Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ನವೇಗಾನ್ಧಾರಣೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
View original
अथातो नवेगान्धारणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
7. navēgāndhāraṇīyō'dhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ನ ವೇಗಾನ್ ಧಾರಯೇದ್ಧೀಮಾಞ್ಜಾತಾನ್ ಮೂತ್ರಪುರೀಷಯೋಃ| ನ ರೇತಸೋ ನ ವಾತಸ್ಯ ನ ಛರ್ದ್ಯಾಃ ಕ್ಷವಥೋರ್ನ ಚ||೩|| ನೋದ್ಗಾರಸ್ಯ ನ ಜೃಮ್ಭಾಯಾ ನ ವೇಗಾನ್ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಯೋಃ| ನ ಬಾಷ್ಪಸ್ಯ ನ ನಿದ್ರಾಯಾ ನಿಃಶ್ವಾಸಸ್ಯ ಶ್ರಮೇಣ ಚ||೪||
View original
न वेगान् धारयेद्धीमाञ्जातान् मूत्रपुरीषयोः| न रेतसो न वातस्य न छर्द्याः क्षवथोर्न च||३|| नोद्गारस्य न जृम्भाया न वेगान् क्षुत्पिपासयोः| न बाष्पस्य न निद्राया निःश्वासस्य श्रमेण च||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5-25) · Śloka 25
ಏತಾನ್ ಧಾರಯತೋ ಜಾತಾನ್ ವೇಗಾನ್ ರೋಗಾ ಭವನ್ತಿ ಯೇ| ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್ಚಿಕಿತ್ಸಾರ್ಥಂ ತಾನ್ಮೇ ನಿಗದತಃ ಶೃಣು||೫|| ಬಸ್ತಿಮೇಹನಯೋಃ ಶೂಲಂ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಶಿರೋರುಜಾ | ವಿನಾಮೋ ವಙ್ಕ್ಷಣಾನಾಹಃ ಸ್ಯಾಲ್ಲಿಙ್ಗಂ ಮೂತ್ರನಿಗ್ರಹೇ||೬|| ಸ್ವೇದಾವಗಾಹನಾಭ್ಯಙ್ಗಾನ್ ಸರ್ಪಿಷಶ್ಚಾವಪೀಡಕಮ್ | ಮೂತ್ರೇ ಪ್ರತಿಹತೇ ಕುರ್ಯಾತ್ತ್ರಿವಿಧಂ ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ಚ||೭|| ಪಕ್ವಾಶಯಶಿರಃಶೂಲಂ ವಾತವರ್ಚೋಽಪ್ರವರ್ತನಮ್ | ಪಿಣ್ಡಿಕೋದ್ವೇಷ್ಟನಾಧ್ಮಾನಂ ಪುರೀಷೇ ಸ್ಯಾದ್ವಿಧಾರಿತೇ||೮|| ಸ್ವೇದಾಭ್ಯಙ್ಗಾವಗಾಹಾಶ್ಚ ವರ್ತಯೋ ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ಚ| ಹಿತಂ ಪ್ರತಿಹತೇ ವರ್ಚಸ್ಯನ್ನಪಾನಂ ಪ್ರಮಾಥಿ ಚ||೯|| ಮೇಢ್ರೇ ವೃಷಣಯೋಃ ಶೂಲಮಙ್ಗಮರ್ದೋ ಹೃದಿ ವ್ಯಥಾ| ಭವೇತ್ ಪ್ರತಿಹತೇ ಶುಕ್ರೇ ವಿಬದ್ಧಂ ಮೂತ್ರಮೇವ ಚ||೧೦|| ತತ್ರಾಭ್ಯಙ್ಗೋಽವಗಾಹಶ್ಚ ಮದಿರಾ ಚರಣಾಯುಧಾಃ| ಶಾಲಿಃ ಪಯೋ ನಿರೂಹಶ್ಚ ಶಸ್ತಂ ಮೈಥುನಮೇವ ಚ||೧೧|| ಸಙ್ಗೋ ವಿಣ್ಮೂತ್ರವಾತಾನಾಮಾಧ್ಮಾನಂ ವೇದನಾ ಕ್ಲಮಃ| ಜಠರೇ ವಾತಜಾಶ್ಚಾನ್ಯೇ ರೋಗಾಃ ಸ್ಯುರ್ವಾತನಿಗ್ರಹಾತ್||೧೨|| ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದವಿಧಿಸ್ತತ್ರ ವರ್ತಯೋ ಭೋಜನಾನಿ ಚ| ಪಾನಾನಿ ಬಸ್ತಯಶ್ಚೈವ ಶಸ್ತಂ ವಾತಾನುಲೋಮನಮ್||೧೩|| ಕಣ್ಡೂಕೋಠಾರುಚಿವ್ಯಙ್ಗಶೋಥಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಜ್ವರಾಃ| ಕುಷ್ಠಹೃಲ್ಲಾಸವೀಸರ್ಪಾಶ್ಛರ್ದಿನಿಗ್ರಹಜಾ ಗದಾಃ||೧೪|| ಭುಕ್ತ್ವಾ ಪ್ರಚ್ಛರ್ದನಂ ಧೂಮೋ ಲಙ್ಘನಂ ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣಮ್| ರೂಕ್ಷಾನ್ನಪಾನಂ ವ್ಯಾಯಾಮೋ ವಿರೇಕಶ್ಚಾತ್ರ ಶಸ್ಯತೇ||೧೫|| ಮನ್ಯಾಸ್ತಮ್ಭಃ ಶಿರಃಶೂಲಮರ್ದಿತಾರ್ಧಾವಭೇದಕೌ| ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಚ ದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ಕ್ಷವಥೋಃ ಸ್ಯಾದ್ವಿಧಾರಣಾತ್||೧೬|| ತತ್ರೋರ್ಧ್ವಜತ್ರುಕೇಽಭ್ಯಙ್ಗಃ ಸ್ವೇದೋ ಧೂಮಃ ಸನಾವನಃ| ಹಿತಂ ವಾತಘ್ನಮಾದ್ಯಂ ಚ ಘೃತಂ ಚೌತ್ತರಭಕ್ತಿಕಮ್||೧೭|| ಹಿಕ್ಕಾ ಶ್ವಾಸೋಽರುಚಿಃ ಕಮ್ಪೋ ವಿಬನ್ಧೋ ಹೃದಯೋರಸೋಃ| ಉದ್ಗಾರನಿಗ್ರಹಾತ್ತತ್ರ ಹಿಕ್ಕಾಯಾಸ್ತುಲ್ಯಮೌಷಧಮ್||೧೮|| ವಿನಾಮಾಕ್ಷೇಪಸಙ್ಕೋಚಾಃ ಸುಪ್ತಿಃ ಕಮ್ಪಃ ಪ್ರವೇಪನಮ್| ಜೃಮ್ಭಾಯಾ ನಿಗ್ರಹಾತ್ತತ್ರ ಸರ್ವಂ ವಾತಘ್ನಮೌಷಧಮ್||೧೯|| ಕಾರ್ಶ್ಯದೌರ್ಬಲ್ಯವೈವರ್ಣ್ಯಮಙ್ಗಮರ್ದೋಽರುಚಿರ್ಭ್ರಮಃ| ಕ್ಷುದ್ವೇಗನಿಗ್ರಹಾತ್ತತ್ರ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಂ ಲಘು ಭೋಜನಮ್||೨೦|| ಕಣ್ಠಾಸ್ಯಶೋಷೋ ಬಾಧಿರ್ಯಂ ಶ್ರಮಃ ಸಾದೋ ಹೃದಿ ವ್ಯಥಾ| ಪಿಪಾಸಾನಿಗ್ರಹಾತ್ತತ್ರ ಶೀತಂ ತರ್ಪಣಮಿಷ್ಯತೇ||೨೧|| ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೋಽಕ್ಷಿರೋಗಶ್ಚ ಹೃದ್ರೋಗಶ್ಚಾರುಚಿರ್ಭ್ರಮಃ| ಬಾಷ್ಪನಿಗ್ರಹಣಾತ್ತತ್ರ ಸ್ವಪ್ನೋ ಮದ್ಯಂ ಪ್ರಿಯಾಃ ಕಥಾಃ||೨೨|| ಜೃಮ್ಭಾಽಙ್ಗಮರ್ದಸ್ತನ್ದ್ರಾ ಚ ಶಿರೋರೋಗೋಽಕ್ಷಿಗೌರವಮ್| ನಿದ್ರಾವಿಧಾರಣಾತ್ತತ್ರ ಸ್ವಪ್ನಃ ಸಂವಾಹನಾನಿ ಚ||೨೩|| ಗುಲ್ಮಹೃದ್ರೋಗಸಮ್ಮೋಹಾಃ ಶ್ರಮನಿಃಶ್ವಾಸಧಾರಣಾತ್| ಜಾಯನ್ತೇ ತತ್ರ ವಿಶ್ರಾಮೋ ವಾತಘ್ನ್ಯಶ್ಚ ಕ್ರಿಯಾ ಹಿತಾಃ||೨೪|| ವೇಗನಿಗ್ರಹಜಾ ರೋಗಾ ಯ ಏತೇ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ| ಇಚ್ಛಂಸ್ತೇಷಾಮನುತ್ಪತ್ತಿಂ ವೇಗಾನೇತಾನ್ನ ಧಾರಯೇತ್||೨೫||
View original
एतान् धारयतो जातान् वेगान् रोगा भवन्ति ये| पृथक्पृथक्चिकित्सार्थं तान्मे निगदतः शृणु||५|| बस्तिमेहनयोः शूलं मूत्रकृच्छ्रं शिरोरुजा | विनामो वङ्क्षणानाहः स्याल्लिङ्गं मूत्रनिग्रहे||६|| स्वेदावगाहनाभ्यङ्गान् सर्पिषश्चावपीडकम् | मूत्रे प्रतिहते कुर्यात्त्रिविधं बस्तिकर्म च||७|| पक्वाशयशिरःशूलं वातवर्चोऽप्रवर्तनम् | पिण्डिकोद्वेष्टनाध्मानं पुरीषे स्याद्विधारिते||८|| स्वेदाभ्यङ्गावगाहाश्च वर्तयो बस्तिकर्म च| हितं प्रतिहते वर्चस्यन्नपानं प्रमाथि च||९|| मेढ्रे वृषणयोः शूलमङ्गमर्दो हृदि व्यथा| भवेत् प्रतिहते शुक्रे विबद्धं मूत्रमेव च||१०|| तत्राभ्यङ्गोऽवगाहश्च मदिरा चरणायुधाः| शालिः पयो निरूहश्च शस्तं मैथुनमेव च||११|| सङ्गो विण्मूत्रवातानामाध्मानं वेदना क्लमः| जठरे वातजाश्चान्ये रोगाः स्युर्वातनिग्रहात्||१२|| स्नेहस्वेदविधिस्तत्र वर्तयो भोजनानि च| पानानि बस्तयश्चैव शस्तं वातानुलोमनम्||१३|| कण्डूकोठारुचिव्यङ्गशोथपाण्ड्वामयज्वराः| कुष्ठहृल्लासवीसर्पाश्छर्दिनिग्रहजा गदाः||१४|| भुक्त्वा प्रच्छर्दनं धूमो लङ्घनं रक्तमोक्षणम्| रूक्षान्नपानं व्यायामो विरेकश्चात्र शस्यते||१५|| मन्यास्तम्भः शिरःशूलमर्दितार्धावभेदकौ| इन्द्रियाणां च दौर्बल्यं क्षवथोः स्याद्विधारणात्||१६|| तत्रोर्ध्वजत्रुकेऽभ्यङ्गः स्वेदो धूमः सनावनः| हितं वातघ्नमाद्यं च घृतं चौत्तरभक्तिकम्||१७|| हिक्का श्वासोऽरुचिः कम्पो विबन्धो हृदयोरसोः| उद्गारनिग्रहात्तत्र हिक्कायास्तुल्यमौषधम्||१८|| विनामाक्षेपसङ्कोचाः सुप्तिः कम्पः प्रवेपनम्| जृम्भाया निग्रहात्तत्र सर्वं वातघ्नमौषधम्||१९|| कार्श्यदौर्बल्यवैवर्ण्यमङ्गमर्दोऽरुचिर्भ्रमः| क्षुद्वेगनिग्रहात्तत्र स्निग्धोष्णं लघु भोजनम्||२०|| कण्ठास्यशोषो बाधिर्यं श्रमः सादो हृदि व्यथा| पिपासानिग्रहात्तत्र शीतं तर्पणमिष्यते||२१|| प्रतिश्यायोऽक्षिरोगश्च हृद्रोगश्चारुचिर्भ्रमः| बाष्पनिग्रहणात्तत्र स्वप्नो मद्यं प्रियाः कथाः||२२|| जृम्भाऽङ्गमर्दस्तन्द्रा च शिरोरोगोऽक्षिगौरवम्| निद्राविधारणात्तत्र स्वप्नः संवाहनानि च||२३|| गुल्महृद्रोगसम्मोहाः श्रमनिःश्वासधारणात्| जायन्ते तत्र विश्रामो वातघ्न्यश्च क्रिया हिताः||२४|| वेगनिग्रहजा रोगा य एते परिकीर्तिताः| इच्छंस्तेषामनुत्पत्तिं वेगानेतान्न धारयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (26) · Śloka 26
ಇಮಾಂಸ್ತು ಧಾರಯೇದ್ವೇಗಾನ್ ಹಿತಾರ್ಥೀ ಪ್ರೇತ್ಯ ಚೇಹ ಚ| ಸಾಹಸಾನಾಮಶಸ್ತಾನಾಂ ಮನೋವಾಕ್ಕಾಯಕರ್ಮಣಾಮ್||೨೬||
View original
इमांस्तु धारयेद्वेगान् हितार्थी प्रेत्य चेह च| साहसानामशस्तानां मनोवाक्कायकर्मणाम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (27) · Śloka 27
ಲೋಭಶೋಕಭಯಕ್ರೋಧಮಾನವೇಗಾನ್ ವಿಧಾರಯೇತ್| ನೈರ್ಲಜ್ಜ್ಯೇರ್ಷ್ಯಾತಿರಾಗಾಣಾಮಭಿಧ್ಯಾಯಾಶ್ಚ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್||೨೭||
View original
लोभशोकभयक्रोधमानवेगान् विधारयेत्| नैर्लज्ज्येर्ष्यातिरागाणामभिध्यायाश्च बुद्धिमान्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (28) · Śloka 28
ಪರುಷಸ್ಯಾತಿಮಾತ್ರಸ್ಯ ಸೂಚಕಸ್ಯಾನೃತಸ್ಯ ಚ| ವಾಕ್ಯಸ್ಯಾಕಾಲಯುಕ್ತಸ್ಯ ಧಾರಯೇದ್ವೇಗಮುತ್ಥಿತಮ್||೨೮||
View original
परुषस्यातिमात्रस्य सूचकस्यानृतस्य च| वाक्यस्याकालयुक्तस्य धारयेद्वेगमुत्थितम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (29) · Śloka 29
ದೇಹಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ಯಾ ಕಾಚಿದ್ವಿದ್ಯತೇ ಪರಪೀಡಯಾ| ಸ್ತ್ರೀಭೋಗಸ್ತೇಯಹಿಂಸಾದ್ಯಾ ತಸ್ಯಾವೇಗಾನ್ವಿಧಾರಯೇತ್||೨೯||
View original
देहप्रवृत्तिर्या काचिद्विद्यते परपीडया| स्त्रीभोगस्तेयहिंसाद्या तस्यावेगान्विधारयेत्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (30) · Śloka 30
ಪುಣ್ಯಶಬ್ದೋ ವಿಪಾಪತ್ವಾನ್ಮನೋವಾಕ್ಕಾಯಕರ್ಮಣಾಮ್| ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಾನ್ ಪುರುಷಃ ಸುಖೀ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಚಿನೋತಿ ಚ||೩೦||
View original
पुण्यशब्दो विपापत्वान्मनोवाक्कायकर्मणाम्| धर्मार्थकामान् पुरुषः सुखी भुङ्क्ते चिनोति च||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (31) · Śloka 31
ಶರೀರಚೇಷ್ಟಾ ಯಾ ಚೇಷ್ಟಾ ಸ್ಥೈರ್ಯಾರ್ಥಾ ಬಲವರ್ಧಿನೀ| ದೇಹವ್ಯಾಯಾಮಸಙ್ಖ್ಯಾತಾ ಮಾತ್ರಯಾ ತಾಂ ಸಮಾಚರೇತ್||೩೧||
View original
शरीरचेष्टा या चेष्टा स्थैर्यार्था बलवर्धिनी| देहव्यायामसङ्ख्याता मात्रया तां समाचरेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (32-33) · Śloka 1
ಲಾಘವಂ ಕರ್ಮಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ ಸ್ಥೈರ್ಯಂ ದುಃಖಸಹಿಷ್ಣುತಾ | ದೋಷಕ್ಷಯೋಽಗ್ನಿವೃದ್ಧಿಶ್ಚ ವ್ಯಾಯಾಮಾದುಪಜಾಯತೇ||೩೨|| ಶ್ರಮಃ ಕ್ಲಮಃ ಕ್ಷಯಸ್ತೃಷ್ಣಾ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಪ್ರತಾಮಕಃ| ಅತಿವ್ಯಾಯಾಮತಃ ಕಾಸೋ ಜ್ವರಶ್ಛರ್ದಿಶ್ಚ ಜಾಯತೇ||೩೩|| (ಸ್ವೇದಾಗಮಃ ಶ್ವಾಸವೃದ್ಧಿರ್ಗಾತ್ರಾಣಾಂ ಲಾಘವಂ ತಥಾ| ಹೃದಯಾದ್ಯುಪರೋಧಶ್ಚ ಇತಿ ವ್ಯಾಯಾಮಲಕ್ಷಣಮ್||೧||)|
View original
लाघवं कर्मसामर्थ्यं स्थैर्यं दुःखसहिष्णुता | दोषक्षयोऽग्निवृद्धिश्च व्यायामादुपजायते||३२|| श्रमः क्लमः क्षयस्तृष्णा रक्तपित्तं प्रतामकः| अतिव्यायामतः कासो ज्वरश्छर्दिश्च जायते||३३|| (स्वेदागमः श्वासवृद्धिर्गात्राणां लाघवं तथा| हृदयाद्युपरोधश्च इति व्यायामलक्षणम्||१||)|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (34) · Śloka 34
ವ್ಯಾಯಾಮಹಾಸ್ಯಭಾಷ್ಯಾಧ್ವಗ್ರಾಮ್ಯಧರ್ಮಪ್ರಜಾಗರಾನ್| ನೋಚಿತಾನಪಿ ಸೇವೇತ ಬುದ್ಧಿಮಾನತಿಮಾತ್ರಯಾ||೩೪||
View original
व्यायामहास्यभाष्याध्वग्राम्यधर्मप्रजागरान्| नोचितानपि सेवेत बुद्धिमानतिमात्रया||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (35) · Śloka 2
ಏತಾನೇವಂವಿಧಾಂಶ್ಚಾನ್ಯಾನ್ ಯೋಽತಿಮಾತ್ರಂ ನಿಷೇವತೇ| ಗಜಂ ಸಿಂಹ ಇವಾಕರ್ಷನ್ ಸಹಸಾ ಸ ವಿನಶ್ಯತಿ||೩೫|| (ಅತಿವ್ಯವಾಯಭಾರಾಧ್ವಕರ್ಮಭಿಶ್ಚಾತಿಕರ್ಶಿತಾಃ | ಕ್ರೋಧಶೋಕಭಯಾಯಾಸೈಃ ಕ್ರಾನ್ತಾ ಯೇ ಚಾಪಿ ಮಾನವಾಃ||೧|| ಬಾಲವೃದ್ಧಪ್ರವಾತಾಶ್ಚ ಯೇ ಚೋಚ್ಚೈರ್ಬಹುಭಾಷಕಾಃ| ತೇ ವರ್ಜಯೇಯುರ್ವ್ಯಾಯಾಮಂ ಕ್ಷುಧಿತಾಸ್ತೃಷಿತಾಶ್ಚ ಯೇ||೨||)|
View original
एतानेवंविधांश्चान्यान् योऽतिमात्रं निषेवते| गजं सिंह इवाकर्षन् सहसा स विनश्यति||३५|| (अतिव्यवायभाराध्वकर्मभिश्चातिकर्शिताः | क्रोधशोकभयायासैः क्रान्ता ये चापि मानवाः||१|| बालवृद्धप्रवाताश्च ये चोच्चैर्बहुभाषकाः| ते वर्जयेयुर्व्यायामं क्षुधितास्तृषिताश्च ये||२||)|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (36-37) · Śloka 37
ಉಚಿತಾದಹಿತಾದ್ಧೀಮಾನ್ ಕ್ರಮಶೋ ವಿರಮೇನ್ನರಃ| ಹಿತಂ ಕ್ರಮೇಣ ಸೇವೇತ ಕ್ರಮಶ್ಚಾತ್ರೋಪದಿಶ್ಯತೇ||೩೬|| ಪ್ರಕ್ಷೇಪಾಪಚಯೇ ತಾಭ್ಯಾಂ ಕ್ರಮಃ ಪಾದಾಂಶಿಕೋ ಭವೇತ್| ಏಕಾನ್ತರಂ ತತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಂ ದ್ವ್ಯನ್ತರಂ ತ್ರ್ಯನ್ತರಂ ತಥಾ||೩೭||
View original
उचितादहिताद्धीमान् क्रमशो विरमेन्नरः| हितं क्रमेण सेवेत क्रमश्चात्रोपदिश्यते||३६|| प्रक्षेपापचये ताभ्यां क्रमः पादांशिको भवेत्| एकान्तरं ततश्चोर्ध्वं द्व्यन्तरं त्र्यन्तरं तथा||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (38) · Śloka 38
ಕ್ರಮೇಣಾಪಚಿತಾ ದೋಷಾಃ ಕ್ರಮೇಣೋಪಚಿತಾ ಗುಣಾಃ| ಸನ್ತೋ ಯಾನ್ತ್ಯಪುನರ್ಭಾವಮಪ್ರಕಮ್ಪ್ಯಾ ಭವನ್ತಿ ಚ||೩೮||
View original
क्रमेणापचिता दोषाः क्रमेणोपचिता गुणाः| सन्तो यान्त्यपुनर्भावमप्रकम्प्या भवन्ति च||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (39-40) · Śloka 40
ಸಮಪಿತ್ತಾನಿಲಕಫಾಃ ಕೇಚಿದ್ಗರ್ಭಾದಿ ಮಾನವಾಃ| ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ವಾತಲಾಃ ಕೇಚಿತ್ಪಿತ್ತಲಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲಾಸ್ತಥಾ||೩೯|| ತೇಷಾಮನಾತುರಾಃ ಪೂರ್ವೇ ವಾತಲಾದ್ಯಾಃ ಸದಾತುರಾಃ| ದೋಷಾನುಶಯಿತಾ ಹ್ಯೇಷಾಂ ದೇಹಪ್ರಕೃತಿರುಚ್ಯತೇ||೪೦||
View original
समपित्तानिलकफाः केचिद्गर्भादि मानवाः| दृश्यन्ते वातलाः केचित्पित्तलाः श्लेष्मलास्तथा||३९|| तेषामनातुराः पूर्वे वातलाद्याः सदातुराः| दोषानुशयिता ह्येषां देहप्रकृतिरुच्यते||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (41) · Śloka 41
ವಿಪರೀತಗುಣಸ್ತೇಷಾಂ ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತೇರ್ವಿಧಿರ್ಹಿತಃ| ಸಮಸರ್ವರಸಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಸಮಧಾತೋಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ||೪೧||
View original
विपरीतगुणस्तेषां स्वस्थवृत्तेर्विधिर्हितः| समसर्वरसं सात्म्यं समधातोः प्रशस्यते||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (42-43) · Śloka 43
ದ್ವೇ ಅಧಃ ಸಪ್ತ ಶಿರಸಿ ಖಾನಿ ಸ್ವೇದಮುಖಾನಿ ಚ| ಮಲಾಯನಾನಿ ಬಾಧ್ಯನ್ತೇ ದುಷ್ಟೈರ್ಮಾತ್ರಾಧಿಕೈರ್ಮಲೈಃ||೪೨|| ಮಲವೃದ್ಧಿಂ ಗುರುತಯಾ ಲಾಘವಾನ್ಮಲಸಙ್ಕ್ಷಯಮ್| ಮಲಾಯನಾನಾಂ ಬುಧ್ಯೇತ ಸಙ್ಗೋತ್ಸರ್ಗಾದತೀವ ಚ||೪೩||
View original
द्वे अधः सप्त शिरसि खानि स्वेदमुखानि च| मलायनानि बाध्यन्ते दुष्टैर्मात्राधिकैर्मलैः||४२|| मलवृद्धिं गुरुतया लाघवान्मलसङ्क्षयम्| मलायनानां बुध्येत सङ्गोत्सर्गादतीव च||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (44) · Śloka 44
ತಾನ್ ದೋಷಲಿಙ್ಗೈರಾದಿಶ್ಯ ವ್ಯಾಧೀನ್ ಸಾಧ್ಯಾನುಪಾಚರೇತ್| ವ್ಯಾಧಿಹೇತುಪ್ರತಿದ್ವನ್ದ್ವೈರ್ಮಾತ್ರಾಕಾಲೌ ವಿಚಾರಯನ್||೪೪||
View original
तान् दोषलिङ्गैरादिश्य व्याधीन् साध्यानुपाचरेत्| व्याधिहेतुप्रतिद्वन्द्वैर्मात्राकालौ विचारयन्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (45-50) · Śloka 50
ವಿಷಮಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತಾನಾಮೇತೇ ರೋಗಾಸ್ತಥಾಽಪರೇ| ಜಾಯನ್ತೇಽನಾತುರಸ್ತಸ್ಮಾತ್ ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತಪರೋ ಭವೇತ್||೪೫|| ಮಾಧವಪ್ರಥಮೇ ಮಾಸಿ ನಭಸ್ಯಪ್ರಥಮೇ ಪುನಃ| ಸಹಸ್ಯಪ್ರಥಮೇ ಚೈವ ಹಾರಯೇದ್ದೋಷಸಞ್ಚಯಮ್||೪೬|| ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಶರೀರಾಣಾಮೂರ್ಧ್ವಂ ಚಾಧಶ್ಚ ನಿತ್ಯಶಃ| ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ತತಃ ಕುರ್ಯಾನ್ನಸ್ಯಕರ್ಮ ಚ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್||೪೭|| ಯಥಾಕ್ರಮಂ ಯಥಾಯೋಗ್ಯಮತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ರಸಾಯನಾನಿ ಸಿದ್ಧಾನಿ ವೃಷ್ಯಯೋಗಾಂಶ್ಚ ಕಾಲವಿತ್||೪೮|| ರೋಗಾಸ್ತಥಾ ನ ಜಾಯನ್ತೇ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥೇಷು ಧಾತುಷು| ಧಾತವಶ್ಚಾಭಿವರ್ಧನ್ತೇ ಜರಾ ಮಾನ್ದ್ಯಮುಪೈತಿ ಚ||೪೯|| ವಿಧಿರೇಷ ವಿಕಾರಾಣಾಮನುತ್ಪತ್ತೌ ನಿದರ್ಶಿತಃ| ನಿಜಾನಾಮಿತರೇಷಾಂ ತು ಪೃಥಗೇವೋಪದೇಕ್ಷ್ಯತೇ||೫೦||
View original
विषमस्वस्थवृत्तानामेते रोगास्तथाऽपरे| जायन्तेऽनातुरस्तस्मात् स्वस्थवृत्तपरो भवेत्||४५|| माधवप्रथमे मासि नभस्यप्रथमे पुनः| सहस्यप्रथमे चैव हारयेद्दोषसञ्चयम्||४६|| स्निग्धस्विन्नशरीराणामूर्ध्वं चाधश्च नित्यशः| बस्तिकर्म ततः कुर्यान्नस्यकर्म च बुद्धिमान्||४७|| यथाक्रमं यथायोग्यमत ऊर्ध्वं प्रयोजयेत्| रसायनानि सिद्धानि वृष्ययोगांश्च कालवित्||४८|| रोगास्तथा न जायन्ते प्रकृतिस्थेषु धातुषु| धातवश्चाभिवर्धन्ते जरा मान्द्यमुपैति च||४९|| विधिरेष विकाराणामनुत्पत्तौ निदर्शितः| निजानामितरेषां तु पृथगेवोपदेक्ष्यते||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (51-52) · Śloka 52
ಯೇ ಭೂತವಿಷವಾಯ್ವಗ್ನಿಸಮ್ಪ್ರಹಾರಾದಿಸಮ್ಭವಾಃ| ನೃಣಾಮಾಗನ್ತವೋ ರೋಗಾಃ ಪ್ರಜ್ಞಾ ತೇಷ್ವಪರಾಧ್ಯತಿ||೫೧|| ಈರ್ಷ್ಯಾಶೋಕಭಯಕ್ರೋಧಮಾನದ್ವೇಷಾದಯಶ್ಚ ಯೇ| ಮನೋವಿಕಾರಾಸ್ತೇಽಪ್ಯುಕ್ತಾಃ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಧಜಾಃ||೫೨||
View original
ये भूतविषवाय्वग्निसम्प्रहारादिसम्भवाः| नृणामागन्तवो रोगाः प्रज्ञा तेष्वपराध्यति||५१|| ईर्ष्याशोकभयक्रोधमानद्वेषादयश्च ये| मनोविकारास्तेऽप्युक्ताः सर्वे प्रज्ञापराधजाः||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (53-54) · Śloka 54
ತ್ಯಾಗಃ ಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಧಾನಾಮಿನ್ದ್ರಿಯೋಪಶಮಃ ಸ್ಮೃತಿಃ| ದೇಶಕಾಲಾತ್ಮವಿಜ್ಞಾನಂ ಸದ್ವೃತ್ತಸ್ಯಾನುವರ್ತನಮ್||೫೩|| ಆಗನ್ತೂನಾಮನುತ್ಪತ್ತಾವೇಷ ಮಾರ್ಗೋ ನಿದರ್ಶಿತಃ| ಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಪ್ರಾಗೇವ ತತ್ ಕುರ್ಯಾದ್ಧಿತಂ ವಿದ್ಯಾದ್ಯದಾತ್ಮನಃ||೫೪||
View original
त्यागः प्रज्ञापराधानामिन्द्रियोपशमः स्मृतिः| देशकालात्मविज्ञानं सद्वृत्तस्यानुवर्तनम्||५३|| आगन्तूनामनुत्पत्तावेष मार्गो निदर्शितः| प्राज्ञः प्रागेव तत् कुर्याद्धितं विद्याद्यदात्मनः||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (55) · Śloka 55
ಆಪ್ತೋಪದೇಶಪ್ರಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಶ್ಚ ಕಾರಣಮ್| ವಿಕಾರಾಣಾಮನುತ್ಪತ್ತಾವುತ್ಪನ್ನಾನಾಂ ಚ ಶಾನ್ತಯೇ||೫೫||
View original
आप्तोपदेशप्रज्ञानं प्रतिपत्तिश्च कारणम्| विकाराणामनुत्पत्तावुत्पन्नानां च शान्तये||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (56-59) · Śloka 59
ಪಾಪವೃತ್ತವಚಃಸತ್ತ್ವಾಃ ಸೂಚಕಾಃ ಕಲಹಪ್ರಿಯಾಃ| ಮರ್ಮೋಪಹಾಸಿನೋ ಲುಬ್ಧಾಃ ಪರವೃದ್ಧಿದ್ವಿಷಃ ಶಠಾಃ||೫೬|| ಪರಾಪವಾದರತಯಶ್ಚಪಲಾ ರಿಪುಸೇವಿನಃ| ನಿರ್ಘೃಣಾಸ್ತ್ಯಕ್ತಧರ್ಮಾಣಃ ಪರಿವರ್ಜ್ಯಾ ನರಾಧಮಾಃ||೫೭|| ಬುದ್ಧಿವಿದ್ಯಾವಯಃಶೀಲಧೈರ್ಯಸ್ಮೃತಿಸಮಾಧಿಭಿಃ| ವೃದ್ಧೋಪಸೇವಿನೋ ವೃದ್ಧಾಃ ಸ್ವಭಾವಜ್ಞಾ ಗತವ್ಯಥಾಃ||೫೮|| ಸುಮುಖಾಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಪ್ರಶಾನ್ತಾಃ ಶಂಸಿತವ್ರತಾಃ| ಸೇವ್ಯಾಃ ಸನ್ಮಾರ್ಗವಕ್ತಾರಃ ಪುಣ್ಯಶ್ರವಣದರ್ಶನಾಃ||೫೯||
View original
पापवृत्तवचःसत्त्वाः सूचकाः कलहप्रियाः| मर्मोपहासिनो लुब्धाः परवृद्धिद्विषः शठाः||५६|| परापवादरतयश्चपला रिपुसेविनः| निर्घृणास्त्यक्तधर्माणः परिवर्ज्या नराधमाः||५७|| बुद्धिविद्यावयःशीलधैर्यस्मृतिसमाधिभिः| वृद्धोपसेविनो वृद्धाः स्वभावज्ञा गतव्यथाः||५८|| सुमुखाः सर्वभूतानां प्रशान्ताः शंसितव्रताः| सेव्याः सन्मार्गवक्तारः पुण्यश्रवणदर्शनाः||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (60) · Śloka 60
ಆಹಾರಾಚಾರಚೇಷ್ಟಾಸು ಸುಖಾರ್ಥೀ ಪ್ರೇತ್ಯ ಚೇಹ ಚ| ಪರಂ ಪ್ರಯತ್ನಮಾತಿಷ್ಠೇದ್ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ಹಿತಸೇವನೇ||೬೦||
View original
आहाराचारचेष्टासु सुखार्थी प्रेत्य चेह च| परं प्रयत्नमातिष्ठेद्बुद्धिमान् हितसेवने||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (61-62) · Śloka 62
ನ ನಕ್ತಂ ದಧಿ ಭುಞ್ಜೀತ ನ ಚಾಪ್ಯಘೃತಶರ್ಕರಮ್| ನಾಮುದ್ಗಯೂಷಂ ನಾಕ್ಷೌದ್ರಂ ನೋಷ್ಣಂ ನಾಮಲಕೈರ್ವಿನಾ ||೬೧|| ಜ್ವರಾಸೃಕ್ಪಿತ್ತವೀಸರ್ಪಕುಷ್ಠಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಭ್ರಮಾನ್| ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ಕಾಮಲಾಂ ಚೋಗ್ರಾಂ ವಿಧಿಂ ಹಿತ್ವಾ ದಧಿಪ್ರಿಯಃ||೬೨||
View original
न नक्तं दधि भुञ्जीत न चाप्यघृतशर्करम्| नामुद्गयूषं नाक्षौद्रं नोष्णं नामलकैर्विना ||६१|| ज्वरासृक्पित्तवीसर्पकुष्ठपाण्ड्वामयभ्रमान्| प्राप्नुयात्कामलां चोग्रां विधिं हित्वा दधिप्रियः||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (63-66) · Śloka 66
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಾಃ- ವೇಗಾ ವೇಗಸಮುತ್ಥಾಶ್ಚ ರೋಗಾಸ್ತೇಷಾಂ ಚ ಭೇಷಜಮ್| ಯೇಷಾಂ ವೇಗಾ ವಿಧಾರ್ಯಾಶ್ಚ ಯದರ್ಥಂ ಯದ್ಧಿತಾಹಿತಮ್||೬೩|| ಉಚಿತೇ ಚಾಹಿತೇ ವರ್ಜ್ಯೇ ಸೇವ್ಯೇ ಚಾನುಚಿತೇ ಕ್ರಮಃ| ಯಥಾಪ್ರಕೃತಿ ಚಾಹಾರೋ ಮಲಾಯನಗದೌಷಧಮ್||೬೪|| ಭವಿಷ್ಯತಾಮನುತ್ಪತ್ತೌ ರೋಗಾಣಾಮೌಷಧಂ ಚ ಯತ್| ವರ್ಜ್ಯಾಃ ಸೇವ್ಯಾಶ್ಚ ಪುರುಷಾ ಧೀಮತಾಽಽತ್ಮಸುಖಾರ್ಥಿನಾ||೬೫|| ವಿಧಿನಾ ದಧಿ ಸೇವ್ಯಂ ಚ ಯೇನ ಯಸ್ಮಾತ್ತದತ್ರಿಜಃ| ನವೇಗಾನ್ಧಾರಣೇಽಧ್ಯಾಯೇ ಸರ್ವಮೇವಾವದನ್ಮುನಿಃ||೬೬||
View original
तत्र श्लोकाः- वेगा वेगसमुत्थाश्च रोगास्तेषां च भेषजम्| येषां वेगा विधार्याश्च यदर्थं यद्धिताहितम्||६३|| उचिते चाहिते वर्ज्ये सेव्ये चानुचिते क्रमः| यथाप्रकृति चाहारो मलायनगदौषधम्||६४|| भविष्यतामनुत्पत्तौ रोगाणामौषधं च यत्| वर्ज्याः सेव्याश्च पुरुषा धीमताऽऽत्मसुखार्थिना||६५|| विधिना दधि सेव्यं च येन यस्मात्तदत्रिजः| नवेगान्धारणेऽध्याये सर्वमेवावदन्मुनिः||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನೇ ನವೇಗಾನ್ಧಾರಣೀಯೋ ನಾಮ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೭||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने नवेगान्धारणीयो नाम सप्तमोऽध्यायः||७||
🔊 Audio coming soon