Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ಮಹಾಚತುಷ್ಪಾದಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
अथातो महाचतुष्पादमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ಪೂರ್ವಾಧ್ಯಾಯೇ ವೈದ್ಯಾದಯೋ ವ್ಯಾಧಿಪ್ರಶಮಕಾರಣಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ, ತದಿಹಾಕ್ಷಿಪ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪ್ಯತ ಇತ್ಯನನ್ತರಂ ಮಹಾಚತುಷ್ಪಾದೋಽಭಿಧೀಯತೇ| ಮಹತ್ತ್ವಂ ಚಾಸ್ಯ ಪೂರ್ವಾಧ್ಯಾಯಾಪೇಕ್ಷಯಾ, ಬಹುಗ್ರನ್ಥತ್ವೇನ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಸಿದ್ಧಾನ್ತರೂಪಬಹುಪ್ರಮೇಯಾಭಿಧಾಯಕತ್ವೇನ ಚ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಚತುಷ್ಪಾದಂ ಷೋಡಶಕಲಂ ಭೇಷಜಮಿತಿ ಭಿಷಜೋ ಭಾಷನ್ತೇ, ಯದುಕ್ತಂ ಪೂರ್ವಾಧ್ಯಾಯೇ ಷೋಡಶಗುಣಮಿತಿ, ತದ್ಭೇಷಜಂ ಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತಮಲಮಾರೋಗ್ಯಾಯೇತಿ ಭಗವಾನ್ ಪುನರ್ವಸುರಾತ್ರೇಯಃ||೩||
चतुष्पादं षोडशकलं भेषजमिति भिषजो भाषन्ते, यदुक्तं पूर्वाध्याये षोडशगुणमिति, तद्भेषजं युक्तियुक्तमलमारोग्यायेति भगवान् पुनर्वसुरात्रेयः||३||
🔊 Audio coming soon
ಷೋಡಶಕಲಂ ಷೋಡಶಗುಣಂ, ಕಲಾಶಬ್ದೋ ಗುಣವಚನಃ| ಭಿಷಜೋ ಭಾಷನ್ತ ಇತಿ ಬ್ರುವತೇ| ಪ್ರಕೃತೇಽರ್ಥೇ ಶಾಸ್ತ್ರಾನ್ತರಸಮ್ಮತಿಂ ದರ್ಶಯತಿ- ಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತಮಿತಿ| ಯುನಕ್ತೀತಿ ಯುಕ್ತಿಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿರುಚ್ಯತೇ; ಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತಂ ಪ್ರವೃತ್ತಿಮದಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಪ್ರವೃತ್ತಿಶ್ಚ ವೈದ್ಯಾದೀನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾರೂಪಾ ಪೂರ್ವಾಧ್ಯಾಯೇ ವ್ಯಾಕೃತಾ| ಅಲಂ ಸಮರ್ಥಮ್| ಇತಿ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯೋ ‘ಬ್ರೂತೇ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ನೇತಿ ಮೈತ್ರೇಯಃ, ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಹ್ಯಾತುರಾಃ ಕೇಚಿದುಪಕರಣವನ್ತಶ್ಚ ಪರಿಚಾರಕಸಮ್ಪನ್ನಾಶ್ಚಾತ್ಮವನ್ತಶ್ಚ ಕುಶಲೈಶ್ಚ ಭಿಷಗ್ಭಿರನುಷ್ಠಿತಾಃ ಸಮುತ್ತಿಷ್ಠಮಾನಾಃ, ತಥಾಯುಕ್ತಾಶ್ಚಾಪರೇ ಮ್ರಿಯಮಾಣಾಃ; ತಸ್ಮಾದ್ಭೇಷಜಮಕಿಞ್ಚಿತ್ಕರಂ ಭವತಿ, ತದ್ಯಥಾ- ಶ್ವಭ್ರೇ ಸರಸಿ ಚ ಪ್ರಸಿಕ್ತಮಲ್ಪಮುದಕಂ, ನದ್ಯಾಂ ವಾ ಸ್ಯನ್ದಮಾನಾಯಾಂ ಪಾಂಸುಧಾನೇ ವಾ ಪಾಂಸುಮುಷ್ಟಿಃ ಪ್ರಕೀರ್ಣ ಇತಿ; ತಥಾಽಪರೇ ದೃಶ್ಯನ್ತೇಽನುಪಕರಣಾಶ್ಚಾಪರಿಚಾರಕಾಶ್ಚಾನಾತ್ಮವನ್ತಶ್ಚಾಕುಶಲೈಶ್ಚ ಭಿಷಗ್ಭಿರನುಷ್ಠಿತಾಃ ಸಮುತ್ತಿಷ್ಠಮಾನಾಃ, ತಥಾಯುಕ್ತಾ ಮ್ರಿಯಮಾಣಾಶ್ಚಾಪರೇ| ಯತಶ್ಚ ಪ್ರತಿಕುರ್ವನ್ ಸಿಧ್ಯತಿ, ಪ್ರತಿಕುರ್ವನ್ ಮ್ರಿಯತೇ; ಅಪ್ರತಿಕುರ್ವನ್ ಸಿಧ್ಯತಿ, ಅಪ್ರತಿಕುರ್ವನ್ ಮ್ರಿಯತೇ; ತತಶ್ಚಿನ್ತ್ಯತೇ ಭೇಷಜಮಭೇಷಜೇನಾವಿಶಿಷ್ಟಮಿತಿ ||೪||
नेति मैत्रेयः, किं कारणं? दृश्यन्ते ह्यातुराः केचिदुपकरणवन्तश्च परिचारकसम्पन्नाश्चात्मवन्तश्च कुशलैश्च भिषग्भिरनुष्ठिताः समुत्तिष्ठमानाः, तथायुक्ताश्चापरे म्रियमाणाः; तस्माद्भेषजमकिञ्चित्करं भवति, तद्यथा- श्वभ्रे सरसि च प्रसिक्तमल्पमुदकं, नद्यां वा स्यन्दमानायां पांसुधाने वा पांसुमुष्टिः प्रकीर्ण इति; तथाऽपरे दृश्यन्तेऽनुपकरणाश्चापरिचारकाश्चानात्मवन्तश्चाकुशलैश्च भिषग्भिरनुष्ठिताः समुत्तिष्ठमानाः, तथायुक्ता म्रियमाणाश्चापरे| यतश्च प्रतिकुर्वन् सिध्यति, प्रतिकुर्वन् म्रियते; अप्रतिकुर्वन् सिध्यति, अप्रतिकुर्वन् म्रियते; ततश्चिन्त्यते भेषजमभेषजेनाविशिष्टमिति ||४||
🔊 Audio coming soon
ಉಕ್ತಮಾಕ್ಷಿಪತಿ- ನೇತೀತ್ಯಾದಿ| ಉಪಕರಣಂ ಭೇಷಜಮ್| ಅನುಷ್ಠಿತಾಃ ಚಿಕಿತ್ಸಿತುಮುಪಕ್ರಾನ್ತಾಃ| ತಥಾಯುಕ್ತಾಃ ಪೂರ್ವವಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತುಮುಪಕ್ರಾನ್ತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಕಿಞ್ಚಿತ್ಕರಮಿತಿ ಭೇಷಜೇ ಸತ್ಯಪಿ ಯದಾಽಽರೋಗ್ಯಂ ನ ಭವತಿ; ತೇನ, ಯತ್ರಾಪಿ ಸತಿ ಭೇಷಜೇ ಆರೋಗ್ಯಂ ಭವತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ಭೇಷಜವ್ಯತಿರಿಕ್ತಂ ಕರ್ಮೈವ ದೈವಸಞ್ಜ್ಞಕಂ ಕಾರಣಂ, ಭೇಷಜಂ ತು ತತ್ರ ದೈವಾಗತಸನ್ನಿಧಾನಮಕಾರಣಮೇವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅತ್ರೈವಾರ್ಥೇ ದೃಷ್ಟಾನ್ತದ್ವಯಂ ದರ್ಶಯತಿ- ತದ್ಯಥೇತ್ಯಾದಿ| ಶ್ವಭ್ರೇ ಗರ್ತೇ ಯಥಾಽಲ್ಪಂ ಜಲಮಕಿಞ್ಚಿತ್ಕರಮೇವಂ ಮ್ರಿಯಮಾಣೇಽಪಿ ಭೇಷಜಂ, ಯಥಾ ಚ ಸರಸಿ ಅನ್ಯತ ಏವ ಪೂರ್ಣೇಽಲ್ಪಮುದಕಮಕಿಞ್ಚಿತ್ಕರಂ ಭವತ್ಯೇವಮನ್ಯತ ಏವಾರೋಗ್ಯಹೇತೋಃ ಕರ್ಮಣೋ ರೋಗಪ್ರಶಮನೇ ಜಾಯಮಾನೇ ಭೇಷಜಮಕಿಞ್ಚಿತ್ಕರಂ ಭವತೀತಿ ಸರೋದೃಷ್ಟಾನ್ತೇನ ದರ್ಶಯತಿ; ಏವಂ ನದ್ಯಾಂ ಸ್ಯನ್ದಮಾನಾಯಾಂ ವಹಮಾನಾಯಾಂ ಪಾಂಸುಮುಷ್ಟಿರಿತಿ ನಿದರ್ಶನಂ ಶ್ವಭ್ರವತ್, ಪಾಂಸುಧಾನೇ ಪಾಂಶುರಾಶೌ ಪಾಂಶುಮುಷ್ಟಿರಿತಿ ಸರೋದೃಷ್ಟಾನ್ತವದ್ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್| ಅತ್ರ ಚ ತೋಯದೃಷ್ಟಾನ್ತಃ ಸಂಶೋಧನಭೇಷಜಾಭಿಪ್ರಾಯೇಣ, ಪಾಂಶುದೃಷ್ಟಾನ್ತಸ್ತು ಸಂಶಮನಭೇಷಜಾಭಿಪ್ರಾಯೇಣ; ಯದಿ ವಾ ಜಲಂ ಸನ್ತರ್ಪಣಭೇಷಜಾಭಿಪ್ರಾಯೇಣ, ಪಾಂಶುಮುಷ್ಟಿಸ್ತ್ವಪತರ್ಪಣಾಭಿಪ್ರಾಯೇಣ ಬೋದ್ಧವ್ಯಾ| ಭೇಷಜಾನ್ವಯವ್ಯಭಿಚಾರಂ ದರ್ಶಯಿತ್ವಾ ತದ್ವ್ಯತಿರೇಕವ್ಯಭಿಚಾರಂ ದರ್ಶಯತಿ- ತಥಾಽಪರೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರತಿಕುರ್ವನ್ನಿತ್ಯನ್ತರ್ಭಾವಿತಣ್ಯರ್ಥತ್ವಾತ್ ಪ್ರತಿಕಾರಯನ್ನಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಯದಿ ವಾಽಽತುರ ಏವ ವೈದ್ಯಾದೀನುತ್ಪಾದ್ಯಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರತಿಕುರ್ವನ್ನಿತಿ ಮನ್ತವ್ಯಮ್; ಏತೇನ ದೈವಾಖ್ಯಕರ್ಮವಶಾದೇವಾಯಂ ಜೀವತಿ ಮ್ರಿಯತೇ ವಾ, ರೋಗೀ ಭವತ್ಯರೋಗೋ ವಾ, ನ ದೃಷ್ಟಭೇಷಜಮತ್ರ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕರಮಿತಿ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಾರ್ಥಃ||೪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ಮೈತ್ರೇಯ ! ಮಿಥ್ಯಾ ಚಿನ್ತ್ಯತ ಇತ್ಯಾತ್ರೇಯಃ; ಕಿಂ ಕಾರಣಂ, ಯೇ ಹ್ಯಾತುರಾಃ ಷೋಡಶಗುಣಸಮುದಿತೇನಾನೇನ ಭೇಷಜೇನೋಪಪದ್ಯಮಾನಾ ಮ್ರಿಯನ್ತ ಇತ್ಯುಕ್ತಂ ತದನುಪಪನ್ನಂ, ನ ಹಿ ಭೇಷಜಸಾಧ್ಯಾನಾಂ ವ್ಯಾಧೀನಾಂ ಭೇಷಜಮಕಾರಣಂ ಭವತಿ; ಯೇ ಪುನರಾತುರಾಃ ಕೇವಲಾದ್ಭೇಷಜಾದೃತೇ ಸಮುತ್ತಿಷ್ಠನ್ತೇ, ನ ತೇಷಾಂ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಭೇಷಜೋಪಪಾದನಾಯ ಸಮುತ್ಥಾನವಿಶೇಷೋ ನಾಸ್ತಿ; ಯಥಾ ಹಿ ಪತಿತಂ ಪುರುಷಂ ಸಮರ್ಥಮುತ್ಥಾನಾಯೋತ್ಥಾಪಯನ್ ಪುರುಷೋ ಬಲಮಸ್ಯೋಪಾದಧ್ಯಾತ್, ಸ ಕ್ಷಿಪ್ರತರಮಪರಿಕ್ಲಿಷ್ಟ ಏವೋತ್ತಿಷ್ಠೇತ್, ತದ್ವತ್ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಭೇಷಜೋಪಲಮ್ಭಾದಾತುರಾಃ; ಯೇ ಚಾತುರಾಃ ಕೇವಲಾದ್ಭೇಷಜಾದಪಿ ಮ್ರಿಯನ್ತೇ, ನ ಚ ಸರ್ವ ಏವ ತೇ ಭೇಷಜೋಪಪನ್ನಾಃ ಸಮುತ್ತಿಷ್ಠೇರನ್, ನಹಿ ಸರ್ವೇ ವ್ಯಾಧಯೋ ಭವನ್ತ್ಯುಪಾಯಸಾಧ್ಯಾಃ, ನ ಚೋಪಾಯಸಾಧ್ಯಾನಾಂ ವ್ಯಾಧೀನಾಮನುಪಾಯೇನ ಸಿದ್ಧಿರಸ್ತಿ, ನ ಚಾಸಾಧ್ಯಾನಾಂ ವ್ಯಾಧೀನಾಂ ಭೇಷಜಸಮುದಾಯೋಽಯಮಸ್ತಿ , ನ ಹ್ಯಲಂ ಜ್ಞಾನವಾನ್ ಭಿಷಙ್ಮುಮೂರ್ಷುಮಾತುರಮುತ್ಥಾಪಯಿತುಂ; ಪರೀಕ್ಷ್ಯಕಾರಿಣೋ ಹಿ ಕುಶಲಾ ಭವನ್ತಿ, ಯಥಾ ಹಿ ಯೋಗಜ್ಞೋಽಭ್ಯಾಸನಿತ್ಯ ಇಷ್ವಾಸೋ ಧನುರಾದಾಯೇಷುಮಸ್ಯನ್ನಾತಿವಿಪ್ರಕೃಷ್ಟೇ ಮಹತಿ ಕಾಯೇ ನಾಪರಾಧವಾನ್ ಭವತಿ, ಸಮ್ಪಾದಯತಿ ಚೇಷ್ಟಕಾರ್ಯಂ, ತಥಾ ಭಿಷಕ್ ಸ್ವಗುಣಸಮ್ಪನ್ನ ಉಪಕರಣವಾನ್ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಕರ್ಮಾರಭಮಾಣಃ ಸಾಧ್ಯರೋಗಮನಪರಾಧಃ ಸಮ್ಪಾದಯತ್ಯೇವಾತುರಮಾರೋಗ್ಯೇಣ; ತಸ್ಮಾನ್ನ ಭೇಷಜಮಭೇಷಜೇನಾವಿಶಿಷ್ಟಂ ಭವತಿ||೫||
मैत्रेय ! मिथ्या चिन्त्यत इत्यात्रेयः; किं कारणं, ये ह्यातुराः षोडशगुणसमुदितेनानेन भेषजेनोपपद्यमाना म्रियन्त इत्युक्तं तदनुपपन्नं, न हि भेषजसाध्यानां व्याधीनां भेषजमकारणं भवति; ये पुनरातुराः केवलाद्भेषजादृते समुत्तिष्ठन्ते, न तेषां सम्पूर्णभेषजोपपादनाय समुत्थानविशेषो नास्ति; यथा हि पतितं पुरुषं समर्थमुत्थानायोत्थापयन् पुरुषो बलमस्योपादध्यात्, स क्षिप्रतरमपरिक्लिष्ट एवोत्तिष्ठेत्, तद्वत् सम्पूर्णभेषजोपलम्भादातुराः; ये चातुराः केवलाद्भेषजादपि म्रियन्ते, न च सर्व एव ते भेषजोपपन्नाः समुत्तिष्ठेरन्, नहि सर्वे व्याधयो भवन्त्युपायसाध्याः, न चोपायसाध्यानां व्याधीनामनुपायेन सिद्धिरस्ति, न चासाध्यानां व्याधीनां भेषजसमुदायोऽयमस्ति , न ह्यलं ज्ञानवान् भिषङ्मुमूर्षुमातुरमुत्थापयितुं; परीक्ष्यकारिणो हि कुशला भवन्ति, यथा हि योगज्ञोऽभ्यासनित्य इष्वासो धनुरादायेषुमस्यन्नातिविप्रकृष्टे महति काये नापराधवान् भवति, सम्पादयति चेष्टकार्यं, तथा भिषक् स्वगुणसम्पन्न उपकरणवान् वीक्ष्य कर्मारभमाणः साध्यरोगमनपराधः सम्पादयत्येवातुरमारोग्येण; तस्मान्न भेषजमभेषजेनाविशिष्टं भवति||५||
🔊 Audio coming soon
ಸಿದ್ಧಾನ್ತಯತಿ- ಮಿಥ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಕೇವಲಾತ್ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಾತ್| ನ ನಾಸ್ತೀತ್ಯುಭಯನಕಾರಕರಣಾದಸ್ತಿ ಸಮುತ್ಥಾನವಿಶೇಷ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತದ್ವದಿತಿ ಕ್ಷಿಪ್ರತರಮಕ್ಲಿಷ್ಟಾ ಏವೋತ್ತಿಷ್ಠನ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಏವಂ ಮನ್ಯತೇ- ಯದ್ಯಪ್ಯದೃಷ್ಟಮೇವೋತ್ಥಾನೇ ಕಾರಣಂ, ತಥಾಽಪಿ ಯದಿ ದೃಷ್ಟಮಪಿ ತತ್ರಾನುಬಲಂ ಭವತಿ, ತದಾ ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟೋಭಯಬಲಾಚ್ಛೀಘ್ರಮೇವಾರೋಗ್ಯಂ ಭವತಿ| ಸರ್ವ ಏವೇತಿ ಸಾಧ್ಯವ್ಯಾಧಯೋಽಸಾಧ್ಯವ್ಯಾಧಯಶ್ಚ; ಸಮ್ಪೂರ್ಣಭೇಷಜೋಪಪತ್ತಾವಪಿ ಸತ್ಯಾಮಸಾಧ್ಯವ್ಯಾಧಯೋ ನೋತ್ತಿಷ್ಠನ್ತೇ, ಸಾಧ್ಯವ್ಯಾಧಯ ಉತ್ತಿಷ್ಠನ್ತ ಇತಿ ಭಾವಃ| ಯದ್ಯಪ್ಯಸಾಧ್ಯವ್ಯಾಧಿಂ ಪ್ರತಿ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಭೇಷಜೋಪಪತ್ತಿರೇವ ನಾಸ್ತಿ, ಯದುಕ್ತಂ- “ನ ಚಾಸಾಧ್ಯಾನಾಂ ವ್ಯಾಧೀನಾಂ ಭೇಷಜಸಮುದಾಯೋಽಯಮಸ್ತಿ, ನಹ್ಯಲಂ ಜ್ಞಾನವಾನ್ ಭಿಷಙ್ಮುಮೂರ್ಷುಮಾತುರಮುತ್ಥಾಪಯಿತುಮ್” ಇತಿ, ತಥಾಽಪೀಹ ಕಿಞ್ಚಿದಸಮ್ಪೂರ್ಣಭೇಷಜತ್ವೇಽಪಿ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಭೇಷಜೋಪಪನ್ನ ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಯೇ ತು ಸಾಧ್ಯವ್ಯಾಧಯಸ್ತೇ ಸತ್ಯಾಮೇವ ಭೇಷಜಸಮ್ಪತ್ತೌ ಜೀವನ್ತಿ, ಅಸತ್ಯಾಂ ತು ಭೇಷಜಸಮ್ಪತ್ತೌ ಬಲವಜ್ಜೀವನಕರ್ಮಾಭಾವೇ ಮ್ರಿಯನ್ತ ಏವೇತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ನ ಚೋಪಾಯೇತ್ಯಾದಿ| ಉಪಾಯೇನೈವ ದೃಷ್ಟಾರ್ಥೇನ ಸಾಧ್ಯಾ ಉಪಾಯಸಾಧ್ಯಾಃ| ಇದಮತ್ರಾಕೂತಂ- ಯತ್- ದ್ವಿವಿಧಂ ಕರ್ಮ ಬಲವದಬಲವಚ್ಚ; ತತ್ರ ಬಲವನ್ನಿಯತವಿಪಾಕಕಾಲಂ, ಯಥೇದಂ ಕರ್ಮಾಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಕಾಲೇ ಮಾರಯತಿ; ಅಬಲವಚ್ಚ ಮಾರಕಂ ಕರ್ಮ ಮಾರಯತ್ವೇವ ಪರಂ ಕಾಲಾನಿಯಮೇನ, ತದ್ಯದಾ ದೃಷ್ಟಸಾಮಗ್ರೀಮನುಗುಣಾಮಪಥ್ಯಸೇವಾರೂಪಾಮೌಷಧಾಭಾವರೂಪಾಂ ಚ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ತದಾ ಮಾರಯತಿ, ಯದಾ ತು ನ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ತದಾ ನ ಮಾರಯತಿ| ಯದುಕ್ತಂ ಜನಪದೋದ್ಧ್ವಂಸನೀಯೇ- “ಕರ್ಮ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಕ್ವಚಿತ್ ಕಾಲೇ ವಿಪಾಕೇ ನಿಯತಂ ಮಹತ್| ಕಿಞ್ಚಿನ್ನ ಕಾಲನಿಯತಂ ಪ್ರತ್ಯಯೈಃ ಪ್ರತಿಬೋಧ್ಯತೇ” (ವಿ.ಅ.೩) ಇತಿ| ಅಸ್ಯ ತ್ವರ್ಥಂ ಪ್ರಪಞ್ಚೇನ ತತ್ರೈವ ದರ್ಶಯಿಷ್ಯಾಮಃ| ನ ಚ ವಾಚ್ಯಮ್- ಅದೃಷ್ಟಮೇವ ಸರ್ವತ್ರ ಕಾರಣಂ, ತಚ್ಚ ನಿಯತಕಾಲವಿಪಾಕಮೇವ, ಯದುಚ್ಯತೇ- “ನಾಕಾಲೇ ಜಾಯತೇ ಕಶ್ಚಿನ್ನಾಕಾಲೇ ಮ್ರಿಯತೇ ತಥಾ| ಜಗತ್ ಕಾಲವಶಂ ಸರ್ವಂ ಕಾಲಃ ಸರ್ವತ್ರ ಕಾರಣಮ್” ಇತಿ; ಯತಃ, ಯದೇವಾದೃಷ್ಟಂ ತದೇವ ದೃಷ್ಟಯಾಗಾದಿಬ್ರಹ್ಮವಧಾದಿಜನ್ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್| ಯದ್ದೃಷ್ಟೇನಾನುಪಪನ್ನಂ, ತತ್ರಾದೃಷ್ಟಕಲ್ಪನಾ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕೀ, ಯತ್ತು ದಾಹಾದಿ ದೃಷ್ಟೇನೈವಾಗ್ನಿಸಮ್ಬನ್ಧೇನೋಪಪದ್ಯತೇ ತತ್ರ ಕಾ ಕಥಾಽದೃಷ್ಟಸ್ಯ ದೃಷ್ಟಕಾರ್ಯಾನ್ಯಥಾನುಪಪತ್ತಿಪರಿಕಲ್ಪನೀಯಸ್ಯ; ತೇನ ಯ ಇಮೇ ದುರ್ಬಲೇನ ಕರ್ಮಣಾ ದೃಷ್ಟಬಲವದಪಥ್ಯಸೇವಾಜನಿತದೋಷಬಲಾದಾರಬ್ಧಾ ವ್ಯಾಧಯಸ್ತೇ ಬಲವತಾ ಚತುಷ್ಪಾದಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಭೇಷಜೇನ ದೋಷಕ್ಷಯಕೇನೋಪಾಯೇನ ಪರಂ ಸಾಧ್ಯಾಃ, ತದಭಾವೇ ತು ದುರ್ಬಲೇನಾಪಿ ಕರ್ಮಣಾ ದೃಷ್ಟದೋಷಬಲಾದಾರಬ್ಧಾ ವ್ಯಾಧಯೋ ನ ನಿವರ್ತನ್ತ ಇತಿ| ಯದುಕ್ತಂ- “ದೈವಂ ಪುರುಷಕಾರೇಣ ದುರ್ಬಲಂ ಹ್ಯುಪಹನ್ಯತೇ| ದೈವೇನ ಚೇತರತ್ ಕರ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟೇನೋಪಹನ್ಯತೇ” (ವಿ.ಅ.೩) ಇತಿ| ಅನುಪಾಯೇನ ಅಭೇಷಜೇನ| ಅಯಂ ಭೇಷಜಸಮುದಾಯಃ ಸರ್ವಗುಣಸಮ್ಪನ್ನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ; ಅಸಾಧ್ಯೇ ವ್ಯಾಧೌ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಕುರ್ವನ್ ವೈದ್ಯ ಏವ ಯಥೋಕ್ತಗುಣೋ ನ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ನಹ್ಯಲಂ ನ ಸಮರ್ಥಃ; ಯದ್ಯಸಾಧ್ಯತಾಂ ಜಾನಾತಿ ತದಾ ನ ಪ್ರವರ್ತತ ಏವ, ಅಥ ನ ಜಾನಾತಿ ತದಾ ಜ್ಞಾನವಾನೇವ ನ ಭವತೀತಿ ಭಾವಃ| ಚತುಷ್ಪಾದಸಮ್ಪದಾಽವಶ್ಯಂ ವ್ಯಾಧಿಪ್ರಶಮೋ ಭವತೀತಿ ದೃಷ್ಟಾನ್ತೇನಾಹ- ಯಥಾ ಹೀತ್ಯಾದಿ| ಇಷ್ವಾಸೋ ಧಾನುಷ್ಕಃ| ಅಸ್ಯನ್ ಕ್ಷಿಪನ್| ನಾತಿವಿಪ್ರಕೃಷ್ಟೇ ಸನ್ನಿಹಿತೇ| ಅನಪರಾಧ ಇತಿ ಲಕ್ಷ್ಯಭ್ರಂಶರಹಿತಃ| ಇಷ್ಟಂ ಕಾರ್ಯಂ ಲಕ್ಷ್ಯವೇಧಲಕ್ಷಣಮ್||೫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ಇದಂ ಚ ನಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ- ಯದನಾತುರೇಣ ಭೇಷಜೇನಾತುರಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಃ , ಕ್ಷಾಮಮಕ್ಷಾಮೇಣ, ಕೃಶಂ ಚ ದುರ್ಬಲಮಾಪ್ಯಾಯಯಾಮಃ, ಸ್ಥೂಲಂ ಮೇದಸ್ವಿನಮಪತರ್ಪಯಾಮಃ, ಶೀತೇನೋಷ್ಣಾಭಿಭೂತಮುಪಚರಾಮಃ, ಶೀತಾಭಿಭೂತಮುಷ್ಣೇನ, ನ್ಯೂನಾನ್ ಧಾತೂನ್ ಪೂರಯಾಮಃ, ವ್ಯತಿರಿಕ್ತಾನ್ ಹ್ರಾಸಯಾಮಃ, ವ್ಯಾಧೀನ್ ಮೂಲವಿಪರ್ಯಯೇಣೋಪಚರನ್ತಃ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಕೃತೌ ಸ್ಥಾಪಯಾಮಃ; ತೇಷಾಂ ನಸ್ತಥಾ ಕುರ್ವತಾಮಯಂ ಭೇಷಜಸಮುದಾಯಃ ಕಾನ್ತತಮೋ ಭವತಿ||೬||
इदं च नः प्रत्यक्षं- यदनातुरेण भेषजेनातुरं चिकित्सामः , क्षाममक्षामेण, कृशं च दुर्बलमाप्याययामः, स्थूलं मेदस्विनमपतर्पयामः, शीतेनोष्णाभिभूतमुपचरामः, शीताभिभूतमुष्णेन, न्यूनान् धातून् पूरयामः, व्यतिरिक्तान् ह्रासयामः, व्याधीन् मूलविपर्ययेणोपचरन्तः सम्यक् प्रकृतौ स्थापयामः; तेषां नस्तथा कुर्वतामयं भेषजसमुदायः कान्ततमो भवति||६||
🔊 Audio coming soon
ಭೇಷಜಸ್ಯ ರೋಗಪ್ರಶಮಕರ್ತೃತ್ವೇ ಉಪಪತ್ತ್ಯನ್ತರಮಾಹ- ಇದಂ ಚೇತ್ಯಾದಿ| ಅನಾತುರೇಣೇತಿ ಆತುರಗುಣವಿಪರೀತೇನ| ಆತುರಮನಾತುರೇಣ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮ ಇತಿ ಯದುಕ್ತಂ, ತಸ್ಯೈವ ವಿವರಣಂ- ಕ್ಷಾಮಮಕ್ಷಾಮೇಣೇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷಾಮೋ ನಿರ್ದ್ರವಃ| ಕೃಶಂ ಚ ದುರ್ಬಲಮಾಪ್ಯಾಯಯಾಮ ಇತಿ ಸನ್ತರ್ಪಯಾಮಃ| ವ್ಯತಿರಿಕ್ತಾನಿತಿ ಅತಿರಿಕ್ತಾನಿತ್ಯರ್ಥಃ | ಮೂಲವಿಪರ್ಯಯೇಣೇತಿ ಕಾರಣವಿಪರ್ಯಯೇಣ, ತಚ್ಚ ಪ್ರಭಾವಾದಿತಿ ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ; ತೇನ ವಿಷವಿಕಾರಸ್ಯ ವಿಷೇಣೋಪಚರಣಮೇತತ್ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಚಾನ್ಯದುಪಗೃಹೀತಂ ಭವತಿ| ಕಾನ್ತತಮೋ ವಿಕಾರಪ್ರಶಮಕತ್ವೇನಾಭೀಷ್ಟತಮಃ; ಅನ್ಯೇಽರ್ಥಧರ್ಮೋಪಾಯಾಃ ಕಾನ್ತಾಃ ಕಾನ್ತತರಾಶ್ಚ, ಅಯಂ ತು ಭೇಷಜಸಮುದಾಯಃ ಸರ್ವೋಚ್ಛೇದಕರೋಗಹರತ್ವೇನ ಕಾನ್ತತಮಃ||೬||
Adhikarana 6 (7-8) · Śloka 8
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯವಿಭಾಗಜ್ಞೋ ಜ್ಞಾನಪೂರ್ವಂ ಚಿಕಿತ್ಸಕಃ| ಕಾಲೇ ಚಾರಭತೇ ಕರ್ಮ ಯತ್ತತ್ ಸಾಧಯತಿ ಧ್ರುವಮ್||೭|| ಅರ್ಥವಿದ್ಯಾಯಶೋಹಾನಿಮುಪಕ್ರೋಶಮಸಙ್ಗ್ರಹಮ್ | ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾನ್ನಿಯತಂ ವೈದ್ಯೋ ಯೋಽಸಾಧ್ಯಂ ಸಮುಪಾಚರೇತ್||೮||
भवन्ति चात्र- साध्यासाध्यविभागज्ञो ज्ञानपूर्वं चिकित्सकः| काले चारभते कर्म यत्तत् साधयति ध्रुवम्||७|| अर्थविद्यायशोहानिमुपक्रोशमसङ्ग्रहम् | प्राप्नुयान्नियतं वैद्यो योऽसाध्यं समुपाचरेत्||८||
🔊 Audio coming soon
ಜ್ಞಾನಪೂರ್ವಮಿತಿ ಭೇಷಜಾದಿಜ್ಞಾನಪೂರ್ವಂ, ಯತ್ ಕರ್ಮಾರಭತೇ ತತ್ ಕರ್ಮ ಚಿಕಿತ್ಸಿತರೂಪಂ, ಸಾಧಯತಿ ‘ಸಾಧ್ಯಂ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಅಸಾಧ್ಯವ್ಯಾಧೌ ನ ಪ್ರವರ್ತಿತವ್ಯಮಿತಿ ಶಿಕ್ಷಯತಿ- ಅರ್ಥೇತ್ಯಾದಿ| ಅರ್ಥಃ ಅರ್ಥಲಾಭಃ, ಹಾನಿಃ ಕ್ಷತಿಃ| ಉಪಕ್ರೋಶೋ ಜನಾಪವಾದಃ| ಅಸಙ್ಗ್ರಹಃ ಚಿಕಿತ್ಸಾರ್ಥಮನುಪಾದಾನಂ; ಯದಿ ‘ವಾ ಅಸದ್ಗ್ರಹ’ ಇತಿ ಪಾಠಃ, ತದಾ ಚಾಸದ್ಗ್ರಹೋ ರಾಜದಣ್ಡೇನಾಸತ್ಪುರುಷೈಶ್ಚಾಣ್ಡಾಲಾದಿಭಿರ್ಗ್ರಹಣಮ್||೭-೮||
Adhikarana 7 (9-10) · Śloka 10
ಸುಖಸಾಧ್ಯಂ ಮತಂ ಸಾಧ್ಯಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಮಥಾಪಿ ಚ| ದ್ವಿವಿಧಂ ಚಾಪ್ಯಸಾಧ್ಯಂ ಸ್ಯಾದ್ಯಾಪ್ಯಂ ಯಚ್ಚಾನುಪಕ್ರಮಮ್ ||೯|| ಸಾಧ್ಯಾನಾಂ ತ್ರಿವಿಧಶ್ಚಾಲ್ಪಮಧ್ಯಮೋತ್ಕೃಷ್ಟತಾಂ ಪ್ರತಿ| ವಿಕಲ್ಪೋ, ನ ತ್ವಸಾಧ್ಯಾನಾಂ ನಿಯತಾನಾಂ ವಿಕಲ್ಪನಾ||೧೦||
सुखसाध्यं मतं साध्यं कृच्छ्रसाध्यमथापि च| द्विविधं चाप्यसाध्यं स्याद्याप्यं यच्चानुपक्रमम् ||९|| साध्यानां त्रिविधश्चाल्पमध्यमोत्कृष्टतां प्रति| विकल्पो, न त्वसाध्यानां नियतानां विकल्पना||१०||
🔊 Audio coming soon
ಸಾಧ್ಯೇ ಪ್ರವೃತ್ತಿರುಕ್ತಾ, ಅಸಾಧ್ಯೇ ನಿವೃತ್ತಿಶ್ಚ, ತೇನ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯಯೋರ್ಭೇದಕಥನಪೂರ್ವಕಂ ಲಕ್ಷಣಂ ವಕ್ತುಮಾಹ- ಸುಖಸಾಧ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅಕಿಞ್ಚಿತ್ಕರತ್ವೇನಾವಿದ್ಯಮಾನ ಉಪಕ್ರಮೋ ಯಸ್ಯ ತದನುಪಕ್ರಮಂ; ಯಾಪ್ಯಂ ತ್ವನುಪಕ್ರಮಂ ನ ಭವತಿ, ಯಾಪನಾಕರ್ತೃತ್ವೇನ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕರತ್ವಾತ್| ತತ್ರೋಪಕ್ರಮಸ್ಯಾಲ್ಪಮಧ್ಯಮೋತ್ಕೃಷ್ಟತಾಂ ಪ್ರತೀತಿ ಅಲ್ಪಮಧ್ಯಮೋತ್ಕೃಷ್ಟಯೋಗಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ; ತೇನಾಲ್ಪಸಾಧ್ಯಮಲ್ಪೋಪಾಯಸಾಧ್ಯಂ, ಮಧ್ಯಸಾಧ್ಯಂ ಮಧ್ಯೋಪಾಯಸಾಧ್ಯಮ್, ಉತ್ಕೃಷ್ಟಸಾಧ್ಯಮುತ್ಕೃಷ್ಟೋಪಾಯಸಾಧ್ಯಮಿತಿ ಭೇದತ್ರಯಂ ಸಾಧ್ಯಾನಾಂ ಭವತಿ| ಅಸಾಧ್ಯಾನಾಂ ತು ನಿಯತಾನಾಮಿತಿ ಯಾಪ್ಯವ್ಯತಿರಿಕ್ತಾನಾಮನುಪಕ್ರಮಾಣಾಂ, ವಿಕಲ್ಪನಾ ವಿಕಲ್ಪಃ, ನಾಸ್ತೀತಿ ಏವಮ್ಭೂತಾಽಲ್ಪಾಸಾಧ್ಯಾದಿರೂಪಾ ನಾಸ್ತಿ; ಪ್ರಾಣಹರ-ವೈಕಲ್ಯಕರ-ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹರ-ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರತ್ವಾದಿಕಲ್ಪನಾ ತ್ವಸಾಧ್ಯಾನಾಮಸ್ತ್ಯೇವ; ಯದಸಾಧ್ಯಂ ತದಲ್ಪೇನ ಮಧ್ಯೇನ ಚೋತ್ಕೃಷ್ಟೇನ ಚೋಪಾಯೇನಾಸಾಧ್ಯಮೇವ; ಯಾಪ್ಯರೂಪಾಸಾಧ್ಯಾನಾಂ ತ್ವಲ್ಪೋಪಾಯಯಾಪ್ಯತ್ವಾದಿಭೇದೋಽಸ್ತ್ಯೇವ||೯-೧೦||
Adhikarana 8 (11-13) · Śloka 13
ಹೇತವಃ ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿ ರೂಪಾಣ್ಯಲ್ಪಾನಿ ಯಸ್ಯ ಚ| ನ ಚ ತುಲ್ಯಗುಣೋ ದೂಷ್ಯೋ ನ ದೋಷಃ ಪ್ರಕೃತಿರ್ಭವೇತ್||೧೧|| ನ ಚ ಕಾಲಗುಣಸ್ತುಲ್ಯೋ ನ ದೇಶೋ ದುರುಪಕ್ರಮಃ| ಗತಿರೇಕಾ ನವತ್ವಂ ಚ ರೋಗಸ್ಯೋಪದ್ರವೋ ನ ಚ||೧೨|| ದೋಷಶ್ಚೈಕಃ ಸಮುತ್ಪತ್ತೌ ದೇಹಃ ಸರ್ವೌಷಧಕ್ಷಮಃ| ಚತುಷ್ಪಾದೋಪಪತ್ತಿಶ್ಚ ಸುಖಸಾಧ್ಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್||೧೩||
हेतवः पूर्वरूपाणि रूपाण्यल्पानि यस्य च| न च तुल्यगुणो दूष्यो न दोषः प्रकृतिर्भवेत्||११|| न च कालगुणस्तुल्यो न देशो दुरुपक्रमः| गतिरेका नवत्वं च रोगस्योपद्रवो न च||१२|| दोषश्चैकः समुत्पत्तौ देहः सर्वौषधक्षमः| चतुष्पादोपपत्तिश्च सुखसाध्यस्य लक्षणम्||१३||
🔊 Audio coming soon
ನ ದೋಷಃ ಪ್ರಕೃತಿರ್ಭವೇದಿತಿ ವ್ಯಾಧ್ಯಾರಮ್ಭಕೋ ಯೋ ದೋಷಃ ಸ ತತ್ಪ್ರಕೃತಾವುತ್ಕಟೋ ನ ಭವೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ದೇಶೋ ಭೂಮಿರಾತುರಶ್ಚ| ದೇಶೋ ದುರುಪಕ್ರಮೋ ಯಥಾ- ವಾತವ್ಯಾಧೌ ತುಲ್ಯಗುಣೋ ಮರುಃ, ತಥಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮವ್ಯಾಧಾವನೂಪಃ| ದೇಹಶ್ಚ ದುರುಪಕ್ರಮೋ ಯಥಾ- ಸರ್ವವ್ಯಾಧೀನಾಮೇವ ಮರ್ಮಲಕ್ಷಣೋ ದೇಶಃ, ತಥಾ ವಾತವ್ಯಾಧೇಃ ಪಕ್ವಾಶಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಗತಿರೇಕಾ ಏಕೋ ಮಾರ್ಗ ಇತ್ಯರ್ಥಃ, ಮಾರ್ಗಾಸ್ತ್ರಯಸ್ತಿಸ್ರೈಷಣೀಯೇ ವಕ್ತವ್ಯಾಃ- “ಶಾಖಾ ಮರ್ಮಾಸ್ಥಿಸನ್ಧಯಃ ಕೋಷ್ಠಶ್ಚ” (ಸೂ.ಅ.೧೧) ಇತಿ| ಏತಚ್ಚೋತ್ಸರ್ಗನ್ಯಾಯೇನೋಕ್ತಂ, ತೇನ ಕ್ವಚಿದ್ವ್ಯಾಧಿಪ್ರಭಾವಾದನ್ಯಥಾಽಪಿ ಸುಖಸಾಧ್ಯತ್ವಾದಿಲಕ್ಷಣಾಭಿಧಾನೇನ ವಿರೋಧೋ ನ ವಕ್ತವ್ಯಃ| ಯದುಕ್ತಂ- “ಜ್ವರೇ ತುಲ್ಯರ್ತುದೋಷತ್ವಂ ಪ್ರಮೇಹೇ ತುಲ್ಯದೂಷ್ಯತಾ| ರಕ್ತಗುಲ್ಮೇ ಪುರಾಣತ್ವಂ ಸುಖಸಾಧ್ಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್” ಇತಿ||೧೧-೧೩||
Adhikarana 9 (14-16) · Śloka 16
ನಿಮಿತ್ತಪೂರ್ವರೂಪಾಣಾಂ ರೂಪಾಣಾಂ ಮಧ್ಯಮೇ ಬಲೇ| ಕಾಲಪ್ರಕೃತಿದೂಷ್ಯಾಣಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯೇಽನ್ಯತಮಸ್ಯ ಚ||೧೪|| ಗರ್ಭಿಣೀವೃದ್ಧಬಾಲಾನಾಂ ನಾತ್ಯುಪದ್ರವಪೀಡಿತಮ್| ಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಕೃತ್ಯಾನಾಮನವಂ ಕೃಚ್ಛ್ರದೇಶಜಮ್||೧೫|| ವಿದ್ಯಾದೇಕಪಥಂ ರೋಗಂ ನಾತಿಪೂರ್ಣಚತುಷ್ಪದಮ್| ದ್ವಿಪಥಂ ನಾತಿಕಾಲಂ ವಾ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಂ ದ್ವಿದೋಷಜಮ್||೧೬||
निमित्तपूर्वरूपाणां रूपाणां मध्यमे बले| कालप्रकृतिदूष्याणां सामान्येऽन्यतमस्य च||१४|| गर्भिणीवृद्धबालानां नात्युपद्रवपीडितम्| शस्त्रक्षाराग्निकृत्यानामनवं कृच्छ्रदेशजम्||१५|| विद्यादेकपथं रोगं नातिपूर्णचतुष्पदम्| द्विपथं नातिकालं वा कृच्छ्रसाध्यं द्विदोषजम्||१६||
🔊 Audio coming soon
ಕಾಲಪ್ರಕೃತಿದೂಷ್ಯಾಣಾಮಿತಿ ನಿರ್ಧಾರಣೇ ಷಷ್ಠೀ| ಸಾಮಾನ್ಯ ಇತಿ ದೋಷೇಣ ಸಮಮ್| ಗರ್ಭಿಣೀವೃದ್ಧಬಾಲಾನಾಂ ಸರ್ವ ಏವ ವ್ಯಾಧಿಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯೋ ಬೋದ್ಧವ್ಯಃ| ನಾತ್ಯುಪದ್ರವಪೀಡಿತಮಿತಿ ಪೂರ್ವೇಣ ನ ಯೋಜನೀಯಂ, ಕಿನ್ತು ಸ್ವತನ್ತ್ರಮೇವ| ಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಕೃತ್ಯಾಃ ಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಸಾಧ್ಯಾಃ; ಏಷಾಂ ಯೋ ವ್ಯಾಧಿಸ್ತಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಂ ವಿದ್ಯಾದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕೃಚ್ಛ್ರದೇಶಜಂ ಮರ್ಮಸನ್ಧ್ಯಾದಿಜಮ್| ಏಕಪಥಸ್ಯ ವಿಶೇಷಣಂ- ನಾತಿಪೂರ್ಣಚತುಷ್ಪದಮಿತಿ| ದ್ವಿಪಥಮಿತ್ಯಸ್ಯ ವಿಶೇಷಣಂ- ನಾತಿಕಾಲಮಿತಿ||೧೪-೧೬||
Adhikarana 10 (17-18) · Śloka 19
ಶೇಷತ್ವಾದಾಯುಷೋ ಯಾಪ್ಯಮಸಾಧ್ಯಂ ಪಥ್ಯಸೇವಯಾ| ಲಬ್ಧಾಲ್ಪಸುಖಮಲ್ಪೇನ ಹೇತುನಾಽಽಶುಪ್ರವರ್ತಕಮ್||೧೭|| ಗಮ್ಭೀರಂ ಬಹುಧಾತುಸ್ಥಂ ಮರ್ಮಸನ್ಧಿಸಮಾಶ್ರಿತಮ್| ನಿತ್ಯಾನುಶಾಯಿನಂ ರೋಗಂ ದೀರ್ಘಕಾಲಮವಸ್ಥಿತಮ್||೧೮|| ವಿದ್ಯಾದ್ದ್ವಿದೋಷಜಂ,...|೧೯|
शेषत्वादायुषो याप्यमसाध्यं पथ्यसेवया| लब्धाल्पसुखमल्पेन हेतुनाऽऽशुप्रवर्तकम्||१७|| गम्भीरं बहुधातुस्थं मर्मसन्धिसमाश्रितम्| नित्यानुशायिनं रोगं दीर्घकालमवस्थितम्||१८|| विद्याद्द्विदोषजं,...|१९|
🔊 Audio coming soon
ಯಾಪ್ಯತ್ವೇನೈವಾಸಾಧ್ಯತ್ವೇ ಲಬ್ಧೇ ಯದಸಾಧ್ಯಮಿತಿ ಪದಂ ತದ್ಯಾಪ್ಯಯಾಪನಾರ್ಥಂ ಕ್ರಿಯಮಾಣಭೇಷಜತಯಾ ಸಾಧ್ಯತ್ವಶಙ್ಕಾನಿರಾಸಾರ್ಥಮ್| ಶೇಷತ್ವಾದಾಯುಷ ಇತಿ ವಚನಮಾಯುಃಶೇಷೇ ವಿದ್ಯಮಾನ ಏವ ಯಾಪ್ಯವ್ಯಾಧಿಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೋ ಭವತೀತಿ ದರ್ಶನಾರ್ಥಮ್| ಪಥ್ಯಸೇವಯಾ ಭೇಷಜಸೇವಯಾ, ಲಬ್ಧಮಲ್ಪಂ ಸುಖಂ ಯಸ್ಮಿನ್ ತಲ್ಲಬ್ಧಾಲ್ಪಸುಖಮ್| ಪ್ರವರ್ತನಂ ಪ್ರವರ್ತಃ, ಅಲ್ಪೇನ ಹೇತುನಾಽಽಶು ಶೀಘ್ರಂ ಪ್ರವರ್ತನಂ ಯಸ್ಯ ತದಾಶುಪ್ರವರ್ತಕಂ; ಸ್ವಾರ್ಥೇ ಅಣ್| ಗಮ್ಭೀರಂ ಮೇದಃಪ್ರಭೃತಿಧಾತುಗತಮ್| ನಿತ್ಯಾನುಶಾಯೀ ನಿತ್ಯಾನುಬನ್ಧಃ| ವಿದ್ಯಾದ್ದ್ವಿದೋಷಜಮಿತ್ಯನ್ತೇನ ಯಾಪ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್||೧೭-೧೮||-
Adhikarana 11 (19-20) · Śloka 20
...ತದ್ವತ್ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯೇಯಂ ತ್ರಿದೋಷಜಮ್| ಕ್ರಿಯಾಪಥಮತಿಕ್ರಾನ್ತಂ ಸರ್ವಮಾರ್ಗಾನುಸಾರಿಣಮ್||೧೯|| ಔತ್ಸುಕ್ಯಾರತಿಸಮ್ಮೋಹಕರಮಿನ್ದ್ರಿಯನಾಶನಮ್| ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ಸುಸಂವೃದ್ಧಂ ವ್ಯಾಧಿಂ ಸಾರಿಷ್ಟಮೇವ ಚ||೨೦||
...तद्वत् प्रत्याख्येयं त्रिदोषजम्| क्रियापथमतिक्रान्तं सर्वमार्गानुसारिणम्||१९|| औत्सुक्यारतिसम्मोहकरमिन्द्रियनाशनम्| दुर्बलस्य सुसंवृद्धं व्याधिं सारिष्टमेव च||२०||
🔊 Audio coming soon
ತದ್ವದಿತ್ಯಾದಿ ತು ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯೇಯಲಕ್ಷಣಮ್| ತದ್ವದಿತ್ಯನೇನ ಗಮ್ಭೀರಾದಿಯಾಪ್ಯಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತಂ ಸತ್ತ್ರಿದೋಷಜಂ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಔತ್ಸುಕ್ಯಂ ಹರ್ಷೋದ್ರೇಕಃ, ಅರತಿರನವಸ್ಥಾನಲಕ್ಷಣಾ, ಸಮ್ಮೋಹೋ ಮನಸೋ ಮೋಹಃ||೧೯-೨೦||
Adhikarana 12 (21-22) · Śloka 22
ಭಿಷಜಾ ಪ್ರಾಕ್ ಪರೀಕ್ಷ್ಯೈವಂ ವಿಕಾರಾಣಾಂ ಸ್ವಲಕ್ಷಣಮ್| ಪಶ್ಚಾತ್ಕರ್ಮಸಮಾರಮ್ಭಃ ಕಾರ್ಯಃ ಸಾಧ್ಯೇಷು ಧೀಮತಾ||೨೧|| ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯವಿಭಾಗಜ್ಞೋ ಯಃ ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಮಾನ್| ನ ಸ ಮೈತ್ರೇಯತುಲ್ಯಾನಾಂ ಮಿಥ್ಯಾಬುದ್ಧಿಂ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್||೨೨||
भिषजा प्राक् परीक्ष्यैवं विकाराणां स्वलक्षणम्| पश्चात्कर्मसमारम्भः कार्यः साध्येषु धीमता||२१|| साध्यासाध्यविभागज्ञो यः सम्यक्प्रतिपत्तिमान्| न स मैत्रेयतुल्यानां मिथ्याबुद्धिं प्रकल्पयेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
ನ ಸ ಮೈತ್ರೇಯತುಲ್ಯಾನಾಂ ಮಿಥ್ಯಾಬುದ್ಧಿಂ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇದಿತಿ ಏವಙ್ಗುಣೋ ವೈದ್ಯಃ ಪ್ರತಿನಿಯಮೇನ ಯಂ ವ್ಯಾಧಿಮುಪಕ್ರಮೇತ್ತಂ ಸಾಧಯತ್ಯೇವ ಪರಂ, ತತೋ ಭೇಷಜಸ್ಯ ವ್ಯಾಧಿಪ್ರಶಮನಂ ಪ್ರತಿ ಕರಣತ್ವಾವಧಾರಣೇ ಸತಿ ಭೇಷಜಮಭೇಷಜೇನ ಸಮಾನಮಿತಿ ಮೈತ್ರೇಯಸದೃಶಾನಾಂ ಕರ್ಮವಾದಿನಾಂ ಮಿಥ್ಯಾಬುದ್ಧೇರನುತ್ಪಾದ ಇತಿ ಭಾವಃ||೨೧-೨೨||
Adhikarana 13 (23-24) · Śloka 24
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕೌ- ಇಹೌಷಧಂ ಪಾದಗುಣಾಃ ಪ್ರಭವೋ ಭೇಷಜಾಶ್ರಯಃ| ಆತ್ರೇಯಮೈತ್ರೇಯಮತೀ ಮತಿದ್ವೈವಿಧ್ಯನಿಶ್ಚಯಃ||೨೩|| ಚತುರ್ವಿಧವಿಕಲ್ಪಾಶ್ಚ ವ್ಯಾಧಯಃ ಸ್ವಸ್ವಲಕ್ಷಣಾಃ| ಉಕ್ತಾ ಮಹಾಚತುಷ್ಪಾದೇ ಯೇಷ್ವಾಯತ್ತಂ ಭಿಷಗ್ಜಿತಮ್||೨೪||
तत्र श्लोकौ- इहौषधं पादगुणाः प्रभवो भेषजाश्रयः| आत्रेयमैत्रेयमती मतिद्वैविध्यनिश्चयः||२३|| चतुर्विधविकल्पाश्च व्याधयः स्वस्वलक्षणाः| उक्ता महाचतुष्पादे येष्वायत्तं भिषग्जितम्||२४||
🔊 Audio coming soon
ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಇಹೇತಿ ಇಹಾಧ್ಯಾಯೇ| ಔಷಧಮಿತಿ ಚತುಷ್ಪಾದಮ್| ಪಾದಗುಣಾ ಇತಿ ಯದುಕ್ತಂ ಪೂರ್ವಾಧ್ಯಾಯೇ ಷೋಡಶಗುಣಮಿತಿ| ಪ್ರಭಾವೋ ಭೇಷಜಾಶ್ರಯ ಇತಿ ತದ್ಭೇಷಜಂ ಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತಮಲಮಾರೋಗ್ಯಾಯೇತಿ||೨೩-೨೪||
Adhikarana puShpikA · Śloka 10
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನೇ ಮಹಾಚತುಷ್ಪಾದೋ ನಾಮ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೦||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने महाचतुष्पादो नाम दशमोऽध्यायः||१०||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ತೃತೀಯೇ ನಿರ್ದೇಶಚತುಷ್ಕೇ ಮಹಾಚತುಷ್ಪಾದೋ ನಾಮ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೦||