9. khuḍḍākacatuṣpādō'dhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதஃ குட்டாகசதுஷ்பாதமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧|| இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||

ஸ்வஸ்தசதுஷ்காநந்தரஂ ஸ்வஸ்தாதுரயோருபயோரபி ஹிதத்வேந நிர்தேஶசதுஷ்கோऽபிதீயதே| ஸ்வஸ்தாதுரஹிதஂ வைத்யபேஷஜாதி நிர்திஶதீதி நிர்தேஶசதுஷ்கஃ, தத்ராபி ஸ்வஸ்தாதுரஹிதேஷு ப்ரதாநபூதசிகித்ஸாங்கவைத்யாதிபாதசதுஷ்டயாபிதாயகத்வேந குட்டாகசதுஷ்பாதோऽபிதீயதே| குட்டாகஶப்தோऽல்பவசநஃ; யதா- குட்டிகா கர்பாவக்ராந்திஃ, அல்பேத்யர்தஃ| வைத்யௌஷதபரிசாரகரோகிணஶ்சிகித்ஸாயாஶ்சத்வாரஃ பாதாஃ, சதுஷ்பாதஂ தஂ குட்டாகமபிதேயதயாऽதிகத்ய கதோऽத்யாயஃ குட்டாகசதுஷ்பாதஃ| அத்ரோத்பந்நஸ்ய து ப்ரத்யயஸ்ய “அத்யாயாநுவாகயோர்லுக் ச” (பா.அ.௫பா.௨ஸூ.௬௦) இதி லுக்| குட்டாகத்வஂ சாஸ்ய வக்ஷ்யமாணமஹாசதுஷ்பாதமபேக்ஷ்ய||௧-௨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

பிஷக்த்ரவ்யாண்யுபஸ்தாதா ரோகீ பாதசதுஷ்டயம்| குணவத் காரணஂ ஜ்ஞேயஂ விகாரவ்யுபஶாந்தயே||௩||

அத்ர பிஷகாதாவுக்தஃ ப்ரதாநத்வாத், வக்ஷ்யதி ஹி- “ப்ரதாநஂ பிஷகத்ர து” இதி; ததநு பேஷஜஂ, சிகித்ஸாயாஂ ப்ரதாநகாரணபூதத்வாத்; ததநு பரிசாரகஃ, பேஷஜப்ரயோகஸ்ய கல்கக்வாதாதிஸாத்யஸ்ய தததீநத்வாத்| யத்யப்யாதுராதிகரணமாரோக்யஂ பாதைஃ ஸம்பாத்யதே , ஸ ஏவ ச வைத்யாதீநாமுபகார்யஃ, உபகார்யஶ்ச ப்ரதாநஂ பவதி, ததாऽபீஹ வ்யாதிப்ரஶமே ஸாத்யே யதா வைத்யாதிபாதத்ரயஸ்ய வ்யாபாரோ ந ததாऽऽதுரஸ்யேத்யப்ராதாந்யவிவக்ஷயா பஶ்சாதுக்தஃ| பாதஶ்சதுர்தோ பாகஃ, ஶ்லோகாதிபாதவத்வைத்யாதிஷு பாதஸஞ்ஜ்ஞாகரணேநாந்யதரவைகல்யேநாபி சிகித்ஸா ந பவதீதி தர்ஶயதி| குணவதிதி வக்ஷ்யமாண-ஶ்ருதேபர்யவதாதத்வாதிகுணவத்| இஹ ச வைத்யாதயோ வ்யாப்ரியமாணா ஏவ விகாரப்ரஶமநே காரணஂ பவந்தி, யதஃ காரணத்வஂ கார்யே வ்யாபாரவதாமேவ பவதி; ததா ஹி- தேவதத்தஃ பாசக இத்யுக்தே துஷபுஸப்ரக்ஷேபாதிக்ரியயைவ பாகஂ கரோதீதி கம்யதே; ஏதேந யதுச்யதே- “சதுர்ணாஂ பிஷகாதீநாஂ” இத்யாதிநா ஶ்லோகேந வைத்யாதீநாஂ ப்ரவத்திஶ்சிகித்ஸா வ்யாதிப்ரஶமஹேதுரபிதாதவ்யா, இஹ து வைத்யாதய ஏவேதி பூர்வாபரவிரோதஃ; தந்ந பவதி, இஹ வைத்யாதிப்ரவத்தேர்வைத்யாதிக்ரஹணேநைவ க்ரஹணாத்| சதுர்ணாமித்யாதௌ ஶ்லோகே வைத்யாதீநாஂ தர்மிணாஂ தர்மரூபாயாஶ்ச ப்ரவத்தேர்பேதஂ புரஸ்கத்ய சிகித்ஸாயாஃ க்ரியாரூபாயாஃ கதநம்| ஏதே வைத்யாதயோ விகாரஶமநே காரணமேவேதி நியமஃ, ந புநரேதைரேவ விகாரப்ரஶமநமிதி நியமஃ, யதோ வைத்யாதீந் ப்ரத்யாக்யாயாபி ரோகஶாந்திர்பவதி; வக்ஷ்யதி ஹி மஹாசதுஷ்பாதே- “யே ஹ்யாதுராஃ கேவலாத்பேஷஜாததே ஸமுத்திஷ்டந்தே” (ஸூ.அ.௧௦) இத்யாதிநா||௩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

விகாரோ தாதுவைஷம்யஂ, ஸாம்யஂ ப்ரகதிருச்யதே| ஸுகஸஞ்ஜ்ஞகமாரோக்யஂ, விகாரோ துஃகமேவ ச||௪||

அத்ர விகாரவ்யுபஶாந்தய இத்யுக்தஂ, தேந விகாரஸ்வரூபஜ்ஞாநார்தமாஹ- விகாரோ தாதுவைஷம்யமித்யாதி| தாதவோ வாதாதயோ ரஸாதயஶ்ச ததா ரஜஃப்ரபதயஶ்ச, தேஷாஂ வைஷம்யஂ வ்யவஹ்ரியமாணஸ்வாஸ்த்யஹேதோஃ ஸ்வமாநாந்ந்யூநத்வமதிகத்வஂ வா| ஸாம்யஂ தாதுஸாம்யஂ; ப்ரகதிஃ ஆரோக்யம்| உச்யதேக்ரஹணாத்வைத்யகஸித்தாந்தே ஹீயஂ ப்ரகதிவிகாரவ்யவஸ்தா, அந்யதர்ஶநஸித்தாந்தபரிக்ரஹே து விகாரஃ ஷோடஶகஃ, ப்ரகதிர்குணாநாஂ ஸாம்யாவஸ்தா பவதீதி தர்ஶயதி| நநு, ராத்ரிதிநபோஜநாநாஂ தாஸு தாஸ்வவஸ்தாஸு ஶ்லேஷ்மப்ரகோபாதிநா நித்யஂ தாதுவைஷம்யமஸ்தி, தத்குதோ தாதுஸாம்யமித்யாஹ- ஸுகஸஞ்ஜ்ஞகமித்யாதி| ஸுகஹேதுஃ ஸுகம், ஏவஂ துஃகஹேதுர்துஃகஂ; யதோ ந துஃகஂ வ்யாதிஃ, ததா ஹி ஸதி ந ஜ்வராதீநாஂ வ்யாதித்வஂ ஸ்யாத்; அத ஏவ ஸுஶ்ருதேऽப்யுக்தஂ- “தத்து ஸப்தவிதே வ்யாதாவுபநிபததி” (ஸு.ஸூ. அ.௨௪) இதி; ஸஞ்ஜ்ஞகக்ரஹணாத் பரமார்ததோऽஸுகமபி லோகே ஸுகமிதி யத் வ்யவஹ்ரியதே, ததிஹ கஹ்யத இதி தர்ஶயதி; தேந, திவாராத்ரிபோஜநாவஸ்தாதிஜநிதஂ தாதுவைஷம்யமுத்வேஜகவிகாராகர்தத்வேந ஸுகமிதி வ்யவஹ்ரியதே, தேந யோ ஹ்யல்பஃ ஸ நாஸ்த்யேவேதி கத்வாऽல்பேऽபி தாதுவைஷம்யே தாதுஸாம்யவ்யவஹாரஃ ஸித்தோ பவதி; ததா ஸஞ்ஜ்ஞகக்ரஹணேந லௌகிகஸுகஂ ந பரமார்ததஃ ஸுகமிதி தர்ஶயதி, யதோ வக்ஷ்யதி “ஸர்வஂ காரணவத்துஃகஂ” (ஶா. அ.௧) இத்யாதி; ‘ஏவ ச’ க்ரஹணேந துஃகஂ பரமார்ததோऽபி துஃகமேவேதி தர்ஶயதி, ந ஸுகமிவ வ்யவஹாரமாத்ரேண| அத்ர ச தாதுவைஷம்யேண காரணேநோபசாராத்தத்கார்யஜ்வராதயோऽபிதீயந்தே, யதோ தாதுவைஷம்யஜோ ஹி விகாரோ ந தாதுவைஷம்யமாத்ரஂ, யத்வக்ஷ்யதி- “ஸ்வதாதுவைஷம்யநிமித்தஜா யே விகாரஸங்கா பஹவஃ ஶரீரே” (ஸூ. அ.௧௯) இத்யாதி, ததா “விகதிமாபந்நா நாநாவிதைர்விகாரைஃ ஶரீரமுபதபந்தி” (வி. அ.௧) இத்யாதி, ததா ஸுஶ்ருதேऽப்யுக்தஂ- “வாதபித்தகபஶோணிதஸந்நிபாதவைஷம்யநிமித்தாஃ ” (ஸூ.அ.௧) இதி| அத்ர பக்ஷே தாதுவைஷம்யஜஶ்சேத்விகாரஸ்ததா ஜநிதவிகாரஂ தாதுவைஷம்யஂ க்வ ப்ரவிஶது; கிஂ விகாரே, உத ஆரோக்யே? ந தாவதாரோக்யே, யதஃ “இத்யுக்தஂ காரணஂ கார்யஂ தாதுஸாம்யமிஹோச்யதே| தாதுஸாம்யக்ரியா சோக்தா தந்த்ரஸ்யாஸ்ய ப்ரயோஜநம்” (ஸூ. அ.௧) இத்யநேந க்ரந்தேநாரோக்யஂ தாதுஸாம்யமித்யுக்தஂ; ந ச ரோகே ப்ரவிஶதி, ரோகஹேதுத்வேநைவ கதிதத்வாத்; அத மதஂ தாதுவைஷம்யஂ பவதி, விகாரோ ந பவதீதி; ஏஷா தஶா நாஸ்த்யேவ; யதோऽவஶ்யஂ ப்ரமாணாதிகோ தோஷஃ ஸ்வலிங்காதிகோ பவதி, க்ஷீணோ வா க்ஷீணஸ்வலக்ஷண இதி; இஹ தர்ஹி தாதுவைஷம்யமேவ விகாரோऽஸ்து, ஏவமயஂ க்ரந்தோऽபி முக்யோ பவதி; தாதுவைஷம்யஜவிகாரப்ரதிபாதகஸ்து க்ரந்த ஆவிஷ்கததமஜ்வராதிப்ரதிபாதகத்வேந வ்யவஸ்தாப்யதாஂ, தேந தாதுவைஷம்யஂ ச தாதுவைஷம்யஜாஶ்ச ஜ்வராதயோ விகாரா பவந்தி; தாதுவைஷம்யஜாதேஷ்வபி ஹி ஜ்வராதிஷு தாதுவைஷம்யரூபதாऽஸ்த்யேவ; கிஞ்ச ஸ்வமாநக்ஷீணா தோஷாஃ கிஞ்சித்விகாரஂ ந ஜநயந்தி, க்ஷீணலக்ஷணஂ வைஷம்யமேவ பரஂ யாந்தி; வசநஂ ஹி- “க்ஷீணா ஜஹதி லிங்கஂ ஸ்வஂ ஸமாஃ ஸ்வஂ கர்ம குர்வதே” (ஸூ.அ.௭) இதி; நாத்ர தாதுவைஷம்யமாத்ரஂ விகார இதி ப்ருவதாமயஂ பந்தாஃ; யே து தாதுவைஷம்யஜோ விகார இதி வ்யவஸ்திதாஃ, தே த்வஜநிதவ்யபதேஶ்யவிகாரஂ தாதுவைஷம்யஂ ராத்ரிதிநாவஸ்தாதிகததாதுவைஷம்யவதல்பத்வேநாவ்யபதேஶ்யதயா தாதுஸாம்ய ஏவ ப்ரக்ஷிபந்தீதி; திலகாலகமஷகப்ரபதீநாஂ து தாதுவைஷம்யஜத்வேநேஹ சரகே ரோகத்வஂ ஸுவ்யக்தமேவ, துஃகஹேதுத்வஂ ச தேஷாஂ ஜ்ஞாதாநாஂ மநோதுஃககர்தத்வேந||௪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

சதுர்ணாஂ பிஷகாதீநாஂ ஶஸ்தாநாஂ தாதுவைகதே| ப்ரவத்திர்தாதுஸாம்யார்தா சிகித்ஸேத்யபிதீயதே||௫||

விகாரலக்ஷணாநந்தரஂ விகாரப்ரஶமஹேதோஶ்சிகித்ஸாயா லக்ஷணமாஹ- சதுர்ணாமித்யாதி| சதுர்ணாமிதி பதஂ வைத்யாதீநாஂ மிலிதாநாமேவ க்ராஹகம்| ஶஸ்தாநாமிதி வக்ஷ்யமாணஶ்ருதே பர்யவதாதத்வமித்யாதிகுணயோகேந ப்ரஶஸ்தாநாம்| தாதுவைகதே ரோகே சிகித்ஸாதிகரணபூதே| தாதுஸாம்யார்தா ஆரோக்யகரணார்தேத்யர்தஃ| தாதுவைகத இதி பதஂ ஸ்பஷ்டார்தஂ, யேந தாதுஸாம்யார்தா ப்ரவத்திர்தாதுவைகதே ஏவ வைத்யாதீநாஂ பவதி| ப்ரவத்திர்வைத்யஸ்ய இதஂ கர்தவ்யமிதஂ ந கர்தவ்யமித்யாதிகோபதேஶரூபா, த்ரவ்யஸ்ய தூபயோகே ஸதி ஸ்வகார்யாரம்பரூபா, பரிசாரகப்ரவத்திர்பேஷஜஸஂஸ்கரணாதுரபரிசர்யாதிரூபா, ஆதுரப்ரவத்திர்வைத்யோக்தாநுஷ்டாநவ்யாதிஸ்வரூபகதநாதிகா||௫||

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

ஶ்ருதே பர்யவதாதத்வஂ பஹுஶோ தஷ்டகர்மதா| தாக்ஷ்யஂ ஶௌசமிதி ஜ்ஞேயஂ வைத்யே குணசதுஷ்டயம்||௬||

பூர்வஸூத்ரிதவைத்யகுணாந் தர்ஶயதி- ஶ்ருத இத்யாதி| ஶ்ருதமாதௌ ஶ்ரேஷ்டவைத்யகுணத்வாத், ஏவமந்யத்ராபி வ்யாக்யேயம்| பர்யவதாதத்வஂ விஶுத்தஜ்ஞாநவத்த்வஂ குருஶாஸ்த்ரஸேவநாதிநா| ஶௌசமதஷ்டத்வாரோபகாரகம்| ஜிதஹஸ்தத்வாதயோऽபரேऽபி வைத்யகுணா அத்ரைவ குணசதுஷ்டயேऽந்தர்பாவநீயாஃ||௬||

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

பஹுதா தத்ரயோக்யத்வமநேகவிதகல்பநா| ஸம்பச்சேதி சதுஷ்கோऽயஂ த்ரவ்யாணாஂ குண உச்யதே||௭||

பஹுதா பேஷஜகுணஃ, அல்பஂ ஹி பேஷஜஂ குணவதப்யவித்யமாநமிவ, அஸாதகத்வாத்| தத்ர ப்ரதிகர்தவ்யே வ்யாதௌ யோக்யத்வஂ தத்ரயோக்யத்வம்| அநேகவிதகல்பநா நாநாப்ரகாரஸ்வரஸாத்யுபயுக்தகல்பநாயோக்யத்வமித்யர்தஃ; யதஃ ப்ராணிநஃ கேசித் ஸ்வரஸத்விஷஃ, கேசித் கல்கத்விஷ ஏவமாதி; ஏவஂ வ்யாதிஸ்வபாவாதபி காசித் கல்பநா ஹிதா பவதி, யதா- ஜ்வரே கஷாய இத்யாதி; தேநாநேககல்பநாயோக்யத்வாத்யத்யத்ர யுஜ்யதே தத்தத்ர க்ரியதே| ஸம்பதிதி க்ரிமிஸலிலாத்யநுபஹதத்வேந ரஸாதிஸம்பத்||௭||

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

உபசாரஜ்ஞதா தாக்ஷ்யமநுராகஶ்ச பர்தரி| ஶௌசஂ சேதி சதுஷ்கோऽயஂ குணஃ பரிசரே ஜநே||௮||

உபசாரஜ்ஞதா யூஷரஸாதிகரணஸஂவாஹநஸ்வாபநாதிஜ்ஞதா||௮||

Adhikarana 8 (9) · Śloka 9

ஸ்மதிர்நிர்தேஶகாரித்வமபீருத்வமதாபி ச| ஜ்ஞாபகத்வஂ ச ரோகாணாமாதுரஸ்ய குணாஃ ஸ்மதாஃ||௯||

நிர்தேஶகாரித்வஂ வைத்யோபதிஷ்டார்தகர்தத்வம்| அபீருத்வஂ குணஃ, பீருத்வஸ்ய ரோககர்தத்வாத்; யதுக்தஂ- “விஷாதோ ரோகவர்தநாநாஂ” (ஸூ.அ.௨௫) இதி| அதாபி சேதிஶப்தேந க்வசித்பீருத்வமப்யஸ்மதிரபி குணோ பவதீதி தர்ஶயதி; யதோந்மாதே “ஸர்பேணோத்தததஂஷ்ட்ரேண” இத்யாதிநா த்ராஸநமுக்தஂ சிகித்ஸாயாஂ, தத்ர யத்யப்யபீருஃ ஸ்யாத்ரோகீ ததா சிகித்ஸா ந பலதி; அஸ்மதிஸ்து ஜ்வரவேகாகமநகாலாஸ்மரணேऽபிப்ரேதா, யதுக்தஂ- “ஜ்வரவேகஂ ச காலஂ ச சிந்தயஞ்ஜ்வர்யதே து யஃ| தஸ்யேஷ்டைஶ்ச விசித்ரைஶ்ச ப்ரயோகைர்நாஶயேத் ஸ்மதிம்” (சி.அ.௩) இதி||௯||

Adhikarana 9 (10) · Śloka 10

காரணஂ ஷோடஶகுணஂ ஸித்தௌ பாதசதுஷ்டயம்| விஜ்ஞாதா ஶாஸிதா யோக்தா ப்ரதாநஂ பிஷகத்ர து||௧௦||

ஏவஂ வைத்யாதீநாஂ சதுர்ணாமபி காரணத்வே ஸித்தே வைத்யஸ்ய ப்ராதாந்யஂ தர்ஶயதி- காரணமித்யாதி| விஜ்ஞாதா ஔஷதஸ்ய| ஶாஸிதா பரிசாரகஸ்ய- ஏவஂ குர்வேவஂ மா குர்விதி| யோக்தா ஆதுரஸ்ய| ஏதேந வைத்யபராதீநா பேஷஜாதீநாஂ ப்ரவத்திஃ, வைத்யஸ்து ஸ்வதந்த்ரஃ, ததஶ்ச வைத்யஃ ப்ரதாநமிதி வாக்யார்தஃ||௧௦||

Adhikarana 10 (11-12) · Śloka 12

பக்தௌ ஹி காரணஂ பக்துர்யதா பாத்ரேந்தநாநலாஃ| விஜேதுர்விஜயே பூமிஶ்சமூஃ ப்ரஹரணாநி ச||௧௧|| ஆதுராத்யாஸ்ததா ஸித்தௌ பாதாஃ காரணஸஞ்ஜ்ஞிதாஃ| வைத்யஸ்யாதஶ்சிகித்ஸாயாஂ ப்ரதாநஂ காரணஂ பிஷக்||௧௨||

ஏததேவாப்யர்ஹிதத்வாத்தஷ்டாந்தத்வயேந தர்ஶயதி- பக்தாவித்யாதி| பக்தௌ பாகே கர்தவ்யே, பாத்ரஸ்தாநீய ஆதுரஃ, பரிசாரக இந்தநரூபஃ, அநலோ பேஷஜரூபஃ| காரணமிதி உபகரணம்| பூமிஃ யுத்தாநுகுணோ தேஶஃ| அத்ராபி பூர்வவதேவாதுராதிஸ்தாநீயத்வஂ பூம்யாதீநாம்||௧௧-௧௨||

Adhikarana 11 (13) · Śloka 13

மத்தண்டசக்ரஸூத்ராத்யாஃ கும்பகாராததே யதா| நாவஹந்தி குணஂ வைத்யாததே பாதத்ரயஂ ததா||௧௩||

ஸம்ப்ரதி வ்யதிரேகதஷ்டாந்தேந வைத்யப்ராதாந்யஂ தர்ஶயதி- மத்தண்டேத்யாதிநா| நாவஹந்தி ந நிஷ்பாதயந்தி| குணஂ ஸாத்யமித்யர்தஃ||௧௩||

Adhikarana 12 (14) · Śloka 15

கந்தர்வபுரவந்நாஶஂ யத்விகாராஃ ஸுதாருணாஃ| யாந்தி யச்சேதரே வத்திமாஶூபாயப்ரதீக்ஷிணஃ||௧௪|| ஸதி பாதத்ரயே ஜ்ஞாஜ்ஞௌ பிஷஜாவத்ர காரணம்|௧௫|

அந்வயேந வ்யதிரேகேண ச பதக்தஷ்டாந்தஂ தர்ஶயித்வா கௌஶலேநைகத்ரைவ தஷ்டாந்தே கந்தர்வபுரேத்யாதிநாऽந்வயே குணஂ வ்யதிரேகே ச தோஷஂ தர்ஶயதி| ஏகத்ரபக்ஷே நாஶமாஶு யாந்தீதி ஸம்பந்தஃ, இதரே அபரேऽநபிஜ்ஞவைத்யோபக்ராந்தா கந்தர்வபுரவதாஶு வத்திஂ யாந்தீதி ஸம்பந்தஃ| உபாயப்ரதீக்ஷிண இதி வத்தௌ ஶாந்தௌ ச| ஆஶு விகாரஶாந்தௌ ஜ்ஞோ பிஷக்காரணம், ஆஶுவத்தௌ சாஜ்ஞஃ||௧௪||-

Adhikarana 13 (15-16) · Śloka 16

வரமாத்மா ஹுதோऽஜ்ஞேந ந சிகித்ஸா ப்ரவர்திதா||௧௫|| பாணிசாராத்யதாऽசக்ஷுரஜ்ஞாநாத்பீதபீதவத்| நௌர்மாருதவஶேவாஜ்ஞோ பிஷக் சரதி கர்மஸு||௧௬||

அஜ்ஞவைத்யஸ்ய சிகித்ஸாப்ரவத்திஂ நிஷேதயதி- வரமித்யாதி| ந வரம் அநுசிதமேவ| ப்ரவர்திதேதிபாஷயா அஜ்ஞவைத்யேந பலாத் கதேதி தர்ஶயதி| பாணிசாராத் ஹஸ்தபராமர்ஶாத்| கர்மஸு சிகித்ஸாஸு||௧௫-௧௬||

Adhikarana 14 (17) · Śloka 17

யதச்சயா ஸமாபந்நமுத்தார்ய நியதாயுஷம்| பிஷங்மாநீ நிஹந்த்யாஶு ஶதாந்யநியதாயுஷாம்||௧௭||

யதச்சயேதி வைத்யஸம்யக்ஜ்ஞாநபூர்வகப்ரவத்திஂ விநா கர்மவஶாதித்யர்தஃ| ஸமாபந்நஂ ஸம்யகுபக்ராந்தம்| நியதாயுஷமித்யநேநாயுர்பலேநைவ வ்யாதிமுத்தீர்யமாணமித்யர்தஃ | ஆத்மாநமபிஷஜஂ பிஷக்த்வேந மந்யத இதி பிஷங்மாநீ| அநியதாயுஷாமிதி யத்ராயுஃகாரணஂ பலவத் கர்ம நாஸ்தி, தத்ர புருஷகாராபராதேந வைத்யதோஷாந்மரணஂ பவதீதி தர்ஶயதி||௧௭||

Adhikarana 15 (18) · Śloka 18

தஸ்மாச்சாஸ்த்ரேऽர்தவிஜ்ஞாநே ப்ரவத்தௌ கர்மதர்ஶநே| பிஷக் சதுஷ்டயே யுக்தஃ ப்ராணாபிஸர உச்யதே||௧௮||

ஶாஸ்த்ரே ஶாஸ்த்ராவதாரணே | அர்தவிஜ்ஞாநே ஶாஸ்த்ரார்தாவபோதே| ப்ரவத்தௌ ஸ்வயஂ கர்மகரணே| யுக்த உத்யுக்த உத்யோகநிஷ்பாதிதகுணப்ரகர்ஷ இதி யாவத்| ப்ராணாந் கச்சதோ வ்யாவர்தயதீதி ப்ராணாபிஸரஃ||௧௮||

Adhikarana 16 (19-23) · Śloka 23

ஹேதௌ லிங்கே ப்ரஶமநே ரோகாணாமபுநர்பவே| ஜ்ஞாநஂ சதுர்விதஂ யஸ்ய ஸ ராஜார்ஹோ பிஷக்தமஃ||௧௯|| ஶஸ்த்ரஂ ஶாஸ்த்ராணி ஸலிலஂ குணதோஷப்ரவத்தயே| பாத்ராபேக்ஷீண்யதஃ ப்ரஜ்ஞாஂ சிகித்ஸார்தஂ விஶோதயேத்||௨௦|| வித்யா விதர்கோ விஜ்ஞாநஂ ஸ்மதிஸ்தத்பரதா க்ரியா| யஸ்யைதே ஷட்குணாஸ்தஸ்ய ந ஸாத்யமதிவர்ததே||௨௧|| வித்யா மதிஃ கர்மதஷ்டிரப்யாஸஃ ஸித்திராஶ்ரயஃ| வைத்யஶப்தாபிநிஷ்பத்தாவலமேகைகமப்யதஃ||௨௨|| யஸ்ய த்வேதே குணாஃ ஸர்வே ஸந்தி வித்யாதயஃ ஶுபாஃ| ஸ வைத்யஶப்தஂ ஸத்பூதமர்ஹந் ப்ராணிஸுகப்ரதஃ||௨௩||

பாத்ராபேக்ஷீணீதி குணவதி பாத்ரே ஸகுணாநி, தோஷவதி பாத்ரே தோஷவந்தி பவந்தீத்யர்தஃ| விஶோதயேத் ஸத்குருஸச்சாஸ்த்ரஸேவாதிபிரித்யர்தஃ| வித்யா வைத்யகஶாஸ்த்ரஜ்ஞாநம்| விதர்கஃ ஶாஸ்த்ரமூல ஊஹாபோஹஃ| விஜ்ஞாநஂ ஶாஸ்த்ராந்தரஜ்ஞாநஂ; கிஂவா ஸஹஜஂ விஶுத்தஂ ஜ்ஞாநம்| தத்பரதேஹ வ்யாதிசிகித்ஸாயாஂ ப்ரயத்நாதிஶயத்வம்| க்ரியா புநஃ புநஶ்சிகித்ஸாகரணம்| மதிஃ ஸஹஜவிஶுத்தமதிஃ| அப்யாஸஃ கர்மாப்யாஸஃ| ஸித்திஃ ப்ராயஶோ வ்யாதிப்ரஶமகத்வம்| ஆஶ்ரயஃ ஸத்குர்வாஶ்ரய இத்யர்தஃ| வைத்யஶப்தாபிநிஷ்பத்தாவித்யநேந பாரமார்திகவைத்யத்வநிஷ்பத்தாவிதி தர்ஶயதி| ஏத இத்யநேநைவ லப்தேऽபி வித்யாதய இதி வசநஂ பூர்வோக்தகுணவ்யுதாஸார்தஂ, தத்வ்யுதாஸஶ்ச வித்யாதிஷ்வேவாந்தர்பாவநீயஃ; ஏதச்ச ப்ரபந்தேந பதக் பதக்குணகதநஂ வைத்யஸ்ய குணோத்பாதநே யத்நாதிஶயஂ காரயிதுஂ ததா த்ரவ்யாதிப்யஃ பாதேப்யோ வைத்யஸ்யைவ ப்ரதாநதோபதர்ஶநார்தஂ; வைத்யோ ஹி பாதத்ரயஂ விகுணமபி கல்பநயா ஶிக்ஷயா மந்த்ரணேந ச ஸம்பாத்ய சிகித்ஸிதுஂ பாரயதி, நது குணவத்வைத்யஂ விநா த்ரவ்யாதயஃ பாதா குணவந்தோऽபி க்ஷமாஃ||௧௯-௨௩||

Adhikarana 17 (24-25) · Śloka 25

ஶாஸ்த்ரஂ ஜ்யோதிஃ ப்ரகாஶார்தஂ தர்ஶநஂ புத்திராத்மநஃ| தாப்யாஂ பிஷக் ஸுயுக்தாப்யாஂ சிகித்ஸந்நாபராத்யதி||௨௪|| சிகித்ஸிதே த்ரயஃ பாதா யஸ்மாத்வைத்யவ்யபாஶ்ரயஃ| தஸ்மாத் ப்ரயத்நமாதிஷ்டேத்பிஷக் ஸ்வகுணஸம்பதி||௨௫||

ஶாஸ்த்ரஶப்தேந ஶாஸ்த்ராப்யாஸகதா மதிஃ, ஸா ஹி ஜ்யோதிஃ பாஹ்யாலோக இவ, ப்ரகாஶார்தஂ வஸ்தூநாஂ க்ரஹணயோக்யதாஂ கர்துமித்யர்தஃ| தர்ஶநமிவ தர்ஶநஂ சக்ஷுரிவேத்யர்தஃ| யத்யபி புத்திராத்மந ஏவ பவதி, ததாऽப்யாத்மந இத்யநேந ஸஹஜாஂ புத்திஂ தர்ஶயதி, யதஃ ஸஹஜாஂ புத்திஂ விநா ஶாஸ்த்ரஜா புத்திர்யா வைநாயகீத்யபிதீயதே, ஸா ந ஸம்யக்சிகித்ஸாஸமர்தா பவதீதி| தாப்யாமிதி ஸஹஜவிஶுத்தபுத்திஶாஸ்த்ராப்யாஂ ஸஹஜவைநாயகபுத்திப்யாம்||௨௪-௨௫||

Adhikarana 18 (26) · Śloka 26

மைத்ரீ காருண்யமார்தேஷு ஶக்யே ப்ரீதிருபேக்ஷணம்| ப்ரகதிஸ்தேஷு பூதேஷு வைத்யவத்திஶ்சதுர்விதேதி||௨௬||

வைத்யேந ச யாதஶ்யா புத்த்யா வ்யவஹர்தவ்யஂ, தாஂ தர்ஶயதி- மைத்ரீத்யாதி| மைத்ரீ பூர்வமேவ வ்யாகதா| ஆர்தேஷு ஆர்தியுக்தேஷு| காருண்யஂ பரதுஃகப்ரஹாணேச்சா| ஶக்யே ஸாதயிதுஂ ஶக்யே, ஸாத்யவ்யாதிகஹீத இதி யாவத்| ப்ரகதிரிஹ மரணஂ, ப்ரகதிருச்யதே ஸ்வபாவஃ; ததா- “இதமஸ்மாந்முஹூர்தாத்....ஸ்வபாவமாபத்ஸ்யதே” (ஸூ.அ.௩௦), மரணமித்யர்தஃ; மரணஸமீபகதத்வாதுச்யதே “ப்ரகதிஸ்தே” இதி| தஸ்மிந்நுபேக்ஷா கர்தவ்யா; ந தத்ர பேஷஜதாநாதி கர்தவ்யஂ, யஶோஹாந்யாதிபயாத்||௨௬||

Adhikarana 19 (27-28) · Śloka 28

தத்ர ஶ்லோகௌ- பிஷக்ஜிதஂ சதுஷ்பாதஂ பாதஃ பாதஶ்சதுர்குணஃ| பிஷக் ப்ரதாநஂ பாதேப்யோ யஸ்மாத்வைத்யஸ்து யத்குணஃ||௨௭|| ஜ்ஞாநாநி புத்திர்ப்ராஹ்மீ ச பிஷஜாஂ யா சதுர்விதா| ஸர்வமேதச்சதுஷ்பாதே குட்டாகே ஸம்ப்ரகாஶிதமிதி||௨௮||

ஸங்க்ரஹே ப்ராஹ்மீ புத்திஃ சதுர்விதா மைத்ரீகாருண்யாதிகா||௨௭-௨௮||

Adhikarana puShpikA · Śloka 9

இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதே ஶ்லோகஸ்தாநே குட்டாகசதுஷ்பாதோ நாம நவமோऽத்யாயஃ||௯||

இதி ஶ்ரீசக்ரபாணிதத்தவிரசிதாயாஂ சரகதாத்பர்யடீகாயாமாயுர்வேததீபிகாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ததீயே நிர்தேஶசதுஷ்கே குட்டாகசதுஷ்பாதோ நாம நவமோऽத்யாயஃ||௯||