5. mātrāśitīyō'dhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோ மாத்ராஶிதீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧|| இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||

த்விதயமிஹ ஶாஸ்த்ரப்ரயோஜநஂ யதாதுரவ்யாதிஹரணஂ ஸ்வஸ்தஸ்ய ஸ்வாஸ்த்யரக்ஷணஂ ச; யதாஹ- ஸ்வஸ்தாதுரபராயணம் (ஸூ.அ.௧) இதி; தேநோத்பந்நவ்யாதிப்ரதீகாரத்வாராऽऽதுரரக்ஷணஂ பேஷஜசதுஷ்கமபிதாய ஸ்வஸ்தசதுஷ்கோऽபிதாதவ்யஃ; தத்ராபி ஸ்வாஸ்த்யபரிபாலநஹேதுஷு மாத்ராவதந்நஂ ப்ரதாநஂ; யதாஹ- ப்ராணிநாஂ புநர்மூலமாஹாரோ பலவர்ணௌஜஸாஂ ச (ஸு.ஸூ.அ.௧) இதி; தச்சேஹ மாத்ராவதந்நஂ விதீயத இத்யாதௌ மாத்ராஶிதீய ஏவாபிதீயதே| மாத்ராஶிதமதிகத்ய கத்யோऽத்யாயோ மாத்ராஶிதீயஃ| யத்யப்யத்யாயாதௌ ‘மாத்ராஶீ’ இதி பதமநுஶ்ரூயதே, ததாऽபி ‘மாத்ராஶீயஃ’ இதி ஸஞ்ஜ்ஞாப்ரணயநே கஷ்டோச்சாரணபயாத்ததர்தபரபர்யாயஶப்தேநேயஂ ஸஞ்ஜ்ஞா கதா; யதா “நவேகாந்தாரணீய” (ஸூ.அ.௭) இத்யாதிகா ஸஞ்ஜ்ஞா||௧-௨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

மாத்ராஶீ ஸ்யாத்| ஆஹாரமாத்ரா புநரக்நிபலாபேக்ஷிணீ||௩||

மாத்ராஂ மாத்ராவதந்நமஶிதுஂ போக்துஂ ஶீலஂ யஸ்யாஸௌ மாத்ராஶீ, யதி வா மாத்ரயாऽஶிதுஂ போக்துஂ ஶீலஂ யஸ்ய ஸ ததா| தத்ரேஹ மாத்ரா அநபாயிபரிமாணம்| அஶிரயமிஹாவிஶேஷேண காத்யப்ராஶ்யலேஹ்யபேயாநாமப்யவஹாரே வர்ததே| தேந மாத்ராஶீ ஸ்யாதித்யுக்தஂ காத்யப்ராஶ்யலேஹ்யபேயாநாஂ மாத்ரயாऽப்யவஹரணஂ நோக்தமிதி யச்சோச்யதே, தந்நிரஸ்தஂ பவதி| தஷ்டஶ்சாயமஶிஃ காத்யாத்யப்யவஹாரே; யதா- தஶமூலஹரீதக்யாஂ- “ஏகாபயாஂ ப்ராஶ்ய ததஶ்ச லேஹாச்சுக்திஂ நிஹந்தி ஶ்வயதுஂ ப்ரவத்தம்” (சி.அ.௧௨); ததா- “க்ஷீராஶீ தத் ப்ரயோஜயேத்” (சி.அ.௧) இதி| இதஶ்சாவகந்தவ்யமஶிரயஂ ஸர்வாப்யவஹாரே வர்ததே, யேநைதத்விவரணஂ ஸாமாந்யேநைவ கதம்- ஆஹாரமாத்ரா புநரிதி, ந புநரஶிதமாத்ரா புநரிதி| மாத்ராஂ வ்யாகரோதி- ஆஹாரேத்யாதி| அக்நேர்பலமுத்கஷ்டஂ மத்யமல்பஂ வாऽபேக்ஷ்யோத்கஷ்டா மத்யாऽல்பா வா மாத்ரா பவதீத்யக்நிபலாபேக்ஷிணீ| புநஃஶப்தோ பேஷஜாதிமாத்ராஂ வ்யாயாமமாத்ராஂ ச வ்யாவர்தயதி; தேந ந ஸர்வமாத்ராऽக்நிபலாபேக்ஷிணீ; யதோ பேஷஜமாத்ரா வ்யாத்யாதுரபலாபேக்ஷிணீ வக்தவ்யா, வ்யாயாமஸ்ய து தோஷக்ஷயாக்நிவத்த்யாத்யுத்பாதஶ்ரமக்லமாத்யநுத்பாதாபேக்ஷிணீ, வ்யவஸ்தாபயிதவ்யா| யதி வா புநஃஶப்தஃ பௌநஃபுந்யே, தேநாஹாரமாத்ரா புநஃ புநரக்நிபலமபேக்ஷதே| ஏததுக்தஂ பவதி- யதேகஸ்மிந் புருஷே ஏகதா யாऽக்நிபலேந வ்யவஸ்தாபிதா மாத்ரா ஸா ந ஸர்வகாலஂ பவதி, யத துபேதேந வயோபேதேந ச தஸ்யைவாக்நிஃ கதாசித்விவத்தோ பவதி, யதா- ஹேமந்தே யௌவநே ச, கதாசிந்மந்தோ பவதி, யதா- வர்ஷாஸு வார்தக்யே ச; தேநாக்நிபலபேதாந்மாத்ராऽப்யேகரூபா ந பவதி, கிந்து தத்காலபவமக்நிபலமபேக்ஷ்ய புநஃ புநர்மாத்ராऽபி பித்யத இதி||௩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

யாவத்த்யஸ்யாஶநமஶிதமநுபஹத்ய ப்ரகதிஂ யதாகாலஂ ஜராஂ கச்சதி தாவதஸ்ய மாத்ராப்ரமாணஂ வேதிதவ்யஂ பவதி||௪||

அக்நிபலாபேக்ஷித்வமேவ விவணோதி- யாவத்தீத்யாதி| யாவதிதி யாவத்பரிமாணம்| ஹிஶப்தோ ஹேதௌ| அஸ்யேதி போக்துஃ| அஶநஂ சதுர்விதமபி போஜ்யம்| அஶிதஂ புக்தம்| ப்ரகதிஂ வாதாதீநாஂ ரஸாதீநாஂ ச ஸாம்யாவஸ்தாம்| அநுபஹத்ய விகாரமகத்வேத்யர்தஃ| யதாகாலமிதி நிஶாஶேஷே| தாவதிதி பூர்வப்ரமாணாவச்சிந்நமஶநஂ ப்ரத்யவமஶதி| த்விதீயமஸ்யேதி க்ரஹணமந்யத்ர ப்ரதிஷேதார்தம்| தேந யஸ்யைவ யாவதீ மாத்ரா நிர்விகாரா, தஸ்யைவ ஸா மந்தவ்யா நாந்யேஷாஂ, ப்ரதிபுருஷமக்நிபலஸ்ய பிந்நத்வாத்| யத்யபி சைகஸ்மிந்நபி புருஷே காலாதிபேதேநாக்நிபலபேதோ பவதி, ததாऽப்யேகபுருஷ ஏகமாத்ராமவதார்ய கியந்தமபி காலஂ தயைவ மாத்ரயா அக்நிபலபேதஹேத்வபாவே ஸதி வ்யவஹாரோ பவத்யேவ| மாத்ராப்ரமாணஂ மாத்ரேயத்தா; மாத்ராப்ரமாணஶப்தேந சேஹ மாத்ராப்ரமாணவதிதி போத்தவ்யம்; அந்யதா, தாவச்சப்தேநாவச்சிந்நாஶநவாசிநா மாத்ராப்ரமாணஶப்தஸ்ய குணவாசிநஃ ஸாமாநாதிகரண்யஂ ந ஸ்யாத்| நநு, ப்ரகதிமநுபஹத்யேதி ந கர்தவ்யஂ விஶேஷணஂ, ந ஹ்யாஹாரோ யோ யதாகாலஂ ஜராஂ யாதி ஸ மாத்ராதோஷாத்விகாரஂ கரோதி, கரோதி து த்ரவ்யஸ்வபாவஸஂஸ்காராதிதோஷாத்; யதா மந்தகலகுசாதயோ யதாகாலஂ ஜராஂ கச்சந்தோऽபி தோஷஜநகா பவந்த்யேவ; ந தாவதாऽபி தத்ர மாத்ரா துஷ்யதி, யதா வக்ஷ்யதி த்ரிவிதகுக்ஷீயே- “ந ச கேவலஂ மாத்ராவத்த்வாதேவாஹாரஸ்ய கத்ஸ்நமாஹாரபலஸௌஷ்டவமவாப்துஂ ஶக்யஂ, ப்ரகத்யாதீநாமஷ்டாநாமாஹாரவிதிவிஶேஷாயதநாநாஂ பிந்நபலத்வாத்” (வி.அ.௨) இதி| நைவஂ, த்விவிதா ஹி மாத்ரா ரஸவிமாநே வக்தவ்யா- ஸர்வக்ரஹரூபா, பரிக்ரஹரூபா ச; தத்ர ஸமுதிதஸ்யாஹாரஸ்ய பரிமாணஂ ஸர்வக்ரஹஃ, மதுராம்லாதீநாமாஹாராவயவாநாஂ ப்ரத்யேகஂ மாத்ரயா க்ரஹணஂ பரிக்ரஹஃ; தேந யத்ராஹாரஸமுதாயபரிமாணஂ ஸமுசிதமேவ கஹ்யதே, ஆஹாராவயவாநாஂ து மதுராதீநாஂ ஸ்வபாவஹிதாநாமப்யயதோக்தமாநஂ ஸ்யாத், தத்ராஹாராவயவமாத்ராவைஷம்யாத்தாதுவைஷம்யஂ பவத்யேவ, அயதாகாலஂ ஜராகமநஂ ச ஸ்யாத்; ததுக்தஂ- ப்ரகதிமநுபஹத்யேதி விஶேஷணம்| அந்யே து வ்யாக்யாநயந்தி- ‘அஸ்ய’ இதி, ‘அஶநம்’ இதி, அஶிதம் இதி ச பதத்ரயஂ ப்ரகரணாதேவ லப்யதே; யத் புநஃ க்ரியதே தத்விஶேஷப்ரதிபாதநார்தம்| தேந, அஸ்யேத்யநேந பரீக்ஷகோ போக்தாऽதிக்ரியதே, அஶநமித்யநேந ச ப்ரஶஸ்தமஶநஂ ப்ரகதிகரணஸஂயோகதேஶகாலாவிருத்தமுச்யதே, அஶிதமித்யநேந ச யதாவிதிபோஜநமுச்யதே; ததேவஂ ஸர்வகுணஸம்பந்ந ஆஹாரோ மாத்ராவாநுச்யதே||௪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

தத்ர ஶாலிஷஷ்டிகமுத்கலாவகபிஞ்ஜலைணஶஶஶரபஶம்பராதீந்யாஹாரத்ரவ்யாணி ப்ரகதிலகூந்யபி மாத்ராபேக்ஷீணி பவந்தி| ததா பிஷ்டேக்ஷுக்ஷீரவிகதிதிலமாஷாநூபௌதகபிஶிதாதீந்யாஹாரத்ரவ்யாணி ப்ரகதிகுரூண்யபி மாத்ராமேவாபேக்ஷந்தே||௫||

மாத்ராலக்ஷணமுபதிஶ்ய வ்யவஹாரோபயோகிநஂ த்ரவ்யபேதேந மாத்ராபேதஂ தர்ஶயதி- தத்ர ஶாலீத்யாதி| தத்ர லகுவர்க ஏவ ப்ரதமஂ பட்யதே, பத்யதமத்வாத்; தத்ராப்யாதௌ ரக்தஶாலிராஹாரத்ரவ்யப்ரதாநத்வாத்| கபிஞ்ஜலோ கௌரதித்திரிஃ, ஏணஃ கஷ்ணஸாரஃ, ஶரபோ மஹாஶங்கீ ஹரிணஃ, ஶம்பரஸ்தத்விஶேஷஃ| அந்நபாநவிதௌ “ஶீதஃ ஸ்நிக்தோऽகுருஃ ஸ்வாதுஃ” (ஸூ.அ.௨௭) இதி ஷஷ்டிககுணகதநே “அகுருஃ” இத்யகாரப்ரஶ்லேஷோ த்ரஷ்டவ்யஃ, தேநேஹ ஷஷ்டிகஸ்ய லகுத்வப்ரதிபாதநஂ ந விருத்யதே| அபி ஸமுச்சயே, தேந ப்ரகதிலகூநி கரணலகூநி ச லாஜாதீநி மாத்ராபேக்ஷீணி பவந்தீதி லப்யதே| ஏவஂ ப்ரகதிகுரூண்யபீத்யத்ராபி ஸஂஸ்காரகுருஶக்துபிண்டாதிக்ரஹணஂ வாச்யம்| ஆதிஶப்தோऽத்ர ப்ரகாரவாசீ, ஶாலிஷஷ்டிகாதிகணாபாவாத்| விகதிஶப்தஃ பிஷ்டேக்ஷுக்ஷீரைஃ ஸம்பத்யதே, க்ஷீரவிகதிஃ க்ஷீரகதா பக்ஷ்யாஃ; பிஶிதமாநூபௌதகாப்யாஂ ஸம்பத்யதே||௫||

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

ந சைவமுக்தே த்ரவ்யே குருலாகவமகாரணஂ மந்யேத, லகூநி ஹி த்ரவ்யாணி வாய்வக்நிகுணபஹுலாநி பவந்தி; பத்வீஸோமகுணபஹுலாநீதராணி, தஸ்மாத் ஸ்வகுணாதபி லகூந்யக்நிஸந்துக்ஷணஸ்வபாவாந்யல்பதோஷாணி சோச்யந்தேऽபி ஸௌஹித்யோபயுக்தாநி, குரூணி புநர்நாக்நிஸந்துக்ஷணஸ்வபாவாந்யஸாமாந்யாத், அதஶ்சாதிமாத்ரஂ தோஷவந்தி ஸௌஹித்யோபயுக்தாந்யந்யத்ர வ்யாயாமாக்நிபலாத்; ஸைஷா பவத்யக்நிபலாபேக்ஷிணீ மாத்ரா||௬||

நநு, யதி லகு ஹிதமபி ஸ்வகுணகரணே மாத்ராமபேக்ஷதே, குரு சாஹிதமபி மாத்ராபரிகஹீதஂ ஹிதமேவ ஸ்யாத், தத் கிஂ கௌரவலாகவோபதேஶேநேத்யாஶங்க்யாஹ- ந சைவமித்யாதி| லகூநி யத்யப்யாகாஶவாய்வக்நிகுணபஹுலாநி பவந்தி, ததாऽப்யாகாஶஸ்யாக்நிதீபநஂ ப்ரதி ததாவிதஸாமர்த்யாபாவாத் வாய்வக்ந்யோஸ்த்வக்நிதீபகத்வாத் வாய்வக்நிகுணபஹுலாநீத்யுக்தம்| தஸ்மாத் காரணால்லகூநி மாத்ரயா தாவதக்நிஂ தீபயந்தி; ஸ்வகுணாதபி வாய்வக்நிகுணபாஹுல்யாதக்நிஸந்துக்ஷணஸ்வபாவாநி ஸ்யுஃ| மாத்ராவ்யதிக்ரமே ஸமாநேऽபி லகுகுருத்ரவ்யயோர்லகுத்ரவ்யஸ்ய விஶேஷஂ தர்ஶயதி- அல்பதோஷாணி சோச்யந்தேऽபி ஸௌஹித்யோபயுக்தாநி; ஸௌஹித்யஂ மாத்ராதிக்ரமேண தப்திஃ| குரூணீத்யாதௌ புநஃஶப்தோ வ்யாவத்த்யர்தஃ| அஸாமாந்யாதிதி விரோதார்தே நஞ், அஸிதமிதி யதா; தேநாஸாமாந்யாதிதி அக்நிவிருத்தபத்வீதோயகுணபாஹுல்யாதித்யர்தஃ| ‘அந்யஸாமாந்யாத்’ இதிபாடபக்ஷேऽப்யந்யஶப்தோ விருத்தவசந ஏவ, தேந ததாऽபி ஸ ஏவார்தஃ| அதஶ்சேத்யாதிநா மாத்ராவ்யதிக்ரமே குரௌ கரீயாஂஸஂ தோஷஂ தர்ஶயதி| நநு, தஶ்யந்தே கேசந பாரிகாதயஃ புருஷா ஸௌஹித்யோபயுக்தகுருத்ரவ்யாஹாரேऽபி நிர்தோஷாஃ, தத் கிமுச்யதேऽதிமாத்ரஂ தோஷவந்தீத்யாஶங்க்யாஹ- அந்யத்ரேத்யாதி| வ்யாயாமகதமக்நிபலஂ வ்யாயாமாக்நிபலம்| யத்யபி காலாஹிதபலோऽக்நிர்மாத்ராऽதிககுருத்ரவ்யக்ஷமோ பவதி, யதுக்தஂ- “பக்தா பவதி ஹேமந்தே மாத்ராத்ரவ்யகுருக்ஷமஃ” (ஸூ.அ.௬) இதி, ததாऽபி வ்யாயாமாஹிதபலோ வஹ்நிர்நிதராஂ பலவாந் பவதீத்யயமேவ ப்ரதாநபரிக்ரஹாதுக்தஃ| யே து வ்யாயாமாதிதி சாக்நிபலாதிதி ஹேதுத்வயஂ வர்ணயந்தி, தேஷாமேவஂ ஸதி வ்யாயாமாபேக்ஷிண்யஶநமாத்ரா ஸ்யாதிதி ப்ரகரணவிருத்தோऽர்தஃ ஸ்யாத்| ப்ரதிஜ்ஞாதமர்தஂ ந்யாயஸம்பாதிதமுபஸஂஹரதி- ஸைஷேத்யாதி| ஸேதி அக்நிபலாபேக்ஷிணீ ப்ரதிஜ்ஞாதா மாத்ரா, ஏஷேதி ந்யாயேநாக்ந்யபேக்ஷித்வேந நிர்வாஹிதா||௬||

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

ந ச நாபேக்ஷதே த்ரவ்யஂ; த்ரவ்யாபேக்ஷயா ச த்ரிபாகஸௌஹித்யமர்தஸௌஹித்யஂ வா குரூணாமுபதிஶ்யதே, லகூநாமபி ச நாதிஸௌஹித்யமக்நேர்யுக்த்யர்தம்||௭||

நநு, யத்யப்யக்நிபலாபேக்ஷிணீ மாத்ரா, தத் கஸ்மாதேகரூப ஏவாக்நௌ லகூநாஂ த்ரவ்யாணாஂ பூயஸீ மாத்ரா பவதி, குரூணாஂ ததஸ்த்ரிபாகோசிதா அர்தா வேத்யாஹ- ந சேத்யாதி| த்ரவ்யமபேக்ஷத இத்யர்தஃ| த்ரிபாகஸௌஹித்யஂ மநாக்குருபிஃ| ஏவஂ கௌரவப்ரகர்ஷாபகர்ஷாதந்யதபி கல்பநீயம்| லகூநாமபி நாதிஸௌஹித்யமித்யத்ர ஸௌஹித்யஶப்தஸ்தப்திமாத்ரே வர்ததே, தேந லகூநி தப்த்யதிக்ரமேண ந போக்தவ்யாநி, ஏவஂ ஹி தேஷாஂ மாத்ராதிக்ரமோ ந ஸ்யாத் | அக்நேர்யுக்திஃ ஸ்வமாநாவஸ்திதிஃ, ததர்தம்| நநு, குரூணாஂ தாவததிமாத்ரோபயோகோऽக்நிபரிபாலநார்தஂ நிஷித்யதாஂ, யேந குரூண்யக்ந்யஸமாநாநி; லகூநி புநரக்நிஸமாநாநி, தத்தேஷாஂ கதமதிமாத்ரோபயோகோ வஹ்நிமாந்த்யமாவஹதீதி? ப்ரூமஃ- லகூநாஂ த்ரவ்யாணாஂ ஸாமாந்யமபிபூயாதிமாத்ரத்வமேவாக்நிமாந்த்யஂ கரோதி, யதா- சக்ஷுஸ்தைஜஸஂ, தேஜஃஸஹகதஂ ச பஶ்யதி, ததேவ தேஜோதியோகாதுபஹந்யதே; ததா ஶஸ்த்ரமஶ்மஸம்பவம், அஶ்மயோகாச்ச தீக்ஷ்ணஂ ஸம்பத்யதே, அஶ்மந்யேவ ச மித்யாயோகாத் ப்ரதிஹதஂ பவதி; ததுக்தஂ ஶாலாக்யே- யத்தேஜோ ஜ்யோதிஷாஂ தீப்தஂ ஶாரீரஂ ப்ராணிநாஂ ச யத்| ஸஂயுக்தஂ தேஜஸா தேஜஸ்தத்தி ரூபாணி பஶ்யதி|| ததேவ சக்ஷுஸ்தாந்யேவ ஜ்யோதீஂஷ்யதி து பஶ்யதஃ| விகாரஂ பஜதேऽத்யர்தமதவாऽபி விநஶ்யதி|| ஶஸ்த்ரஸ்யாஶ்மா யதா யோநிர்நிஶிதஂ ச ததஶ்மநி| தீக்ஷ்ணஂ பவத்யதியோகாத்தத்ரைவ ப்ரதிஹந்யதே இதி||௭||

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

மாத்ராவத்த்யஶநமஶிதமநுபஹத்ய ப்ரகதிஂ பலவர்ணஸுகாயுஷா யோஜயத்யுபயோக்தாரமவஶ்யமிதி||௮||

ஏவஂ தாவத்வ்யுத்பாதிதாऽக்நிபலத்ரவ்யாபேக்ஷிணீ மாத்ரா, மாத்ராந்விதஂ ச போஜ்யஂ போக்தவ்யமித்யுக்தஂ, மாத்ராஶிதத்வே கோ குண இத்யாஹ- மாத்ராவத்தீத்யாதி| இஹாவஶ்யமிதி நியமோ விரோதிகாரணாந்தராபாவே ஸதி போத்தவ்யஃ; யதோ யத்யபி பூர்வவதஶநாஶிதோபயோக்தபதைஃ ப்ரஶஸ்தபோஜநாதிவாசிபிஃ ப்ரகதிகரணாதிகுணஸம்பந்நமந்நஂ லப்யதே, ததாऽபி காலவிபர்யயப்ரஜ்ஞாபராதாஸாத்ம்யஶப்தஸ்பர்ஶரூபரஸகந்தாஃ ஸந்த்யேவாஹாரஜந்யபலாதிவிரோதகாஃ; யதாஹ- “ஸந்தி ஹ்யதேऽப்யஹிதாஹாராதந்யா ரோகப்ரகதயஃ” (ஸூ.அ.௨௮) இதி; தேந மாத்ராபரிகஹீதாஃ ஶுபா அபி ப்ரகத்யாதயஃ ப்ராயோ பலாதிஹேதவோ பவந்தீதி மாத்ராவதாஹாரஸ்துத்யர்தமவஶ்யமிதி கதம்| ஸுகயுக்தமாயுஃ ஸுகாயுஃ, யதி வா ஸுகஂ சாயுஶ்சேதி மந்தவ்யஂ; ஸ்வரூபேணாபி சாயுர்மக்யமிதி ப்ராக் ப்ரதிபாதிதமேவ||௮||

Adhikarana 8 (9) · Śloka 9

பவந்தி சாத்ர- குரு பிஷ்டமயஂ தஸ்மாத்தண்டுலாந் பதுகாநபி| ந ஜாது புக்தவாந் காதேந்மாத்ராஂ காதேத்புபுக்ஷிதஃ||௯||

பவந்தி சாத்ரேதி| தந்த்ரகாரஸ்ய ஸமயோऽயஂ- யத் பூர்வவ்யாக்யாதார்தஸங்க்ரஹார்தஂ யதா ஶ்லோகேந வக்துமாரபதே ததா ‘பவதி சாத்ர’ இதி கரோதி| பிஷ்டமயஂ பிஷ்டவிகாரஃ| தஸ்மாதிதி குருத்வாத்| பதுகாஃ ‘சிப்பிடா’ இதி லோகப்ரஸித்தாஃ| ந ஜாது ந கதாசித்| மாத்ராஂ காதேதிதி அநபாயிபரிமாணவந்தஂ காதேத்||௯||

Adhikarana 9 (10-11) · Śloka 11

வல்லூரஂ ஶுஷ்கஶாகாநி ஶாலூகாநி பிஸாநி ச| நாப்யஸேத்கௌரவாந்மாஂஸஂ கஶஂ நைவோபயோஜயேத்||௧௦|| கூர்சிகாஂஶ்ச கிலாடாஂஶ்ச ஶௌகரஂ கவ்யமாஹிஷே| மத்ஸ்யாந் ததி ச மாஷாஂஶ்ச யவகாஂஶ்ச ந ஶீலயேத்||௧௧||

வல்லூரஂ ஶுஷ்கமாஂஸம்| நாப்யஸேந்ந நிரந்தரமுபயுஞ்ஜ்யாத்| அநப்யாஸஹேதுமாஹ- கௌரவாதிதி| மாஂஸஂ கஶம் அபுஷ்டஂ ரோகாதுபரதமகாதிஸம்பவமித்யர்தஃ | ஏதச்சாபத்யத்வாதேவ நிஷித்தஂ, ந கௌரவாதிதி ப்ருவதே| கூர்சிகஃ க்ஷீரேண ஸமஂ ததி தக்ரஂ வா பக்வஂ; கிலாடஃ கூர்சிகபிண்டஃ, நஷ்டக்ஷீரஸ்ய கநோ பாக இத்யந்யே| ஶௌகரமிதி ஶூகரமாஂஸஂ, ஶௌகரஸாஹசர்யாத்கவ்யமாஹிஷே அபி மாஂஸே ஏவ போத்தவ்யே| யவகஃ ஶூகதாந்யவிஶேஷஃ| வக்ஷ்யதி ஹி- “யவகஃ ஶூகதாந்யாநாமபத்யதமத்வே ப்ரகஷ்டதமோ பவதி” (ஸூ.அ.௨௫) இதி||௧௦-௧௧||

Adhikarana 10 (12) · Śloka 12

ஷஷ்டிகாஞ்சாலிமுத்காஂஶ்ச ஸைந்தவாமலகே யவாந்| ஆந்தரீக்ஷஂ பயஃ ஸர்பிர்ஜாங்கலஂ மது சாப்யஸேத்||௧௨||

அப்யஸ்யாந் தர்ஶயதி- ஷஷ்டிகாநித்யாதி| இஹ ஷஷ்டிக ஆதௌ பட்யதே ரக்தஶாலிமநு ப்ரதாநத்வக்யாபநார்தம்| ஆந்தரீக்ஷமிதி ஆந்தரீக்ஷஂ பாநீயம்| பயஃ க்ஷீரம்| ஜாங்கலமிதி ஜாங்கலதேஶபவஂ மகாதிமாஂஸம்| இஹ ஸைந்தவாப்யாஸோऽந்நஸஂஸ்காரத்வேந மாத்ரயாऽபிப்ரேதஃ; தேந, “த்ரீணி த்ரவ்யாணி நாத்யுபயுஞ்ஜீத பிப்பல்யோ லவணஂ க்ஷாரஃ” (வி.அ.௧) இதி யத்வக்ஷ்யதி தேந ஸமஂ விரோதோ ந பவதி, தத்ர லவணாதியோகஸ்ய ப்ரதிஷித்தத்வாத்||௧௨||

Adhikarana 11 (13) · Śloka 13

தச்ச நித்யஂ ப்ரயுஞ்ஜீத ஸ்வாஸ்த்யஂ யேநாநுவர்ததே| அஜாதாநாஂ விகாராணாமநுத்பத்திகரஂ ச யத்||௧௩||

மாத்ராஶீத்யாதிநா ஸ்வாஸ்த்யபரிபாலநோபாய உச்யதே, அதிபஹு ச ஸ்வஸ்தபரிபாலநஂ தந்த்ரே வக்தவ்யஂ, தச்சேஹாபிதீயமாநஂ க்ரந்தகௌரவமாவஹதி, அநபிதீயமாநஂ ச க்ரந்தஸ்ய ந்யூநதாமாபாதயதி; அதஸ்தத்ஸூத்ரமாத்ரேணோத்தேஷ்டுமாஹ- தச்சேத்யாதி| ஸுஷ்டு நிர்விகாரத்வேநாவதிஷ்டத இதி ஸ்வஸ்தஃ, தஸ்ய பாவஃ ஸ்வாஸ்த்யம்; உத்வேஜகதாதுவைஷம்ய விரஹிததாதுஸாம்யமித்யர்தஃ| தச்ச ஸ்வாஸ்த்யமுபயதா பரிபால்யதே விஶுத்தாஹாராசாராப்யாஂ ஸதா க்ஷீயமாணஶரீரபோஷணேந, ப்ரத்யவாயஹேதுபரிஹாரேண ச; யதா- தீபபரிபாலநஂ ஸ்நேஹவர்திதாநாத் போஷணேந க்ரியதே, ததா ஶலபவாதாதிநிர்வாபகஹேதுபரிஹாரேண ச| ஶரீரப்ரத்யவாயஹேதுஶ்ச த்விவிதஃ- புத்திதோஷாத்விஷமஶரீரந்யாஸாதிர்வாதாதிகாரகஃ, துஷ்பரிஹரஶ்ச காலவிஶேஷஃ ஸ்வபாவாதிஹ ஹேமந்தாதிஃ கபசயாதிகாரகஃ| தத்ர ஶ்லோகபூர்வார்தேந ஸ்வாஸ்த்யபோஷகஹேதுமாஹ, உத்தரார்தேந து அஜாதாநாமித்யாதிநா ஸ்வாஸ்த்யவிகாதகஹேதுபரிஹாரமாஹ| யத்யபி சாஜாதாநாஂ விகாராணாமநுத்பத்திஃ ஸ்வபாவஸித்தா வித்யத ஏவ, வித்யமாநே ச கரோத்யர்தோ முக்யோ நாஸ்தி, ததாऽபீதமேவாஜாதவிகாராணாமநுத்பத்திகரணஂ யத்தத்விகாரஹேதுபரிஹரணஂ ததா துஷ்பரிஹரகாலவிஶேஷஜநிததோஷஹரணஂ , யதா வக்ஷ்யதி- “மாதவப்ரதமே மாஸி நபஸ்யப்ரதமே புநஃ| ஸஹஸ்யப்ரதமே சைவ வாஹயேத்தோஷஸஞ்சயம் ” (ஸூ.அ.௭) இதி; ததா ஹேத்வந்தரநிரபேக்ஷோத்பத்யமாநசக்ஷுஃஶ்லேஷ்மஹரணார்தமஞ்ஜநம்; ஏவமாதி||௧௩||

Adhikarana 12 (14) · Śloka 14

அத ஊர்த்வஂ ஶரீரஸ்ய கார்யமக்ஷ்யஞ்ஜநாதிகம்| ஸ்வஸ்தவத்திமபிப்ரேத்ய குணதஃ ஸம்ப்ரவக்ஷ்யதே||௧௪||

அத ஊர்த்வமித்யாதி| அதஃ ஸ்வாஸ்த்யாநுவத்திகாரணகதநாதூர்த்வஂ, கார்யம் அவஶ்யகார்யஂ, ஸ்வஸ்தவத்திமபிப்ரேத்ய ஸ்வஸ்தவத்தாநுஷ்டாநே, அக்ஷ்யஞ்ஜநாத்யவஶ்யஂ கார்யமித்யர்தஃ; அஞ்ஜநஶப்தோऽப்யஞ்ஜநேऽபி வர்ததே, ததர்தமக்ஷ்யஞ்ஜநமித்யுக்தம்| அஞ்ஜநமேவாதாவுபாஹிதஂ ப்ரதாநாவயவசக்ஷுஃபரிபாலகத்வாத்| உக்தஂ ச- “சக்ஷுஃ ப்ரதாநஂ ஸர்வேஷாமிந்த்ரியாணாஂ விதுர்புதாஃ| கநநீஹாரயுக்தாநாஂ ஜ்யோதிஷாமிவ பாஸ்கரஃ” இதி| யதி வா ஸ்வஸ்தவத்தமதிகத்ய யதஞ்ஜநாதி, ததுச்யதே; ரோகேஷு து யதஞ்ஜநாதி, தத்ரோகசிகித்ஸாஸு வக்தவ்யம்| யத்யபி சைததஞ்ஜநாதி ரோகஹரமபி வக்தவ்யஂ, ததாऽபி ப்ராயஃ ஸ்வஸ்தவத்தமதமேததிதி ஸ்வஸ்தவத்தமபிப்ரேத்யேத்யுக்தம்||௧௪||

Adhikarana 13 (15) · Śloka 15

ஸௌவீரமஞ்ஜநஂ நித்யஂ ஹிதமக்ஷ்ணோஃ ப்ரயோஜயேத்| பஞ்சராத்ரேऽஷ்டராத்ரே வா ஸ்ராவணார்தே ரஸாஞ்ஜநம்||௧௫||

ஸௌவீரமித்யாதி| ஸுவீராநதீபவஂ ஸௌவீரம்| நித்யஂ ப்ரத்யஹம்| அக்ஷ்ணோரிதி த்விவசநமக்ஷிகோலகத்வயேऽப்யஞ்ஜநவிதாநார்தம்| பஞ்சராத்ராஷ்டராத்ரக்ரஹணமதூராந்தரகாலே நியமதர்ஶநார்தம்| தேந தோஷகாலமபேக்ஷ்யார்வாங்மத்யே ஊர்த்வஂ ச கர்தவ்யஂ ஸ்ராவணமஞ்ஜநமிதி பவதி||௧௫||

Adhikarana 14 (16-17) · Śloka 18

சக்ஷுஸ்தேஜோமயஂ தஸ்ய விஶேஷாச்ச்லேஷ்மதோ பயம்| ததஃ ஶ்லேஷ்மஹரஂ கர்ம ஹிதஂ தஷ்டேஃ ப்ரஸாதநம்||௧௬|| திவா தந்ந ப்ரயோக்தவ்யஂ நேத்ரயோஸ்தீக்ஷ்ணமஞ்ஜநம்| விரேகதுர்பலா தஷ்டிராதித்யஂ ப்ராப்ய ஸீததி||௧௭|| தஸ்மாத் ஸ்ராவ்யஂ நிஶாயாஂ து த்ருவமஞ்ஜநமிஷ்யதே|௧௮|

ஸ்ராவணாஞ்ஜநப்ரகரணோபபத்திமாஹ- சக்ஷுரித்யாதி| சக்ஷுரிந்த்ரியஸ்ய தைஜஸஸ்ய ஶ்லேஷ்மத ஆப்யாத்தைஜஸவிருத்தத்வேந ஹேதுநா, விஶேஷாதிதி வாதாபித்தபயாததிகத்வேந பயஂ பவதி| ஶ்லேஷ்மஜயே ச ஸ்ராவணஂ ப்ரதாநஂ, தஸ்மாத் ஸ்ராவ்யமித்யர்தஃ| ஸ்ராவணாஞ்ஜநகாலஂ நியமயதி- நிஶாயாமித்யாதி| த்ருவமவஶ்யஂ நிஶாயாமேவ, அஞ்ஜநஂ ப்ரத்யாஸந்நத்வாத் ஸ்ராவணாஞ்ஜநம்| ஜதூகர்ணேநாபி ஸ்ராவணரஸாஞ்ஜநஂ நிஶாயாமேவ விஹிதஂ; யதுக்தஂ- “ஸப்தாஹாத்ரஸாஞ்ஜநஂ நக்தம்” இதி| ஶாலாக்யேऽப்யுக்தஂ- “விரேகதுர்பலா தஷ்டிராதித்யஂ ப்ராப்ய ஸீததி | ராத்ரௌ ஸ்வப்நகுணாச்சாக்ஷி புஷ்யத்யஞ்ஜநகர்ஷி(ர்ஶி)தம்” இதி| ஸௌவீராஞ்ஜநஂ து விரேசநஂ ந பவதி, சக்ஷுஃப்ரஸாதமாத்ரஂ கரோதி, தேந தத்திவாக்ரியமாணஂ ந விரோதி| அந்யே து வ்யாக்யாநயந்தி- த்ருவஂ நித்யகர்தவ்யஂ ஸௌவீராஞ்ஜநஂ யத்தந்நிஶி கர்தவ்யஂ, ஸ்ராவணாஞ்ஜநஂ து ஶ்லேஷ்மோத்ரேகவிஷயே(யி) வமநவத் பூர்வாஹ்ண ஏவ கர்தவ்யம்||௧௬-௧௭||-

Adhikarana 15 (18-19) · Śloka 20

யதா ஹி கநகாதீநாஂ மலிநாஂ விவிதாத்மநாம்||௧௮|| தௌதாநாஂ நிர்மலா ஶுத்திஸ்தைலசேலகசாதிபிஃ| ஏவஂ நேத்ரேஷு மர்த்யாநாமஞ்ஜநாஶ்ச்யோதநாதிபிஃ||௧௯|| தஷ்டிர்நிராகுலா பாதி நிர்மலே நபஸீந்துவத்|௨௦|

அஞ்ஜநகுணமாஹ- யதா ஹீத்யாதி| ஶுத்திஃ ஸ்வாபாவிகீ; ஸாऽऽகந்துதூல்யாத்யபநயநேந நிர்மலா ஸதி பாதி| ஆஶ்ச்யோதநஂ நேத்ரவிரேகார்தஂ த்ரவௌஷததாநஂ, தச்சேஹாநபிஹிதமபி பலைக்யாதபிஹிதம், ஆதிஶப்தேந புடபாகாதீநாஂ க்ரஹணம்||௧௮-௧௯||-

Adhikarana 16 (20-24) · Śloka 25

ஹரேணுகாஂ ப்ரியங்குஂ ச பத்வீகாஂ கேஶரஂ நகம்||௨௦|| ஹ்ரீவேரஂ சந்தநஂ பத்ரஂ த்வகேலோஶீரபத்மகம்| த்யாமகஂ மதுகஂ மாஂஸீ குக்குல்வகுருஶர்கரம்||௨௧|| ந்யக்ரோதோதும்பராஶ்வத்தப்லக்ஷலோத்ரத்வசஃ ஶுபாஃ| வந்யஂ ஸர்ஜரஸஂ முஸ்தஂ ஶைலேயஂ கமலோத்பலே||௨௨|| ஶ்ரீவேஷ்டகஂ ஶல்லகீஂ ச ஶுகபர்ஹமதாபி ச| பிஷ்ட்வா லிம்பேச்சரேஷீகாஂ தாஂ வர்திஂ யவஸந்நிபாம்||௨௩|| அங்குஷ்டஸம்மிதாஂ குர்யாதஷ்டாங்குலஸமாஂ பிஷக்| ஶுஷ்காஂ நிகர்பாஂ தாஂ வர்திஂ தூமநேத்ரார்பிதாஂ நரஃ||௨௪|| ஸ்நேஹாக்தாமக்நிஸம்ப்லுஷ்டாஂ பிபேத் ப்ராயோகிகீஂ ஸுகாம்|௨௫|

இஹைவாஞ்ஜநாந்தே தூமபாநஂ விதாஸ்யதி- “நாவநாஞ்ஜநநித்ராந்தே” இத்யாதிநா; அதோऽஞ்ஜநாநந்தரஂ தூமோऽபிதீயதே; உக்தஂ ச ஶாலாக்யே- “தீக்ஷ்ணாஞ்ஜநேநாஞ்ஜிதலோசநஸ்ய யஃ ஸம்ப்ரதுஷ்டோ ந நிரேதி நேத்ராத்| ஶ்லேஷ்மா ஶிரஃஸ்தஃ ஸ து பீதமாத்ரே தூமே ப்ரஶாந்திஂ லபதே க்ஷணேந” இதி| ஹரேணுகாமித்யாதி| ஹரேணுகா ரேணுகா| பத்வீகா கஷ்ணஜீரகம்| கேஶரஂ நாககேஶரம்| பத்மகஂ பத்மகாஷ்டம்| த்யாமகஂ கந்ததணம்| ந்யக்ரோதாதீநாஂ ப்லக்ஷாந்தாநாஂ த்வசஃ, தாஸாஂ விஶேஷணஂ ஶுபா இதி| வந்யஂ கைவர்தமுஸ்தகம்| ஶுகபர்ஹஂ க்ரந்திபர்ணகம்| ஶரேஷீகா ஶரபுஷ்பஸ்ய நாலீ ‘ஶரிகா’ இதி ப்ரஸித்தா| அத்ர விதாநஂ- பிஷ்டைர்பேஷஜைஃ ஶரிகா ததா வேஷ்டயிதவ்யா யதா அஷ்டாங்குலாயதா அங்குஷ்டபரிணாஹா ச வர்திஃ ஸ்யாத், தஸ்யாஂ ச ஶுஷ்காயாஂ ஸத்யாஂ ஶரேஷீகாமாகஷ்ய ஸ்நேஹேநாப்யஜ்யாக்நிநைகஸ்மிந்நக்ரேऽவதஹ்ய வக்ஷ்யமாணதூமபாநநலிகாயாமக்ரரந்த்ரே நிவேஶ்யாதோ தூமஃ பேயஃ | ப்ராயோகிகீ ச நித்யபேயதூமவர்திஸஞ்ஜ்ஞா| ஸுகாமித்யநேநாகடுகத்வமநத்யயத்வஂ ச தர்ஶயதி||௨௦-௨௪||-

Adhikarana 17 (25) · Śloka 26

வஸாகதமதூச்சிஷ்டைர்யுக்தியுக்தைர்வரௌஷதைஃ||௨௫|| வர்திஂ மதுரகைஃ கத்வா ஸ்நைஹிகீஂ தூமமாசரேத்|௨௬|

ஸ்நைஹிகதூமவர்திமாஹ- வஸேத்யாதி| மதூச்சிஷ்டஂ ஸிக்தகம்| வரௌஷதைரிதி மதுரகவிஶேஷணஂ; மதுரகாணி ஜீவநீயாநி ஜீவகர்ஷபகாதீநி| யுக்தியுக்தைரித்யநேந ததா வஸாதிக்ரஹணஂ கர்தவ்யஂ, யதா வர்திஃ கர்துஂ பார்யத இதி தர்ஶயதி| வர்திகரணஂ ச பூர்வவத்| ஸ்நைஹிகீ ஸ்நேஹநகாரிகா||௨௫||-

Adhikarana 18 (26) · Śloka 27

ஶ்வேதா ஜ்யோதிஷ்மதீ சைவ ஹரிதாலஂ மநஃஶிலா||௨௬|| கந்தாஶ்சாகுருபத்ராத்யா தூமஂ மூர்தவிரேசநே |௨௭|

வைரேசநிகதூமபாநவர்திஂ தர்ஶயதி- ஶ்வேதேத்யாதி| ஶ்வேதா அபராஜிதா| கந்தாஃ ஸுகந்தத்ரவ்யாணி, தேஷாஂ விஶேஷணமகுருபத்ராத்யாஃ, அகுரு ச பத்ராத்யாஶ்ச அகுருபத்ராத்யாஃ; அகுருபத்ராத்யாஶ்ச ஜ்வரே வக்ஷ்யமாணஃ “அகுருகுஷ்டதகரபத்ர” (சி.அ.௩) இத்யாதிகணோ மந்தவ்யஃ| அகுர்வாத்யா இதி ந கதஂ, குஷ்டதகரயோரதிதீக்ஷ்ணத்வேந மஸ்துலுங்ககஸ்ராவபயாத் பரிஹாரார்தம்| வக்ஷ்யதி ச த்ரிமர்மீயே- “தூமவர்திஂ பிபேத்கந்தைரகுஷ்டதகரைஸ்ததா” (ஸி.அ.௯) இதி, ஶாலாக்யேऽப்யுக்தஂ- “நதகுஷ்டே ஸ்ராவயதோ தூமவர்திப்ரயோஜிதே| மஸ்துலுங்கஂ விஶேஷேண தஸ்மாத்தே நைவ யோஜயேத்” இதி; ஸுஶ்ருதேऽப்யுக்தஂ- “ஏலாதிநா தகரகுஷ்டவர்ஜ்யேந” (ஸூ.சி.அ.௪௦) இதி||௨௬||-

Adhikarana 19 (27-32) · Śloka 33

கௌரவஂ ஶிரஸஃ ஶூலஂ பீநஸார்தாவபேதகௌ||௨௭|| கர்ணாக்ஷிஶூலஂ காஸஶ்ச ஹிக்காஶ்வாஸௌ கலக்ரஹஃ| தந்ததௌர்பல்யமாஸ்ராவஃ ஶ்ரோத்ரக்ராணாக்ஷிதோஷஜஃ||௨௮|| பூதிர்க்ராணாஸ்யகந்தஶ்ச தந்தஶூலமரோசகஃ| ஹநுமந்யாக்ரஹஃ கண்டூஃ க்ரிமயஃ பாண்டுதா முகே||௨௯|| ஶ்லேஷ்மப்ரஸேகோ வைஸ்வர்யஂ கலஶுண்ட்யுபஜிஹ்விகா| காலித்யஂ பிஞ்ஜரத்வஂ ச கேஶாநாஂ பதநஂ ததா||௩௦|| க்ஷவதுஶ்சாதிதந்த்ரா ச புத்தேர்மோஹோऽதிநித்ரதா| தூமபாநாத் ப்ரஶாம்யந்தி பலஂ பவதி சாதிகம்||௩௧|| ஶிரோருஹகபாலாநாமிந்த்ரியாணாஂ ஸ்வரஸ்ய ச| ந ச வாதகபாத்மாநோ பலிநோऽப்யூர்த்வஜத்ருஜாஃ||௩௨|| தூமவக்த்ரகபாநஸ்ய வ்யாதயஃ ஸ்யுஃ ஶிரோகதாஃ|௩௩|

தூமபாநகுணாந் தர்ஶயதி- கௌரவமித்யாதி| ஶிரோருஹாஃ கேஶாஃ; கபாலாஶ்ச ஶிரஸ ஏவ| பலிநோऽபீதி பலவத்காரணா அபீத்யர்தஃ| ஊர்த்வஜத்ருஜத்வேநைவ ஶிரோகதா அபி லப்தாஸ்தே புநரபிதீயந்தே விஶேஷவிதாநார்தம்||௨௭-௩௨||-

Adhikarana 20 (33-35) · Śloka 36

ப்ரயோகபாநே தஸ்யாஷ்டௌ காலாஃ ஸம்பரிகீர்திதாஃ||௩௩|| வாதஶ்லேஷ்மஸமுத்க்லேஶஃ காலேஷ்வேஷு ஹி லக்ஷ்யதே| ஸ்நாத்வா புக்த்வா ஸமுல்லிக்ய க்ஷுத்வா தந்தாந்நிகஷ்ய ச| நாவநாஞ்ஜநநித்ராந்தே சாத்மவாந் தூமபோ பவேத்| ததா வாதகபாத்மாநோ ந பவந்த்யூர்த்வஜத்ருஜாஃ||௩௫|| ரோகாஸ்தஸ்ய து பேயாஃ ஸ்யுராபாநாஸ்த்ரிஸ்த்ரயஸ்த்ரயஃ|௩௬|

தூமபாநகாலஂ தர்ஶயதி- ப்ரயோகேத்யாதி| ப்ரயோகபாநே ப்ராயோகிகதூமபாநே ஏதேऽஷ்டௌ காலாஃ, ஸ்நைஹிகபாநே து வாதவத்த்யுபலக்ஷிதஃ காலஃ, வைரேசநிகபாநே து ஶ்லேஷ்மவத்த்யுபலக்ஷிதோ மந்தவ்யஃ| ப்ராயோகிக ஏவ ப்ராயஃ ஸ்வஸ்தவத்தாதிகாரே, தேந தத்கால ஏவ கண்டரவேணாபிதீயதே; யதி வா ப்ரயோகபாநே ஸததபாநே ஸ்வஸ்தாதிகார இதி யாவத்; தேந தூமத்ரயஸ்யாப்யேதே காலா பவந்தி| வாதகபாத்மஶப்தேந வாதாத்மாநஃ கபாத்மாநோ வாதகபாத்மாநஶ்ச கஹ்யந்தே| பேயாஃ ஸ்யுரித்யாதாவாபாநா தூமாப்யவஹாரமோக்ஷாஃ; ஏகைகஸ்மிந் ஸ்நாநாதிதூமபாநகாலே த்ரிரிதி ஆவத்தித்ரயஂ கர்தவ்யாஃ; தே சாவத்தித்ரயேऽபி த்ரிதா த்ரிதா கர்தவ்யாஃ; ஏகைகஸ்மிந் தூமபாநகாலே நவ தூமாப்யவஹாரமோக்ஷாஃ கர்தவ்யாஃ; த்ரீஂஸ்த்ரீநப்யவஹாராந் கத்வா விஶ்ராமோऽந்தரா கர்தவ்ய இத்யர்தஃ||௩௩-௩௫||-

Adhikarana 21 (36-37) · Śloka 38

பரஂ த்விகாலபாயீ ஸ்யாதஹ்நஃ காலேஷு புத்திமாந்||௩௬|| ப்ரயோகே, ஸ்நைஹிகே த்வேகஂ, வைரேச்யஂ த்ரிசதுஃ பிபேத்| ஹத்கண்டேந்த்ரியஸஂஶுத்திர்லகுத்வஂ ஶிரஸஃ ஶமஃ||௩௭|| யதேரிதாநாஂ தோஷாணாஂ ஸம்யக்பீதஸ்ய லக்ஷணம்|௩௮|

அஷ்டஸு காலேஷ்வேகஸ்மிந்நேகஸ்மிந் திவஸே யஸ்மிந் தூமே யாவாந் யாவாந் பாநகாலநியமஸ்தஂ தர்ஶயதி- பரமித்யாதி| காலேஷு ஸ்நாத்வேத்யாதிகாலேஷு| ப்ரயோகே ப்ராயோகிகதூமே| ஸ்நைஹிகே த்வேகமிதி ஸ்நைஹிகதூமே ஏகமேவ காலஂ வ்யாப்ய தூமஂ பிபேதிதி யோஜ்யம்| த்ரிசதுரிதி வைரேச்யே தோஷபலாபேக்ஷோ விகல்பஃ||௩௬-௩௭||-

Adhikarana 22 (38-40) · Śloka 40

பாதிர்யமாந்த்யமூகத்வஂ ரக்தபித்தஂ ஶிரோப்ரமம்||௩௮|| அகாலே சாதிபீதஶ்ச தூமஃ குர்யாதுபத்ரவாந்| தத்ரேஷ்டஂ ஸர்பிஷஃ பாநஂ நாவநாஞ்ஜநதர்பணம்||௩௯|| ஸ்நைஹிகஂ தூமஜே தோஷே வாயுஃ பித்தாநுகோ யதி| ஶீதஂ து ரக்தபித்தே ஸ்யாச்ச்லேஷ்மபித்தே விரூக்ஷணம்||௪௦||

பாதிர்யேத்யாதி| தூமஜ இத்யவிதிப்ரயுக்ததூமகதே யதி வாயுஃ பித்தாநுகோ வத்தஸ்ததா நாவநாஞ்ஜநதர்பணஂ ஸ்நைஹிகஂ ஸ்நேஹகதஂ கர்தவ்யஂ, ஶீதஂ ஶீதத்ரவ்யகதஂ கர்தவ்யஂ நாவநாத்யேவ, விரூக்ஷணமபி நாவநாத்யேவ||௩௮-௪௦||

Adhikarana 23 (41-45) · Śloka 46

பரஂ த்வதஃ ப்ரவக்ஷ்யாமி தூமோ யேஷாஂ விகர்ஹிதஃ| ந விரிக்தஃ பிபேத்தூமஂ ந கதே பஸ்திகர்மணி||௪௧|| ந ரக்தீ ந விஷேணார்தோ ந ஶோசந்ந ச கர்பிணீ| ந ஶ்ரமே ந மதே நாமே ந பித்தே ந ப்ரஜாகரே||௪௨|| ந மூர்ச்சாப்ரமதஷ்ணாஸு ந க்ஷீணே நாபி ச க்ஷதே| ந மத்யதுக்தே பீத்வா ச ந ஸ்நேஹஂ ந ச மாக்ஷிகம்||௪௩|| தூமஂ ந புக்த்வா தத்நா ச ந ரூக்ஷஃ க்ருத்த ஏவ ச| ந தாலுஶோஷே திமிரே ஶிரஸ்யபிஹிதே ந ச||௪௪|| ந ஶங்ககே ந ரோஹிண்யாஂ ந மேஹே ந மதாத்யயே| ஏஷு தூமமகாலேஷு மோஹாத் பிபதி யோ நரஃ||௪௫|| ரோகாஸ்தஸ்ய ப்ரவர்தந்தே தாருணா தூமவிப்ரமாத்|௪௬|

ந விரிக்த இத்யாதௌ ப்ரதிநிஷேத்யஂ நகாரகரணஂ நிஷேதகௌரவதர்ஶநார்தம்| தூமஂ ந புக்த்வேதி புநர்தூமக்ரஹணஂ தத்நா புக்தவதோ விஶேஷப்ரதிஷேதார்தம்||௪௧-௪௫||-

Adhikarana 24 (46-47) · Śloka 48

தூமயோக்யஃ பிபேத்தோஷே ஶிரோக்ராணாக்ஷிஸஂஶ்ரயே||௪௬|| க்ராணேநாஸ்யேந கண்டஸ்தே முகேந க்ராணபோ வமேத்| ஆஸ்யேந தூமகவலாந் பிபந் க்ராணேந நோத்வமேத்||௪௭|| ப்ரதிலோமஂ கதோ ஹ்யாஶு தூமோ ஹிஂஸ்யாத்தி சக்ஷுஷீ|௪௮|

தூமயோக்ய இத்யாதௌ க்ராணேநேதி சேதஃ| ப்ரதிலோமஂ கத ஆஸ்யபீதோ க்ராணஂ கத இத்யர்தஃ| ஹிஶப்தத்வயஂ ச ஹேதௌ| தேநாயமர்தஃ- யஸ்மாத் ப்ரதிலோமஂ விமார்கஂ கதோ தூமஸ்தஸ்மாச்சக்ஷுஷீ ஹிஂஸ்யாத், யஸ்மாத்திஂஸ்யாத் தஸ்மாத் க்ராணேந நோத்வமேதிதி||௪௬-௪௭||-

Adhikarana 25 (48) · Śloka 49

ஜ்வங்கசக்ஷுஸ்தச்சேதாஃ ஸூபவிஷ்டஸ்த்ரிபர்யயம்||௪௮|| பிபேச்சித்ரஂ பிதாயைகஂ நாஸயா தூமமாத்மவாந்|௪௯|

ஸம்யகுபவிஷ்டஃ ஸூபவிஷ்டஃ| த்ரிபர்யயமிதி து யத்யபி பூர்வமேவோக்தம் ‘ஆபாநாஸ்த்ரிஸ்த்ரயஸ்த்ரயஃ’ இத்யநேந, ததாऽபி த்ரிபர்யயதூமபாநபர்யந்தமஜ்வங்கசக்ஷுராதி கர்தவ்யஂ நோபக்ரமமாத்ர ஏவேதி புநரபிதாநேந தர்ஶயதி| நாஸிகயாऽபி ரந்த்ரைகச்சித்ரஂ பிதாய பிபேந்ந புநர்நாஸிகயைவ பிபேதிதி நியமஃ||௪௮||-

Adhikarana 26 (49-50) · Śloka 51

சதுர்விஂஶதிகஂ நேத்ரஂ ஸ்வாங்குலீபிர்விரேசநே||௪௯|| த்வாத்ரிஂஶதங்குலஂ ஸ்நேஹே ப்ரயோகேऽத்யர்தமிஷ்யதே| ஜு த்ரிகோஷாபலிதஂ கோலாஸ்த்யக்ரப்ரமாணிதம்||௫௦|| பஸ்திநேத்ரஸமத்ரவ்யஂ தூமநேத்ரஂ ப்ரஶஸ்யதே|௫௧|

நேத்ரஂ நலிகா| சதுர்விஂஶதிகஂ சதுர்விஂஶத்யங்குலம்| அத்யர்தஂ ஸார்தமித்யர்தஃ; இஹ வைரேசநிகநேத்ரமேவ சதுர்விஂஶத்யங்குலப்ரமாணஂ ஸார்தஂ ஸத் ஷட்த்ரிஂஶதங்குலப்ரமாணஂ ப்ராயோகிகதூமபாநே; தத்து ஜதூகர்ணப்ரத்யயாத்போத்தவ்யம்| யதாஹ- “ஸார்தஸ்த்ர்யஂஶயுதஃ பூர்ணோ ஹஸ்தஃ ப்ராயோகிகாதிஷு” இதி| த்ரிகோஷாபலிதமிதி த்ரிபிஃ பர்வபிர்பிந்நைஃ ஸமந்விதம்||௪௯-௫௦||-

Adhikarana 27 (51) · Śloka 52

தூராத்விநிர்கதஃ பர்வச்சிந்நோ நாடீதநூகதஃ||௫௧|| நேந்த்ரியஂ பாததே தூமோ மாத்ராகாலநிஷேவிதஃ|௫௨|

யதாபிஹிதநலிகயா பாநே குணஂ தர்ஶயதி- தூராதித்யாதி||௫௧||-

Adhikarana 28 (52-55) · Śloka 56

யதா சோரஶ்ச கண்டஶ்ச ஶிரஶ்ச லகுதாஂ வ்ரஜேத்||௫௨|| கபஶ்ச தநுதாஂ ப்ராப்தஃ ஸுபீதஂ தூமமாதிஶேத்| அவிஶுத்தஃ ஸ்வரோ யஸ்ய கண்டஶ்ச ஸகபோ பவேத்||௫௩|| ஸ்திமிதோ மஸ்தகஶ்சைவமபீதஂ தூமமாதிஶேத்| தாலு மூர்தா ச கண்டஶ்ச ஶுஷ்யதே பரிதப்யதே||௫௪|| தஷ்யதே முஹ்யதே ஜந்தூ ரக்தஂ ச ஸ்ரவதேऽதிகம்| ஶிரஶ்ச ப்ரமதேऽத்யர்தஂ மூர்ச்சா சாஸ்யோபஜாயதே||௫௫|| இந்த்ரியாண்யுபதப்யந்தே தூமேऽத்யர்தஂ நிஷேவிதே|௫௬|

கேசித்தூமஸம்யக்பாநாதிலக்ஷணஂ க்ரந்தஂ படந்தி| தத்ர, யதா சோரஶ்சேத்யாதி ஸம்யக்தூமபாநலக்ஷணம், அவிஶுத்த இத்யாத்யயோகலக்ஷணஂ, தால்வித்யாத்யதியோகலக்ஷணம்||௫௨-௫௫||-

Adhikarana 29 (56-62) · Śloka 63

வர்ஷே வர்ஷேऽணுதைலஂ ச காலேஷு த்ரிஷு நா சரேத்||௫௬|| ப்ராவட்ஶரத்வஸந்தேஷு கதமேகே நபஸ்தலே| நஸ்யகர்ம யதாகாலஂ யோ யதோக்தஂ நிஷேவதே||௫௭|| ந தஸ்ய சக்ஷுர்ந க்ராணஂ ந ஶ்ரோத்ரமுபஹந்யதே| ந ஸ்யுஃ ஶ்வேதா ந கபிலாஃ கேஶாஃ ஶ்மஶ்ரூணி வா புநஃ||௫௮|| ந ச கேஶாஃ ப்ரமுச்யந்தே வர்தந்தே ச விஶேஷதஃ| மந்யாஸ்தம்பஃ ஶிரஃஶூலமர்திதஂ ஹநுஸங்க்ரஹஃ||௫௯|| பீநஸார்தாவபேதௌ ச ஶிரஃகம்பஶ்ச ஶாம்யதி| ஸிராஃ ஶிரஃகபாலாநாஂ ஸந்தயஃ ஸ்நாயுகண்டராஃ||௬௦|| நாவநப்ரீணிதாஶ்சாஸ்ய லபந்தேऽப்யதிகஂ பலம்| முகஂ ப்ரஸந்நோபசிதஂ ஸ்வரஃ ஸ்நிக்தஃ ஸ்திரோ மஹாந்||௬௧|| ஸர்வேந்த்ரியாணாஂ வைமல்யஂ பலஂ பவதி சாதிகம்| ந சாஸ்ய ரோகாஃ ஸஹஸா ப்ரபவந்த்யூர்த்வஜத்ருஜாஃ||௬௨|| ஜீர்யதஶ்சோத்தமாங்கேஷு ஜரா ந லபதே பலம்|௬௩|

தூமநஸ்யயோர்நாஸாத்வாரஸாமாந்யாத்தூமமநு நஸ்யஂ ப்ரூதே- வர்ஷ இத்யாதி| அணூநாஂ ஸ்ரோதஸாஂ ஹிதமித்யணுதைலஂ, தச்சாக்ரே வக்ஷ்யமாணம்| ஶிரஃகபாலாநாமேவ ஸிராஃ ஸந்தயஃ ஸ்நாயுகண்டராஶ்ச| உத்தமாங்கேஷ்விதி பஹுவசநஂ ஶிரஸோऽப்யர்ஹிதத்வாத்; யதி வா ஜரா வலீபலிதாதிலக்ஷணா யா ஸா உத்தமா ப்ரகர்ஷப்ராப்தாऽங்கேஷு மஸ்தகாதிஷு நிஷித்யதே||௫௬-௬௨||-

Adhikarana 30 (63-70) · Śloka 71

சந்தநாகுருணீ பத்ரஂ தார்வீத்வங்மதுகஂ பலாம்||௬௩|| ப்ரபௌண்டரீகஂ ஸூக்ஷ்மைலாஂ விடங்கஂ பில்வமுத்பலம்| ஹ்ரீபேரமபயஂ வந்யஂ த்வங்முஸ்தஂ ஸாரிவாஂ ஸ்திராம்||௬௪|| ஜீவந்தீஂ பஶ்நிபர்ணீஂ ச ஸுரதாரு ஶதாவரீம்| ஹரேணுஂ பஹதீஂ வ்யாக்ரீஂ ஸுரபீஂ பத்மகேஶரம்||௬௫|| விபாசயேச்சதகுணே மாஹேந்த்ரே விமலேऽம்பஸி| தைலாத்தஶகுணஂ ஶேஷஂ கஷாயமவதாரயேத்||௬௬|| தேந தைலஂ கஷாயேண தஶகத்வோ விபாசயேத்| அதாஸ்ய தஶமே பாகே ஸமாஂஶஂ சாகலஂ பயஃ||௬௭|| தத்யாதேஷோऽணுதைலஸ்ய நாவநீயஸ்ய ஸஂவிதிஃ| அஸ்ய மாத்ராஂ ப்ரயுஞ்ஜீத தைலஸ்யார்தபலோந்மிதாம்||௬௮|| ஸ்நிக்தஸ்விந்நோத்தமாங்கஸ்ய பிசுநா நாவநைஸ்த்ரிபிஃ| த்ர்யஹாத்த்ர்யஹாச்ச ஸப்தாஹமேதத் கர்ம ஸமாசரேத்||௬௯|| நிவாதோஷ்ணஸமாசாரீ ஹிதாஶீ நியதேந்த்ரியஃ| தைலமேதத்த்ரிதோஷக்நமிந்த்ரியாணாஂ பலப்ரதம்||௭௦|| ப்ரயுஞ்ஜாநோ யதாகாலஂ யதோக்தாநஶ்நுதே குணாந்|௭௧|

சந்தநேத்யாதௌ தார்வ்யாஸ்த்வக் தார்வீத்வக், ஜீவந்தீ ஸுவர்ணநாலா ஸ்வநாமப்ரஸித்தா, ஸுரபீ ஶூகஶிம்பா, பத்மஸ்ய கேஶரஂ பத்மகேஶரம்| மாஹேந்த்ரே ஆந்தரிக்ஷே| ஶதகுணே தைலாதிதி யோஜ்யம்| தஶகுணமித்யேததபி தைலாதிதி யோஜநீயம்| அத்ர து க்வாத்யபேஷஜஂ தாவந்மாநஂ க்ராஹ்யஂ யாவதா க்வாதார்தோபாத்தஂ பாநீயஂ பேஷஜசதுர்குணஂ பவதி, “க்வாத்யாச்சதுர்குணஂ வாரி” இத்யஸ்யாபாதிதத்வாத், ந து பேஷஜாச்சதகுணேऽம்பஸீத்யேவஂ வ்யாக்யேயஂ; யதாஹ ஜதூகர்ணஃ- “பக்த்வாऽதாம்புஶதப்ரஸ்தே தஶபாகஸ்திதேந து| தைலப்ரஸ்தஂ பசேத்தேந சாகீக்ஷீரேண ஸஂயுதம்” இதி| யதி வா, தைலப்ரமாணாநுமாநேநைவ “ஸ்நேஹாச்சதுர்குணஂ க்வாத்யஂ” இதி பரிபாஷயா க்வாத்யத்ரவ்யபரிமாணஂ வ்யவஸ்தாபநீயம்| பிசுநேதி தூலகபிண்டிகயா| நாவநைஸ்த்ரிபிஃ வாரத்ரயேணேத்யர்தஃ| த்ர்யஹாத்த்ர்யஹாதிதி ஏகைகஂ திநமந்தரீகத்ய, ஸப்தாஹமிதி அந்தரிததிநாநி வர்ஜயித்வா; தேநைகைகஸ்மிந் தௌ த்ரயோதஶாஹாந்நஸ்யப்ரயோகஃ ஸமாப்யதே||௬௩-௭௦||-

Adhikarana 31 (71-75) · Śloka 76

ஆபோதிதாக்ரஂ த்வௌ காலௌ கஷாயகடுதிக்தகம்||௭௧|| பக்ஷயேத்தந்தபவநஂ தந்தமாஂஸாந்யபாதயந்| நிஹந்தி கந்தஂ வைரஸ்யஂ ஜிஹ்வாதந்தாஸ்யஜஂ மலம்||௭௨|| நிஷ்கஷ்ய ருசிமாதத்தே ஸத்யோ தந்தவிஶோதநம்| கரஞ்ஜகரவீரார்கமாலதீககுபாஸநாஃ||௭௩|| ஶஸ்யந்தே தந்தபவநே யே சாப்யேவஂவிதா த்ருமாஃ| ஸுவர்ணரூப்யதாம்ராணி த்ரபுரீதிமயாநி ச||௭௪|| ஜிஹ்வாநிர்லேகநாநி ஸ்யுரதீக்ஷ்ணாந்யநஜூநி ச| ஜிஹ்வாமூலகதஂ யச்ச மலமுச்ச்வாஸரோதி ச||௭௫|| தௌர்கந்த்யஂ பஜதே தேந தஸ்மாஜ்ஜிஹ்வாஂ விநிர்லிகேத்|௭௬|

ஸ்தாநப்ரத்யாஸத்த்யா தந்தகாஷ்டகுணாந் தர்ஶயதி- ஆபோதிதேத்யாதி| த்விகாலஂ ஸாயஂ ப்ராதரிதி| தந்தாந் புநாதீதி தந்தபவநஂ தந்தகாஷ்டம்| நிஷ்கஷ்ய மலமிதி ஸம்பந்தஃ| ககுபஃ அர்ஜுநஃ| ஏவஂவிதா ஏவஂரஸா இத்யர்தஃ||௭௧-௭௫||-

Adhikarana 32 (76-77) · Śloka 77

தார்யாண்யாஸ்யேந வைஶத்யருசிஸௌகந்த்யமிச்சதா||௭௬|| ஜாதீகடுகபூகாநாஂ லவங்கஸ்ய பலாநி ச| கக்கோலஸ்ய பலஂ பத்ரஂ தாம்பூலஸ்ய ஶுபஂ ததா| ததா கர்பூரநிர்யாஸஃ ஸூக்ஷ்மைலாயாஃ பலாநி ச||௭௭||

கடுகஂ லதாகஸ்தூரீ| யத்யபி லவங்கஸ்ய வந்தமபிப்ரேதஂ ததாऽபி பஹூநாஂ பலஸ்ய க்ராஹ்யத்வாச்சத்ரிணோ கச்சந்தீதி ந்யாயேந ஸாமாந்யேந பலமித்யுக்தம்||௭௬-௭௭||

Adhikarana 33 (78-89) · Śloka 89

ஹந்வோர்பலஂ ஸ்வரபலஂ வதநோபசயஃ பரஃ| ஸ்யாத் பரஂ ச ரஸஜ்ஞாநமந்நே ச ருசிருத்தமா||௭௮|| ந சாஸ்ய கண்டஶோஷஃ ஸ்யாந்நௌஷ்டயோஃ ஸ்புடநாத்பயம்| ந ச தந்தாஃ க்ஷயஂ யாந்தி தடமூலா பவந்தி ச||௭௯|| ந ஶூல்யந்தே ந சாம்லேந ஹஷ்யந்தே பக்ஷயந்தி ச| பராநபி கராந் பக்ஷ்யாஂஸ்தைலகண்டூஷதாரணாத்||௮௦|| நித்யஂ ஸ்நேஹார்த்ரஶிரஸஃ ஶிரஃஶூலஂ ந ஜாயதே| ந காலித்யஂ ந பாலித்யஂ ந கேஶாஃ ப்ரபதந்தி ச||௮௧|| பலஂ ஶிரஃகபாலாநாஂ விஶேஷேணாபிவர்ததே| தடமூலாஶ்ச தீர்காஶ்ச கஷ்ணாஃ கேஶா பவந்தி ச||௮௨|| இந்த்ரியாணி ப்ரஸீதந்தி ஸுத்வக்பவதி சாநநம் | நித்ராலாபஃ ஸுகஂ ச ஸ்யாந்மூர்த்நி தைலநிஷேவணாத்||௮௩|| ந கர்ணரோகா வாதோத்தா ந மந்யாஹநுஸங்க்ரஹஃ| நோச்சைஃ ஶ்ருதிர்ந பாதிர்யஂ ஸ்யாந்நித்யஂ கர்ணதர்பணாத்||௮௪|| ஸ்நேஹாப்யங்காத்யதா கும்பஶ்சர்ம ஸ்நேஹவிமர்தநாத்| பவத்யுபாங்காதக்ஷஶ்ச தடஃ க்லேஶஸஹோ யதா||௮௫|| ததா ஶரீரமப்யங்காத்தடஂ ஸுத்வக் ச ஜாயதே| ப்ரஶாந்தமாருதாபாதஂ க்லேஶவ்யாயாமஸஂஸஹம்||௮௬|| ஸ்பர்ஶநேऽப்யதிகோ வாயுஃ ஸ்பர்ஶநஂ ச த்வகாஶ்ரிதம்| த்வச்யஶ்ச பரமப்யங்கஸ்தஸ்மாத்தஂ ஶீலயேந்நரஃ||௮௭|| ந சாபிகாதாபிஹதஂ காத்ரமப்யங்கஸேவிநஃ| விகாரஂ பஜதேऽத்யர்தஂ பலகர்மணி வா க்வசித்||௮௮|| ஸுஸ்பர்ஶோபசிதாங்கஶ்ச பலவாந் ப்ரியதர்ஶநஃ| பவத்யப்யங்கநித்யத்வாந்நரோऽல்பஜர ஏவ ச||௮௯||

ஹந்வோரித்யாதி ஸ்நேஹகண்டூஷகுணாஃ| நித்யமித்யாதி நிஷேவணாதித்யந்தஂ ஶிரஸ்தைலகுணாஃ| மூர்த்நி தைலநிஷேவணாதித்யுக்தேऽபி ஸ்நேஹார்த்ரஶிரஸ இதி யத் கரோதி, தேந யாவதா தைலேநார்த்ரஶிராஃ ஸ்யாத்தாவந்மூர்த்நி தைலஂ ஸேவ்யமிதி தர்ஶயதி| ஸ்நேஹாப்யங்காதித்யாதி| உபாங்கஸ்நேஹதாநாத், அக்ஷோ ரதஸ்ய சக்ரநிபந்தநகாஷ்டம்| பஹுதஷ்டாந்தகரணஂ து கஸ்யசித் கிஞ்சித் ப்ரஸித்தஂ பவிஷ்யதி ந ஹி ஸர்வஂ ஸர்வத்ர ப்ரஸித்தமித்யபிப்ராயேண; யதி வா ஸ்நேஹஸ்ய நாநாகார்யகரணஶக்த்யுபதர்ஶநார்தம்| ஸ்பர்ஶநே ஸ்பர்ஶநேந்த்ரியே வாயுரதிகஃ; வைத்யகதர்ஶநே பாஞ்சபௌதிகத்வாதிந்த்ரியஸ்யேத்யர்தஃ| த்வச்யஶ்ச பரமப்யங்க இதி சகாராத்வாதஹிதஶ்ச, ஏதேநாஶ்ரிதஸ்ய வாதாதிகஸ்ய ஸ்பர்ஶநேந்த்ரியஸ்ய, ஆஶ்ரயஸ்ய ச த்வசோ ஹித இத்யுக்தஂ பவதி| பலேந ஸம்பாத்யஂ கர்ம பலகர்ம குருபாரஹரணாதி||௭௮-௮௯||

Adhikarana 34 (90-92) · Śloka 92

கரத்வஂ ஸ்தப்ததா ரௌக்ஷ்யஂ ஶ்ரமஃ ஸுப்திஶ்ச பாதயோஃ| ஸத்ய ஏவோபஶாம்யந்தி பாதாப்யங்கநிஷேவணாத்||௯௦|| ஜாயதே ஸௌகுமார்யஂ ச பலஂ ஸ்தைர்யஂ ச பாதயோஃ| தஷ்டிஃ ப்ரஸாதஂ லபதே மாருதஶ்சோபஶாம்யதி||௯௧|| ந ச ஸ்யாத்கத்ரஸீவாதஃ பாதயோஃ ஸ்புடநஂ ந ச| ந ஸிராஸ்நாயுஸங்கோசஃ பாதாப்யங்கேந பாதயோஃ||௯௨||

கரத்வமித்யாதி பாதாப்யங்ககுணாஃ| ப்ரதமஂ பாதயோரிதி பதஂ கரத்வாதிவிஶேஷணார்தஂ, த்விதீயஂ து பலாதேஃ காலாந்தரோத்பாதஸூசநார்தஂ, ததீயஂ து ஸ்புடநவிஶேஷணார்தஂ, சதுர்தஂ து ஸிராஸ்நாயுவிஶேஷணார்தஂ, ஶிஷ்டஂ து பாதாப்யங்கேநேதி பதஂ தூராந்தரிதஸ்ய பாதாப்யங்கஸ்ய ஸ்மரணார்தம்||௯௦-௯௨||

Adhikarana 35 (93-94) · Śloka 94

தௌர்கந்த்யஂ கௌரவஂ தந்த்ராஂ கண்டூஂ மலமரோசகம்| ஸ்வேதபீபத்ஸதாஂ ஹந்தி ஶரீரபரிமார்ஜநம்||௯௩|| பவித்ரஂ வஷ்யமாயுஷ்யஂ ஶ்ரமஸ்வேதமலாபஹம் | ஶரீரபலஸந்தாநஂ ஸ்நாநமோஜஸ்கரஂ பரம்||௯௪||

அப்யங்கபூர்வகத்வாதுத்வர்தநஸ்ய தமநு பரிமார்ஜநமுத்வர்தநஂ ப்ரூதே- தௌர்கந்த்யமித்யாதி| ஸ்வேதேந பீபத்ஸதா ஸ்வேதபீபத்ஸதா| ஶரீரஸ்ய பலேந ஸந்தாநஂ யோஜநஂ கரோதீத்யர்தஃ||௯௩-௯௪||

Adhikarana 36 (95-102) · Śloka 102

காம்யஂ யஶஸ்யமாயுஷ்யமலக்ஷ்மீக்நஂ ப்ரஹர்ஷணம்| ஶ்ரீமத் பாரிஷதஂ ஶஸ்தஂ நிர்மலாம்பரதாரணம்||௯௫|| வஷ்யஂ ஸௌகந்த்யமாயுஷ்யஂ காம்யஂ புஷ்டிபலப்ரதம்| ஸௌமநஸ்யமலக்ஷ்மீக்நஂ கந்தமால்யநிஷேவணம்||௯௬|| தந்யஂ மங்கல்யமாயுஷ்யஂ ஶ்ரீமத்வ்யஸநஸூதநம்| ஹர்ஷணஂ காம்யமோஜஸ்யஂ ரத்நாபரணதாரணம்||௯௭|| மேத்யஂ பவித்ரமாயுஷ்யமலக்ஷ்மீகலிநாஶநம்| பாதயோர்மலமார்காணாஂ ஶௌசாதாநமபீக்ஷ்ணஶஃ||௯௮|| பௌஷ்டிகஂ வஷ்யமாயுஷ்யஂ ஶுசி ரூபவிராஜநம்| கேஶஶ்மஶ்ருநகாதீநாஂ கல்பநஂ ஸம்ப்ரஸாதநம்||௯௯|| சக்ஷுஷ்யஂ ஸ்பர்ஶநஹிதஂ பாதயோர்வ்யஸநாபஹம்| பல்யஂ பராக்ரமஸுகஂ வஷ்யஂ பாதத்ரதாரணம்||௧௦௦|| ஈதேஃ ப்ரஶமநஂ பல்யஂ குப்த்யாவரணஶங்கரம்| கர்மாநிலரஜோம்புக்நஂ சத்ரதாரணமுச்யதே||௧௦௧|| ஸ்கலதஃ ஸம்ப்ரதிஷ்டாநஂ ஶத்ரூணாஂ ச நிஷூதநம்| அவஷ்டம்பநமாயுஷ்யஂ பயக்நஂ தண்டதாரணம்||௧௦௨||

ஶ்ரீமதிதி ஶோபாயுக்தம்| பரிஷதி ஶஸ்தஂ பாரிஷதம்| ஶஸ்தஂ மங்கல்யம்| வ்யஸநஂ ஸர்பபிஶாசாத்யபிகாதஃ| ரத்நவதாபரணாநி, ரத்நஂ து விஶுத்தமாணிக்யஹீரகமுக்தாபலஸுவர்ணாதி| ஶௌசாதாநஂ பாநீயேந மதா ச| அபீக்ஷ்ணஶஃ புநஃ புநஃ| ஶுசி ஶுசிதாகாரகம்| கல்பநஂ சேதநஂ, ஸம்ப்ரஸாதநஂ மண்டநம்; ஏதச்ச யதாயோக்யதயா யோஜநீயஂ; கேஶாநாஂ ப்ரஸாதநஂ ஸம்யக்பந்தநாதி; ஶ்மஶ்ரூணாஂ கல்பநமேவ, நகஸ்ய து கல்பநமலக்தகாதிதாநேந ப்ரஸாதநஂ ச| ஆதிக்ரஹணேந நாஸாலோமகல்பநாதி கஹ்யதே| பாதயோரிதி ஸ்பர்ஶநஹிதமித்யநேந வ்யஸநாபஹமித்யநேந ச ஸம்பத்யதே| பாதத்ரஂ பாதத்ரீ, பாதுகேதி யாவத்| அத்ர ச வஷ்யத்வசக்ஷுஷ்யத்வே ப்ரபாவாத்; யதி வா பாதஸம்பத்தநேத்ரபோஷிகாநாடீப்ரத்யவாயஹரணாச்சக்ஷுஷ்யம்| ஈதீ ரோகாதிதுர்தைவம்| குப்திஃ பிஶாசாதிப்யோ ரக்ஷா, ஶங்கரஂ கல்யாணகரம்| அவஷ்டம்பநஂ பலப்ரதம்| பயக்நஂ ஸர்பாதிப்யஃ||௯௫-௧௦௨||

Adhikarana 37 (103) · Śloka 103

நகரீ நகரஸ்யேவ ரதஸ்யேவ ரதீ யதா| ஸ்வஶரீரஸ்ய மேதாவீ கத்யேஷ்வவஹிதோ பவேத்||௧௦௩||

ஸம்ப்ரத்யநுக்தஸ்வஸ்தவித்யுபஸங்க்ரஹார்தஂ ததோபதிஷ்டஸ்யாவதாநேந கரணார்தமாஹ- நகரீத்யாதி| கத்யேஷு கரணீயேஷூக்தேஷ்வநுக்தேஷு ச| நகரதஷ்டாந்தேநாந்தரப்ரத்யவாயஹேதுவிகாதகாரிணி கத்யேऽவதாநஂ தர்ஶயதி, ரததஷ்டாந்தேந ச பாஹ்யஸ்பர்ஶாதிபரிஹாரகே கத்யேऽவதாநஂ தர்ஶயதி| நகரோச்சேதே ஹ்யந்தரோ துஷ்டஜநஸம்பந்த ஏவ ஹேதுஃ ப்ராயோ பவதி, ரதபங்கே து பாஹ்யஶ்வப்ரவிஷமபதநாதிஃ||௧௦௩||

Adhikarana 38 (104) · Śloka 104

பவதி சாத்ர- வத்த்யுபாயாந்நிஷேவேத யே ஸ்யுர்தர்மாவிரோதிநஃ| ஶமமத்யயநஂ சைவ ஸுகமேவஂ ஸமஶ்நுதே||௧௦௪||

ப்ரதாநபூதாஂ ஶரீரப்ரத்யவேக்ஷாஂ கத்வா ஸ்வஸ்தேந ஸதா யதந்யச்ச கர்தவ்யஂ ததாஹ- வத்த்யுபாயாநித்யாதி| வத்திஃ வர்தநஂ, தஸ்யோபாயாஃ கஷ்யாதயோ தநைஷணாயாஂ திஸ்ரைஷணீயே வாச்யாஃ| ஶமஃ ஶாந்திஃ, அத்யயநஂ வேதாத்யயநஂ, நிஷேவேதேதி ஸம்பந்தஃ| ஏவஂ ஸதி ஸுகஂ ஸமஶ்நுதே ப்ராப்நோதி| ஏதேந கஷ்யாதிப்யோऽர்தஃ, ஶாந்த்யத்யயநாப்யாஂ தர்மஃ, அர்ததர்மாப்யாஂ ச ஸுகலக்ஷணஃ காமஃ, இதி த்ரிவர்காநுஷ்டாநஂ தர்ஶிதஂ பவதி||௧௦௪||

Adhikarana 39 (105-111) · Śloka 111

தத்ர ஶ்லோகாஃ- மாத்ரா த்ரவ்யாணி மாத்ராஂ ச ஸஂஶ்ரித்ய குருலாகவம்| த்ரவ்யாணாஂ கர்ஹிதோऽப்யாஸோ யேஷாஂ, யேஷாஂ ச ஶஸ்யதே||௧௦௫|| அஞ்ஜநஂ தூமவர்திஶ்ச த்ரிவிதா வர்திகல்பநா| தூமபாநகுணாஃ காலாஃ பாநமாநஂ ச யஸ்ய யத்||௧௦௬|| வ்யாபத்திசிஹ்நஂ பைஷஜ்யஂ தூமோ யேஷாஂ விகர்ஹிதஃ| பேயோ யதா யந்மயஂ ச நேத்ரஂ யஸ்ய ச யத்விதம்||௧௦௭|| நஸ்யகர்மகுணா நஸ்தஃகார்யஂ யச்ச யதா யதா| பக்ஷயேத்தந்தபவநஂ யதா யத்யத்குணஂ ச யத்||௧௦௮|| யதர்தஂ யாநி சாஸ்யேந தார்யாணி கவலக்ரஹே| தைலஸ்ய யே குணா திஷ்டாஃ ஶிரஸ்தைலகுணாஶ்ச யே||௧௦௯|| கர்ணதைலே ததாऽப்யங்கே பாதாப்யங்கேऽங்கமார்ஜநே| ஸ்நாநே வாஸஸி ஶுத்தே ச ஸௌகந்த்யே ரத்நதாரணே||௧௧௦|| ஶௌசே ஸஂஹரணே லோம்நாஂ பாதத்ரச்சத்ரதாரணே| குணா மாத்ராஶிதீயேऽஸ்மிஂஸ்ததோக்தா தண்டதாரணே||௧௧௧||

மாத்ரேத்யாதி அத்யாயார்தஸங்க்ரஹஃ| மாத்ரோக்தா யாவத்த்யஸ்யாஶநமித்யாதிநா| ததா த்ரவ்யாணி தத்ர ஶாலீத்யாதிநா| மாத்ராஂ சாஶ்ரித்ய குருலாகவமிதி ப்ரகதிலகூந்யபி மாத்ராமேவாபேக்ஷந்தே இத்யேவம்ப்ரகாரேணோக்தம்| பாநஸ்ய மாநஂ பாநமாநம், ஆபாநாஸ்த்ரிஸ்த்ரயஸ்த்ரய இத்யாதி| நஸ்தஃகார்யஂ யதிதி அணுதைலம்| யதேதி பிசுநேத்யாதி| யதேதி ப்ராவட்ஶரதித்யாதி| ஶேஷஂ ஸுகமம்||௧௦௫-௧௧௧||

Adhikarana puShpikA · Śloka 5

இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதே ஶ்லோகஸ்தாநே மாத்ராஶிதீயோ நாம பஞ்சமோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ||௫||

இதி ஶ்ரீசக்ரபாணிதத்தவிரசிதாயாஂ சரகதாத்பர்யடீகாயாமாயுர்வேததீபிகாயாஂ த்விதீயே ஸ்வஸ்தவத்தசதுஷ்கே மாத்ராஶிதீயோ நாம பஞ்சமோऽத்யாயஃ||௫||