ್ಠಾತ್ ಸಲೋಮಶಃ ಸೈಡಗಜಃ ಕರಞ್ಜಃ| ಗ್ರನ್ಥಿಶ್ಚ ಭೌರ್ಜಃ ಕರವೀರಮೂಲಂ ಚೂರ್ಣಾನಿ ಸಾಧ್ಯಾನಿ ತುಷೋದಕೇನ||೧೫|| ಪಲಾಶನಿರ್ದಾಹರಸೇನ ಚಾಪಿ ಕರ್ಷೋದ್ಧೃತಾನ್ಯಾಢಕಸಮ್ಮಿತೇನ| ದರ್ವೀಪ್ರಲೇಪಂ ಪ್ರವದನ್ತಿ ಲೇಪಮೇತಂ ಪರಂ ಕುಷ್ಠನಿಸೂದನಾಯ||೧೬|| ಪರ್ಣಾನಿ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಚತುರಙ್ಗುಲಸ್ಯ ತಕ್ರೇಣ ಪರ್ಣಾನ್ಯಥ ಕಾಕಮಾಚ್ಯಾಃ| ತೈಲಾಕ್ತಗಾತ್ರಸ್ಯ ನರಸ್ಯ ಕುಷ್ಠಾನ್ಯುದ್ವರ್ತಯೇದಶ್ವಹನಚ್ಛದೈಶ್ಚ||೧೭||

ತಾನೇವ ಕುಷ್ಠಹರಯೋಗಾನಾಹ- ಆರಗ್ವಧ ಇತ್ಯಾದಿ| ಶ್ರ್ಯಾಹ್ವೋ ‘ನವನೀತಖೋಟಿಃ’ ಇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಗ್ರನ್ಥಿಶ್ಚ ಭೌರ್ಜ ಇತಿ ಭೂರ್ಜಪತ್ರಗ್ರನ್ಥಿಃ| ಸಲೋಮಶೋ ಧಾತುಕಾಸೀಸಮ್| ಫಣಿಜ್ಝಕಃ ಪರ್ಣಾಸಭೇದಃ| ಸುಮನಃಪ್ರವಾಲಾ ಜಾತೀಪಲ್ಲವಾಃ| ನಿಕುಮ್ಭೋ ದನ್ತೀ| ಆಲಂ ಹರಿತಾಲಮ್| ಅರ್ಧರೂಪೈರಿತಿ ಅರ್ಧಶ್ಲೋಕೈಃ| ಗೋಪಿತ್ತಪೀತಾ ಇತಿ ಪೀತಗೋಪಿತ್ತಾಃ, ಮಯೂರವ್ಯಂಸಕಾದಿತ್ವೇನ ಪೂರ್ವನಿಪಾತನಿಯಮಾತ್; ಯದಿ ವಾ ಗೋಪಿತ್ತಭಾವನಯಾ ಪೀತವರ್ಣಾ ಗೋಪಿತ್ತಪೀತಾಃ| ಪರಮತ್ಯರ್ಥಂ ಸಿದ್ಧಾಃ; ಯದ್ಯಪಿ ಸರ್ವಪ್ರಯೋಗಾ ಮಹರ್ಷಿಪ್ರಣೀತಾಃ ಸ್ವವಿಷಯೇ ಸಿದ್ಧಾಸ್ತಥಾಽಪೀಹ ಬಹೂನಾಂ ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಾನಾಂ ರೋಗಾಣಾಮಾಶುಹರಣಾತ್ ಪರಂ ಸಿದ್ಧಾ ಇತ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ| ಚೂರ್ಣಾನಿ ಚ ಪ್ರದೇಹಾಶ್ಚ ಚೂರ್ಣಪ್ರದೇಹಾಃ; ಯದಿ ವಾ ಚೂರ್ಣೀಕೃತಾನಾಂ ಪ್ರದೇಹಾಶ್ಚೂರ್ಣಪ್ರದೇಹಾ; ಪ್ರದೇಹೋ ಲೇಪಃ, ಪ್ರದೇಹತಾಕರಣಂ ಚೈಷಾಂ ಯೋಗಾನಾಂ ಕುಷ್ಠಹರಗೋಮೂತ್ರಗೋಪಿತ್ತಾದಿನಾ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್| ಸುರೇಶಲುಪ್ತಮ್ ಇನ್ದ್ರಲುಪ್ತಮ್| ಕುಷ್ಠಗ್ರಹಣೇನ ಲಬ್ಧಾನಾಮಪಿ ಕಿಟಿಭದದ್ರುಪಾಮಾದೀನಾಂ ಪುನರಭಿಧಾನಂ ಪ್ರಯೋಗಾಣಾಂ ವಿಶೇಷೇಣ ತದ್ಧರಣಶಕ್ತಿಖ್ಯಾಪನಾರ್ಥಮ್| ತುಮ್ಬುರು ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್| ವನ್ಯಂ ಕೈವರ್ತಮುಸ್ತಕಮ್| ಚಣ್ಡಾ ಚೋರಪುಷ್ಪೀ| ಪ್ರಥಮಮಿತಿ ತೈಲಾಕ್ತಮಿತ್ಯನೇನ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ತೈಲಂ ಚೇಹ ಕುಷ್ಠಹರಪ್ರಕರಣೇ ಸಾರ್ಷಪಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್| ಅಮೃತಾಸಙ್ಗಃ ತುತ್ಥಕಮ್| ಕಟಙ್ಕಟೇರೀ ದಾರುಹರಿದ್ರಾ| ಸೌಗನ್ಧಿಕಂ ಗನ್ಧತೃಣಂ ಗನ್ಧಕೋ ವಾ| ಆರ್ಕಂ ಪಯಃ ಅರ್ಕಕ್ಷೀರಮ್| ತದ್ವದಿತಿ ಪ್ರದೇಹಃ ಕುಷ್ಠಹರಃ | ಪ್ರಪುನ್ನಾಡ ಏಡಗಜಃ| ಹಯಮಾರಕಃ ಕರವೀರಃ; ತಸ್ಯ ತ್ವಗ್ ಗ್ರಾಹ್ಯಾ, ಮಧ್ಯಂ ಚ ಪೃಥಗ್ಭಾವೇನ ಗ್ರಾಹ್ಯಮ್| ತುಷೋದಕಂ ಸತುಷೈರ್ಯವೈಃ ಸನ್ಧಾನವಿಶೇಷಾತ್ ಕೃತಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಮ್| ಪಲಾಶಸ್ಯ ನಿರ್ದಾಹೇನ ಗೃಹೀತೋ ರಸಃ ಪಲಾಶನಿರ್ದಾಹರಸಃ; ಸ ಚ ಪಲಾಶಸ್ಯ ಪ್ರಧಾನಮೂಲೇ ಚ್ಛಿನ್ನೇಽಧಃ ಕುಮ್ಭಂ ದತ್ತ್ವೋಪರಿ ವೃಕ್ಷದಾಹಾದ್ಯೋ ಗಲತಿ ಸ್ವರಸಃ ಸ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಚತುರಙ್ಗುಲಃ ಸ್ವರ್ಣಹಾಲಿಃ| ಅಶ್ವಹನಃ ಕರವೀರಃ| ಚತುರಙ್ಗುಲಕಾಕಮಾಚ್ಯಶ್ವಹನಚ್ಛದೈರೇಕಃ ಪ್ರಯೋಗಃ, ದ್ವಿತ್ವೇ ಹ್ಯಸ್ಯ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಸಙ್ಖ್ಯಾ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾ ವಿರುಧ್ಯತೇ||೩-೧೭||

Adhikarana 3 (18-22) · Śloka 23

ಕೋಲಂ ಕುಲತ್ಥಾಃ ಸುರದಾರುರಾಸ್ನಾಮಾಷಾತಸೀತೈಲಫಲಾನಿ ಕುಷ್ಠಮ್| ವಚಾ ಶತಾಹ್ವಾ ಯವಚೂರ್ಣಮಮ್ಲಮುಷ್ಣಾನಿ ವಾತಾಮಯಿನಾಂ ಪ್ರದೇಹಃ||೧೮|| ಆನೂಪಮತ್ಸ್ಯಾಮಿಷವೇಸವಾರೈರುಷ್ಣೈಃ ಪ್ರದೇಹಃ ಪವನಾಪಹಃ ಸ್ಯಾತ್| ಸ್ನೇಹೈಶ್ಚತುರ್ಭಿರ್ದಶಮೂಲಮಿಶ್ರೈರ್ಗನ್ಧೌಷಧೈಶ್ಚಾನಿಲಹಃ ಪ್ರದೇಹಃ||೧೯|| ತಕ್ರೇಣ ಯುಕ್ತಂ ಯವಚೂರ್ಣಮುಷ್ಣಂ ಸಕ್ಷಾರಮರ್ತಿಂ ಜಠರೇ ನಿಹನ್ಯಾತ್| ಕುಷ್ಠಂ ಶತಾಹ್ವಾಂ ಸವಚಾಂ ಯವಾನಾಂ ಚೂರ್ಣಂ ಸತೈಲಾಮ್ಲಮುಶನ್ತಿ ವಾತೇ||೨೦|| ಉಭೇ ಶತಾಹ್ವೇ ಮಧುಕಂ ಮಧೂಕಂ ಬಲಾಂ ಪ್ರಿಯಾಲಂ ಚ ಕಶೇರುಕಂ ಚ| ಘೃತಂ ವಿದಾರೀಂ ಚ ಸಿತೋಪಲಾಂ ಚ ಕುರ್ಯಾತ್ ಪ್ರದೇಹಂ ಪವನೇ ಸರಕ್ತೇ||೨೧|| ರಾಸ್ನಾ ಗುಡೂಚೀ ಮಧುಕಂ ಬಲೇ ದ್ವೇ ಸಜೀವಕಂ ಸರ್ಷಭಕಂ ಪಯಶ್ಚ| ಘೃತಂ ಚ ಸಿದ್ಧಂ ಮಧುಶೇಷಯುಕ್ತಂ ರಕ್ತಾನಿಲಾರ್ತಿಂ ಪ್ರಣುದೇತ್ ಪ್ರದೇಹಃ||೨೨|| ವಾತೇ ಸರಕ್ತೇ ಸಘೃತಂ ಪ್ರದೇಹೋ ಗೋಧೂಮಚೂರ್ಣಂ ಛಗಲೀಪಯಶ್ಚ|೨೩|

ತೈಲಯೋನಿಫಲಾನ್ಯೇರಣ್ಡಫಲತಿಲಾದೀನಿ| ಅಮ್ಲಮಿತಿ ಕಾಞ್ಜಿಕಾದಿಯೋಗಾತ್| ಆನೂಪಾನಾಂ ಖಡ್ಗಾದೀನಾಂ ಮತ್ಸ್ಯಾನಾಂ ಚಾಮಿಷಂ ಮಾಂಸಮಾನೂಪಮತ್ಸ್ಯಾಮಿಷಮ್| ವೇಸವಾರಃ- “ನಿರಸ್ಥಿ ಪಿಶಿತಂ ಪಿಷ್ಟಂ ಸ್ವಿನ್ನಂ ಗುಡಘೃತಾನ್ವಿತಮ್| ಕೃಷ್ಣಾಮರಿಚಸಂಯುಕ್ತಂ ವೇಸವಾರ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ”| ಗನ್ಧಪ್ರಧಾನಾನ್ಯೌಷಧಾನಿ ಗನ್ಧೌಷಧಾನಿ, ತಾನಿ ಚಾಗುರ್ವಾದೀನಿ ಜ್ವರಾಧ್ಯಾಯೇ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯಾನಿ; ಗನ್ಧೌಷಧೈಶ್ಚ ಸಿದ್ಧೈರಿತಿ ಯೋಜನೀಯಂ; ತೇನ ದಶಮೂಲಗನ್ಧೌಷಧಾಭ್ಯಾಂ ಸ್ನೇಹಾಃ ಸಾಧನೀಯಾಃ (ಕಿಂವಾ ಗನ್ಧೌಷಧೈರ್ದಶಮೂಲಸಿದ್ಧೈಃ ಸ್ನೇಹಪೃಕ್ತೈರಯಂ ಪ್ರದೇಹಃ )| ಉಶನ್ತಿ ಕಥಯನ್ತಿ| ವಿದಾರೀ ವಿದಾರೀಕನ್ದಃ| ಸಿತೋಪಲಾ ಸಿತಶರ್ಕರಾ| ಮಧುಶೇಷಃ ಸಿಕ್ಥಕಮ್| ಸಿದ್ಧಮಿತಿ ಘೃತದುಗ್ಧಯುಕ್ತಂ ಸತ್ ಕಿಞ್ಚಿದೇವಾಗ್ನೌ ಸಾಧಿತಮ್||೧೮-೨೨||-

Adhikarana 4 (23-29) · Śloka 29

ನತೋತ್ಪಲಂ ಚನ್ದನಕುಷ್ಠಯುಕ್ತಂ ಶಿರೋರುಜಾಯಾಂ ಸಘೃತಂ ಪ್ರದೇಹಃ||೨೩|| ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಂ ಸುರದಾರು ಕುಷ್ಠಂ ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಮೇಲಾ ಕಮಲೋತ್ಪಲೇ ಚ| ಶಿರೋರುಜಾಯಾಂ ಸಘೃತಃ ಪ್ರದೇಹೋ ಲೋಹೈರಕಾಪದ್ಮಕಚೋರಕೈಶ್ಚ||೨೪|| ರಾಸ್ನಾ ಹರಿದ್ರೇ ನಲದಂ ಶತಾಹ್ವೇ ದ್ವೇ ದೇವದಾರೂಣಿ ಸಿತೋಪಲಾ ಚ| ಜೀವನ್ತಿಮೂಲಂ ಸಘೃತಂ ಸತೈಲಮಾಲೇಪನಂ ಪಾರ್ಶ್ವರುಜಾಸು ಕೋಷ್ಣಮ್||೨೫|| ಶೈವಾಲಪದ್ಮೋತ್ಪಲವೇತ್ರತುಙ್ಗಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಾಣ್ಯಮೃಣಾಲಲೋಧ್ರಮ್| ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಕಾಲೇಯಕಚನ್ದನಾನಿ ನಿರ್ವಾಪಣಃ ಸ್ಯಾತ್ ಸಘೃತಃ ಪ್ರದೇಹಃ||೨೬|| ಸಿತಾಲತಾವೇತಸಪದ್ಮಕಾನಿ ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಮೈನ್ದ್ರೀ ನಲಿನಾನಿ ದೂರ್ವಾ| ಯವಾಸಮೂಲಂ ಕುಶಕಾಶಯೋಶ್ಚ ನಿರ್ವಾಪಣಃ ಸ್ಯಾಜ್ಜಲಮೇರಕಾ ಚ||೨೭|| ಶೈಲೇಯಮೇಲಾಗುರುಣೀ ಸಕುಷ್ಠೇ ಚಣ್ಡಾ ನತಂ ತ್ವಕ್ ಸುರದಾರು ರಾಸ್ನಾ| ಶೀತಂ ನಿಹನ್ಯಾದಚಿರಾತ್ ಪ್ರದೇಹೋ ವಿಷಂ ಶಿರೀಷಸ್ತು ಸಸಿನ್ಧುವಾರಃ||೨೮|| ಶಿರೀಷಲಾಮಜ್ಜಕಹೇಮಲೋಧ್ರೈಸ್ತ್ವಗ್ದೋಷಸಂಸ್ವೇದಹರಃ ಪ್ರಘರ್ಷಃ| ಪತ್ರಾಮ್ಬುಲೋಧ್ರಾಭಯಚನ್ದನಾನಿ ಶರೀರದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಹರಃ ಪ್ರದೇಹಃ||೨೯||

ನತಂ ತಗರಪಾದಿಕಾ, ತದಭಾವೇ ಶೀಉಲೀಚೋಪ್ಪಡಕೋ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಃ ಪುಣ್ಡರೀಕಮ್| ಲೋಹಮ್ ಅಗುರು| ಏರಕಾ ಹೋಗ್ಗಲಃ| ಅಯಂ ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಾದಿಭಿಶ್ಚೋರಕೈಶ್ಚೇತ್ಯನ್ತ ಏಕಃ ಪ್ರಯೋಗಃ| ಚೋರಕಃ ಚೋರಪುಷ್ಪಿಕಾ ಸ್ವನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ನಲದಂ ಮಾಂಸೀ| ಶತಾಹ್ವೇ ಇತಿ ಶತಪುಷ್ಪಾಮಧುರಿಕೇ| ತುಙ್ಗಃ ಪುನ್ನಾಗಃ| ಅಮೃಣಾಲಮ್ ಉಶೀರಮ್| ಕಾಲೇಯಕಂ ಕಾಲಿಯಾಕಾಷ್ಠಮ್| ಲತಾ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ| ಐನ್ದ್ರೀ ಗೋರಕ್ಷಕರ್ಕಟೀ| ನಲಿನಂ ಕಮಲಮ್| ಯವಾಸಮೂಲಂ ದುರಾಲಭಾಮೂಲಮ್| ಕುಶಕಾಶಯೋಶ್ಚ ಮೂಲಮ್| ಅಯಂ ಸಿತಾದಿರೇರಕಾ ಚೇತ್ಯನ್ತ ಏಕೋ ಯೋಗಃ| ಜಲಂ ವಾಲಕಮ್| ಸಿನ್ಧುವಾರಃ ನಿರ್ಗುಣ್ಡೀ| ವಿಷಮಿತ್ಯಾದಿರಪರಃ ಪ್ರಯೋಗಃ| ಲಾಮಜ್ಜಕಮ್ ಉಶೀರಮ್| ಹೇಮ ನಾಗಕೇಶರಮ್| ಅಭಯಮ್ ಉಶೀರಮ್||೨೩-೨೯||

Adhikarana 5 (30) · Śloka 30

ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಃ- ಇಹಾತ್ರಿಜಃ ಸಿದ್ಧತಮಾನುವಾಚ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತಂ ಸಿದ್ಧಮಹರ್ಷಿಪೂಜ್ಯಃ| ಚೂರ್ಣಪ್ರದೇಹಾನ್ ವಿವಿಧಾಮಯಘ್ನಾನಾರಗ್ವಧೀಯೇ ಜಗತೋ ಹಿತಾರ್ಥಮ್||೩೦||

ಅಧ್ಯಾಯಾರ್ಥಸಙ್ಗ್ರಹಃ- ಇಹಾತ್ರಿಜ ಇತ್ಯಾದಿ| ಚೂರ್ಣಪ್ರದೇಹಾನಿತಿ ಪೂರ್ವವದ್ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್| ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತಮಿತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾಕರಣಂ ನ್ಯೂನಾಧಿಕಸಙ್ಖ್ಯಾ ದುರ್ಬೋಧನಿರಾಕರಣಾರ್ಥಮ್||೩೦||

Adhikarana puShpikA · Śloka 3

ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನೇ ಆರಗ್ವಧೀಯೋ ನಾಮ ತೃತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩||

ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರಥಮೇ ಭೇಷಜಚತುಷ್ಕೇ ಆರಗ್ವಧೀಯೋ ನಾಮ ತೃತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩||