Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ನವೇಗಾನ್ಧಾರಣೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
अथातो नवेगान्धारणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ಪೂರ್ವಾಧ್ಯಾಯಾಭ್ಯಾಂ ಸ್ವಸ್ಥಹಿತ ಆಹಾರಃ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇನೋಕ್ತಃ, ತಸ್ಯ ಚಾಹಾರಸ್ಯ ಸ್ವಸ್ಥಹಿತತ್ವಮಾಹಾರಪಾಕಜಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣಾಮವಿಧಾರಿತವೇಗಾನಾಂ ಬಹಿರ್ಗಮನೇ ಸತಿ ಭವತೀತಿ ಮೂತ್ರಾದಿವೇಗಾವಿಧಾರಣೋಪದೇಶಕಂ ನ ವೇಗಾನ್ಧಾರಣೀಯಮಾಹ| ಇಹಾಪಿ ನವೇಗಧಾರಣಶಬ್ದಸ್ಯಾಭಾವಾನ್ಮಾತ್ರಾಶಿತೀಯವತ್ ಪರ್ಯಾಯಶಬ್ದೇನ ಸಞ್ಜ್ಞಾ ಬೋದ್ಧವ್ಯಾ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ನ ವೇಗಾನ್ ಧಾರಯೇದ್ಧೀಮಾಞ್ಜಾತಾನ್ ಮೂತ್ರಪುರೀಷಯೋಃ| ನ ರೇತಸೋ ನ ವಾತಸ್ಯ ನ ಛರ್ದ್ಯಾಃ ಕ್ಷವಥೋರ್ನ ಚ||೩|| ನೋದ್ಗಾರಸ್ಯ ನ ಜೃಮ್ಭಾಯಾ ನ ವೇಗಾನ್ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಯೋಃ| ನ ಬಾಷ್ಪಸ್ಯ ನ ನಿದ್ರಾಯಾ ನಿಃಶ್ವಾಸಸ್ಯ ಶ್ರಮೇಣ ಚ||೪||
न वेगान् धारयेद्धीमाञ्जातान् मूत्रपुरीषयोः| न रेतसो न वातस्य न छर्द्याः क्षवथोर्न च||३|| नोद्गारस्य न जृम्भाया न वेगान् क्षुत्पिपासयोः| न बाष्पस्य न निद्राया निःश्वासस्य श्रमेण च||४||
🔊 Audio coming soon
ಜಾತಾನಿತಿ ಜಾತಮಾತ್ರಾನ್| ವೇಗಃ ಪ್ರವೃತ್ತ್ಯುನ್ಮುಖತ್ವಂ ಮೂತ್ರಪುರೀಷಾದೀನಾಮ್| ಮೂತ್ರಗ್ರಹಣಮಾದೌ ಮೂತ್ರಸ್ಯ ಪುರೀಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಬಹುವೇಗತ್ವಾತ್| ಮೂತ್ರಪುರೀಷಯೋರಿತಿ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಯೋರಿತಿ ಚ ಸಮಾಸಕರಣಂ ಪ್ರಾಯಶೋಽನಯೋಃ ಸಹೋತ್ಪಾದದರ್ಶನಾರ್ಥಮ್| ಪ್ರತಿನಿಷೇಧ್ಯಂ ನಕಾರಕರಣಂ ನಿಷೇಧ್ಯಗೌರವೋಪದರ್ಶನಾರ್ಥಮ್| ನಿಃಶ್ವಾಸಸ್ಯ ಶ್ರಮೇಣ ಚೇತಿ ಶ್ರಮೋತ್ಥಸ್ಯ ನಿಃಶ್ವಾಸಸ್ಯಾವಿಧಾರ್ಯತ್ವಂ ದರ್ಶಯತಿ, ಯತೋಽನನ್ತರಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ “ಶ್ರಮನಿಃಶ್ವಾಸಧಾರಣಾತ್” ಇತಿ; ಸುಶ್ರುತೇಽಪ್ಯುಕ್ತಂ- “ಶ್ರಾನ್ತಸ್ಯ ನಿಃಶ್ವಾಸವಿನಿಗ್ರಹೇಣ ಹೃದ್ರೋಗ ಮೂರ್ಚ್ಛೇ ಅಥವಾಽಪಿ ಗುಲ್ಮಃ” (ಸೂ.ಉ.ಅ.೫೫) ಇತಿ||೩-೪||
Adhikarana 3 (5-25) · Śloka 25
ಏತಾನ್ ಧಾರಯತೋ ಜಾತಾನ್ ವೇಗಾನ್ ರೋಗಾ ಭವನ್ತಿ ಯೇ| ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್ಚಿಕಿತ್ಸಾರ್ಥಂ ತಾನ್ಮೇ ನಿಗದತಃ ಶೃಣು||೫|| ಬಸ್ತಿಮೇಹನಯೋಃ ಶೂಲಂ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಶಿರೋರುಜಾ | ವಿನಾಮೋ ವಙ್ಕ್ಷಣಾನಾಹಃ ಸ್ಯಾಲ್ಲಿಙ್ಗಂ ಮೂತ್ರನಿಗ್ರಹೇ||೬|| ಸ್ವೇದಾವಗಾಹನಾಭ್ಯಙ್ಗಾನ್ ಸರ್ಪಿಷಶ್ಚಾವಪೀಡಕಮ್ | ಮೂತ್ರೇ ಪ್ರತಿಹತೇ ಕುರ್ಯಾತ್ತ್ರಿವಿಧಂ ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ಚ||೭|| ಪಕ್ವಾಶಯಶಿರಃಶೂಲಂ ವಾತವರ್ಚೋಽಪ್ರವರ್ತನಮ್ | ಪಿಣ್ಡಿಕೋದ್ವೇಷ್ಟನಾಧ್ಮಾನಂ ಪುರೀಷೇ ಸ್ಯಾದ್ವಿಧಾರಿತೇ||೮|| ಸ್ವೇದಾಭ್ಯಙ್ಗಾವಗಾಹಾಶ್ಚ ವರ್ತಯೋ ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ಚ| ಹಿತಂ ಪ್ರತಿಹತೇ ವರ್ಚಸ್ಯನ್ನಪಾನಂ ಪ್ರಮಾಥಿ ಚ||೯|| ಮೇಢ್ರೇ ವೃಷಣಯೋಃ ಶೂಲಮಙ್ಗಮರ್ದೋ ಹೃದಿ ವ್ಯಥಾ| ಭವೇತ್ ಪ್ರತಿಹತೇ ಶುಕ್ರೇ ವಿಬದ್ಧಂ ಮೂತ್ರಮೇವ ಚ||೧೦|| ತತ್ರಾಭ್ಯಙ್ಗೋಽವಗಾಹಶ್ಚ ಮದಿರಾ ಚರಣಾಯುಧಾಃ| ಶಾಲಿಃ ಪಯೋ ನಿರೂಹಶ್ಚ ಶಸ್ತಂ ಮೈಥುನಮೇವ ಚ||೧೧|| ಸಙ್ಗೋ ವಿಣ್ಮೂತ್ರವಾತಾನಾಮಾಧ್ಮಾನಂ ವೇದನಾ ಕ್ಲಮಃ| ಜಠರೇ ವಾತಜಾಶ್ಚಾನ್ಯೇ ರೋಗಾಃ ಸ್ಯುರ್ವಾತನಿಗ್ರಹಾತ್||೧೨|| ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದವಿಧಿಸ್ತತ್ರ ವರ್ತಯೋ ಭೋಜನಾನಿ ಚ| ಪಾನಾನಿ ಬಸ್ತಯಶ್ಚೈವ ಶಸ್ತಂ ವಾತಾನುಲೋಮನಮ್||೧೩|| ಕಣ್ಡೂಕೋಠಾರುಚಿವ್ಯಙ್ಗಶೋಥಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಜ್ವರಾಃ| ಕುಷ್ಠಹೃಲ್ಲಾಸವೀಸರ್ಪಾಶ್ಛರ್ದಿನಿಗ್ರಹಜಾ ಗದಾಃ||೧೪|| ಭುಕ್ತ್ವಾ ಪ್ರಚ್ಛರ್ದನಂ ಧೂಮೋ ಲಙ್ಘನಂ ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣಮ್| ರೂಕ್ಷಾನ್ನಪಾನಂ ವ್ಯಾಯಾಮೋ ವಿರೇಕಶ್ಚಾತ್ರ ಶಸ್ಯತೇ||೧೫|| ಮನ್ಯಾಸ್ತಮ್ಭಃ ಶಿರಃಶೂಲಮರ್ದಿತಾರ್ಧಾವಭೇದಕೌ| ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಚ ದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ಕ್ಷವಥೋಃ ಸ್ಯಾದ್ವಿಧಾರಣಾತ್||೧೬|| ತತ್ರೋರ್ಧ್ವಜತ್ರುಕೇಽಭ್ಯಙ್ಗಃ ಸ್ವೇದೋ ಧೂಮಃ ಸನಾವನಃ| ಹಿತಂ ವಾತಘ್ನಮಾದ್ಯಂ ಚ ಘೃತಂ ಚೌತ್ತರಭಕ್ತಿಕಮ್||೧೭|| ಹಿಕ್ಕಾ ಶ್ವಾಸೋಽರುಚಿಃ ಕಮ್ಪೋ ವಿಬನ್ಧೋ ಹೃದಯೋರಸೋಃ| ಉದ್ಗಾರನಿಗ್ರಹಾತ್ತತ್ರ ಹಿಕ್ಕಾಯಾಸ್ತುಲ್ಯಮೌಷಧಮ್||೧೮|| ವಿನಾಮಾಕ್ಷೇಪಸಙ್ಕೋಚಾಃ ಸುಪ್ತಿಃ ಕಮ್ಪಃ ಪ್ರವೇಪನಮ್| ಜೃಮ್ಭಾಯಾ ನಿಗ್ರಹಾತ್ತತ್ರ ಸರ್ವಂ ವಾತಘ್ನಮೌಷಧಮ್||೧೯|| ಕಾರ್ಶ್ಯದೌರ್ಬಲ್ಯವೈವರ್ಣ್ಯಮಙ್ಗಮರ್ದೋಽರುಚಿರ್ಭ್ರಮಃ| ಕ್ಷುದ್ವೇಗನಿಗ್ರಹಾತ್ತತ್ರ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಂ ಲಘು ಭೋಜನಮ್||೨೦|| ಕಣ್ಠಾಸ್ಯಶೋಷೋ ಬಾಧಿರ್ಯಂ ಶ್ರಮಃ ಸಾದೋ ಹೃದಿ ವ್ಯಥಾ| ಪಿಪಾಸಾನಿಗ್ರಹಾತ್ತತ್ರ ಶೀತಂ ತರ್ಪಣಮಿಷ್ಯತೇ||೨೧|| ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೋಽಕ್ಷಿರೋಗಶ್ಚ ಹೃದ್ರೋಗಶ್ಚಾರುಚಿರ್ಭ್ರಮಃ| ಬಾಷ್ಪನಿಗ್ರಹಣಾತ್ತತ್ರ ಸ್ವಪ್ನೋ ಮದ್ಯಂ ಪ್ರಿಯಾಃ ಕಥಾಃ||೨೨|| ಜೃಮ್ಭಾಽಙ್ಗಮರ್ದಸ್ತನ್ದ್ರಾ ಚ ಶಿರೋರೋಗೋಽಕ್ಷಿಗೌರವಮ್| ನಿದ್ರಾವಿಧಾರಣಾತ್ತತ್ರ ಸ್ವಪ್ನಃ ಸಂವಾಹನಾನಿ ಚ||೨೩|| ಗುಲ್ಮಹೃದ್ರೋಗಸಮ್ಮೋಹಾಃ ಶ್ರಮನಿಃಶ್ವಾಸಧಾರಣಾತ್| ಜಾಯನ್ತೇ ತತ್ರ ವಿಶ್ರಾಮೋ ವಾತಘ್ನ್ಯಶ್ಚ ಕ್ರಿಯಾ ಹಿತಾಃ||೨೪|| ವೇಗನಿಗ್ರಹಜಾ ರೋಗಾ ಯ ಏತೇ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ| ಇಚ್ಛಂಸ್ತೇಷಾಮನುತ್ಪತ್ತಿಂ ವೇಗಾನೇತಾನ್ನ ಧಾರಯೇತ್||೨೫||
एतान् धारयतो जातान् वेगान् रोगा भवन्ति ये| पृथक्पृथक्चिकित्सार्थं तान्मे निगदतः शृणु||५|| बस्तिमेहनयोः शूलं मूत्रकृच्छ्रं शिरोरुजा | विनामो वङ्क्षणानाहः स्याल्लिङ्गं मूत्रनिग्रहे||६|| स्वेदावगाहनाभ्यङ्गान् सर्पिषश्चावपीडकम् | मूत्रे प्रतिहते कुर्यात्त्रिविधं बस्तिकर्म च||७|| पक्वाशयशिरःशूलं वातवर्चोऽप्रवर्तनम् | पिण्डिकोद्वेष्टनाध्मानं पुरीषे स्याद्विधारिते||८|| स्वेदाभ्यङ्गावगाहाश्च वर्तयो बस्तिकर्म च| हितं प्रतिहते वर्चस्यन्नपानं प्रमाथि च||९|| मेढ्रे वृषणयोः शूलमङ्गमर्दो हृदि व्यथा| भवेत् प्रतिहते शुक्रे विबद्धं मूत्रमेव च||१०|| तत्राभ्यङ्गोऽवगाहश्च मदिरा चरणायुधाः| शालिः पयो निरूहश्च शस्तं मैथुनमेव च||११|| सङ्गो विण्मूत्रवातानामाध्मानं वेदना क्लमः| जठरे वातजाश्चान्ये रोगाः स्युर्वातनिग्रहात्||१२|| स्नेहस्वेदविधिस्तत्र वर्तयो भोजनानि च| पानानि बस्तयश्चैव शस्तं वातानुलोमनम्||१३|| कण्डूकोठारुचिव्यङ्गशोथपाण्ड्वामयज्वराः| कुष्ठहृल्लासवीसर्पाश्छर्दिनिग्रहजा गदाः||१४|| भुक्त्वा प्रच्छर्दनं धूमो लङ्घनं रक्तमोक्षणम्| रूक्षान्नपानं व्यायामो विरेकश्चात्र शस्यते||१५|| मन्यास्तम्भः शिरःशूलमर्दितार्धावभेदकौ| इन्द्रियाणां च दौर्बल्यं क्षवथोः स्याद्विधारणात्||१६|| तत्रोर्ध्वजत्रुकेऽभ्यङ्गः स्वेदो धूमः सनावनः| हितं वातघ्नमाद्यं च घृतं चौत्तरभक्तिकम्||१७|| हिक्का श्वासोऽरुचिः कम्पो विबन्धो हृदयोरसोः| उद्गारनिग्रहात्तत्र हिक्कायास्तुल्यमौषधम्||१८|| विनामाक्षेपसङ्कोचाः सुप्तिः कम्पः प्रवेपनम्| जृम्भाया निग्रहात्तत्र सर्वं वातघ्नमौषधम्||१९|| कार्श्यदौर्बल्यवैवर्ण्यमङ्गमर्दोऽरुचिर्भ्रमः| क्षुद्वेगनिग्रहात्तत्र स्निग्धोष्णं लघु भोजनम्||२०|| कण्ठास्यशोषो बाधिर्यं श्रमः सादो हृदि व्यथा| पिपासानिग्रहात्तत्र शीतं तर्पणमिष्यते||२१|| प्रतिश्यायोऽक्षिरोगश्च हृद्रोगश्चारुचिर्भ्रमः| बाष्पनिग्रहणात्तत्र स्वप्नो मद्यं प्रियाः कथाः||२२|| जृम्भाऽङ्गमर्दस्तन्द्रा च शिरोरोगोऽक्षिगौरवम्| निद्राविधारणात्तत्र स्वप्नः संवाहनानि च||२३|| गुल्महृद्रोगसम्मोहाः श्रमनिःश्वासधारणात्| जायन्ते तत्र विश्रामो वातघ्न्यश्च क्रिया हिताः||२४|| वेगनिग्रहजा रोगा य एते परिकीर्तिताः| इच्छंस्तेषामनुत्पत्तिं वेगानेतान्न धारयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
ಯದ್ವೇಗವಿಧಾರಣೇ ಯೇ ರೋಗಾಸ್ತೇಷಾಂ ಯಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ತದಲ್ಪವಕ್ತವ್ಯತ್ವಾತ್ ಪ್ರಕರಣಾಗತತ್ವಾಚ್ಚ ಬ್ರೂತೇ- ಬಸ್ತಿಮೇಹನಯೋರಿತ್ಯಾದಿ| ಮೇಹನಂ ಶಿಶ್ನಃ | ವಿನಮನಂ ಶರೀರಸ್ಯ ವಿನಾಮಃ| ಅವಪೀಡಕೋ ಬಹುಮಾತ್ರಪ್ರಯೋಗಃ, ಮಾತ್ರಾಧಿಕತ್ವೇನ ಹಿ ಭೇಷಜಂ ದೋಷಾನ್ ಪೀಡಯತೀತಿ ಕೃತ್ವಾ; ಅನ್ಯತ್ರಾಪ್ಯುಕ್ತಮ್- “ಅವಪೀಡಕಸರ್ಪಿರ್ಭಿಃ ಕೋಷ್ಣೈರ್ಘೃತತೈಲಿಕೈಸ್ತಥಾಽಭ್ಯಙ್ಗೈಃ” ಇತಿ| ತ್ರಿವಿಧಮಿತಿ ನಿರೂಹಾನುವಾಸನೋತ್ತರಬಸ್ತ್ಯಾತ್ಮಕಮ್| ಪಿಣ್ಡಿಕಾ ಜಾನುಜಙ್ಘಾಮಧ್ಯಮಾಂಸಪಿಣ್ಡಿಕಾ| ವರ್ತಯಃ ಫಲವರ್ತಯಃ| ಪ್ರಮಾಥಿ ಅನುಲೋಮನಮ್| ಚರಣಾಯುಧಃ ಕುಕ್ಕುಟಃ| ರುಜಾ ಜಠರ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ‘ಭೋಜನಾನಿ’ ‘ಪಾನಾನಿ’ ‘ಬಸ್ತಯ’ ಇತಿ ತ್ರಯಂ ವಾತಾನುಲೋಮನಂ ಶಸ್ತಮಿತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಕೋಠೋ ವರಟೀದಷ್ಟಾಕಾರಃ ಶೋಥಃ| ವ್ಯಙ್ಗಃ ಶ್ಯಾಮವರ್ಣಂ ಮಣ್ಡಲಂ ಮುಖೇ| ಹೃಲ್ಲಾಸಃ ಉತ್ಕ್ಲೇಶಃ| ಅರ್ಧಾವಭೇದಃ ಅರ್ಧಮಸ್ತಕವೇದನಾ| ಆದ್ಯಂ ಖಾದ್ಯಂ ಭೋಜನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಚಕಾರಾತ್ ಸ್ವೇದಾದಯೋಽಪಿ ವಾತಘ್ನಾ ಇತಿ ಸೂಚಯತಿ| ಯದ್ಯಪಿ ಸುಶ್ರುತೇ ಮೂತ್ರಾದೀನಾಂ ತ್ರಯೋದಶಾನಾಂ ವಿಧಾರಣಾತ್ತ್ರಯೋದಶೋದಾವರ್ತಾ ಅಭಿಧೀಯನ್ತೇ, ತಥಾಽಪೀಹಾಷ್ಟೋದರೀಯೇ ಮೂತ್ರಪುರೀಷವಾತಶುಕ್ರವಮಿಕ್ಷವಥುವಿಘಾತಜಾ ಏವ ಪರಂ ಷಡುದಾವರ್ತಾ ಅಭಿಧಾತವ್ಯಾಃ; ಉದ್ಗಾರಾದಿನಿರೋಧಜಾನಾಂ ವಾತನಿರೋಧಜ ಏವೋದಾವರ್ತೇಽನ್ತರ್ಭಾವಾಭಿಪ್ರಾಯಾತ್; ಯದಿ ವಾ ಮೂತ್ರಾದಿವಿಘಾತಜ ಏವ ವಿಕಾರೇ ಚರಕಾಚಾರ್ಯಸ್ಯ ಉದಾವರ್ತಸಞ್ಜ್ಞಾಽಭಿಪ್ರೇತಾ, ನಾನ್ಯತ್ರೇತಿ ನ ವಿರೋಧಃ| ಮುಹುರ್ಮುಹುರಙ್ಗಾನಾಮಾಕ್ಷೇಪಣಮಾಕ್ಷೇಪಃ; ಪರ್ವಣಾಮಾಕುಞ್ಚನಂ ಸಙ್ಕೋಚಃ| ಸುಪ್ತಿಃ ಸ್ಪರ್ಶಾಜ್ಞಾನಮ್| ಭ್ರಮಣಂ ಭ್ರಮೋ ಯೇನ ಚಕ್ರಸ್ಥಿತಮಿವಾತ್ಮಾನಂ ಮನ್ಯತೇ| ಸಾದಃ ಅಙ್ಗಾವಸಾದಃ| ತರ್ಪಯತೀತಿ ತರ್ಪಣಮ್| ಸಂವಾಹನಂ ಪಾಣಿನಾ ಪಾದಾದಿಪ್ರದೇಶೇ ಸುಖಮಭಿಹನನಮುನ್ಮರ್ದನಂ ಚ||೫-೨೫||
Adhikarana 4 (26) · Śloka 26
ಇಮಾಂಸ್ತು ಧಾರಯೇದ್ವೇಗಾನ್ ಹಿತಾರ್ಥೀ ಪ್ರೇತ್ಯ ಚೇಹ ಚ| ಸಾಹಸಾನಾಮಶಸ್ತಾನಾಂ ಮನೋವಾಕ್ಕಾಯಕರ್ಮಣಾಮ್||೨೬||
इमांस्तु धारयेद्वेगान् हितार्थी प्रेत्य चेह च| साहसानामशस्तानां मनोवाक्कायकर्मणाम्||२६||
🔊 Audio coming soon
ವೇಗಾನಾಮವಿಧಾರ್ಯತ್ವೇನೋಕ್ತತ್ವಾಲ್ಲೋಭಾದೀನಾಮಪಿ ವೇಗಾ ಅವಿಧಾರ್ಯಾಃ ಸ್ಯುರಿತ್ಯಾಹ- ಇಮಾಂಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರೇತ್ಯ ಜನ್ಮಾನ್ತರೇ| ಇಹೇತಿ ಇಹ ಜನ್ಮನಿ| ಸಹಸಾ ಆತ್ಮಶಕ್ತಿಮನಾಲೋಚ್ಯ ಕ್ರಿಯತ ಇತಿ ಸಾಹಸಂ, ತತ್ತು ಗಜಾಭಿಮುಖಧಾವನಾದಿ| ಅಶಸ್ತಾನಾಮ್ ಅಪ್ರಶಸ್ತಾನಾಮನಿಷ್ಟಫಲಾನಾಮಿತಿ ಯಾವತ್| ಮನೋವಾಕ್ಕಾಯಕರ್ಮಣಾಮಿತ್ಯತ್ರ ಕರ್ಮಶಬ್ದೋ ವ್ಯಾಪಾರವಚನಃ||೨೬||
Adhikarana 5 (27) · Śloka 27
ಲೋಭಶೋಕಭಯಕ್ರೋಧಮಾನವೇಗಾನ್ ವಿಧಾರಯೇತ್| ನೈರ್ಲಜ್ಜ್ಯೇರ್ಷ್ಯಾತಿರಾಗಾಣಾಮಭಿಧ್ಯಾಯಾಶ್ಚ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್||೨೭||
लोभशोकभयक्रोधमानवेगान् विधारयेत्| नैर्लज्ज्येर्ष्यातिरागाणामभिध्यायाश्च बुद्धिमान्||२७||
🔊 Audio coming soon
ಅಶಸ್ತಂ ಮನಸಃ ಕರ್ಮ ದರ್ಶಯತಿ- ಲೋಭೇತ್ಯಾದಿ| ಲೋಭಃ ವಿಷಯೇಽನುಚಿತಾ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ, ಶೋಕಃ ಪುತ್ರಾದಿವಿನಾಶಜಂ ದೈನ್ಯಮ್, ಭಯಮ್ ಅಪಕಾರಕಾನುಸನ್ಧಾನಜಂ ದೈನ್ಯಮ್, ಕ್ರೋಧಃ ಪ್ರದ್ವೇಷೋ ಯೇನ ಪ್ರಜ್ವಲಿತಮಿವಾತ್ಮಾನಂ ಮನ್ಯತೇ, ಮಾನಃ ಸದಸದ್ಗುಣಾಧ್ಯಾರೋಪೇಣಾತ್ಮನ್ಯುತ್ಕರ್ಷಪ್ರತ್ಯಯಃ| ಜುಗುಪ್ಸಿತಗೋಪನೇಚ್ಛಾ ಲಜ್ಜಾ, ತದಭಾವೋ ನೈರ್ಲಜ್ಜ್ಯಂ; ಸಮಾನೇ ದ್ರವ್ಯೇ ಪರಸಮ್ಬನ್ಧಪ್ರತಿಷೇಧೇಚ್ಛಾ ಈರ್ಷ್ಯಾ; ಅತಿರಾಗ ಉಚಿತ ಏವ ವಿಷಯೇ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರವರ್ತನೇಚ್ಛಾ| ಅಭಿಧ್ಯಾ ಮನಸಾ ಪರಾಭಿದ್ರೋಹಚಿನ್ತನಂ, ಯದಿ ವಾ ಪರದ್ರವ್ಯವಿಷಯೇ ಸ್ಪೃಹಾ||೨೭||
Adhikarana 6 (28) · Śloka 28
ಪರುಷಸ್ಯಾತಿಮಾತ್ರಸ್ಯ ಸೂಚಕಸ್ಯಾನೃತಸ್ಯ ಚ| ವಾಕ್ಯಸ್ಯಾಕಾಲಯುಕ್ತಸ್ಯ ಧಾರಯೇದ್ವೇಗಮುತ್ಥಿತಮ್||೨೮||
परुषस्यातिमात्रस्य सूचकस्यानृतस्य च| वाक्यस्याकालयुक्तस्य धारयेद्वेगमुत्थितम्||२८||
🔊 Audio coming soon
ಅಶಸ್ತಂ ವಚನಕರ್ಮಾಹ- ಪರುಷಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಪರುಷಂ ಪರೋದ್ವೇಜಕಂ ವಚನಮ್| ಅತಿಮಾತ್ರಂ ಬಹು| ಸೂಚಕಂ ಪರಾನಿಷ್ಟಜನಕಾಭಿಧಾಯಕಮ್ | ಅನೃತಮ್ ಅಪಾರ್ಥಕಮ್| ಅಕಾಲಯುಕ್ತಮ್ ಅಪ್ರಸ್ತಾವಾಗತಮ್||೨೮||
Adhikarana 7 (29) · Śloka 29
ದೇಹಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ಯಾ ಕಾಚಿದ್ವಿದ್ಯತೇ ಪರಪೀಡಯಾ| ಸ್ತ್ರೀಭೋಗಸ್ತೇಯಹಿಂಸಾದ್ಯಾ ತಸ್ಯಾವೇಗಾನ್ವಿಧಾರಯೇತ್||೨೯||
देहप्रवृत्तिर्या काचिद्विद्यते परपीडया| स्त्रीभोगस्तेयहिंसाद्या तस्यावेगान्विधारयेत्||२९||
🔊 Audio coming soon
ಅಶಸ್ತಂ ದೇಹಕರ್ಮಾಹ- ದೇಹೇತ್ಯಾದಿ| ಪರಪೀಡಯಾ ಪರಪೀಡಾನಿಮಿತ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸ್ತ್ರೀಭೋಗಃ ಪರಸ್ತ್ರೀಭೋಗಃ, ಸ್ತೇಯಂ ಪರದ್ರವ್ಯಗ್ರಹಣಂ, ಹಿಂಸಾ ವಿಧಿರಹಿತಾ ಪ್ರಾಣಿಪೀಡಾ; ಆದಿಗ್ರಹಣಾದ್ಗುರ್ವಾದ್ಯಭಿಮುಖಪಾದಪ್ರಸಾರಣಾದಿ ಗೃಹ್ಯತೇ||೨೯||
Adhikarana 8 (30) · Śloka 30
ಪುಣ್ಯಶಬ್ದೋ ವಿಪಾಪತ್ವಾನ್ಮನೋವಾಕ್ಕಾಯಕರ್ಮಣಾಮ್| ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಾನ್ ಪುರುಷಃ ಸುಖೀ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಚಿನೋತಿ ಚ||೩೦||
पुण्यशब्दो विपापत्वान्मनोवाक्कायकर्मणाम्| धर्मार्थकामान् पुरुषः सुखी भुङ्क्ते चिनोति च||३०||
🔊 Audio coming soon
ಏವಂ ಕೃತೇ ಯದ್ಭವತಿ ತದ್ದರ್ಶಯತಿ- ಪುಣ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಪುಣ್ಯಃ ಪಾವನಃ ಶಬ್ದೋ ಯಸ್ಯಾಸೌ ಪುಣ್ಯಶಬ್ದಃ| ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಚಿನೋತಿ ಚೇತಿ ಉತ್ಪನ್ನಾದವಿರೋಧತಃ ಫಲೋಪಯೋಗೇನ ಭುಙ್ಕ್ತೇ; ಚಿನೋತಿ ಚೋತ್ಪಾದಯತಿ ಚಾಪರಾನಿತ್ಯರ್ಥಃ||೩೦||
Adhikarana 9 (31) · Śloka 31
ಶರೀರಚೇಷ್ಟಾ ಯಾ ಚೇಷ್ಟಾ ಸ್ಥೈರ್ಯಾರ್ಥಾ ಬಲವರ್ಧಿನೀ| ದೇಹವ್ಯಾಯಾಮಸಙ್ಖ್ಯಾತಾ ಮಾತ್ರಯಾ ತಾಂ ಸಮಾಚರೇತ್||೩೧||
शरीरचेष्टा या चेष्टा स्थैर्यार्था बलवर्धिनी| देहव्यायामसङ्ख्याता मात्रया तां समाचरेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
ಅವಿಧಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತೀನ್ಮೂತ್ರಾದೀನ್ ವಿಧಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತೀನ್ ಸಾಹಸಾದೀಂಶ್ಚ ದರ್ಶಯಿತ್ವಾ ವಿಧಾರ್ಯಾವಿಧಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ವ್ಯಾಯಾಮಮಾಹ- ಶರೀರೇತ್ಯಾದಿ| ದೇಹಸ್ಯ ವ್ಯಾಯಾಮೋ ದೇಹವ್ಯಾಯಾಮಃ, ದೇಹಗ್ರಹಣಾನ್ಮನೋವ್ಯಾಯಾಮಂ ಚಿನ್ತನಾದಿ ನಿರಾಕರೋತಿ; ಸಙ್ಖ್ಯಾತಾ ಸಞ್ಜ್ಞಿತಾ| ಯಾ ಚ ಇಷ್ಟಾ ಅಭಿಪ್ರೇತಾ, ಏತೇನ ಭಾರಹರಣಾದ್ಯಾಽನಿಷ್ಟಾ ಕಾರ್ಯವಶಾತ್ ಕ್ರಿಯಮಾಣಾ ಚೇಷ್ಟಾ ನಿರಸ್ಯತೇ, ಚಙ್ಕ್ರಮಣರೂಪಾ ತು ಕ್ರಿಯಾ ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ| ಸ್ಥೈರ್ಯಂ ಸ್ಥಿರತಾ ಶರೀರಸ್ಯ, ತದರ್ಥಾ| ಮಾತ್ರಯಾ ಅನಪಾಯಿಪರಿಮಾಣೇನ; ಏತಾವತೀ ಚೇಯಂ ಶರೀರಚೇಷ್ಟಾ ಮಾತ್ರಾವತೀ ಯಾವತ್ಯಾ ಲಾಘವಾದಯೋ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾ ಭವನ್ತಿ, ಚೇಷ್ಟಾತಿಯೋಗವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾಶ್ಚ ಶ್ರಮಭ್ರಮಾದಯೋ ನ ಭವನ್ತಿ| ಸುಶ್ರುತೇಽಪ್ಯುಕ್ತಂ- “ಯತ್ತು ಚಙ್ಕ್ರಮಣಂ ನಾತಿದೇಹಪೀಡಾಕರಂ ಭವೇತ್| ತದಾಯುರ್ಬಲಮೇಧಾಗ್ನಿಪ್ರದಮಿನ್ದ್ರಿಯಬೋಧನಮ್” (ಸು.ಚಿ.ಅ.೨೪) ಇತಿ||೩೧||
Adhikarana 10 (32-33) · Śloka 1
ಲಾಘವಂ ಕರ್ಮಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ ಸ್ಥೈರ್ಯಂ ದುಃಖಸಹಿಷ್ಣುತಾ | ದೋಷಕ್ಷಯೋಽಗ್ನಿವೃದ್ಧಿಶ್ಚ ವ್ಯಾಯಾಮಾದುಪಜಾಯತೇ||೩೨|| ಶ್ರಮಃ ಕ್ಲಮಃ ಕ್ಷಯಸ್ತೃಷ್ಣಾ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಪ್ರತಾಮಕಃ| ಅತಿವ್ಯಾಯಾಮತಃ ಕಾಸೋ ಜ್ವರಶ್ಛರ್ದಿಶ್ಚ ಜಾಯತೇ||೩೩|| (ಸ್ವೇದಾಗಮಃ ಶ್ವಾಸವೃದ್ಧಿರ್ಗಾತ್ರಾಣಾಂ ಲಾಘವಂ ತಥಾ| ಹೃದಯಾದ್ಯುಪರೋಧಶ್ಚ ಇತಿ ವ್ಯಾಯಾಮಲಕ್ಷಣಮ್||೧||)|
लाघवं कर्मसामर्थ्यं स्थैर्यं दुःखसहिष्णुता | दोषक्षयोऽग्निवृद्धिश्च व्यायामादुपजायते||३२|| श्रमः क्लमः क्षयस्तृष्णा रक्तपित्तं प्रतामकः| अतिव्यायामतः कासो ज्वरश्छर्दिश्च जायते||३३|| (स्वेदागमः श्वासवृद्धिर्गात्राणां लाघवं तथा| हृदयाद्युपरोधश्च इति व्यायामलक्षणम्||१||)|
🔊 Audio coming soon
ಯಥೋಕ್ತವ್ಯಾಯಾಮಗುಣಾನಾಹ- ಲಾಘವಮಿತ್ಯಾದಿ| ದೋಷಕ್ಷಯೋಽತ್ರ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕ್ಷಯೋಽಭಿಪ್ರೇತಃ; ಯದಿ ವಾಽಗ್ನಿಕರ್ತೃತ್ವೇನ ತ್ರಿದೋಷಕ್ಷಯೋಽಪಿ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ- “ಶಮಪ್ರಕೋಪೌ ದೋಷಾಣಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಮಗ್ನಿಸಂಶ್ರಿತೌ” ಇತಿ| ವ್ಯಾಯಾಮಾತಿಪ್ರವೃತ್ತಿದೋಷಮಾಹ- ಶ್ರಮ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಲಮ ಇಹ ಮನ-ಇನ್ದ್ರಿಯಗ್ಲಾನಿಃ| ಕ್ಷಯೋ ಧಾತುಕ್ಷಯಃ| ಪ್ರತಮಕ ಏವ ಪ್ರತಾಮಕಃ ಶ್ವಾಸವಿಶೇಷಃ||೩೨-೩೩||
Adhikarana 11 (34) · Śloka 34
ವ್ಯಾಯಾಮಹಾಸ್ಯಭಾಷ್ಯಾಧ್ವಗ್ರಾಮ್ಯಧರ್ಮಪ್ರಜಾಗರಾನ್| ನೋಚಿತಾನಪಿ ಸೇವೇತ ಬುದ್ಧಿಮಾನತಿಮಾತ್ರಯಾ||೩೪||
व्यायामहास्यभाष्याध्वग्राम्यधर्मप्रजागरान्| नोचितानपि सेवेत बुद्धिमानतिमात्रया||३४||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಂ ವ್ಯಾಯಾಮತುಲ್ಯತ್ವೇನಾನ್ಯಾನಪ್ಯತಿಮಾತ್ರತ್ವೇನ ನಿಷೇದ್ಧುಮಾಹ- ವ್ಯಾಯಾಮೇತ್ಯಾದಿ| ಯದ್ಯಪ್ಯತಿವ್ಯಾಯಾಮೋ ನಿಷಿದ್ಧಸ್ತಥಾಽಪೀಹ ಪುನರಭಿಧೀಯತೇ ಅತಿಭಾಷ್ಯಾದಿಷ್ವಪಿ ತದ್ದೋಷಶ್ರಮಕ್ಲಮಾದಿಪ್ರಾಪ್ತ್ಯರ್ಥಂ; ಯದಿ ವಾ ಪೂರ್ವಮನಭ್ಯಸ್ತವ್ಯಾಯಾಮಾತಿಸೇವಾ ನಿಷಿದ್ಧಾ, ಇಹ ತು ಅಭ್ಯಸ್ತಸ್ಯಾಪಿ ನಿಷೇಧಃ| ಯದಾಹ- ನೋಚಿತಾನಪಿ; ಉಚಿತಾನಪ್ಯಭ್ಯಸ್ತಾನಪೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಪಿಶಬ್ದಾದನಭ್ಯಸ್ತಾನಾಂ ನಿತರಾಂ ನಿಷೇಧೋ ಲಭ್ಯತೇ| ಭಾಷಣಂ ಭಾಷ್ಯಮ್, ಅಧ್ವಶಬ್ದೇನಾಧ್ವಗಮನಂ, ಗ್ರಾಮ್ಯಧರ್ಮೋ ಮೈಥುನಮ್||೩೪||
Adhikarana 12 (35) · Śloka 2
ಏತಾನೇವಂವಿಧಾಂಶ್ಚಾನ್ಯಾನ್ ಯೋಽತಿಮಾತ್ರಂ ನಿಷೇವತೇ| ಗಜಂ ಸಿಂಹ ಇವಾಕರ್ಷನ್ ಸಹಸಾ ಸ ವಿನಶ್ಯತಿ||೩೫|| (ಅತಿವ್ಯವಾಯಭಾರಾಧ್ವಕರ್ಮಭಿಶ್ಚಾತಿಕರ್ಶಿತಾಃ | ಕ್ರೋಧಶೋಕಭಯಾಯಾಸೈಃ ಕ್ರಾನ್ತಾ ಯೇ ಚಾಪಿ ಮಾನವಾಃ||೧|| ಬಾಲವೃದ್ಧಪ್ರವಾತಾಶ್ಚ ಯೇ ಚೋಚ್ಚೈರ್ಬಹುಭಾಷಕಾಃ| ತೇ ವರ್ಜಯೇಯುರ್ವ್ಯಾಯಾಮಂ ಕ್ಷುಧಿತಾಸ್ತೃಷಿತಾಶ್ಚ ಯೇ||೨||)|
एतानेवंविधांश्चान्यान् योऽतिमात्रं निषेवते| गजं सिंह इवाकर्षन् सहसा स विनश्यति||३५|| (अतिव्यवायभाराध्वकर्मभिश्चातिकर्शिताः | क्रोधशोकभयायासैः क्रान्ता ये चापि मानवाः||१|| बालवृद्धप्रवाताश्च ये चोच्चैर्बहुभाषकाः| ते वर्जयेयुर्व्यायामं क्षुधितास्तृषिताश्च ये||२||)|
🔊 Audio coming soon
ಏವಂಶಬ್ದೇನ ಗುರುಭಾರಹರಣದರ್ಪಶಿಲಾಚಾಲನಾದಿ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಸಿಂಹಃ ಕಿಲ ಸ್ವಲ್ಪಪ್ರಮಾಣಃ ಸ್ವಬಲೋದ್ರೇಕಾದ್ಗಜಂ ಕರ್ಷನ್ ಪಾಟಯನ್ ಸ್ವದೇಹಾನುಚಿತವ್ಯಾಯಾಮಾತ್ ಪಶ್ಚಾದ್ವಾತಕ್ಷೋಭೇಣ ವಿಪದ್ಯತೇ, ತೇನಾಯಂ ದೃಷ್ಟಾನ್ತಃ ಸಙ್ಗತಾರ್ಥಃ; ಯದಿ ವಾ ಸಿಂಹೋಽಷ್ಟಾಪದೋಽಭಿಪ್ರೇತಃ, ಸ ಚ ಕಿಲ ಗಜಂ ವ್ಯಾಪಾದ್ಯ ಪೃಷ್ಠೇ ಕ್ಷಿಪತಿ, ತತಸ್ತತ್ಕೋಥಾದ್ವಿಪದ್ಯತೇ, ತೇನ ದೃಷ್ಟಾನ್ತೋ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಃ||೩೫||
Adhikarana 13 (36-37) · Śloka 37
ಉಚಿತಾದಹಿತಾದ್ಧೀಮಾನ್ ಕ್ರಮಶೋ ವಿರಮೇನ್ನರಃ| ಹಿತಂ ಕ್ರಮೇಣ ಸೇವೇತ ಕ್ರಮಶ್ಚಾತ್ರೋಪದಿಶ್ಯತೇ||೩೬|| ಪ್ರಕ್ಷೇಪಾಪಚಯೇ ತಾಭ್ಯಾಂ ಕ್ರಮಃ ಪಾದಾಂಶಿಕೋ ಭವೇತ್| ಏಕಾನ್ತರಂ ತತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಂ ದ್ವ್ಯನ್ತರಂ ತ್ರ್ಯನ್ತರಂ ತಥಾ||೩೭||
उचितादहिताद्धीमान् क्रमशो विरमेन्नरः| हितं क्रमेण सेवेत क्रमश्चात्रोपदिश्यते||३६|| प्रक्षेपापचये ताभ्यां क्रमः पादांशिको भवेत्| एकान्तरं ततश्चोर्ध्वं द्व्यन्तरं त्र्यन्तरं तथा||३७||
🔊 Audio coming soon
ಹಿತಸ್ಯ ಸೇವನಮಹಿತಸ್ಯ ಪರಿತ್ಯಾಗಃ ಕರ್ತವ್ಯ ಇತಿ ಪೂರ್ವಮುಕ್ತಂ, ತಚ್ಚ ಹಿತಸೇವನಮಹಿತಪರಿವರ್ಜನಂ ಚಾಕ್ರಮೇಣ ಕ್ರಿಯಮಾಣಮಕ್ರಮಾಚರಿತವ್ಯಾಯಾಮಾದಿವತ್ ಪ್ರತ್ಯವಾಯಕರಂ ಪರಂ ಭವತಿ, ಅತಸ್ತತ್ಕ್ರಮಮಾಹ- ಉಚಿತಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಉಚಿತಾತ್ ಅಭ್ಯಸ್ತಾತ್| ಕ್ರಮಶೋ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೇನ ಕ್ರಮೇಣ| ಹಿತಮ್ ಅನಭ್ಯಸ್ತಹಿತಮ್| ಕೋಽಸೌ ಕ್ರಮ ಇತ್ಯಾಹ- ಕ್ರಮಶ್ಚೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಕ್ಷೇಪೋ ಹಿತಸ್ಯ, ಅಪಚಯೋಽಹಿತಸ್ಯ, ತಾಭ್ಯಾಂ ಹಿತಾಹಿತಾಭ್ಯಾಮ್| ಪಾದಃ ಚತುರ್ಥೋ ಭಾಗಃ, ತದ್ರೂಪೋಂಽಶಃ ಪಾದಾಂಶಃ, ತೇನ ಕೃತಃ ಕ್ರಮಃ ಪಾದಾಂಶಿಕಃ; ಅನ್ಯೇ ತು ಪಾದಸ್ಯಾಂಶಃ ಪಾದಾಂಶ ಇತಿ ಷೋಡಶಂ ಭಾಗಂ ವರ್ಣಯನ್ತಿ | ಸ ಚ ಹಿತಾಹಿತಯೋರ್ಯುಗಪತ್ಪ್ರಕ್ಷೇಪಾಪಚಯೇ ಪಾದಾಂಶಿಕಃ ಕ್ರಮಃ, ಪ್ರಥಮಮೇಕಾನ್ತರಮೇಕಾಹಮನ್ತರಾ ಕೃತ್ವೇತ್ಯರ್ಥಃ; ತತಃ ಪ್ರಥಮಹಿತಪಾದಪ್ರಕ್ಷೇಪಾಹಿತಪಾದಾಪಚಯಾಭ್ಯಾಸಾದೂರ್ಧ್ವಂ ದ್ವಿತೀಯಪಾದಪ್ರಕ್ಷೇಪಾಪಚಯೇ ದ್ವ್ಯನ್ತರಂ ದ್ವ್ಯಹಮನ್ತರೀಕೃತ್ಯ ಕ್ರಮೋ ಭವೇತ್; ತಥಾ ದ್ವಿತೀಯಪಾದಾಭ್ಯಾಸಾದೂರ್ಧ್ವಂ ತೃತೀಯಪಾದಪ್ರಕ್ಷೇಪಾಪಚಯೇ ತ್ರ್ಯಹಮನ್ತರೀಕೃತ್ಯ ಕ್ರಮೋ ಭವೇತ್; ಚತುರ್ಥಪಾದಪ್ರಕ್ಷೇಪಾಪಚಯೇ ತು ಕಾಲನಿಯಮೋ ನಾಸ್ತಿ, ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಾಪಚಯಾಭಾವಾಚ್ಚತುಷ್ಪಾದಸಮ್ಪೂರ್ಣಸ್ಯ ಪಥ್ಯಸ್ಯಾನವಧಿಸೇವ್ಯತ್ವಾತ್| ಅಯಂ ಪಿಣ್ಡಾರ್ಥಃ- ಅಪಥ್ಯಾ ಯವಕಾದಯೋಽಭ್ಯಸ್ತಾಸ್ತೇ ತ್ಯಾಜ್ಯಾಃ, ರಕ್ತಶಾಲ್ಯಾದಯಃ ಪಥ್ಯಾ ಅನಭ್ಯಸ್ತಾಸ್ತೇ ಸೇವ್ಯಾಃ; ತತ್ರ ಪ್ರಥಮದಿನೇ ಯವಕಪಾದತ್ರಯಂ ರಕ್ತಶಾಲೀನಾಮೇಕಃ ಪಾದಃ ; ದ್ವಿತೀಯೇ ದಿವಸೇ ದ್ವೌ ಪಥ್ಯಸ್ಯ ಪಾದೌ ದ್ವಾವಪಥ್ಯಸ್ಯ, ಏವಂ ತೃತೀಯೇ, ಏವಂ ದ್ವಿತೀಯಪಾದಾಭ್ಯಾಸೋ ದ್ವ್ಯನ್ತರೋ ಭವತಿ; ಚತುರ್ಥೇ ತ್ರಯಃ ಪಾದಾಃ ಪಥ್ಯಸ್ಯ ಏಕೋಽಪಥ್ಯಸ್ಯ, ಏವಂ ಪಞ್ಚಮೇ ಷಷ್ಠೇ ಚ, ಏವಂ ತೃತೀಯಪಾದಾಭ್ಯಾಸಸ್ತ್ರ್ಯನ್ತರೋ ಭವತಿ; ಸಪ್ತದಿನಪ್ರಭೃತಿ ತು ಚತುಷ್ಪಾದಪಥ್ಯಾಭ್ಯಾಸಃ| ಯದಿ ವಾಽನ್ತರಶಬ್ದೋ ವ್ಯವಧಿವಚನಃ, ತಥಾಶಬ್ದಾಚ್ಚತುರನ್ತರಮಿತಿ ಚ ಲಭ್ಯತೇ; ತೇನಾಯಮರ್ಥಃ- ಪ್ರಥಮೇ ದಿವಸೇಽಪಥ್ಯಪಾದತ್ರಯಂ ಪಥ್ಯಸ್ಯೈಕಃ ಪಾದಃ, ದ್ವಿತೀಯೇ ಸರ್ವಮಪಥ್ಯಂ, ತೃತೀಯೇ ದ್ವೌ ಪಥ್ಯಸ್ಯ ದ್ವಾವಪಥ್ಯಸ್ಯ, ಏವಂ ಚತುರ್ಥೇ; ಪಞ್ಚಮೇ ತು ದಿನೇ ಪಥ್ಯಸ್ಯ ಭಾಗ ಏಕಸ್ತ್ರಯೋಽಪಥ್ಯಸ್ಯ, ಏವಂ ದ್ವ್ಯನ್ತರೀಕೃತೌ ಭವತಃ; ಷಷ್ಠೇ ಪಥ್ಯಭಾಗತ್ರಯಮಪಥ್ಯಭಾಗ ಏಕಃ, ಏವಂ ಸಪ್ತಮೇಽಷ್ಟಮೇ ಚ; ತತೋ ನವಮೇ ಭಾಗದ್ವಯಂ ಪಥ್ಯಸ್ಯ ಚಾಪಥ್ಯಸ್ಯ ಚ, ಏವಂ ತ್ರೀಣ್ಯಹಾನ್ಯನ್ತರೀಕೃತಾನಿ ಭವನ್ತಿ; ತತೋ ದಶಮೇ ಸರ್ವಂ ಪಥ್ಯಮ್, ಏವಮೇಕಾದಶೇ ದ್ವಾದಶೇ ತ್ರಯೋದಶೇ ಚ, ಚತುರ್ದಶೇ ತು ಪಥ್ಯಭಾಗತ್ರಯಮೇಕೋಽಪಥ್ಯಭಾಗಃ; ಏವಂ ಚತುರನ್ತರತಾ ತಥಾಶಬ್ದಸೂಚಿತಾ ಭವತಿ; ಪಞ್ಚದಶಾಹಾತ್ ಪ್ರಭೃತಿ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಪಥ್ಯತೈವ||೩೬-೩೭||
Adhikarana 14 (38) · Śloka 38
ಕ್ರಮೇಣಾಪಚಿತಾ ದೋಷಾಃ ಕ್ರಮೇಣೋಪಚಿತಾ ಗುಣಾಃ| ಸನ್ತೋ ಯಾನ್ತ್ಯಪುನರ್ಭಾವಮಪ್ರಕಮ್ಪ್ಯಾ ಭವನ್ತಿ ಚ||೩೮||
क्रमेणापचिता दोषाः क्रमेणोपचिता गुणाः| सन्तो यान्त्यपुनर्भावमप्रकम्प्या भवन्ति च||३८||
🔊 Audio coming soon
ಏವಂ ಕೃತೇ ಕಿಂ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ- ಕ್ರಮೇಣೇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ರಮೇಣೇತಿ ಕ್ರಮೇಣೈವ| ದೋಷಾ ಇತಿ ದೋಷಜನಕಾನ್ಯಭ್ಯಸ್ತಾನ್ಯಪಥ್ಯಾನಿ| ಗುಣಾ ಇತಿ ಗುಣಜನಕಾನಿ ಪಥ್ಯಾನಿ| ಅಪುನರ್ಭಾವಂ ಯಾನ್ತಿ ದೋಷಾ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಅಕ್ರಮೇಣ ತು ಸಹಸಾಽಪಥ್ಯತ್ಯಾಗೇ ದೋಷಾ ಭವನ್ತ್ಯೇವ| ಯದುಕ್ತಮ್- “ಅಸಾತ್ಮ್ಯಜಾ ಹಿ ರೋಗಾಃ ಸ್ಯುಃ ಸಹಸಾ ತ್ಯಾಗಶೀಲನಾತ್” (ವಾ.ಸೂ.ಅ.೩) ಇತಿ| ಅಪ್ರಕಮ್ಪ್ಯಾ ಅಪ್ರಚಾಲ್ಯಾ ಭವನ್ತಿ ಗುಣಾ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಪಥ್ಯಮಪಿ ಹ್ಯನಭ್ಯಸ್ತಂ ಸಹಸೋಪಯುಜ್ಯಮಾನಮರುಚ್ಯಗ್ನಿವಧಾದೀಞ್ಜನಯತಿ||೩೮||
Adhikarana 15 (39-40) · Śloka 40
ಸಮಪಿತ್ತಾನಿಲಕಫಾಃ ಕೇಚಿದ್ಗರ್ಭಾದಿ ಮಾನವಾಃ| ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ವಾತಲಾಃ ಕೇಚಿತ್ಪಿತ್ತಲಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲಾಸ್ತಥಾ||೩೯|| ತೇಷಾಮನಾತುರಾಃ ಪೂರ್ವೇ ವಾತಲಾದ್ಯಾಃ ಸದಾತುರಾಃ| ದೋಷಾನುಶಯಿತಾ ಹ್ಯೇಷಾಂ ದೇಹಪ್ರಕೃತಿರುಚ್ಯತೇ||೪೦||
समपित्तानिलकफाः केचिद्गर्भादि मानवाः| दृश्यन्ते वातलाः केचित्पित्तलाः श्लेष्मलास्तथा||३९|| तेषामनातुराः पूर्वे वातलाद्याः सदातुराः| दोषानुशयिता ह्येषां देहप्रकृतिरुच्यते||४०||
🔊 Audio coming soon
ಇಹ ಸ್ವಸ್ಥಹಿತಂ ಸಾಮಾನ್ಯೇನೈವ ರಕ್ತಶಾಲ್ಯಾದಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿತಂ, ಸ್ವಸ್ಥಶ್ಚ ಪ್ರಕೃತಿಭೇದೇನ ನಾನಾಪ್ರಕಾರಃ, ಅತಸ್ತೇಷಾಂ ಹಿತಮಪಿ ನಾನಾಪ್ರಕಾರಮೇವ, ತೇನ ತತ್ಪ್ರತಿಪಾದನಾರ್ಥಂ ಪ್ರಕೃತಿಭೇದಮೇವ ತಾವದಾಹ- ಸಮಪಿತ್ತಾನಿಲೇತ್ಯಾದಿ| ಸಮಾ ಅವೈಕಾರಿಕಮಾನಾವಸ್ಥಿತಾಃ ಪಿತ್ತಾನಿಲಕಫಾ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥಾ| ಗರ್ಭಾದಿ ಗರ್ಭಾಧಾನಾದಿ, ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಜೀವಸಮ್ಮೂರ್ಚ್ಛನಾದೀತಿ ಯಾವತ್ | ವಾತಲಾ ವಾತಪ್ರಧಾನಾಃ, ಏವಂ ಪಿತ್ತಲಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲಾಶ್ಚ| ಸರ್ವತ್ರ ಗರ್ಭಾದೀತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಅತ್ರ ಪಿತ್ತಗ್ರಹಣಮಾದೌ ಛನ್ದೋಽನುರೋಧಾತ್, ಯದಿ ವಾ ಪಿತ್ತಸಮಾನಸ್ಯ ವಹ್ನೇರ್ಗೌರವಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಂ; ಯದಿ ವಾ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾರಮ್ಭೇ ವಾತಸ್ಯಾಪ್ರಾಧಾನ್ಯಖ್ಯಾಪನಾರ್ಥಂ, ವಾತಪ್ರಕೃತಿರ್ಹಿ ಸರ್ವತ್ರ ಪ್ರತ್ಯವರೋ ಭವತಿ| ಇಹ ಚ ಪ್ರತ್ಯೇಕದೋಷಪ್ರಕೃತಿಗ್ರಹಣೇನೈವ ದ್ವನ್ದ್ವಪ್ರಕೃತಿರಪಿ ಗ್ರಾಹ್ಯಃ, ಸಂಯೋಗಸ್ಯ ಸಂಯೋಗಿನಾಮಾನ್ತರೀಯಕತ್ವಾತ್, ನಿದಾನ ಇವ ವಾತಾದಿಜ್ವರಾಭಿಧಾನೇನ ದ್ವನ್ದ್ವಜಜ್ವರಾಭಿಧಾನಂ, ತೇನ ರೋಗಭಿಷಗ್ಜಿತೀಯೋಕ್ತಾ ದ್ವನ್ದ್ವಜಾ ಅಪಿ ತಿಸ್ರಃ ಪ್ರಕೃತಯೋ ಗೃಹೀತಾ ಭವನ್ತಿ; ಅನ್ಯೇ ತು ದ್ವಿತೀಯಕೇಚಿದ್ಗ್ರಹಣಾದ್ಗ್ರನ್ಥಾಧಿಕ್ಯೇನ ತದ್ಗ್ರಹಣಂ ವರ್ಣಯನ್ತಿ| ತೇಷಾಮಿತಿ ಸಮವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಕೃತ್ಯಾದೀನಾಂ ಚ ಮಧ್ಯೇ| ಪೂರ್ವೇ ಇತಿ ಸಮಪ್ರಕೃತಯಃ| ಸದಾತುರಾ ಇತಿ ಸ್ವಸ್ಥವ್ಯವಹಾರಭಾಜೋಽಪಿ ಸ್ಫುಟಿತಾಙ್ಗತ್ವವಿಷಮಾಗ್ನಿತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಾ ಯಸ್ಮಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸ್ವಸ್ಥಾ ಅಪ್ಯೇತೇ ಕಸ್ಮಾದ್ರೋಗಿಣ ಇತ್ಯಾಹ- ದೋಷಾನುಶಯಿತೇತ್ಯಾದಿ| ದೋಷಾನುಶಯಿತಾ ಉಲ್ಬಣವಾತಾದಿಭಾವಿತಾಽವ್ಯಭಿಚಾರಿಣೀತಿ ಯಾವತ್| ದೇಹಪ್ರಕೃತಿಃ ದೇಹಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಮಿತಿ ಯಾವತ್| ಏತೇನೈತೇಷಾಂ ವಾತಲಾದೀನಾಂ ಮುಖ್ಯಂ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ ನಾಸ್ತಿ, ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ಉಪಚಾರಸ್ವಸ್ಥಾ ಏತ ಇತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ನನು, ಗರ್ಭಾದೀತ್ಯನೇನ ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಜೀವಾನಾಂ ಸಂಸರ್ಗೇ ಯಥಾಭೂತಾ ವಾತಾದಯಃ ಸಮಾ ವಿಕೃತಾ ವಾ ತಥಾಭೂತೈವ ಪ್ರಕೃತಿರ್ಭವತಿ, ಸಾ ಚ ಪ್ರಕೃತಿರ್ಯಾವಜ್ಜೀವಮನುವರ್ತತೇ ರಿಷ್ಟಂ ವಿನಾ, ಯದುಕ್ತಂ ಸುಶ್ರುತೇ- “ಪ್ರಕೋಪೋ ವಾಽನ್ಯಭಾವೋ ವಾ ಕ್ಷಯೋ ವಾ ನೋಪಜಾಯತೇ| ಪ್ರಕೃತೀನಾಂ ಸ್ವಭಾವೇನ, ಜಾಯತೇ ತು ಗತಾಯುಷಿ” (ಸು.ಶಾ. ಅ. ೪) ಇತಿ; ತತ್ರ ಯದಾ ಸಮಪ್ರಕೃತೇರ್ವಾತಪ್ರಕೃತೇರ್ವಾಽಽಕ್ಷೇಪಕಾದಿರ್ವಾತವಿಕಾರೋ ಭವತಿ, ತದಾ ವಾತಸ್ಯ ಪ್ರಕೃತಿಭೂತಸ್ಯಾಧಿಕ್ಯಂ ಭವತ್ಯೇವ; ಯದಾ ಚ ವಾತಪ್ರಕೃತೇಃ ಪಿತ್ತವಿಕಾರೋ ಭವತಿ, ತದಾ ವಾತಪ್ರಕೃತೇರನ್ಯಥಾಭಾವಃ ಪಿತ್ತಪ್ರಕೃತಿತ್ವಂ ಭವತಿ; ಯದಾ ತು ಸಮಪ್ರಕೃತೇರನ್ಯತರದೋಷಕ್ಷಯೋ ಭವತಿ ಪ್ರಾಕೃತಸ್ವಕರ್ಮಹಾನಿಲಕ್ಷಣಸ್ತದಾಽಸೌ ಪ್ರಕೃತಿಕ್ಷಯೋ ಭವತಿ; ಯದುಕ್ತಂ ದೋಷಕ್ಷಯಲಕ್ಷಣೇ- “ಕರ್ಮಣಃ ಪ್ರಾಕೃತಾದ್ಧಾನಿರ್ವೃದ್ಧಿರ್ವಾಽಪಿ ವಿರೋಧಿನಾಮ್” (ಸೂ. ಅ.೧೮) ಇತಿ| ಅತ್ರೋಚ್ಯತೇ- ಪ್ರಕೃತಿಸಮಾನರೋಗೋತ್ಪತ್ತೌ ನ ಪ್ರಕೃತಿಭೂತಸ್ಯ ವೃದ್ಧಿಃ, ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ಹೇತ್ವನ್ತರಜನಿತಸ್ಯ ವಾತಾದೇಸ್ತತ್ರ ವಿಕಾರಕಾರಿತ್ವಂ , ಪ್ರಕೃತಿಭೂತಸ್ತು ದೋಷಸ್ತತ್ರೋಪದರ್ಶಕೋ ಭವತಿ, ಯದುಕ್ತಂ- “ಕಾಲದೂಷ್ಯಪ್ರಕೃತಿಭಿರ್ದೋಷಸ್ತುಲ್ಯೋ ಹಿ ಸನ್ತತಮ್| ನಿಷ್ಪ್ರತ್ಯನೀಕಃ ಕುರುತೇ ತಸ್ಮಾಜ್ಜ್ಞೇಯಃ ಸುದುಃಸಹಃ” (ಚಿ. ಅ.೩) ಇತಿ; ವಾತಪ್ರಕೃತೇಸ್ತು ಪಿತ್ತವಿಕಾರೋತ್ಪತ್ತೌ ವಾತಃ ಪ್ರಕೃತಿಭೂತಸ್ತಥೈವ ಕರಚರಣಸ್ಫುಟನಾದಿಕಂ ಕುರ್ವನ್ನಾಸ್ತೇ, ನ ತಸ್ಯಾಗನ್ತುನಾ ಪಿತ್ತವಿಕಾರೇಣ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಕ್ರಿಯತೇ; ವಾತಾದೀನಾಂ ತು ಸ್ವಮಾನಾತ್ ಕ್ಷಯಃ ಪ್ರಾಕೃತಕರ್ಮಹಾನಿಲಕ್ಷಣೋ ನ ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಸಂಸರ್ಗಕಾಲಜಸ್ಯ ಪ್ರಕೃತಿಭೂತಸ್ಯ ದೋಷಸ್ಯ ಬೀಜಭೂತಸ್ಯ ಕ್ಷಯಮಾವಹತೀತಿ ನ ಪ್ರಕೃತಿಭೂತದೋಷಕ್ಷಯಃ; ಯದಿ ವಾ, ಪ್ರಕೃತೇಃ ಪ್ರಕೋಪಾನ್ಯಥಾಭಾವಕ್ಷಯಾ ನ ಭವನ್ತೀತಿ ಪ್ರಕೃತಿತ್ವೇನೇತಿ ಬ್ರೂಮಃ; ತೇನ ಸಮಪ್ರಕೃತಿರ್ವಾತಪ್ರಕೃತಿರ್ನ ಭವತಿ, ವಾತಪ್ರಕೃತಿಃ ಪಿತ್ತಪ್ರಕೃತಿರ್ನ ಭವತಿ ಸಮಪ್ರಕೃತಿರ್ವಾ; ವಿಕಾರಾವಸ್ಥಾ ತು ಹೀನಾಧಿಕವಾತತ್ವಾದಿಲಕ್ಷಣಾ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ನಚ ವಾಚ್ಯಂ- ಪ್ರಕೃತಿಭೂತಾನಾಂ ವಾತಾದೀನಾಂ ದೂಷಣಾತ್ಮಕಾನಾಂ ಕಥಂ ನ ಶರೀರಬಾಧಕತ್ವಂ, ಸಹಜಾತತ್ವೇನ ತಥಾವಿಧವಿನಾಶಕವಿಕಾರಾಕರ್ತೃತ್ವಾತ್; ಯದುಕ್ತಂ ಸುಶ್ರುತೇ- “ವಿಷಜಾತೋ ಯಥಾ ಕೀಟೋ ವಿಷೇಣ ನ ವಿಪದ್ಯತೇ| ತದ್ವತ್ಪ್ರಕೃತಿಭಿರ್ದೇಹಸ್ತಜ್ಜಾತತ್ವಾನ್ನ ಬಾಧ್ಯತೇ” (ಸು.ಶಾ. ಅ.೪) ಇತಿ; ನ ಬಾಧ್ಯತೇ ನಾತಿಬಾಧ್ಯತ ಇತಿ ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ, ವಾತಾದಿಪ್ರಕೃತೇರ್ನಿತ್ಯವಾತಾದಿವಿಕಾರಗೃಹೀತತ್ವಾತ್| ತದುಕ್ತಮಿಹ “ವಾತಲಾದ್ಯಾಃ ಸದಾತುರಾಃ” ಇತಿ| ಉಕ್ತಂ ಚಾಶ್ವವೈದ್ಯಕೇ- “ಸರ್ವಾನ್ ಪ್ರಾಣಭೃತೋ ಹನ್ತಿ ನೂನಂ ಕಾಯಗತಂ ವಿಷಮ್| ಅಸ್ಮಿಂಶ್ಚಾಪಿ ಸಮುತ್ಪನ್ನಾ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಕೃಮಯೋ ಯಥಾ|| ತಥಾ ಚ ವಿಷಮೋ ದೋಷಃ ಪ್ರಕೃತಿಂ ನಾತಿಬಾಧತೇ” ಇತಿ| ನಚ ವಾತಾದಯೋ ವೃದ್ಧಾಃ ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಸಂಸರ್ಗೇ ಯಥಾ ದುಷ್ಟತ್ವಾದ್ವಾತವಿಕಾರವನ್ತಂ ಗರ್ಭಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ತಥಾ ಗರ್ಭಜನಕತ್ವಮೇವ ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಯೋಃ ಕಸ್ಮಾನ್ನ ನಿಘ್ನನ್ತೀತಿ ವಾಚ್ಯಂ, ವಾತಾದಿಪ್ರಕೋಪಾಣಾಮೇವ ಹೀನಮಧ್ಯೋತ್ತಮಾನಾಂ ನಾನಾಶಕ್ತಿತ್ವಾತ್; ಪ್ರಬಲಾ ವಾತಾದಯೋ ವಿನಾಶಯನ್ತಿ, ಹೀನಾಸ್ತು ವಿಕೃತಿಮಾತ್ರಂ ಜನಯನ್ತಿ||೩೯-೪೦||
Adhikarana 16 (41) · Śloka 41
ವಿಪರೀತಗುಣಸ್ತೇಷಾಂ ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತೇರ್ವಿಧಿರ್ಹಿತಃ| ಸಮಸರ್ವರಸಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಸಮಧಾತೋಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ||೪೧||
विपरीतगुणस्तेषां स्वस्थवृत्तेर्विधिर्हितः| समसर्वरसं सात्म्यं समधातोः प्रशस्यते||४१||
🔊 Audio coming soon
ತೇಷಾಮಿತಿ ಸದಾತುರಾಣಾಂ ವಾತಲಾದೀನಾಮ್| ವಿಪರೀತಗುಣೋ ವಾತಾದಿಗತರೌಕ್ಷ್ಯಾದಿವಿಪರೀತಸ್ನೇಹಾದಿಗುಣ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಮಾಃ ಸರ್ವೇ ರಸಾ ಯತ್ರ ತತ್ತಥಾ; ಸಮತ್ವಂ ಚೇಹಾನುರೂಪತ್ವಮಭಿಪ್ರೇತಂ, ನತು ತುಲ್ಯಮಾನತ್ವಂ; ನ ಹಿ ಸ್ವಸ್ಥಭೋಜನೇ ಯಾವಾನ್ಮಧುರ ಉಪಯುಜ್ಯತೇ, ತಾವನ್ಮಾನಾಃ ಕಟ್ವಾದಯೋಽಪೀತಿ; ಯದಿ ವಾ ಸಮಶಬ್ದೋಽವಿರುದ್ಧವಚನಃ, ತೇನೋಪೋದಿಕಾಮತ್ಸ್ಯಾದಿಪ್ರತಿಪಾದನೀಯವಿರುದ್ಧರಸವರ್ಜಿತಂ ಸರ್ವರಸಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಏವಂ ಚ ಪ್ರಕೃತ್ಯಪೇಕ್ಷಃ ಸಮಧಾತುಂ ಪ್ರತಿ ಸರ್ವರಸೋಪಯೋಗಃ ಋತುವಿಹಿತೇನ ತಸ್ಮಾತ್ತುಷಾರಸಮಯೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಮ್ಲಲವಣಾನ್ ರಸಾನ್ (ಸೂ. ಅ.೬) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ವಿಶೇಷವಿಧಾನೇನ ಯುಕ್ತಃ ಸನ್ ಸರ್ವರಸಮೇವಾಮ್ಲಲವಣರಸೋತ್ಕಟಂ ಭೋಜನಂ ಹೇಮನ್ತೇ ಫಲತಿ; ವಾತಪ್ರಕೃತೇಸ್ತು ಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯವರ್ಜಿತಂ ಪ್ರಭೂತಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣಭೋಜನಂ ಹೇಮನ್ತೇ ಭವತಿ; ಏವಮನ್ಯತ್ರಾಪಿ ದೇಹಪ್ರಕೃತ್ಯೃತುಸ್ವಭಾವಪರ್ಯಾಲೋಚನಯಾಽನುಗುಣಂ ತರ್ಕಣೀಯಮ್| ಯದುಕ್ತಂ ವಾಗ್ಭಟೇನ- “ನಿತ್ಯಂ ಸರ್ವರಸಾಭ್ಯಾಸಃ ಸ್ವಸ್ವಾಧಿಕ್ಯಮೃತಾವೃತೌ” (ವಾ.ಸೂ.ಅ.೩) ಇತಿ||೪೧||
Adhikarana 17 (42-43) · Śloka 43
ದ್ವೇ ಅಧಃ ಸಪ್ತ ಶಿರಸಿ ಖಾನಿ ಸ್ವೇದಮುಖಾನಿ ಚ| ಮಲಾಯನಾನಿ ಬಾಧ್ಯನ್ತೇ ದುಷ್ಟೈರ್ಮಾತ್ರಾಧಿಕೈರ್ಮಲೈಃ||೪೨|| ಮಲವೃದ್ಧಿಂ ಗುರುತಯಾ ಲಾಘವಾನ್ಮಲಸಙ್ಕ್ಷಯಮ್| ಮಲಾಯನಾನಾಂ ಬುಧ್ಯೇತ ಸಙ್ಗೋತ್ಸರ್ಗಾದತೀವ ಚ||೪೩||
द्वे अधः सप्त शिरसि खानि स्वेदमुखानि च| मलायनानि बाध्यन्ते दुष्टैर्मात्राधिकैर्मलैः||४२|| मलवृद्धिं गुरुतया लाघवान्मलसङ्क्षयम्| मलायनानां बुध्येत सङ्गोत्सर्गादतीव च||४३||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿಕಾರಣಮಭಿಧಾಯ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಪ್ರತಿಬನ್ಧಕದೋಷಸಞ್ಚಯನಿರ್ಹರಣಮಭಿಧಾತುಂ ದೋಷಸಞ್ಚಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಾನ್ಯೇವ ತಾವದ್ವಕ್ತುಮಾಹ- ದ್ವೇ ಅಧ ಇತ್ಯಾದಿ| ದ್ವೇ ಗುದಲಿಙ್ಗೇ| ಖಾನಿ ಛಿದ್ರಾಣಿ | ಸಪ್ತ ಶಿರಸೀತಿ ದ್ವೇ ಶ್ರೋತ್ರೇ, ದ್ವೌ ನಾಸಾಪುಟೌ, ದ್ವೇ ಅಕ್ಷಿಣೀ, ಮುಖಂ ಚ; ಸ್ವೇದಮುಖಾನೀತಿ ಲೋಮಕೂಪಾನಿ; ಏತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಮಲಸ್ಯಾಯನಾನಿ| ದುಷ್ಟೈರಿತಿ ಗೋಬಲೀವರ್ದನ್ಯಾಯೇನ ಕ್ಷೀಣೈಃ, ಮಾತ್ರಾಧಿಕೈರಿತಿ ವೃದ್ಧೈಃ; ಯೇನೋತ್ತರತ್ರ ಕ್ಷಯವೃದ್ಧ್ಯೋರಪಿ ಲಕ್ಷಣಂ ವದತಿ| ಮಲವೃದ್ಧಿಂ ಗುರುತಯಾ ಮಲಾಯನಗುರುತಯೇತ್ಯರ್ಥಃ, ಲಾಘವಾನ್ಮಲಾಯನಾನಾಂ ಸಙ್ಕ್ಷಯಂ ಮಲಸ್ಯ ಸ್ವಮಾನಾದಪಿ ಕ್ಷಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಯದಿ ವಾ ದುಷ್ಟೈರಿತಿ ಮಾತ್ರಾಧಿಕೈರಿತ್ಯಸ್ಯ ವಿಶೇಷಣಮ್, ಏವಂ ಸತಿ ಲಾಘವಾನ್ಮಲಸಙ್ಕ್ಷಯಮಿತಿ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಾಲ್ಲಾಘವಾನ್ಮಲಕ್ಷಯಮಿತ್ಯಧಿಕಸ್ಯ ಮಲಸ್ಯ ಕ್ಷಯಂ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥತ್ವಮಿತ್ಯರ್ಥೋ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಃ| ಸಙ್ಗೋತ್ಸರ್ಗಾದತೀವ ಚೇತಿ ಅತೀವಸಙ್ಗಾದಪ್ರವೃತ್ತೇರ್ಮಲಕ್ಷಯಮ್, ಅತೀವೋತ್ಸರ್ಗಾನ್ಮಲವೃದ್ಧಿಂ ಜಾನೀಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೪೨-೪೩||
Adhikarana 18 (44) · Śloka 44
ತಾನ್ ದೋಷಲಿಙ್ಗೈರಾದಿಶ್ಯ ವ್ಯಾಧೀನ್ ಸಾಧ್ಯಾನುಪಾಚರೇತ್| ವ್ಯಾಧಿಹೇತುಪ್ರತಿದ್ವನ್ದ್ವೈರ್ಮಾತ್ರಾಕಾಲೌ ವಿಚಾರಯನ್||೪೪||
तान् दोषलिङ्गैरादिश्य व्याधीन् साध्यानुपाचरेत्| व्याधिहेतुप्रतिद्वन्द्वैर्मात्राकालौ विचारयन्||४४||
🔊 Audio coming soon
ತಾನಿತಿ ಮಲವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಾತ್ಮಕಾನ್ ಮಲವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಜನಿತಾನಿತಿ ಯಾವತ್, ದೋಷಾಣಾಂ ವಾತಾದೀನಾಂ, ಲಿಙ್ಗೈಃ ಕ್ಷಯವೃದ್ಧಿಸಮ್ಬನ್ಧೈಃ, ಆದಿಶ್ಯ ಬುದ್ಧ್ವಾ, ಯೇ ಸಾಧ್ಯಾಸ್ತಾನುಪಾಚರೇತ್| ವ್ಯಾಧಿಪ್ರತಿದ್ವನ್ದ್ವೈಃ ವ್ಯಾಧಿಪ್ರತ್ಯನೀಕೈಃ, ಹೇತುಪ್ರತಿದ್ವನ್ದ್ವೈಃ ಹೇತುಪ್ರತ್ಯನೀಕೈಃ; ಪ್ರತಿದ್ವನ್ದ್ವಶಬ್ದೇನ ಚ ವಿಪರೀತಾರ್ಥಕಾರಿಣಾಮಪಿ ಗ್ರಹಣಮ್| ಮಾತ್ರಾಕಾಲಗ್ರಹಣಂ ಚ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾತ್; ತೇನ, ದೋಷಭೇಷಜಾದೀನಾಮಪಿ ಗ್ರಹಣಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ; ಯದಿ ವಾ ಕಾಲಗ್ರಹಣ ಏವ ದೋಷಾದೀನಾಮವರೋಧೋ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಃ||೪೪||
Adhikarana 19 (45-50) · Śloka 50
ವಿಷಮಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತಾನಾಮೇತೇ ರೋಗಾಸ್ತಥಾಽಪರೇ| ಜಾಯನ್ತೇಽನಾತುರಸ್ತಸ್ಮಾತ್ ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತಪರೋ ಭವೇತ್||೪೫|| ಮಾಧವಪ್ರಥಮೇ ಮಾಸಿ ನಭಸ್ಯಪ್ರಥಮೇ ಪುನಃ| ಸಹಸ್ಯಪ್ರಥಮೇ ಚೈವ ಹಾರಯೇದ್ದೋಷಸಞ್ಚಯಮ್||೪೬|| ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಶರೀರಾಣಾಮೂರ್ಧ್ವಂ ಚಾಧಶ್ಚ ನಿತ್ಯಶಃ| ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ತತಃ ಕುರ್ಯಾನ್ನಸ್ಯಕರ್ಮ ಚ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್||೪೭|| ಯಥಾಕ್ರಮಂ ಯಥಾಯೋಗ್ಯಮತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ರಸಾಯನಾನಿ ಸಿದ್ಧಾನಿ ವೃಷ್ಯಯೋಗಾಂಶ್ಚ ಕಾಲವಿತ್||೪೮|| ರೋಗಾಸ್ತಥಾ ನ ಜಾಯನ್ತೇ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥೇಷು ಧಾತುಷು| ಧಾತವಶ್ಚಾಭಿವರ್ಧನ್ತೇ ಜರಾ ಮಾನ್ದ್ಯಮುಪೈತಿ ಚ||೪೯|| ವಿಧಿರೇಷ ವಿಕಾರಾಣಾಮನುತ್ಪತ್ತೌ ನಿದರ್ಶಿತಃ| ನಿಜಾನಾಮಿತರೇಷಾಂ ತು ಪೃಥಗೇವೋಪದೇಕ್ಷ್ಯತೇ||೫೦||
विषमस्वस्थवृत्तानामेते रोगास्तथाऽपरे| जायन्तेऽनातुरस्तस्मात् स्वस्थवृत्तपरो भवेत्||४५|| माधवप्रथमे मासि नभस्यप्रथमे पुनः| सहस्यप्रथमे चैव हारयेद्दोषसञ्चयम्||४६|| स्निग्धस्विन्नशरीराणामूर्ध्वं चाधश्च नित्यशः| बस्तिकर्म ततः कुर्यान्नस्यकर्म च बुद्धिमान्||४७|| यथाक्रमं यथायोग्यमत ऊर्ध्वं प्रयोजयेत्| रसायनानि सिद्धानि वृष्ययोगांश्च कालवित्||४८|| रोगास्तथा न जायन्ते प्रकृतिस्थेषु धातुषु| धातवश्चाभिवर्धन्ते जरा मान्द्यमुपैति च||४९|| विधिरेष विकाराणामनुत्पत्तौ निदर्शितः| निजानामितरेषां तु पृथगेवोपदेक्ष्यते||५०||
🔊 Audio coming soon
ವಿಷಮೇತ್ಯಾದಿ| ಅನಾತುರಶಬ್ದೇನಾತುರ್ಯಾತ್ ಪ್ರಾಗೇವಾನಾಗತಾಬಾಧೇನ ಸ್ವಸ್ಥಪರೇಣ ಭವಿತವ್ಯಮಿತಿ ಶಿಕ್ಷಯತಿ| ಮಾಧವೋ ವೈಶಾಖಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಥಮಶ್ಚೈತ್ರಃ, ಏವಂ ನಭಸ್ಯಸ್ಯ ಭಾದ್ರಸ್ಯ ಪ್ರಥಮಃ ಶ್ರಾವಣಃ, ತಥಾ ಸಹಸ್ಯಸ್ಯ ಪೌಷಸ್ಯ ಪ್ರಥಮೋ ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷಃ; ಏತೇ ಚ ಮಾಸಾಶ್ಚೈತ್ರಶ್ರಾವಣಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷಾ ರೋಗಭಿಷಗ್ಜಿತೀಯೇ ವಿಮಾನೇ (ವಿ.ಅ.೮) ಶೋಧನಾರ್ಥಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಪ್ರಾವೃಡಾದ್ಯೃತುಕ್ರಮೇಣ ವಸನ್ತಪ್ರಾವೃಟ್ಶರದನ್ತರ್ಗತಾ ಭವನ್ತಿ| ದೃಢಬಲಸಂಸ್ಕಾರೇಽಪಿ ಪಠ್ಯತೇ- “ಪ್ರಾವೃಟ್ ಶುಕ್ರನಭೌ ಜ್ಞೇಯೌ ಶರದೂರ್ಜಸಹೌ ಪುನಃ| ತಪಸ್ಯಶ್ಚ ಮಧುಶ್ಚೈವ ವಸನ್ತಃ ಶೋಧನಂ ಪ್ರತಿ” (ಸಿ.ಅ.೬) ಇತಿ, ಸುಶ್ರುತೇಽಪಿ ಋತುಚರ್ಯಾಧ್ಯಾಯೇ ದೋಷೋಪಚಯಪ್ರಕೋಪೋಪಶಮನನಿಮಿತ್ತಮೀದೃಶ ಏವ ಋತುಕ್ರಮಃ ಪಠಿತಃ| ತೇನ, ಶೋಧನಮಭಿಧೀಯಮಾನಂ ಶೋಧನಾರ್ಥೋಕ್ತರ್ತುಕ್ರಮೇಣೈವ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್| ವಸನ್ತಾದೀನಾಮನ್ತಮಾಸೇಷು ತು ವಮನಾದ್ಯಭಿಧಾನಂ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಪ್ರಕೋಪೇ ಭೂತೇ ನಿರ್ಹರಣೋಪದೇಶಾರ್ಥಂ; ಪ್ರಥಮೇಷು ಹಿ ಮಾಸೇಷು ಫಾಲ್ಗುನಾಷಾಢಕಾರ್ತಿಕೇಷು ಪ್ರಕೋಪಃ ಪ್ರಕರ್ಷಪ್ರಾಪ್ತೋ ನ ಭವತಿ, ಚಿತಸ್ಯ ಹ್ಯಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರಕುಪಿತಸ್ಯಾವಿಲೀನಸ್ಯ ಸಮ್ಯಙ್ನಿರ್ಹರಣಂ ನ ಭವತೀತಿ| ಅತ ಏವ ಕಪಿಲಬಲೇಽಪಿ ಪಠ್ಯತೇ- “ಮಧೌ ಸಹೇ ನಭಸಿ ಚ ಮಾಸಿ ದೋಷಾನ್ ಪ್ರವಾಹಯೇತ್| ವಮನೈಶ್ಚ ವಿರೇಕೈಶ್ಚ ನಿರೂಹೈಃ ಸಾನುವಾಸನೈಃ” ಇತಿ| ಹರಿಚನ್ದ್ರೇಣ ತು, ಸಹಶಬ್ದೋಽಯಮಕಾರಾನ್ತೋ ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷವಚನಸ್ತಸ್ಯ ಸಹಸ್ಯ ಪ್ರಥಮೇ ಕಾರ್ತಿಕೇ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಮ್| ತನ್ಮತಾನುಸಾರಿಣಾ ವಾಗ್ಭಟೇನ ಚೋಕ್ತಂ- “ಶ್ರಾವಣೇ ಕಾರ್ತಿಕೇ ಚೈತ್ರೇ ಮಾಸಿ ಸಾಧಾರಣೇ ಕ್ರಮಾತ್| ಗ್ರೀಷ್ಮವರ್ಷಾಹಿಮಚಿತಾನ್ ವಾಯ್ವಾದೀನಾಶು ನಿರ್ಹರೇತ್” (ವಾ.ಸೂ.ಅ.೩) ಇತಿ| “ಕಾರ್ತಿಕೇ ಶ್ರಾವಣೇ ಚೈತ್ರೇ ಮಾಸಿ ಸಾಧಾರಣೇ ಕ್ರಮಾತ್| ವರ್ಷಾದಿಸಞ್ಚಿತಾನ್ ದೋಷಾನ್ ತ್ರಿಮಾಸಾನ್ತರಿತಾನ್ ಹರೇತ್”- ಇತ್ಯಸ್ಯ ತು ಶ್ಲೋಕಸ್ಯ ಕೇನಾಪಿ ಪಠಿತಸ್ಯಾವಿರುದ್ಧಾನ್ವೇಷಣೇ ಬುದ್ಧಿಮತಾಂ ನ ವ್ಯಾಪಾರಃ| ಊರ್ಧ್ವಂ ಚೇತಿ ವಮನೇನ, ಅಧ ಇತಿ ವಿರೇಕೇಣ, ಬಸ್ತಿಕರ್ಮಶಬ್ದೇನಾಸ್ಥಾಪನಾನುವಾಸನೇ; ಏತಚ್ಚ ಸರ್ವಂ ವಮನಾದಿ ಯಥಾಯೋಗ್ಯತಯಾ, ನ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯೇನ; ತೇನ ವಮನಂ ಮಧೌ ಪ್ರಧಾನಂ, ಸಹಸ್ಯಪ್ರಥಮೇ ವಿರೇಕಃ, ನಭಸ್ಯಪ್ರಥಮೇ ಬಸ್ತಿರಿತಿ ಭವತಿ| ಯಥಾಕ್ರಮಂ ಯಥಾನುಪೂರ್ವಂ, ಯಥಾಯೋಗ್ಯಂ ಯದ್ಯಸ್ಯ ಯುಜ್ಯತೇ; ಏತಚ್ಚ ಪೂರ್ವೇಣ ವಮನಾದಿನಾ, ಉತ್ತರೇಣ ಚ ರಸಾಯನಾದಿ ಪ್ರಯೋಜಯೇದಿತ್ಯನೇನ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಸಿದ್ಧಾನೀತಿ ದೃಷ್ಟಫಲಾನಿ| ರೋಗಾಸ್ತಥಾ ನ ಜಾಯನ್ತ ಇತಿ ವಮನಾದೀನಾಚರತಃ; ಧಾತವಶ್ಚಾಭಿವರ್ಧನ್ತ ಇತಿ ರಸಾಯನವೃಷ್ಯಯೋಗಾನುಪಯೋಜಯತ ಇತಿ ಯೋಜನೀಯಮ್| ನಿಜಾನಾಮಿತಿ ಛೇದಃ| ಇತರೇಷಾಮಿತ್ಯಾಗನ್ತೂನಾಮ್| ಆಗನ್ತವಶ್ಚೇಹ ಭೂತವಿಷವಾತಾದಿಜನ್ಯಾಸ್ತಥಾ ಮಾನಸಾಶ್ಚಾಭಿಪ್ರೇತಾಃ; ಯೇನೈತದ್ದ್ವಿತಯಮಪ್ಯಭಿಧಾಯಾಽಽಗನ್ತೂನಾಮನುತ್ಪತ್ತಾವಿತ್ಯಾದ್ಯುಪಸಂಹಾರಮಾಗನ್ತುಕತ್ವೇನೈವ ಕರಿಷ್ಯತಿ||೪೫-೫೦||
Adhikarana 20 (51-52) · Śloka 52
ಯೇ ಭೂತವಿಷವಾಯ್ವಗ್ನಿಸಮ್ಪ್ರಹಾರಾದಿಸಮ್ಭವಾಃ| ನೃಣಾಮಾಗನ್ತವೋ ರೋಗಾಃ ಪ್ರಜ್ಞಾ ತೇಷ್ವಪರಾಧ್ಯತಿ||೫೧|| ಈರ್ಷ್ಯಾಶೋಕಭಯಕ್ರೋಧಮಾನದ್ವೇಷಾದಯಶ್ಚ ಯೇ| ಮನೋವಿಕಾರಾಸ್ತೇಽಪ್ಯುಕ್ತಾಃ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಧಜಾಃ||೫೨||
ये भूतविषवाय्वग्निसम्प्रहारादिसम्भवाः| नृणामागन्तवो रोगाः प्रज्ञा तेष्वपराध्यति||५१|| ईर्ष्याशोकभयक्रोधमानद्वेषादयश्च ये| मनोविकारास्तेऽप्युक्ताः सर्वे प्रज्ञापराधजाः||५२||
🔊 Audio coming soon
ಯೇ ಭೂತೇತ್ಯಾದಿ| ಭೂತಾಃ ಪಿಶಾಚಾದಯಃ, ಆದಿಗ್ರಹಣಾತ್ ಪಾತಬನ್ಧನಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ಪ್ರಜ್ಞಾ ಬುದ್ಧಿಸ್ತದಪರಾಧೋಽಜ್ಞಾನದುರ್ಜ್ಞಾನೇ, ಏತನ್ಮೂಲಾಶ್ಚೈತೇ ಭೂತಾಭಿಷಙ್ಗಾದಯ ಈರ್ಷ್ಯಾದಯಶ್ಚ| ಯದ್ಯಪಿ ಚ ನಿಜಾ ಅಪಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಧಮೂಲಾ ಏವ; ಯದುಕ್ತಂ- “ಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಧಾದ್ಧ್ಯಹಿತಾನರ್ಥಾನ್ ಪಞ್ಚ ನಿಷೇವತೇ” (ಸೂ.ಅ.೨೮) ಇತಿ, ತಥಾಽಪಿ ತೇ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾತ್ ಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಧಜನಿತಬಾಹ್ಯವಾತಾದಿರೂಕ್ಷಭೋಜನಾದಿಜನ್ಯತ್ವೇನ ತಥಾಽನ್ತರಾ ವಾತಾದಿಜನ್ಯತ್ವೇನ ಪೃಥಕ್ತ್ವೇನೋಚ್ಯನ್ತೇ ||೫೧-೫೨||
Adhikarana 21 (53-54) · Śloka 54
ತ್ಯಾಗಃ ಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಧಾನಾಮಿನ್ದ್ರಿಯೋಪಶಮಃ ಸ್ಮೃತಿಃ| ದೇಶಕಾಲಾತ್ಮವಿಜ್ಞಾನಂ ಸದ್ವೃತ್ತಸ್ಯಾನುವರ್ತನಮ್||೫೩|| ಆಗನ್ತೂನಾಮನುತ್ಪತ್ತಾವೇಷ ಮಾರ್ಗೋ ನಿದರ್ಶಿತಃ| ಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಪ್ರಾಗೇವ ತತ್ ಕುರ್ಯಾದ್ಧಿತಂ ವಿದ್ಯಾದ್ಯದಾತ್ಮನಃ||೫೪||
त्यागः प्रज्ञापराधानामिन्द्रियोपशमः स्मृतिः| देशकालात्मविज्ञानं सद्वृत्तस्यानुवर्तनम्||५३|| आगन्तूनामनुत्पत्तावेष मार्गो निदर्शितः| प्राज्ञः प्रागेव तत् कुर्याद्धितं विद्याद्यदात्मनः||५४||
🔊 Audio coming soon
ಆಗನ್ತುಮಾನಸಪರಿಹಾರೇ ಹೇತುಮಾಹ- ತ್ಯಾಗ ಇತ್ಯಾದಿ| ಇನ್ದ್ರಿಯೋಪಶಮಃ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಸ್ವವಿಷಯೇಽಲಮ್ಪಟತ್ವಂ, ಸ್ಮೃತಿಃ ಪುತ್ರಾದೀನಾಂ ವಿನಶ್ವರತ್ವಸ್ವಭಾವಾದ್ಯನುಸ್ಮರಣಂ; ಯದುಕ್ತಮ್- “ಸ್ಮೃತ್ವಾ ಸ್ವಭಾವಂ ಭಾವಾನಾಂ ಸ್ಮರನ್ ದುಃಖಾದ್ವಿಮುಚ್ಯತೇ” (ಶಾ.ಅ.೧); ಏತಚ್ಚ ದ್ವಯಂ ಮಾನಸರೋಗಪ್ರತಿಘಾತಕಮ್| ದೇಶಜ್ಞಾನಾಚ್ಛೂನ್ಯಗೃಹಾಟವ್ಯುಪಸರ್ಗಗೃಹೀತದೇಶವರ್ಜನಾದಿ ಭವತಿ, ಕಾಲಜ್ಞಾನಾತ್ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾದಿವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಭೂತಾದ್ಯಭಿಘಾತಕಾಲಾದಿವರ್ಜನಮ್ , ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಾತ್ ಸ್ವಶಕ್ತಿಪರ್ಯಾಲೋಚನಯಾ ಪ್ರಚರತೋ ಬಲವದಗ್ನಿಘಾತಾದಿಪರಿವರ್ಜನಾದಿ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್| ಸದ್ವೃತ್ತಮಿನ್ದ್ರಿಯೋಪಕ್ರಮಣೀಯೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಮ್| ಪ್ರಾಗೇವೇತಿ ಅನುತ್ಪನ್ನೇಷ್ವೇವ ರೋಗೇಷು||೫೩-೫೪||
Adhikarana 22 (55) · Śloka 55
ಆಪ್ತೋಪದೇಶಪ್ರಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಶ್ಚ ಕಾರಣಮ್| ವಿಕಾರಾಣಾಮನುತ್ಪತ್ತಾವುತ್ಪನ್ನಾನಾಂ ಚ ಶಾನ್ತಯೇ||೫೫||
आप्तोपदेशप्रज्ञानं प्रतिपत्तिश्च कारणम्| विकाराणामनुत्पत्तावुत्पन्नानां च शान्तये||५५||
🔊 Audio coming soon
ಅಥ ಕಿಂ ಹಿತಮಿತ್ಯಾಹ- ಆಪ್ತೋಪದೇಶ ಇತ್ಯಾದಿ| ಆಪ್ತಾ ಜ್ಞಾನವನ್ತೋ ರಾಗದ್ವೇಷರಹಿತಾಃ ಪುರುಷಾಃ, ಯದ್ವಕ್ಷ್ಯತಿ- “ರಜಸ್ತಮೋಭ್ಯಾಂ ನಿರ್ಮುಕ್ತಾಃ” (ಸೂ.ಅ.೧೧) ಇತ್ಯಾದಿ; ಪ್ರತಿಪತ್ತಿರುಪದಿಷ್ಟಾರ್ಥಸ್ಯ ಸಮ್ಯಗವಬೋಧಃ; ಏತದ್ದ್ವಯಂ ಕಾರಣಂ ವಿಕಾರಾಣಾಮನುತ್ಪತ್ತೌ ಹೇತುವರ್ಜನೇನ, ಉತ್ಪನ್ನಾನಾಂ ಚ ಶಾನ್ತಯೇ ಕಾರಣಂ ತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾನುಷ್ಠಾನೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ||೫೫||
Adhikarana 23 (56-59) · Śloka 59
ಪಾಪವೃತ್ತವಚಃಸತ್ತ್ವಾಃ ಸೂಚಕಾಃ ಕಲಹಪ್ರಿಯಾಃ| ಮರ್ಮೋಪಹಾಸಿನೋ ಲುಬ್ಧಾಃ ಪರವೃದ್ಧಿದ್ವಿಷಃ ಶಠಾಃ||೫೬|| ಪರಾಪವಾದರತಯಶ್ಚಪಲಾ ರಿಪುಸೇವಿನಃ| ನಿರ್ಘೃಣಾಸ್ತ್ಯಕ್ತಧರ್ಮಾಣಃ ಪರಿವರ್ಜ್ಯಾ ನರಾಧಮಾಃ||೫೭|| ಬುದ್ಧಿವಿದ್ಯಾವಯಃಶೀಲಧೈರ್ಯಸ್ಮೃತಿಸಮಾಧಿಭಿಃ| ವೃದ್ಧೋಪಸೇವಿನೋ ವೃದ್ಧಾಃ ಸ್ವಭಾವಜ್ಞಾ ಗತವ್ಯಥಾಃ||೫೮|| ಸುಮುಖಾಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಪ್ರಶಾನ್ತಾಃ ಶಂಸಿತವ್ರತಾಃ| ಸೇವ್ಯಾಃ ಸನ್ಮಾರ್ಗವಕ್ತಾರಃ ಪುಣ್ಯಶ್ರವಣದರ್ಶನಾಃ||೫೯||
पापवृत्तवचःसत्त्वाः सूचकाः कलहप्रियाः| मर्मोपहासिनो लुब्धाः परवृद्धिद्विषः शठाः||५६|| परापवादरतयश्चपला रिपुसेविनः| निर्घृणास्त्यक्तधर्माणः परिवर्ज्या नराधमाः||५७|| बुद्धिविद्यावयःशीलधैर्यस्मृतिसमाधिभिः| वृद्धोपसेविनो वृद्धाः स्वभावज्ञा गतव्यथाः||५८|| सुमुखाः सर्वभूतानां प्रशान्ताः शंसितव्रताः| सेव्याः सन्मार्गवक्तारः पुण्यश्रवणदर्शनाः||५९||
🔊 Audio coming soon
ಆಪ್ತೋಪದೇಶಗ್ರಹಣಾರ್ಥಮನಾಪ್ತಾನ್ ವರ್ಜ್ಯಾನ್ ಪಾಪವೃತ್ತೇತ್ಯಾದಿನಾ, ಸೇವ್ಯಾಂಶ್ಚಾಪ್ತಾನ್ ಬುದ್ಧೀತ್ಯಾದಿನಾ ದರ್ಶಯತಿ| ವೃತ್ತಂ ಚೇಷ್ಟಿತಂ ಶರೀರವ್ಯಾಪಾರಃ, ಸತ್ತ್ವಂ ಮನಃ; ಏಷಾಂ ಪಾಪತ್ವಂ ಪಾಪಹೇತುತ್ವಾತ್| ಶಠಾಃ ಕ್ರೂರಾಃ| ನಿರ್ಘೃಣಾ ನಿಷ್ಕೃಪಾಃ| ಬುದ್ಧ್ಯಾದಿಭಿರ್ವೃದ್ಧಾಃ ಪ್ರಭೂತಪ್ರಶಸ್ತಬುದ್ಧ್ಯಾದಿಯುಕ್ತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಗತವ್ಯಥಾ ಗತಶೋಕಾದಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸುಮುಖಾಃ ಪ್ರಸನ್ನಮುಖಾಃ| ಶಂಸಿತವ್ರತಾಃ ಕಥಿತವ್ರತಾಃ ||೫೬-೫೯||
Adhikarana 24 (60) · Śloka 60
ಆಹಾರಾಚಾರಚೇಷ್ಟಾಸು ಸುಖಾರ್ಥೀ ಪ್ರೇತ್ಯ ಚೇಹ ಚ| ಪರಂ ಪ್ರಯತ್ನಮಾತಿಷ್ಠೇದ್ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ಹಿತಸೇವನೇ||೬೦||
आहाराचारचेष्टासु सुखार्थी प्रेत्य चेह च| परं प्रयत्नमातिष्ठेद्बुद्धिमान् हितसेवने||६०||
🔊 Audio coming soon
ಆಹಾರಾಚಾರಚೇಷ್ಟಾಸ್ವಿತಿ ನಿರ್ಧಾರಣೇ ಸಪ್ತಮೀ, ತೇನಾಹಾರಾಚಾರಚೇಷ್ಟಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಯದ್ಧಿತಂ ತಸ್ಯ ಸೇವನೇ ಪ್ರಯತ್ನಮಾತಿಷ್ಠೇದಿತಿ ಫಲತಿ; ಆಚಾರಃ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಹಿತಮನುಷ್ಠಾನಮ್||೬೦||
Adhikarana 25 (61-62) · Śloka 62
ನ ನಕ್ತಂ ದಧಿ ಭುಞ್ಜೀತ ನ ಚಾಪ್ಯಘೃತಶರ್ಕರಮ್| ನಾಮುದ್ಗಯೂಷಂ ನಾಕ್ಷೌದ್ರಂ ನೋಷ್ಣಂ ನಾಮಲಕೈರ್ವಿನಾ ||೬೧|| ಜ್ವರಾಸೃಕ್ಪಿತ್ತವೀಸರ್ಪಕುಷ್ಠಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಭ್ರಮಾನ್| ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ಕಾಮಲಾಂ ಚೋಗ್ರಾಂ ವಿಧಿಂ ಹಿತ್ವಾ ದಧಿಪ್ರಿಯಃ||೬೨||
न नक्तं दधि भुञ्जीत न चाप्यघृतशर्करम्| नामुद्गयूषं नाक्षौद्रं नोष्णं नामलकैर्विना ||६१|| ज्वरासृक्पित्तवीसर्पकुष्ठपाण्ड्वामयभ्रमान्| प्राप्नुयात्कामलां चोग्रां विधिं हित्वा दधिप्रियः||६२||
🔊 Audio coming soon
ದಧ್ನೋಽನೇಕಪ್ರಕಾರನಿಷಿದ್ಧತ್ವಾದ್ದಿಙ್ಮಾತ್ರೋದಾಹರಣಾರ್ಥಂ ದಧಿಭೋಜನವಿಧಿಮಾಹ- ನ ನಕ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ನ ನಕ್ತಮಿತ್ಯತ್ರ ನೋಷ್ಣಮಿತ್ಯತ್ರ ಚ ನಕಾರಃ ಕ್ರಿಯಯಾ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ, ತೇನ ನಿಶಿ ಉಷ್ಣಂ ದಧಿ ಸರ್ವಥೈವ ನ ಸೇವ್ಯಮ್| ಅಘೃತಶರ್ಕರಮಿತ್ಯಾದೌ ಚ ನಿಷೇಧೋ ನಞಾ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ, ತೇನೋಭಯಪ್ರತಿಷೇಧಾತ್ ಸಶರ್ಕರಂ ಭುಞ್ಜೀತೇತ್ಯಾದಿ ವಾಕ್ಯಾರ್ಥೋ ಭವತಿ| ತೇನ ಘೃತಾದೀನಾಂ ಮಧ್ಯೇಽನ್ಯತಮಸಮ್ಬನ್ಧೇನಾಪಿ ದಧ್ಯುಪಯೋಜ್ಯಂ ಭವತಿ| ನ ನಕ್ತಮಿತ್ಯಾದಿವದಿಹಾಪಿ ನಕಾರಸ್ಯ ಕ್ರಿಯಾಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಮುದ್ಗಸೂಪಸಹಿತಸ್ಯಾಪ್ಯಘೃತಶರ್ಕರತ್ವಮಸ್ತ್ಯೇವ ದಧ್ನ ಇತ್ಯನುಪಾದೇಯತ್ವಂ ಸ್ಯಾತ್| ಜತೂಕರ್ಣೇ- ನಾಪಿ ಘೃತಾದೀನಾಂ ಮಿಲಿತಾನಾಮಯೋಗಾದ್ದಧ್ಯಸೇವ್ಯಮುಕ್ತಮ್| ಯದುಕ್ತಂ- “ನಾಶ್ನೀಯಾದ್ದಧಿ ನಕ್ತಮುಷ್ಣಂ ವಾ ನ ಘೃತಮಧುಶರ್ಕರಾಮುದ್ಗಾಮಲಕೈರ್ವಿನಾ ವಾ” ಇತಿ||೬೧-೬೨||
Adhikarana 26 (63-66) · Śloka 66
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಾಃ- ವೇಗಾ ವೇಗಸಮುತ್ಥಾಶ್ಚ ರೋಗಾಸ್ತೇಷಾಂ ಚ ಭೇಷಜಮ್| ಯೇಷಾಂ ವೇಗಾ ವಿಧಾರ್ಯಾಶ್ಚ ಯದರ್ಥಂ ಯದ್ಧಿತಾಹಿತಮ್||೬೩|| ಉಚಿತೇ ಚಾಹಿತೇ ವರ್ಜ್ಯೇ ಸೇವ್ಯೇ ಚಾನುಚಿತೇ ಕ್ರಮಃ| ಯಥಾಪ್ರಕೃತಿ ಚಾಹಾರೋ ಮಲಾಯನಗದೌಷಧಮ್||೬೪|| ಭವಿಷ್ಯತಾಮನುತ್ಪತ್ತೌ ರೋಗಾಣಾಮೌಷಧಂ ಚ ಯತ್| ವರ್ಜ್ಯಾಃ ಸೇವ್ಯಾಶ್ಚ ಪುರುಷಾ ಧೀಮತಾಽಽತ್ಮಸುಖಾರ್ಥಿನಾ||೬೫|| ವಿಧಿನಾ ದಧಿ ಸೇವ್ಯಂ ಚ ಯೇನ ಯಸ್ಮಾತ್ತದತ್ರಿಜಃ| ನವೇಗಾನ್ಧಾರಣೇಽಧ್ಯಾಯೇ ಸರ್ವಮೇವಾವದನ್ಮುನಿಃ||೬೬||
तत्र श्लोकाः- वेगा वेगसमुत्थाश्च रोगास्तेषां च भेषजम्| येषां वेगा विधार्याश्च यदर्थं यद्धिताहितम्||६३|| उचिते चाहिते वर्ज्ये सेव्ये चानुचिते क्रमः| यथाप्रकृति चाहारो मलायनगदौषधम्||६४|| भविष्यतामनुत्पत्तौ रोगाणामौषधं च यत्| वर्ज्याः सेव्याश्च पुरुषा धीमताऽऽत्मसुखार्थिना||६५|| विधिना दधि सेव्यं च येन यस्मात्तदत्रिजः| नवेगान्धारणेऽध्याये सर्वमेवावदन्मुनिः||६६||
🔊 Audio coming soon
ಅಧ್ಯಾಯಾರ್ಥಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಹಿತಾಹಿತಮಿತಿ ಸೇವ್ಯಾಸೇವ್ಯಂ ವ್ಯಾಯಾಮಹಾಸ್ಯಾದಿ| ಭವಿಷ್ಯತಾಮನುತ್ಪತ್ತೌ ಭೇಷಜಮಿತಿ ಮಾಧವಪ್ರಥಮೇ ಮಾಸೀತ್ಯಾದಿನೋತ್ಪನ್ನಾನಾಂ ಚ ಶಾನ್ತಯ ಇತ್ಯನ್ತೇನ||೬೩-೬೬||
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನೇ ನವೇಗಾನ್ಧಾರಣೀಯೋ ನಾಮ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೭||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने नवेगान्धारणीयो नाम सप्तमोऽध्यायः||७||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಖ್ಯಾಯಾಂ ದ್ವಿತೀಯೇ ಸ್ವಸ್ಥಚತುಷ್ಕೇ ನವೇಗಾನ್ಧಾರಣೀಯೋ ನಾಮ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೭||