13. snēhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ਅਥਾਤਃ ਸ੍ਨੇਹਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||

ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਵਾਤਕਲਾਕਲੀਯੇ ਵਾਤਾਦਯੋਭਿਹਿਤਾਃ, ਤੇਸਾਂ ਭੇਸਜਂ ਯਥਾ ਕਲ੍ਪਨੀਯਂ ਤਦੁਪਦੇਸ੍ਟੁਂ ਕਲ੍ਪਨਾਚਤੁਸ੍ਕੋਭਿਧੀਯਤੇ| ਭੇਸਜਾਨਾਂ ਕਲ੍ਪਨਾ ਭੇਸਜਕਲ੍ਪਨਾ, ਸਾ ਚ ਕਲ੍ਪਨਾ ਆਸ਼੍ਰਯਦ੍ਰਵ੍ਯਾਭਿਧਾਨਂ ਵਿਨਾ ਨ ਪਾਰ੍ਯਤੇ ਕਲ੍ਪਯਿਤੁਮ੍ ; ਅਤਃ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਗੋਚਰਾ ਸ੍ਨੇਹ-ਸ੍ਵੇਦ-ਵਮਨ-ਵਿਰੇਚਨਕਲ੍ਪਨੇਹਾਭਿਧੀਯਤੇ, ਬਸ੍ਤਿਕਲ੍ਪਨਾ ਤ੍ਵਿਹ ਬਹੁਵਕ੍ਤਵ੍ਯਤ੍ਵਾਨ੍ਨੋਕ੍ਤਾ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਵਮਨਾਦਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤੌ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਥਮਂ ਵਿਧੀਯਮਾਨਤਯਾ ਤਥਾ ਦੋਸਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਵਾਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਧਾਨਭੇਸਜਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਕ ਏਵ ਸ੍ਨੇਹਾਧ੍ਯਾਯੋਭਿਧੀਯਤੇ| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਕੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸ੍ਨੇਹਾਧ੍ਯਾਯਃ||੧-੨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ਸਾਙ੍ਖ੍ਯੈਃ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯੈਃ ਸਹਾਸੀਨਂ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਮ੍| ਜਗਦ੍ਧਿਤਾਰ੍ਥਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਵਹ੍ਨਿਵੇਸ਼ਃ ਸ੍ਵਸਂਸ਼ਯਮ੍||੩||

ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਂ, ਤੇਨ ਵ੍ਯਵਹਰਨ੍ਤੀਤਿ ਸਾਙ੍ਖ੍ਯਾਃ| ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਂ ਜ੍ਞਾਤਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਯੈਸ੍ਤੇ ਤਥਾ; ਯਦਿ ਵਾ ‘ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਮ੍’ ਇਤਿ ਪਾਠਃ, ਤਦਾ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਵਿਸ਼ੇਸਣਮੇਤਤ੍; ਅਰ੍ਥਸ੍ਤੁ ਸਮਾਨਃ| ਸਾਙ੍ਖ੍ਯੈਃ ਸਹਾਵਸ੍ਥਾਨੋਪਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇਯਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਨੁਗੁਣਮਨਃਸਮਾਧਾਨੋਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਸਂਸ਼ਯਮਿਤਿ ਸਂਸ਼ਯੇਨ ਵਿਸਯਿਣਾ ਵਿਸਯਂ ਲਕ੍ਸਯਤਿ, ਤੇਨ ਸਂਸ਼ਯਮਿਤਿ ਸਂਸ਼ਯਵਿਸਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩||

Adhikarana 3 (4-8) · Śloka 8

ਕਿਂਯੋਨਯਃ ਕਤਿ ਸ੍ਨੇਹਾਃ ਕੇ ਚ ਸ੍ਨੇਹਗੁਣਾਃ ਪਥਕ੍| ਕਾਲਾਨੁਪਾਨੇ ਕੇ ਕਸ੍ਯ ਕਤਿ ਕਾਸ਼੍ਚ ਵਿਚਾਰਣਾਃ||੪|| ਕਤਿ ਮਾਤ੍ਰਾਃ ਕਥਮ੍ਮਾਨਾਃ ਕਾ ਚ ਕੇਸੂਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ| ਕਸ਼੍ਚ ਕੇਭ੍ਯੋ ਹਿਤਃ ਸ੍ਨੇਹਃ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸਃ ਸ੍ਨੇਹਨੇ ਚ ਕਃ||੫|| ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਃ ਕੇ ਕੇ ਨ ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਕਿਂ ਪਾਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪੀਤੇ ਜੀਰ੍ਣੇ ਕਿਞ੍ਚ ਹਿਤਾਹਿਤਮ੍||੬|| ਕੇ ਮਦੁਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠਾਃ ਕਾ ਵ੍ਯਾਪਦਃ ਸਿਦ੍ਧਯਸ਼੍ਚ ਕਾਃ| ਅਚ੍ਛੇ ਸਂਸ਼ੋਧਨੇ ਚੈਵ ਸ੍ਨੇਹੇ ਕਾ ਵਤ੍ਤਿਰਿਸ੍ਯਤੇ||੭|| ਵਿਚਾਰਣਾਃ ਕੇਸੁ ਯੋਜ੍ਯਾ ਵਿਧਿਨਾ ਕੇਨ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਭੋ!| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯਾਮਿਤਵਿਜ੍ਞਾਨ ਜ੍ਞਾਨਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਵੇਦਿਤੁਮ੍||੮||

ਕੋਸੌ ਸਂਸ਼ਯ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਕਿਂਯੋਨਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਿਂਯੋਨਯਃ ਕਿਮਾਧਾਰਕਾਰਣਾਃ| ਕਾਲਸ਼੍ਚਾਨੁਪਾਨਂ ਚ ਕਾਲਾਨੁਪਾਨੇ| ਵਿਚਾਰਣਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਾਸਂਯੁਕ੍ਤਸ੍ਨੇਹਪਾਨਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨੇਹੋਪਯੋਗਃ| ਕਥਮ੍ਮਾਨਾ ਕੀਦਙ੍ਮਾਨਾ| ਕਾ ਚੇਤਿ ਮਾਤ੍ਰਾ| ਪ੍ਰਕਰ੍ਸਃ ਕਾਲਪ੍ਰਕਰ੍ਸਃ| ਸ੍ਨੇਹਨੇ ਸ੍ਨੇਹਯੁਕ੍ਤਿਕ੍ਰਿਯਾਯਾਮ੍| ਕੇ ਨਚੇਤਿ ਕੇ ਨ ਚ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਃ| ਕਿਂ ਪਾਨਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਹਿਤਾਹਿਤਂ; ਕਿਞ੍ਚ ਪੀਤੇ ਸ੍ਨੇਹੇ ਤਥਾ ਜੀਰ੍ਣੇ ਚ ਸ੍ਨੇਹੇ ਹਿਤਾਹਿਤਮਿਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਸਿਦ੍ਧਯੋ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਾਧਨਾਨਿ ਭੇਸਜਾਨਿ| ਅਚ੍ਛੇ ਇਤਿ ਸਂਸ਼ੋਧਨਪਥਙ੍ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਗੋਬਲੀਵਰ੍ਦਨ੍ਯਾਯੇਨ ਸਂਸ਼ਮਨ ਇਤਿ ਭਵਤਿ| ਵਤ੍ਤਿਰਿਤਿ ਵਤ੍ਤਿਃ ਉਪਚਾਰਵਿਧਾਨਮ੍| ਜ੍ਞਾਨਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍||੪-੮||

Adhikarana 4 (9-11) · Śloka 11

ਅਥ ਤਤ੍ਸਂਸ਼ਯਚ੍ਛੇਤ੍ਤਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਃ| ਸ੍ਨੇਹਾਨਾਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਸੌਮ੍ਯ ਯੋਨਿਃ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਾ||੯|| ਤਿਲਃ ਪ੍ਰਿਯਾਲਾਭਿਸੁਕੌ ਬਿਭੀਤਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਾਭਯੈਰਣ੍ਡਮਧੂਕਸਰ੍ਸਪਾਃ| ਕੁਸੁਮ੍ਭਬਿਲ੍ਵਾਰੁਕਮੂਲਕਾਤਸੀਨਿਕੋਚਕਾਕ੍ਸੋਡਕਰਞ੍ਜਸ਼ਿਗ੍ਰੁਕਾਃ||੧੦|| ਸ੍ਨੇਹਾਸ਼ਯਾਃ ਸ੍ਥਾਵਰਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਾਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਯੁਰ੍ਜਙ੍ਗਮਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯਮਗਾਃ ਸਪਕ੍ਸਿਣਃ| ਤੇਸਾਂ ਦਧਿਕ੍ਸੀਰਘਤਾਮਿਸਂ ਵਸਾ ਸ੍ਨੇਹੇਸੁ ਮਜ੍ਜਾ ਚ ਤਥੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ||੧੧||

ਅਭਿਸੁਕ ਔਤ੍ਤਰਾਪਥਿਕਃ| ਚਿਤ੍ਰਾ ਗੋਰਕ੍ਸਕਰ੍ਕਟੀ, ਤਦ੍ਬੀਜਮਿਹ; ਯਦਿ ਵਾ ਚਿਤ੍ਰਾ ਲੋਹਿਤੈਰਣ੍ਡਃ| ਅਤਸੀ ‘ਉਮਾ’ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਾ | ਆਰੁਕਨਿਕੋਚਕਾਕ੍ਸੋਡਾ ਔਤ੍ਤਰਾਪਥਿਕਾਃ| ਸ੍ਨੇਹਾਸ਼ਯਾਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਥਾਨਾਨਿ| ਏਤੇ ਚਾਵਿਸ੍ਕਤਤਮਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਾਃ, ਤੇਨ ਨਿਮ੍ਬਤੈਲਾਦਯੋ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾਃ| ਆਮਿਸਂ ਮਾਂਸਮ੍||੯-੧੧||

Adhikarana 5 (12) · Śloka 1

ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਤੈਲਜਾਤਾਨਾਂ ਤਿਲਤੈਲਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਯਤੇ| ਬਲਾਰ੍ਥੇ ਸ੍ਨੇਹਨੇ ਚਾਗ੍ਰ੍ਯਮੈਰਣ੍ਡਂ ਤੁ ਵਿਰੇਚਨੇ||੧੨|| (ਕਟੂਸ੍ਣਂ ਤੈਲਮੈਰਣ੍ਡਂ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਂ ਗੁਰੁ | ਕਸਾਯਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਯੋਜਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਹਨ੍ਤ੍ਰਪਿ ||੧||)|

ਤੈਲਜਾਤਾਨਾਮਿਤਿ ਜਾਤਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਕਾਰਵਚਨਃ; ਯਥਾ- “ਯਦਾਹਾਰਜਾਤਮਗ੍ਨਿਵੇਸ਼” (ਸੂ.ਅ.੨੫) ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਯਦ੍ਯਪਿ ਯੋਗਾਤ੍ਤਿਲਭਵਮੇਵ ਤੈਲਂ, ਤਥਾਪਿ ਰੂਢ੍ਯੇਹ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਸ੍ਥਾਵਰਸ੍ਨੇਹਾਸ੍ਤੈਲਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ- “ਨਿਸ੍ਪਤ੍ਤੇਸ੍ਤਦ੍ਗੁਣਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਤੈਲਤ੍ਵਮਿਤਰੇਸ੍ਵਪਿ” (ਸੁ.ਸੂ.ਅ.੪੫) ਇਤਿ| ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਯਤੇ ਅਤਿਰਿਚ੍ਯਤੇ| ਅਗ੍ਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯੈਰਣ੍ਡੇਨ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ||੧੨||

Adhikarana 6 (13) · Śloka 13

ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਂ ਵਸਾ ਮਜ੍ਜਾ ਸਰ੍ਵਸ੍ਨੇਹੋਤ੍ਤਮਾ ਮਤਾਃ| ਏਸੁ ਚੈਵੋਤ੍ਤਮਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਸ੍ਯਾਨੁਵਰ੍ਤਨਾਤ੍||੧੩||

ਸਰ੍ਵਸ੍ਨੇਹੋਤ੍ਤਮਾ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਦਧਿਕ੍ਸੀਰਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਸਰ੍ਵਸ੍ਨੇਹੋਤ੍ਤਮਤ੍ਵਂ ਚ ਸਰ੍ਪਿਰਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਨੇਹਗੁਣਪ੍ਰਕਰ੍ਸਵਤ੍ਤ੍ਵੇਨ| ਸਂਸ੍ਕਾਰੋ ਗੁਣਾਨ੍ਤਰਾਰੋਪਣਂ, ਤਸ੍ਯਾਨੁਵਰ੍ਤਨਮਨੁਵਿਧਾਨਂ ਸ੍ਵੀਕਰਣਮਿਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਏਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਯਤ੍- ਨ ਤਥਾ ਤੈਲਾਦਯੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਸਂਸ੍ਕਤਾਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਗੁਣਾਨ੍ ਵਹਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਸਰ੍ਪਿਰਿਤਿ| ਅਤ ਏਵੋਕ੍ਤਂ- “ਨਾਨ੍ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਤਥਾ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸਂਸ੍ਕਾਰਮਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਯਥਾ ਸਰ੍ਪਿਰਤਃ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਰ੍ਵਸ੍ਨੇਹੋਤ੍ਤਮਂ ਮਤਮ੍” (ਨਿ. ਅ.੧)| ਅਤ ਏਵ ਸਂਸ੍ਕਾਰਕਦ੍ਰਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕਾਦਿਗੁਣਾਨੁਵਿਧਾਨੇਪਿ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਨ ਸ੍ਵਗੁਣਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਸ਼ੈਤ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਜਹਾਤਿ, ਕਿਞ੍ਚ ਸ੍ਵਗੁਣਾਨ੍ ਤਦ੍ਗੁਣਾਂਸ਼੍ਚ ਵਹਤਿ, ਯਤੋਨੁਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਾਚਿਨਾ ਸ੍ਵਗੁਣਵਰ੍ਤਨਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਸਂਸ੍ਕਾਰਕਗੁਣਵਰ੍ਤਨਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਅਤ ਏਵੋਕ੍ਤਂ- “ਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਵਾਤਂ ਸ਼ਮਯਤਿ ਪਿਤ੍ਤਂ ਮਾਧੁਰ੍ਯਸ਼ੈਤ੍ਯਤਃ| ਘਤਂ ਤੁਲ੍ਯਗੁਣਂ ਦੋਸਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਤ੍ਤੁ ਜਯੇਤ੍ ਕਫਮ੍” (ਨਿ. ਅ.੧) ਇਤਿ| ਨ ਚ ਵਾਚ੍ਯਂ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਚਿਤ੍ਰਕਾਦਿਸਂਸ੍ਕਾਰਾਦ੍ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭੂਤਂ, ਤਤਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਸ੍ਨੇਹਸ਼ੈਤ੍ਯੇ ਤਦ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧੇ ਕਥਂ ਤਿਸ੍ਠਤਃ? ਇਤਿ; ਯਤਃ ਸਰ੍ਪਿਃਸਮ੍ਬਦ੍ਧਚਿਤ੍ਰਕਾਵਯਵਾਨੁਗਤਂ ਹਿ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਤ੍ਵਂ, ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਗਤੇ ਚ ਸ੍ਨੇਹਸ਼ੈਤ੍ਯੇ ਇਤਿ ਭਿਨ੍ਨਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਵਿਰੋਧਃ; ਇਦਮੇਵ ਚ ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਨੁਵਰ੍ਤਨਂ ਯਤ੍- ਸ੍ਵਗੁਣਵਿਰੁਦ੍ਧਸ੍ਯਾਪਿ ਤਸ੍ਯਾਨੁਪਘਾਤੇਨ ਧਾਰਣਂ; ਸਂਸ੍ਕਾਰਕਚਿਤ੍ਰਕਾਦਿਗੁਣਵਹਨੇਪਿ ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਦਯਃ ਕਦਾਚਿਦਭਿਭੂਯਨ੍ਤੇ ਸਂਸ੍ਕਾਰਕਗੁਣੈਰੁਸ੍ਣਾਦਿਭਿਰ੍ਨ ਪੁਨਃ ਸ੍ਨੇਹਗੁਣਃ, ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹੇਸੁ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਬਲਤ੍ਵਾਤ੍; ਅਤ ਏਵ ਸਰ੍ਪਿਰਾਦਯਃ ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਧਾਨਤ੍ਵਾਤ੍ ‘ਸ੍ਨੇਹਾ’ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਨੁਵਰ੍ਤਨਂ ਸ੍ਵਗੁਣੋਪਘਾਤੇਨ ਸਂਸ੍ਕਾਰਕਗੁਣਵਹਨਂ ਬ੍ਰੁਵਤੇ, ਏਤਚ੍ਚ ਤੈਲੇ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਨ ਸਰ੍ਪਿਸੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ; ਸਰ੍ਪਿਸਿ ਤੁ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਨੁਵਰ੍ਤਨਮੁਕ੍ਤਂ ਯਤ੍ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਸਿ ਸਰ੍ਵਥਾ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ਗੁਣਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਕਾਰਗੁਣੇਨਾਨੁਪਘਾਤਾਦ੍ਭਵਤਿ ; ਤਥਾਹਿ- ਦਾਹਪ੍ਰਸ਼ਮਨਾਰ੍ਥਂ ਜ੍ਵਰੇ ਚਨ੍ਦਨਾਦਿਸ਼ੀਤਦ੍ਰਵ੍ਯਸਾਧਿਤਤੈਲਮੁਕ੍ਤਂ, ਯਤਃ ਸ਼ੀਤੇਨ ਸਾਧਿਤਂ ਤੈਲਮੁਸ੍ਣਮਪਿ ਸ੍ਵਭਾਵਾਚ੍ਛੀਤਮੇਵ ਭਵਤੀਤਿ||੧੩||

Adhikarana 7 (14-17) · Śloka 17

ਘਤਂ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਹਰਂ ਰਸਸ਼ੁਕ੍ਰੌਜਸਾਂ ਹਿਤਮ੍| ਨਿਰ੍ਵਾਪਣਂ ਮਦੁਕਰਂ ਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍||੧੪|| ਮਾਰੁਤਘ੍ਨਂ ਨ ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਰ੍ਧਨਂ ਬਲਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਤ੍ਵਚ੍ਯਮੁਸ੍ਣਂ ਸ੍ਥਿਰਕਰਂ ਤੈਲਂ ਯੋਨਿਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍||੧੫|| ਵਿਦ੍ਧਭਗ੍ਨਾਹਤਭ੍ਰਸ੍ਟਯੋਨਿਕਰ੍ਣਸ਼ਿਰੋਰੁਜਿ| ਪੌਰੁਸੋਪਚਯੇ ਸ੍ਨੇਹੇ ਵ੍ਯਾਯਾਮੇ ਚੇਸ੍ਯਤੇ ਵਸਾ||੧੬|| ਬਲਸ਼ੁਕ੍ਰਰਸਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੇਦੋਮਜ੍ਜਵਿਵਰ੍ਧਨਃ| ਮਜ੍ਜਾ ਵਿਸ਼ੇਸਤੋਸ੍ਥ੍ਨਾਂ ਚ ਬਲਕਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਨੇ ਹਿਤਃ||੧੭||

ਸ੍ਨੇਹਗੁਣਾਨਭਿਧਤ੍ਤੇ- ਘਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਰ੍ਵਾਪਣਂ ਦਾਹਪ੍ਰਸ਼ਮਨਮ੍| ਮਾਰੁਤਘ੍ਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਤੈਲਗੁਣਾਃ| ਸ੍ਥਿਰਕਰਮ੍ ਅਙ੍ਗਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਰਮ੍| ਵਿਦ੍ਧੇਤ੍ਯਾਦਿ ਵਸਾਗੁਣਾਃ| ਪੌਰੁਸੋਪਚਯਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰੋਪਚਯਃ| ਸ੍ਨੇਹੇ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਨੇਹਨੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੇ| ਬਲਸ਼ੁਕ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ ਮਜ੍ਜਗੁਣਾਃ||੧੪-੧੭||

Adhikarana 8 (18) · Śloka 18

ਸਰ੍ਪਿਃ ਸ਼ਰਦਿ ਪਾਤਵ੍ਯਂ ਵਸਾ ਮਜ੍ਜਾ ਚ ਮਾਧਵੇ| ਤੈਲਂ ਪ੍ਰਾਵਸਿ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਸ਼ੀਤੇ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ||੧੮||

ਸਰ੍ਪਿਰਾਦਿਪਾਨਕਾਲਮਾਹ- ਸਰ੍ਪਿਃ ਸ਼ਰਦੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਾਧਵੇ ਵੈਸ਼ਾਖੇ| ਪ੍ਰਾਵਡਾਸਾਢਸ਼੍ਰਾਵਣੌ, ਯਦੁਕ੍ਤਂ- “ਪ੍ਰਾਵਟ੍ ਸ਼ੁਕ੍ਰਨਭੌ ਜ੍ਞੇਯੌ” (ਸਿ.ਅ.੬) ਇਤਿ| ਸ਼ਰਦਿ ਬਹੁਪਿਤ੍ਤਤ੍ਵੇਨ ਪਿਤ੍ਤਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਘਤਮੇਵ ਯੌਗਿਕਂ, ਨਾਨ੍ਯਸ੍ਤੈਲਾਦਿਃ| ਵਸਾਮਜ੍ਜ੍ਞੋਸ੍ਤੁ ਨਾਤਿਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਾਧਾਰਣੇ; ਯਤਸ੍ਤਯੋਰਨੁਪਾਨੇ ਸ਼ੀਤਤ੍ਵੇਨ ਵੋਸ੍ਣਤ੍ਵੇਨ ਵਾ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਨ ਕਤਃ; “ਯਥਾਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਸ਼ੈਤ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯੇ ਵਸਾਮਜ੍ਜ੍ਞੋਰ੍ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍” (ਸੂ.ਅ.੨੭) ਇਤਿ ਤੁ ਵਚਨੇਨ ਸ਼ੈਤ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਾਭਿਧਾਨਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ, ਤੈਲਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਦੌਸ੍ਣ੍ਯਸ਼ੈਤ੍ਯਾਨਭਿਧਾਨਾਨ੍ਨ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ਼ੈਤ੍ਯੋਸ੍ਣਤ੍ਵਪ੍ਰਾਪਕਮ੍| ਅਤ ਏਵੋਕ੍ਤਂ- “ਤੈਲਵਸਾਮਜ੍ਜਸਰ੍ਪਿਸਾਂ ਤੁ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤ੍ਵਂ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਕਾਰੇਸੁ ਭਵਤਿ, ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਪਿਤ੍ਤਵਿਕਾਰੇਸੁ” (ਵਿ.ਅ.੮) ਇਤਿ| ਅਤ੍ਰੋਤ੍ਤਰਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਹਰਤ੍ਵਂ, ਤੈਲਸ੍ਯ ਤੂਸ੍ਣਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਤ੍ਵਂ, ਵਸਾਮਜ੍ਜ੍ਞੋਸ੍ਤੁ ਸਾਧਾਰਣਤ੍ਵੇਨ ਮਧ੍ਯਗਤਤ੍ਵਮਿਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਏਵਂ ਵਸਾਮਜ੍ਜ੍ਞੋਃ ਸਾਧਾਰਣਤ੍ਵੇਨ ਤਥਾ ਬਲ੍ਯਤ੍ਵਧਾਤੁਵਦ੍ਧਿਕਰਤ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮਨਤਿਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣੇ ਤਥਾ ਬਲਕ੍ਸਯਧਾਤੁਕ੍ਸਯਯੁਕ੍ਤੇ ਮਾਧਵੇ ਪ੍ਰਯੋਗੋ ਯੁਕ੍ਤਃ| ਚੈਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਮੁਖ੍ਯਸਾਧਾਰਣਗੁਣੋਪਿ ਪ੍ਰਭੂਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਤਯਾ ਨ ਸ੍ਨੇਹਵਿਸਯ ਇਤ੍ਯਨੁਕ੍ਤਃ| ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਸ੍ਨੇਹੋਪਯੋਗੇ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਕਾਲਮਾਹ- ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣੇ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ, ਨਾਤਿਸ਼ੀਤੇ ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਚ ਤਥਾ ਵਰ੍ਸਜਨਿਤਸ਼ੈਤ੍ਯੇ ਵਰ੍ਸਾਕਾਲੇ| ਅਯਂ ਚਾਨਾਤ੍ਯਯਿਕਵਿਕਾਰੇ ਸਤਿ ਕਾਲਨਿਯਮੋ ਜ੍ਞੇਯਃ, ਅਗ੍ਰੇ ਉਸ੍ਣੇ ਸ਼ੀਤੇ ਚ ਕਾਲੇ ਸ੍ਨੇਹੋਪਦੇਸ਼ਾਤ੍||੧੮||

Adhikarana 9 (19) · Śloka 19

ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੋ ਰਾਤ੍ਰਾਵੁਸ੍ਣੇ ਚਾਪਿ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਕੋ ਦਿਵਾ ਸ਼ੀਤੇ ਪਿਬੇਚ੍ਚਾਮਲਭਾਸ੍ਕਰੇ||੧੯||

ਕਾਲਵਿਸ਼ੇਸੇ ਦੋਸਵਿਸ਼ੇਸੇ ਚ ਪਾਨਕ੍ਰਮਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ- ਵਾਤੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਵਾਤਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਂ, ਤਦਧਿਕੋ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕਃ| ਰਾਤ੍ਰਾਵਿਤਿ ਸਾਯਮ੍| ਉਸ੍ਣੇ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਕਗ੍ਰਹਣਮਤ੍ਯਨ੍ਤਸ਼ੀਤਵਿਕਾਰਗਹੀਤਪੁਰੁਸੋਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਂ, ਤੇਨ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਕਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਕਸ਼੍ਚ ਗਹ੍ਯਤੇ; ਅਤ ਏਵ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਂ- “ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੋ ਰਾਤ੍ਰੌ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਕੋ ਦਿਵਾ” (ਸੁ.ਚਿ.੩੧) ਇਤਿ| ਕੇਵਲਵਾਤਾਧਿਕਸ੍ਯ ਤਥਾ ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕਸ੍ਯ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਕਸ੍ਯ ਚ ਸਾਧਾਰਣੇ ਸ਼ਰਦਾਦੌ ਕਾਲੇ ਉਤ੍ਸਰ੍ਗਸਿਦ੍ਧ ਏਵ ਪਾਨਕਾਲੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੋ ਭਵਤਿ| ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਹਿ- “ਪਿਬੇਤ੍ ਸਂਸ਼ਮਨਂ ਸ੍ਨੇਹਮਨ੍ਨਕਾਲੇ” ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਬ੍ਰੁਵਤੇ- ਵਾਤਾਧਿਕਗ੍ਰਹਣੇਨ ਕੇਵਲਵਾਤਸ੍ਯਾਪਿ ਗ੍ਰਹਣਂ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਕਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਾਚ੍ਚ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮ-ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋਰਪਿ ਗ੍ਰਹਣਮਿਤਿ| ਸ਼ੀਤੇ ਹੇਮਨ੍ਤਾਦੌ| ਅਮਲਃ ਪ੍ਰਬਲਰਸ਼੍ਮਿਰ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਿਨਸ੍ਯ ਭਾਗੇ ਭਾਸ੍ਕਰਃ ਸੋਮਲਭਾਸ੍ਕਰੋ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨ ਇਤਿ ਯਾਵਤ੍||੧੯||

Adhikarana 10 (20-21) · Śloka 21

ਅਤ੍ਯੁਸ੍ਣੇ ਵਾ ਦਿਵਾ ਪੀਤੋ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇਨ ਵਾ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂ ਪਿਪਾਸਾਮੁਨ੍ਮਾਦਂ ਕਾਮਲਾਂ ਵਾ ਸਮੀਰਯੇਤ੍||੨੦|| ਸ਼ੀਤੇ ਰਾਤ੍ਰੌ ਪਿਬਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਂ ਨਰਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਕੋਪਿ ਵਾ| ਆਨਾਹਮਰੁਚਿਂ ਸ਼ੂਲਂ ਪਾਣ੍ਡੁਤਾਂ ਵਾ ਸਮਚ੍ਛਤਿ||੨੧||

ਉਕ੍ਤਕਾਲਨਿਯਮਵਿਪਰ੍ਯਯੇ ਦੋਸਮਾਹ- ਅਤ੍ਯੁਸ੍ਣੇ ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਯੁਸ੍ਣੇ ਕਾਲੇ ਦਿਵਾ ਪੀਤਃ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਸ੍ਯਾਪਿ ਯਥੋਕ੍ਤਵਿਕਾਰਕਰਃ, ਤਥਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇਨ ਪੀਤਃ ਸ਼ੀਤਕਾਲੇਪਿ ਯਥੋਕ੍ਤਵਿਕਾਰਕਰਃ; ਏਵਂ ਨਿਸ਼ਾਪਾਨੇਪਿ ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਃ; ਪਰਂ ਨਿਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਕਾਲਸ੍ਯ ਦੋਸਸ੍ਯ ਚ ਮੇਲਕੇਤ੍ਯਯੇ ਚੋਕ੍ਤਵਿਕਾਰਪ੍ਰਕਰ੍ਸਾਪ੍ਰਕਰ੍ਸੌ ਤਰ੍ਕਣੀਯੌ||੨੦-੨੧||

Adhikarana 11 (22) · Śloka 22

ਜਲਮੁਸ੍ਣਂ ਘਤੇ ਪੇਯਂ ਯੂਸਸ੍ਤੈਲੇਨੁ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਵਸਾਮਜ੍ਜ੍ਞੋਸ੍ਤੁ ਮਣ੍ਡਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵੇਸੂਸ੍ਣਮਥਾਮ੍ਬੁ ਵਾ||੨੨||

ਅਨੁਪਾਨਮਾਹ- ਜਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੈਲੇਨ੍ਵਿਤਿ ਅਨੁਪਾਨੇ| ਅਨੁਪਾਨਪਰਿਮਾਣਂ ਤੁ ਸਮ੍ਯਗ੍ਭੇਸਜਪਾਕਾਰ੍ਥਂ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਂ ਭੇਸਜਾਵੈਕਾਰਿਕਪਾਕੇਨੈਵੋਨ੍ਨੇਯਂ, ਵਦ੍ਧਵੈਦ੍ਯਵ੍ਯਵਹਾਰਾਚ੍ਚ||੨੨||

Adhikarana 12 (23-25) · Śloka 25

ਓਦਨਸ਼੍ਚ ਵਿਲੇਪੀ ਚ ਰਸੋ ਮਾਂਸਂ ਪਯੋ ਦਧਿ| ਯਵਾਗੂਃ ਸੂਪਸ਼ਾਕੌ ਚ ਯੂਸਃ ਕਾਮ੍ਬਲਿਕਃ ਖਡਃ||੨੩|| ਸਕ੍ਤਵਸ੍ਤਿਲਪਿਸ੍ਟਂ ਚ ਮਦ੍ਯਂ ਲੇਹਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ| ਭਕ੍ਸ੍ਯਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾ ਚੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਯਃ||੨੪|| ਗਣ੍ਡੂਸਃ ਕਰ੍ਣਤੈਲਂ ਚ ਨਸ੍ਤਃਕਰ੍ਣਾਕ੍ਸਿਤਰ੍ਪਣਮ੍| ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰਿਤ੍ਯੇਤਾਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਿਚਾਰਣਾਃ ||੨੫||

ਵਿਚਾਰਣਾਃ ਸਙ੍ਖ੍ਯਯਾ ਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਚੈਕਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨਾਹ- ਓਦਨਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਲੇਪੀ ਵਿਰਲਦ੍ਰਵਾ ਯਵਾਗੂਰ੍ਬਹੁਸਿਕ੍ਥਸਮਨ੍ਵਿਤਾ ਜ੍ਞੇਯਾ| ਸਸ਼ਾਕਪਲ੍ਲਵੇਨ ਕਤੋ ਯੂਸਃ ਖਡਃ| ਕਾਮ੍ਬਲਿਕੋ ਦਧਿਲਵਣਸ੍ਨੇਹਤਿਲਾਦਿਕਤ ਈਸਦਮ੍ਲਃ| ਏਤਯੋਰੁਦਾਹਰਣਂ ਯਥਾ- “ਤਕ੍ਰੇ ਕਪਿਤ੍ਥਚਾਙ੍ਗੇਰੀਮਰਿਚਾਜਾਜਿਚਿਤ੍ਰਕੈਃ | ਸੁਪਕ੍ਵਃ ਖਡਯੂਸੋਯਮਯਂ ਕਾਮ੍ਬਲਿਕੋ ਮਤਃ|| ਦਧ੍ਯਮ੍ਲੋ ਲਵਣਸ੍ਨੇਹਤਿਲਮਾਸਾਨ੍ਵਿਤਃ ਸ਼ਤਃ” ਇਤਿ| ਲੇਹਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦੀਨਾਂ ਪਾਕਾਤ੍ ਕਤਃ; ਲਿਹ੍ਯਤ ਇਤਿ ਲੇਹਃ| ਪ੍ਰਵਿਚਾਰ੍ਯਤੇ ਅਵਚਾਰ੍ਯਤੇਨੁਕਲ੍ਪੇਨੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇਨਯੇਤਿ ਪ੍ਰਵਿਚਾਰਣਾ ਓਦਨਾਦਯਃ; ਓਦਨਾਦਯਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਵਿਚਾਰਣਾਯਾਂ ਸ੍ਨੇਹਯੁਕ੍ਤਾ ਏਵ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾਃ; ਅਭ੍ਯਞ੍ਜਨਾਦਯਸ੍ਤੁ ਯਦ੍ਯਪਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਨੇਹਸਮ੍ਪਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾਪਿ ਜਠਰਾਗ੍ਨਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਨ ਵ੍ਯਾਪ੍ਰਿਯਨ੍ਤ ਇਤਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਵਿਚਾਰਣਾਸ਼ਬ੍ਦੇਨੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇ||੨੩-੨੫||

Adhikarana 13 (26) · Śloka 26

ਅਚ੍ਛਪੇਯਸ੍ਤੁ ਯਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਨ ਤਾਮਾਹੁਰ੍ਵਿਚਾਰਣਾਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਸ ਭਿਸਗ੍ਦਸ੍ਟਃ ਕਲ੍ਪਃ ਪ੍ਰਾਥਮਕਲ੍ਪਿਕਃ||੨੬||

ਕੇਵਲਸ੍ਨੇਹਪਾਨਂ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਨੇ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਤਿਸ਼ਯਵਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਨ ਵਿਚਾਰਣਾਸਞ੍ਜ੍ਞਯੋਚ੍ਯਤੇ, ਏਤਦੇਵਾਹ- ਅਚ੍ਛਪੇਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਚ੍ਛਸ਼੍ਚ ਪੇਯਸ਼੍ਚ ਅਚ੍ਛਪੇਯਃ, ਓਦਨਾਦ੍ਯਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਸਤਿ ਪੇਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨ ਤਾਮਾਹੁਰ੍ਵਿਚਾਰਣਾਮਿਤਿ ਵਚਨੇਨ ਵੈਦ੍ਯਪਰਮ੍ਪਰਾਸਿਦ੍ਧੋਯਂ ਵ੍ਯਵਹਾਰ ਇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਭਿਸਗ੍ਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟੋ ਭਿਸਗ੍ਦਸ੍ਟਃ| ਪ੍ਰਥਮੇ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੇ ਕਲ੍ਪੇ ਪਕ੍ਸੇ ਭਵਤੀਤਿ ਪ੍ਰਾਥਮਕਲ੍ਪਿਕਃ, ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੬||

Adhikarana 14 (27-28) · Śloka 28

ਰਸੈਸ਼੍ਚੋਪਹਿਤਃ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸਮਾਸਵ੍ਯਾਸਯੋਗਿਭਿਃ| ਸਡ੍ਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਸਸ੍ਟਿਧਾ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯੇਕਸ਼੍ਚ ਕੇਵਲਃ||੨੭|| ਏਵਮੇਤਾਸ਼੍ਚਤੁਃਸਸ੍ਟਿਃ ਸ੍ਨੇਹਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਿਚਾਰਣਾ | ਓਕਰ੍ਤੁਵ੍ਯਾਧਿਪੁਰੁਸਾਨ੍ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾ ਜਾਨਤਾ ਭਵੇਤ੍||੨੮||

ਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ਤਰੇਣ ਵਿਚਾਰਣਾਭੇਦਮਾਹ- ਰਸੈਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮਾਸੋ ਰਸਾਨਾਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮੇਲਕਃ, ਵ੍ਯਾਸੋਮੇਲਕਃ; ਸਮਾਸਵ੍ਯਾਸਵਦ੍ਭਿਃ ਸਡ੍ਭੀ ਰਸੈਰੋਦਨਾਦਿਗਤੈਰੁਪਹਿਤੋ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਤ੍ਰਿਸਸ੍ਟਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਏਕਸ਼੍ਚ ਕੇਵਲ ਇਤ੍ਯਚ੍ਛਪੇਯਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਾਦਿਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਃ| ਤ੍ਰਿਸਸ੍ਠੀ ਰਸਭੇਦਾ ਆਤ੍ਰੇਯਭਦ੍ਰਕਾਪ੍ਯੀਯੇ “ਸ੍ਵਾਦੁਰਮ੍ਲਾਦਿਭਿਰ੍ਯੋਗਂ” (ਸੂ.ਅ.੨੬) ਇਤ੍ਯਾਦਿਵਾਕ੍ਯੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾਃ| ਏਵਂ ਸ੍ਨੇਹਾਨਾਂ ਰਸਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਚਤੁਃਸਸ੍ਟਿਃ ਪ੍ਰਵਿਚਾਰਣਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਚਤੁਃਸਸ੍ਟਿਰਿਤਿ ਸ੍ਨੇਹਾਨਾਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ, ਤੇਨ ਪ੍ਰਵਿਚਾਰਣੇਤ੍ਯੇਕਵਚਨਮੁਪਪਨ੍ਨਂ ਭਵਤਿ| ਨ ਸਰ੍ਵਵਿਚਾਰਣਾ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਰ੍ਤੁਵ੍ਯਾਧਿਦੋਸਪੁਰੁਸਾਨ੍ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯ ਯਾ ਯਤ੍ਰ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਸਾ ਤਤ੍ਰ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੇਤ੍ਯਾਹ- ਓਕਰ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਓਕਃ ਅਭ੍ਯਾਸਃ| ਪੁਰੁਸਗ੍ਰਹਣੇਨ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਸ਼ੇਯਂ ਪੁਰੁਸੋ ਵਰ੍ਤਤ ਇਤਿ ਪਰੀਕ੍ਸਯਾ ਦੇਸ਼ੋਪ੍ਯਵਰੁਦ੍ਧੋ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਃ, ਵਯੋਬਲਪ੍ਰਭਤਯਸ਼੍ਚ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾਃ||੨੭-੨੮||

Adhikarana 15 (29-40) · Śloka 40

ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਮਹਃ ਕਤ੍ਸ੍ਨਮਰ੍ਧਾਹਂ ਚ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸਤੇ| ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਮਧ੍ਯਮਾ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਮਾਤ੍ਰਾ ਜਰਾਂ ਪ੍ਰਤਿ||੨੯|| ਇਤਿ ਤਿਸ੍ਰਃ ਸਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਮਾਤ੍ਰਾਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਮਾਨਤਃ| ਤਾਸਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਪੁਰੁਸਂ ਪੁਰੁਸਂ ਪ੍ਰਤਿ||੩੦|| ਪ੍ਰਭੂਤਸ੍ਨੇਹਨਿਤ੍ਯਾ ਯੇ ਕ੍ਸੁਤ੍ਪਿਪਾਸਾਸਹਾ ਨਰਾਃ| ਪਾਵਕਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਮਬਲੋ ਯੇਸਾਂ ਯੇ ਚੋਤ੍ਤਮਾ ਬਲੇ||੩੧|| ਗੁਲ੍ਮਿਨਃ ਸਰ੍ਪਦਸ੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸਰ੍ਪੋਪਹਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ| ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਾਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਮੂਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਗਾਢਵਰ੍ਚਸ ਏਵ ਚ||੩੨|| ਪਿਬੇਯੁਰੁਤ੍ਤਮਾਂ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪਾਨੇ ਗੁਣਾਞ੍ਛਣੁ| ਵਿਕਾਰਾਞ੍ਛਮਯਤ੍ਯੇਸਾਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਾ||੩੩|| ਦੋਸਾਨੁਕਰ੍ਸਿਣੀ ਮਾਤ੍ਰਾ ਸਰ੍ਵਮਾਰ੍ਗਾਨੁਸਾਰਿਣੀ| ਬਲ੍ਯਾ ਪੁਨਰ੍ਨਵਕਰੀ ਸ਼ਰੀਰੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਚੇਤਸਾਮ੍||੩੪|| ਅਰੁਸ੍ਕਸ੍ਫੋਟਪਿਡਕਾਕਣ੍ਡੂਪਾਮਾਭਿਰਰ੍ਦਿਤਾਃ| ਕੁਸ੍ਠਿਨਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਮੀਢਾਸ਼੍ਚ ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਿਕਾਸ਼੍ਚ ਯੇ||੩੫|| ਨਾਤਿਬਹ੍ਵਾਸ਼ਿਨਸ਼੍ਚੈਵ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ| ਪਿਬੇਯੁਰ੍ਮਧ੍ਯਮਾਂ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਮਧ੍ਯਮਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਯੇ ਬਲੇ||੩੬|| ਮਾਤ੍ਰੈਸਾ ਮਨ੍ਦਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਾ ਨ ਚਾਤਿਬਲਹਾਰਿਣੀ| ਸੁਖੇਨ ਚ ਸ੍ਨੇਹਯਤਿ ਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥੇ ਚ ਯੁਜ੍ਯਤੇ||੩੭|| ਯੇ ਤੁ ਵਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਬਾਲਾਸ਼੍ਚ ਸੁਕੁਮਾਰਾਃ ਸੁਖੋਚਿਤਾਃ| ਰਿਕ੍ਤਕੋਸ੍ਠਤ੍ਵਮਹਿਤਂ ਯੇਸਾਂ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਯਸ਼੍ਚ ਯੇ||੩੮|| ਜ੍ਵਰਾਤੀਸਾਰਕਾਸਾਸ਼੍ਚ ਯੇਸਾਂ ਚਿਰਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾਃ| ਸ੍ਨੇਹਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪਿਬੇਯੁਸ੍ਤੇ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾਂ ਯੇ ਚਾਵਰਾ ਬਲੇ||੩੯|| ਪਰਿਹਾਰੇ ਸੁਖਾ ਚੈਸਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਸ੍ਨੇਹਨਬਂਹਣੀ| ਵਸ੍ਯਾ ਬਲ੍ਯਾ ਨਿਰਾਬਾਧਾ ਚਿਰਂ ਚਾਪ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ||੪੦||

ਮਾਤ੍ਰਾਯਾਃ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚਾਹ- ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੋਸ੍ਟਪ੍ਰਹਰੋਪਲਕ੍ਸਣਃ, ਏਵਮਹਃਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਧਾਹਸ਼ਬ੍ਦੌ ਚਤੁਃਪ੍ਰਹਰਦ੍ਵਿਪ੍ਰਹਰੋਪਲਕ੍ਸਣੌ, ਤੇਨ ਪ੍ਰਹਰਾਦ੍ਯਤੀਤੇਪ੍ਯਹਨਿ ਪੀਤਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਯਥੋਕ੍ਤਪ੍ਰਹਰਕਾਲਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾ ਦਿਨਾਨ੍ਤਰੇ ਰਾਤ੍ਰੌ ਵਾ ਜੀਰ੍ਯਮਾਣਾ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਾ; ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਹੋਰਾਤ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਨ੍ਯੂਨੇਨਾਪ੍ਯਹ੍ਨਾ ਯੁਕ੍ਤਾ ਰਾਤ੍ਰਿਰਹੋਰਾਤ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨੋਚ੍ਯਤੇ , ਕਤ੍ਸ੍ਨਾਰ੍ਧਾਹੌ ਤੁ ਪ੍ਰਹਰੋਪਲਕ੍ਸਣਾਵਿਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਯਦਾ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਪਰਿਣਾਮਿਨੀ ਮਾਤ੍ਰਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ, ਤਦਾ ਤਦਹਰਾਹਾਰੋ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ; ਅਤ ਏਵੈਤਤ੍ਪਾਨਂ ਪੁਰੁਸਵਿਸ਼ੇਸਵਿਸਯਕਥਨੇ ਉਕ੍ਤਂ- “ਕ੍ਸੁਤ੍ਪਿਪਾਸਾਸਹਾਨਰਾਃ” ਇਤਿ| ਪ੍ਰਭੂਤਸ੍ਨੇਹਨਿਤ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਭੂਤਸ੍ਨੇਹਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਃ| ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋ ਜਿਤੇਤਿਵਚਨੇਨ ਮਹਾਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿਤ੍ਵਮਸ੍ਯਾਃ ਸੂਚਯਤਿ| ਸਰ੍ਵਮਾਰ੍ਗਾਃ ਕੋਸ੍ਠਸਨ੍ਧਿਮਰ੍ਮਸ਼ਾਖਾਃ| ਪੁਨਰ੍ਨਵਕਰੀ ਨਿਃਸ਼ੇਸਦੋਸਹਰਤ੍ਵੇਨ| ਅਰੁਸ੍ਕੇਤ੍ਯਾਦਿ ਮਧ੍ਯਮਮਾਤ੍ਰਾਗੁਣਃ; ਅਰੁਸ੍ਕਾ ਅਰੂਂਸਿਕਾ| ਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥ ਇਤਿ ਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥ(ਙ੍ਗ)ਸ੍ਨੇਹਕਰਣੇ; ਏਤੇਨ ਉਤ੍ਤਮਮਾਤ੍ਰਾ ਸਂਸ਼ਮਨੇ ਏਵ ਪਰਂ, ਨ ਤੁ ਸ਼ੋਧਨਾਙ੍ਗਸ੍ਨੇਹੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਯੇ ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ ਹ੍ਰਸ੍ਵਮਾਤ੍ਰਾਗੁਣਃ| ਪਰਿਹਾਰੇ ਸੁਖੇਤਿ ਅਲ੍ਪਪਰਿਹਾਰਤ੍ਵੇਨ||੨੯-੪੦||

Adhikarana 16 (41-43) · Śloka 43

ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕਤਯੋ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਵਿਕਾਰਿਣਃ| ਚਕ੍ਸੁਃਕਾਮਾਃ ਕ੍ਸਤਾਃ ਕ੍ਸੀਣਾ ਵਦ੍ਧਾ ਬਾਲਾਸ੍ਤਥਾਬਲਾਃ||੪੧|| ਆਯੁਃਪ੍ਰਕਰ੍ਸਕਾਮਾਸ਼੍ਚ ਬਲਵਰ੍ਣਸ੍ਵਰਾਰ੍ਥਿਨਃ| ਪੁਸ੍ਟਿਕਾਮਾਃ ਪ੍ਰਜਾਕਾਮਾਃ ਸੌਕੁਮਾਰ੍ਯਾਰ੍ਥਿਨਸ਼੍ਚ ਯੇ||੪੨|| ਦੀਪ੍ਤ੍ਯੋਜਃਸ੍ਮਤਿਮੇਧਾਗ੍ਨਿਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਲਾਰ੍ਥਿਨਃ| ਪਿਬੇਯੁਃ ਸਰ੍ਪਿਰਾਰ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਦਾਹਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸਾਗ੍ਨਿਭਿਃ||੪੩||

ਯਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਯਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਤਮਾਹ- ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਵਿਕਾਰਗ੍ਰਹਣੇਨੈਵ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕਤਿਸੁ ਲਬ੍ਧੇਸੁ ਪੁਨਸ੍ਤਦਭਿਧਾਨਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕਤੀਨਾਂ ਸ੍ਤੋਕਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਕਾਰੇਪਿ ਘਤਪਾਨੋਪਦੇਸ਼ਾਰ੍ਥਮ੍; ਏਵਂ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਭਿਰਾਵਿਸ੍ਟਾ ਵਾਤਪ੍ਰਕਤਯਸ਼੍ਚ ਯ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਬਲਾਰ੍ਥਿਨ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਬਲਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਮਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਆਰ੍ਤਾਃ ਪੀਡਿਤਾਃ, ਦਾਹਾਦਿਭਿਰਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੪੧-੪੩||

Adhikarana 17 (44-46) · Śloka 46

ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੇਦਸ੍ਕਾਸ਼੍ਚਲਸ੍ਥੂਲਗਲੋਦਰਾਃ| ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਭਿਰਾਵਿਸ੍ਟਾ ਵਾਤਪ੍ਰਕਤਯਸ਼੍ਚ ਯੇ||੪੪|| ਬਲਂ ਤਨੁਤ੍ਵਂ ਲਘੁਤਾਂ ਦਢਤਾਂ ਸ੍ਥਿਰਗਾਤ੍ਰਤਾਮ੍ | ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਤਨੁਤ੍ਵਕ੍ਤਾਂ ਯੇ ਚ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸਨ੍ਤਿ ਦੇਹਿਨਃ||੪੫|| ਕਮਿਕੋਸ੍ਠਾਃ ਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠਾਸ੍ਤਥਾ ਨਾਡੀਭਿਰਰ੍ਦਿਤਾਃ| ਪਿਬੇਯੁਃ ਸ਼ੀਤਲੇ ਕਾਲੇ ਤੈਲਂ ਤੈਲੋਚਿਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ||੪੬||

ਤੈਲਵਿਸਯਮਾਹ- ਪ੍ਰਵਦ੍ਧੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੀਤਲੇ ਕਾਲ ਇਤਿ ਤੈਲਸ੍ਯੋਸ੍ਣਤ੍ਵੇਨ ਸ਼ੀਤਲੇਪਿ ਕਾਲ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਤੇਨ ਸਾਮਾਨ੍ਯਪ੍ਰਤਿਸੇਧਃ ‘ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਸ਼ੀਤੇ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ’ ਇਤਿ ਨ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ; ਯਦਿ ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਃਪਾਨਕਾਲਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਸ਼ੀਤਤ੍ਵਂ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍||੪੪-੪੬||

Adhikarana 18 (47-49) · Śloka 49

ਵਾਤਾਤਪਸਹਾ ਯੇ ਚ ਰੂਕ੍ਸਾ ਭਾਰਾਧ੍ਵਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ| ਸਂਸ਼ੁਸ੍ਕਰੇਤੋਰੁਧਿਰਾ ਨਿਸ੍ਪੀਤਕਫਮੇਦਸਃ||੪੭|| ਅਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧਿਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਮਰ੍ਮਕੋਸ੍ਠਮਹਾਰੁਜਃ| ਬਲਵਾਨ੍ਮਾਰੁਤੋ ਯੇਸਾਂ ਖਾਨਿ ਚਾਵਤ੍ਯ ਤਿਸ੍ਠਤਿ||੪੮|| ਮਹਚ੍ਚਾਗ੍ਨਿਬਲਂ ਯੇਸਾਂ ਵਸਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਨਰਾਃ| ਤੇਸਾਂ ਸ੍ਨੇਹਯਿਤਵ੍ਯਾਨਾਂ ਵਸਾਪਾਨਂ ਵਿਧੀਯਤੇ||੪੯||

ਵਸਾਵਿਸਯਮਾਹ- ਵਾਤਾਤਪੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਂਸ਼ੁਸ੍ਕਨਿਸ੍ਪੀਤਸ਼ਬ੍ਦੌ ਕ੍ਸੀਣਾਰ੍ਥਾਵੇਵ| ਮਹਾਰੁਜ ਇਤ੍ਯਸ੍ਥ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਖਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ||੪੭-੪੯||

Adhikarana 19 (50) · Śloka 51

ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਯਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਸਹਾ ਘਸ੍ਮਰਾਃ ਸ੍ਨੇਹਸੇਵਿਨਃ| ਵਾਤਾਰ੍ਤਾਃ ਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾ ਮਜ੍ਜਾਨਮਾਪ੍ਨੁਯੁਃ||੫੦|| ਯੇਭ੍ਯੋ ਯੇਭ੍ਯੋ ਹਿਤੋ ਯੋ ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ|੫੧|

ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਮਜ੍ਜਪਾਨਵਿਸਯਃ| ਘਸ੍ਮਰਾ ਬਹੁਭਕ੍ਸਕਾਃ| ਆਪ੍ਨੁਯੁਃ ਉਪਯੁਞ੍ਜੀਰਨ੍||੫੦||-

Adhikarana 20 (51) · Śloka 51

ਸ੍ਨੇਹਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੌ ਤੁ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਕੌ||੫੧||

ਪ੍ਰਕਰ੍ਸਾਵਿਤਿ ਅਲ੍ਪਪ੍ਰਕਰ੍ਸਭੂਯਃਪ੍ਰਕਰ੍ਸੌ ; ਤੇਨ, ਅਲ੍ਪਤ੍ਵੇਨ ਤ੍ਰੈਰਾਤ੍ਰਿਕਃ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸਃ, ਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵੇਨ ਸਾਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਿਕ ਇਤਿ ਚ ਭਵਤਿ| ਏਤਚ੍ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਸਦ੍ਯਃਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਯੋਗਾਤਿਰਿਕ੍ਤਪ੍ਰਯੋਗੇ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਂ; ਯਦਿ ਵਾ, ਸਦ੍ਯਃਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਯੋਗਾ ਅਪਿ ਤ੍ਰ੍ਯਹੇਣੈਵ ਸ੍ਨੇਹਯਨ੍ਤਿ, ਸ੍ਤੁਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤੁ ਤੇਸੁ ਸਦ੍ਯ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਯਦੁਕ੍ਤਂ- “ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਵਰਂ ਸਪ੍ਤਦਿਨਂ ਪਰਂ ਤੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਨਰਃ ਸ੍ਵੇਦਯਿਤਵ੍ਯ ਇਸ੍ਟਃ| ਨਾਤਃ ਪਰਂ ਸ੍ਨੇਹਨਮਾਦਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੀਭਵੇਤ੍ ਸਪ੍ਤਦਿਨਾਤ੍ ਪਰਂ ਤੁ” (ਸਿ.ਅ.੧.) ਇਤਿ||੫੧||

Adhikarana 21 (52) · Śloka 52

ਸ੍ਵੇਦ੍ਯਾਃ ਸ਼ੋਧਯਿਤਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਰੂਕ੍ਸਾ ਵਾਤਵਿਕਾਰਿਣਃ| ਵ੍ਯਾਯਾਮਮਦ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰੀਨਿਤ੍ਯਾਃ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਯੇ ਚ ਚਿਨ੍ਤਕਾਃ||੫੨||

ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਨਾਹ- ਸ੍ਵੇਦ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਵੇਦ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਵੇਦਸਾਧ੍ਯਾ ਵਾਤਰੁਗਾਰ੍ਤਾਦਯਃ, ਸ਼ੋਧਨਾਙ੍ਗਸ੍ਵੇਦਸਾਧ੍ਯਾਨਾਂ ਤੁ ਸ਼ੋਧਯਿਤਵ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਨੇਨੈਵ ਗਹੀਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਚਿਨ੍ਤਕਾ ਇਤਿ ਚਿਨ੍ਤਾਬਹੁਲਾਃ||੫੨||

Adhikarana 22 (53-56) · Śloka 56

ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਦਤੇ ਯੇਸਾਂ ਰੂਕ੍ਸਣਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਨ ਤੇਸਾਂ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਸ਼ਸ੍ਤਮੁਤ੍ਸਨ੍ਨਕਫਮੇਦਸਾਮ੍||੫੩|| ਅਭਿਸ੍ਯਣ੍ਣਾਨਨਗੁਦਾ ਨਿਤ੍ਯਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਯਸ਼੍ਚ ਯੇ| ਤਸ੍ਣਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਪਰੀਤਾਸ਼੍ਚ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਸ੍ਤਾਲੁਸ਼ੋਸਿਣਃ||੫੪|| ਅਨ੍ਨਦ੍ਵਿਸਸ਼੍ਛਰ੍ਦਯਨ੍ਤੋ ਜਠਰਾਮਗਰਾਰ੍ਦਿਤਾਃ| ਦੁਰ੍ਬਲਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਾਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਗ੍ਲਾਨਾ ਮਦਾਤੁਰਾਃ||੫੫|| ਨ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾ ਵਰ੍ਤਮਾਨੇਸੁ ਨ ਨਸ੍ਤੋ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮਸੁ| ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤੇਸਾਂ ਰੋਗਾਃ ਸੁਦਾਰੁਣਾਃ||੫੬||

ਅਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਨਾਹ- ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਦਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੇਸਾਂ ਰੂਕ੍ਸਣਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਲਙ੍ਘਨਬਂਹਣੀਯੇ- “ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਾ ਮਹਾਦੋਸਾ ਮਰ੍ਮਸ੍ਥਾ ਵ੍ਯਾਧਯਸ਼੍ਚ ਯੇ| ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਪ੍ਰਭਤਯੋ ਰੂਕ੍ਸਣੀਯਾ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ” (ਸੂ. ਅ.੨੨) ਇਤ੍ਯਨੇਨ, ਤੇਸਾਂ ਸ਼ੋਧਨਾਦਤੇ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਨ ਸ਼ਸ੍ਤਂ, ਯਦਾ ਤੁ ਸ਼ੋਧਨੇਨ ਵਿਰੂਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਦਾ ਪਰਂ ਸ਼ੋਧਨਾਙ੍ਗ(ਰ੍ਥ)ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯ ਇਤਿ ਭਾਵਃ| ਉਤ੍ਸਨ੍ਨੋ ਵਦ੍ਧਃ ਕਫੋ ਮੇਦਸ਼੍ਚ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਤਥਾ; ਏਤਚ੍ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣੀਯਾ ਏਵਮ੍ਭੂਤਾ ਏਵ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ | ਅਭਿਸ੍ਯਣ੍ਣਃ ਦ੍ਰਵਪ੍ਰਧਾਨਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਕਾਰੀ| ਗਰਃ ਕਤ੍ਰਿਮਂ ਵਿਸਮ੍| ਅਤਿਪ੍ਰਤਾਨ੍ਤਃ ਅਤਿਕ੍ਸੀਣਦ੍ਰਵਧਾਤੁਃ| ਵਰ੍ਤਮਾਨੇਸੁ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫੩-੫੬||

Adhikarana 23 (57-59) · Śloka 59

ਪੁਰੀਸਂ ਗ੍ਰਥਿਤਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਵਾਯੁਰਪ੍ਰਗੁਣੋ ਮਦੁਃ| ਪਕ੍ਤਾ ਖਰਤ੍ਵਂ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਂ ਚ ਗਾਤ੍ਰਸ੍ਯਾਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮ੍||੫੭|| ਵਾਤਾਨੁਲੋਮ੍ਯਂ ਦੀਪ੍ਤੋਗ੍ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਚਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਸਂਹਤਮ੍| ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤਾ ਚਾਙ੍ਗੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਾਮੁਪਜਾਯਤੇ||੫੮|| ਪਾਣ੍ਡੁਤਾ ਗੌਰਵਂ ਜਾਡ੍ਯਂ ਪੁਰੀਸਸ੍ਯਾਵਿਪਕ੍ਵਤਾ| ਤਨ੍ਦ੍ਰੀਰਰੁਚਿਰੁਤ੍ਕੇਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਦਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮ੍||੫੯||

ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਪੁਰੀਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਦੁਰਿਤਿ ਪਕ੍ਤੁਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਵਾਤਾਨੁਲੋਮ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਪਾਣ੍ਡੁਤੇਤ੍ਯਾਦਿ ਅਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਜਾਡ੍ਯਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਜਡਤ੍ਵਮ੍||੫੭-੫੯||

Adhikarana 24 (60-61) · Śloka 61

ਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣਮਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਭੋਜ੍ਯਮਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ| ਨਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਂ ਸ਼੍ਵਃ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪਾਤੁਮਿਚ੍ਛਤਾ||੬੦|| ਪਿਬੇਤ੍ ਸਂਸ਼ਮਨਂ ਸ੍ਨੇਹਮਨ੍ਨਕਾਲੇ ਪ੍ਰਕਾਙ੍ਕ੍ਸਿਤਃ| ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪੁਨਰਾਹਾਰੇ ਨੈਸ਼ੇ ਜੀਰ੍ਣੇ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ||੬੧||

ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਯਤ੍ ਪਥ੍ਯਂ ਤਦਾਹ- ਦ੍ਰਵੋਸ੍ਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਮ੍ ਅਵਿਰੁਦ੍ਧਵੀਰ੍ਯਮ੍| ਸ਼੍ਵ ਇਤ੍ਯਾਗਾਮਿਦਿਨੇ| ਅਨ੍ਨਕਾਲੇ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਹਰਾਦਿਲਕ੍ਸਣੇ ਬੁਭੁਕ੍ਸਾ ਕਦਾਚਿਨ੍ਨ ਸ੍ਯਾਦਪਿ ਤਦਰ੍ਥਂ ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ- ਪ੍ਰਕਾਙ੍ਕ੍ਸਿਤ ਇਤਿ| ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਂ ਨੈਸ਼ੇ ਦਿਨਾਨ੍ਤਰਕਤੇ ਆਹਾਰੇ ਜੀਰ੍ਣ ਏਵ ਪ੍ਰਾਤਰੇਵ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਂਸ਼ਮਨਾਰ੍ਥਸ੍ਨੇਹੋ ਯਦਿ ਜਰਣਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਤਰੇਵ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਦਾ ਕੋਸ੍ਠੋਪਲੇਪਕਦੋਸਸ੍ਯਾਕ੍ਸਯਾਤ੍ਤੇਨ ਦੋਸੇਣ ਸਮ੍ਬਦ੍ਧੋ ਦੋਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨ ਸਂਸ਼ਮਨਂ, ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥਸ੍ਤੁ ਦੋਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਂ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਪੇਕ੍ਸਣੀਯ ਏਵੇਤਿ ਭਾਵਃ| ਏਤਚ੍ਚ ਕਾਲਕਥਨਮੁਤ੍ਸਰ੍ਗੇਣ, ਤੇਨ “ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੋ ਰਾਤ੍ਰੌ” ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਕਾਲਵਿਰੋਧੋ ਨ ਭਵਤਿ||੬੦-੬੧||

Adhikarana 25 (62-64) · Śloka 64

ਉਸ੍ਣੋਦਕੋਪਚਾਰੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਕ੍ਸਪਾਸ਼ਯਃ | ਸ਼ਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰਾਨਿਲੋਦ੍ਗਾਰਾਨੁਦੀਰ੍ਣਾਂਸ਼੍ਚ ਨ ਧਾਰਯੇਤ੍||੬੨|| ਵ੍ਯਾਯਾਮਮੁਚ੍ਚੈਰ੍ਵਚਨਂ ਕ੍ਰੋਧਸ਼ੋਕੌ ਹਿਮਾਤਪੌ| ਵਰ੍ਜਯੇਦਪ੍ਰਵਾਤਂ ਚ ਸੇਵੇਤ ਸ਼ਯਨਾਸਨਮ੍||੬੩|| ਸ੍ਨੇਹਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਨਰਃ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪ੍ਰਤਿਭੁਞ੍ਜਾਨ ਏਵ ਚ| ਸ੍ਨੇਹਮਿਥ੍ਯੋਪਚਾਰਾਦ੍ਧਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਦਾਰੁਣਾ ਗਦਾਃ||੬੪||

ਕ੍ਸਪਾਯਾਮੇਵ ਸ੍ਵਪਿਤੀਤਿ ਕ੍ਸਪਾਸ਼ਯਃ| ਅਪ੍ਰਵਾਤਂ ਚੇਤਿ ਸ਼ਯਨਾਸਨਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਂ ਪ੍ਰਤਿਭੁਞ੍ਜਾਨ ਇਤਿ ਸ੍ਨੇਹੇ ਜੀਰ੍ਣੇਪਿ ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਯੋਗਾਨੁਗੁਣਮਨ੍ਯਸ੍ਨੇਹਮਵਿਰੁਦ੍ਧਵੀਰ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਭੁਞ੍ਜਾਨਃ| ਏਤੇਨ ਸ੍ਨੇਹੇ ਪੀਤੇ ਜੀਰ੍ਣੇ ਕਿਞ੍ਚ ਹਿਤਾਹਿਤਮਿਤਿ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਦ੍ਵਯਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਮਿਦਮ੍- ਉਸ੍ਣੋਦਕੋਪਚਾਰੀ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ ਭਵਤਿ||੬੨-੬੪||

Adhikarana 26 (65-69) · Śloka 69

ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਸ੍ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰੇਣ ਸ੍ਨਿਹ੍ਯਤ੍ਯਚ੍ਛੋਪਸੇਵਯਾ| ਸ੍ਨਿਹ੍ਯਤਿ ਕ੍ਰੂਰਕ੍ਰੋਸ੍ਠਸ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰੇਣ ਮਾਨਵਃ||੬੫|| ਗੁਡਮਿਕ੍ਸੁਰਸਂ ਮਸ੍ਤੁ ਕ੍ਸੀਰਮੁਲ੍ਲੋਡਿਤਂ ਦਧਿ| ਪਾਯਸਂ ਕਸ਼ਰਾਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਤ੍ਰਿਫਲਾਰਸਮ੍||੬੬|| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਂ ਪੀਲੁਰਸਂ ਜਲਮੁਸ੍ਣਮਥਾਪਿ ਵਾ| ਮਦ੍ਯਂ ਵਾ ਤਰੁਣਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠੋ ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ||੬੭|| ਵਿਰੇਚਯਨ੍ਤਿ ਨੈਤਾਨਿ ਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠਂ ਕਦਾਚਨ| ਭਵਤਿ ਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਤ੍ਯੁਲ੍ਬਣਾਨਿਲਾ||੬੮|| ਉਦੀਰ੍ਣਪਿਤ੍ਤਾਲ੍ਪਕਫਾ ਗ੍ਰਹਣੀ ਮਨ੍ਦਮਾਰੁਤਾ| ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ ਸੁਵਿਰੇਚ੍ਯੋ ਨਰਃ ਸ੍ਮਤਃ||੬੯||

ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਾਦਿਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਮਦ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਭ੍ਯਰ੍ਹਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਕੋਸ੍ਠਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯਾਨ੍ਯਥਾਪਿ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਗੁਡਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਲ੍ਲੋਡਿਤਂ ਦਧਿਸਰਃ| ਕਸ਼ਰਾ ਤਿਲਤਣ੍ਡੁਲਮਾਸਕਤਾ ਯਵਾਗੂਃ; ਵਚਨਂ ਹਿ- “ਤਿਲਤਣ੍ਡੁਲਮਾਸੈਸ੍ਤੁ ਕਸ਼ਰਾ ਤ੍ਰਿਸਰੇਤਿ ਚ”| ਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠਾਵਿਰੇਚਨਹੇਤੁਮਾਹ- ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਗ੍ਰਹਣੀ ਕੋਸ੍ਠਸ੍ਥਾਗ੍ਨ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਭੂਤਾ ਨਾਡੀ; ਯਦੁਕ੍ਤਮ੍- “ਅਗ੍ਨ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਮਨ੍ਨਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹਣਾਦ੍ਗ੍ਰਹਣੀ ਮਤਾ” (ਚਿ.ਅ.੧੫) ਇਤਿ| ਉਦੀਰ੍ਣਪਿਤ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਸ੍ਵਰੂਪਕਥਨਮ੍| ਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹਣੀਗਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ਗੁਡਾਦੀਨਾਂ ਸਰਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਬਧ੍ਨਾਤਿ, ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਹਿ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਂ ਵਿਰੋਧਕੋ ਵਾਯੁਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ, ਸ੍ਤਮ੍ਭਕੋਪਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਲ੍ਪਃ, ਉਦ੍ਭੂਤਸਰਤ੍ਵਗੁਣਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਬਲਂ; ਤੇਨ ਗੁਡਾਦਿਭਿਃ ਸੁਖਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਭਵਤੀਤਿ ਭਾਵਃ||੬੫-੬੯||

Adhikarana 27 (70-78) · Śloka 78

ਉਦੀਰ੍ਣਪਿਤ੍ਤਾ ਗ੍ਰਹਣੀ ਯਸ੍ਯ ਚਾਗ੍ਨਿਬਲਂ ਮਹਤ੍| ਭਸ੍ਮੀਭਵਤਿ ਤਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸ੍ਨੇਹਃ ਪੀਤੋਗ੍ਨਿਤੇਜਸਾ||੭੦|| ਸ ਜਗ੍ਧ੍ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਮਾਤ੍ਰਾਂ ਤਾਮੋਜਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਰਯਨ੍ ਬਲੀ| ਸ੍ਨੇਹਾਗ੍ਨਿਰੁਤ੍ਤਮਾਂ ਤਸ੍ਣਾਂ ਸੋਪਸਰ੍ਗਾਮੁਦੀਰਯੇਤ੍||੭੧|| ਨਾਲਂ ਸ੍ਨੇਹਸਮਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸ਼ਮਾਯਾਨ੍ਨਂ ਸੁਗੁਰ੍ਵਪਿ| ਸ ਚੇਤ੍ ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਸਲਿਲਂ ਨਾਸਾਦਯਤਿ ਦਹ੍ਯਤੇ| ਯਥੈਵਾਸ਼ੀਵਿਸਃ ਕਕ੍ਸਮਧ੍ਯਗਃ ਸ੍ਵਵਿਸਾਗ੍ਨਿਨਾ||੭੨|| ਅਜੀਰ੍ਣੇ ਯਦਿ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹੇ ਤਸ੍ਣਾ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛਰ੍ਦਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍| ਸ਼ੀਤੋਦਕਂ ਪੁਨਃ ਪੀਤ੍ਵਾ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰੂਕ੍ਸਾਨ੍ਨਮੁਲ੍ਲਿਖੇਤ੍||੭੩|| ਨ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕੇਵਲਂ ਪਿਤ੍ਤੇ ਪੇਯਂ ਸਾਮੇ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਸਰ੍ਵਂ ਹ੍ਯਨੁਰਜੇਦ੍ਦੇਹਂ ਹਤ੍ਵਾ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਂ ਚ ਮਾਰਯੇਤ੍||੭੪|| ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ ਆਨਾਹੋ ਜ੍ਵਰਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਵਿਸਞ੍ਜ੍ਞਤਾ| ਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਕਣ੍ਡੂਃ ਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਂ ਸ਼ੋਫਾਰ੍ਸ਼ਾਂਸ੍ਯਰੁਚਿਸ੍ਤਸਾ||੭੫|| ਜਠਰਂ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਾਃ ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਂ ਵਾਕ੍ਯਨਿਗ੍ਰਹਃ| ਸ਼ੂਲਮਾਮਪ੍ਰਦੋਸਾਸ਼੍ਚ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਨੇਹਵਿਭ੍ਰਮਾਤ੍||੭੬|| ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਲ੍ਲੇਖਨਂ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਸ੍ਵੇਦਃ ਕਾਲਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸਣਮ੍| ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਤਿ ਵ੍ਯਾਧਿਬਲਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਸ੍ਰਂਸਨਮੇਵ ਚ||੭੭|| ਤਕ੍ਰਾਰਿਸ੍ਟਪ੍ਰਯੋਗਸ਼੍ਚ ਰੂਕ੍ਸਪਾਨਾਨ੍ਨਸੇਵਨਮ੍| ਮੂਤ੍ਰਾਣਾਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿਭੇਸਜਮ੍||੭੮||

ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸ੍ਨੇਹਵ੍ਯਾਪਦੋ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ- ਉਦੀਰ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਓਜਃ ਸਰ੍ਵਧਾਤੁਸਾਰਭੂਤਂ ਹਦਿ ਸ੍ਥਿਤਂ, ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਰਯਨ੍ ਸ੍ਥਾਨਾਦ੍ਭ੍ਰਂਸ਼ਯਨ੍ ਕ੍ਸਪਯਂਸ਼੍ਚ| ਬਲੀਤ੍ਯਨੇਨ ਸ੍ਨੇਹੇਨ੍ਧਨੋ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਨਿਤਰਾਂ ਬਲਵਾਨ੍ ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਵਚਨਂ ਹਿ- “ਨਾਲਂ ਸ੍ਨੇਹਸਮਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸ਼ਮਾਯਾਨ੍ਨਂ ਸੁਗੁਰ੍ਵਪਿ” ਇਤਿ| ਉਤ੍ਤਮਾਂ ਮਹਤੀਂ ਮਾਤ੍ਰਾਮ੍| ਸੋਪਸਰ੍ਗਾਂ ਸੋਪਦ੍ਰਵਾਮ੍| ਕਕ੍ਸਃ ਕਾਸ੍ਠਸਮੂਹਃ| ਛਰ੍ਦਯੇਦਿਤਿ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸ੍ਨੇਹਮੇਵ ਤਸ੍ਣਾਕਾਰਕਂ ਛਰ੍ਦਯਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨਃ ਸ਼ੀਤੋਦਕਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਰੂਕ੍ਸਾਨ੍ਨਂ ਚ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਉਲ੍ਲਿਖੇਦਿਤਿ ਯੋਜਨੀਯਮ੍| ਨ ਸਰ੍ਪਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਨ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਾਮੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਪੇਯਂ, ਕੇਵਲਂ ਤ੍ਵਸਂਸ੍ਕਤਂ ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਨ ਪੇਯਂ ਸਾਮਪਿਤ੍ਤ ਏਵੇਤਿ ਯੋਜਨਾ; ਏਵਂ ਮਨ੍ਯਤੇ- ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਤਿਕ੍ਤਕਾਦਿਭਿਰ੍ਯੁਤਂ ਸਾਮੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਤਿਕ੍ਤਕਾਦਿਪਾਚਨਗੁਣਾਨੁਯੋਗਾਦ੍ਯੋਗ੍ਯਂ ਕਦਾਚਿਦ੍ਭਵਤ੍ਯਪਿ , ਅਸਂਸ੍ਕਤਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਥਾ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮੇਵ; ਯਦਿਵਾ, ਕੇਵਲਮਸਂਸ੍ਕਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਤ੍ਤੇ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਸਾਮੇ ਨਿਰਾਮੇ ਵਾ ਨ ਪੇਯਂ, ਸਾਮੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸਤ ਇਤਿ ਯੋਜਨਾ| ਏਤੇਨ, ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਘਤਂ ਵਿਹਿਤਂ, ਯਥਾ- “ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਕਫੇ ਮਨ੍ਦੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਤਰੇ ਜ੍ਵਰੇ| ਪਰਿਪਕ੍ਵੇਸੁ ਦੋਸੇਸੁ ਸਰ੍ਪਿਃਪਾਨਂ ਯਥਾਮਤਮ੍” (ਚਿ.ਅ.੩) ਇਤ੍ਯਾਦੌ, ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਚਿਤਭੇਸਜਸਂਸ੍ਕਤਮੇਵ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਯਦਿਵਾ, ਨ ਕੇਵਲਂ ਪਿਤ੍ਤੇ ਸਾਮੇ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਨ ਪੇਯਂ, ਕਿਨ੍ਤਰ੍ਹਿ ਤੈਲਾਦੀਨ੍ਯਪਿ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਹਿਤਾਨਿ ਤਯੋਃ ਸਾਮਯੋਰ੍ਨ ਪੇਯਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨੇਪੇਯਮਿਤ੍ਯਕਾਰਪ੍ਰਸ਼੍ਲੇਸੋ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਃ| ਅਨੁਰਜੇਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਵਰ੍ਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਸ੍ਮਤਿਃ, ਤਦ੍ਧਨਨਂ ਚੇਹ ਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍| ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਮ੍ ਆਰ੍ਦ੍ਰਵਸ੍ਤ੍ਰਾਗੁਣ੍ਠਿਤਤ੍ਵਮਿਵ| ਆਮਪ੍ਰਦੋਸਾ ਅਲਸਕਵਿਸੂਚਿਕਾਦਯਃ| ਕਾਲਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸਣਂ ਸ੍ਨੇਹਜਨਿਤਦੋਸਕ੍ਸਯਂ ਯਾਵਦਭੋਜਨਮ੍| ਤਕ੍ਰਸ੍ਯਾਰਿਸ੍ਟਾਨਾਂ ਚ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਃ| ਮੂਤ੍ਰਾਣਾਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾਸ਼੍ਚ ਸੇਵਨਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੭੦-੭੮||

Adhikarana 28 (79) · Śloka 79

ਅਕਾਲੇ ਚਾਹਿਤਸ਼੍ਚੈਵ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਨ ਚ ਯੋਜਿਤਃ| ਸ੍ਨੇਹੋ ਮਿਥ੍ਯੋਪਚਾਰਾਚ੍ਚ ਵ੍ਯਾਪਦ੍ਯੇਤਾਤਿਸੇਵਿਤਃ||੭੯||

ਮਿਥ੍ਯੋਪਚਾਰਾਤ੍ ਯਥੋਕ੍ਤਵਿਧ੍ਯਨਨੁਸ੍ਠਾਨਾਤ੍| ਅਤਿਸੇਵਿਤਃ ਕਾਲਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਸੇਵਿਤਃ||੭੯||

Adhikarana 29 (80) · Śloka 80

ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਕਨ੍ਦਨਂ ਜਨ੍ਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰੋਪਰਤਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਵਦ੍ਦ੍ਰਵਮੁਸ੍ਣਂ ਚ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਸੌਦਨਮ੍||੮੦||

ਸਂਸ਼ੋਧਨਸ੍ਨੇਹਪਾਨੇ ਵਤ੍ਤਿਪ੍ਰਚਾਰਮਾਹ- ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਯੋਗਾਤ੍| ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰੋਪਰਤਃ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਂ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਨੇਹਪਾਨ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਸ੍ਕਨ੍ਦਨਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਸ੍ਨੇਹੋਪਰਮਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰ ਏਵ ਭੋਜਨਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ- ਸ੍ਨੇਹਵਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਸਪ੍ਰਧਾਨਮੋਦਨਂ ਰਸੌਦਨਮ੍||੮੦||

Adhikarana 30 (81) · Śloka 81

ਏਕਾਹੋਪਰਤਸ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਨਂ ਪਿਬੇਤ੍|੮੧|

ਵਮਨੇ ਸ੍ਨੇਹਵਤ੍ਤਿਮਾਹ- ਏਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਕਾਹੋਪਰਤਃ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਤਿ ਯੋਜਨਾ| ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ ਸ੍ਨੇਹਵਦ੍ਦ੍ਰਵਮੁਸ੍ਣਂ ਚ ਰਸੌਦਨਂ ਸ੍ਨੇਹੋਪਰਮਦਿਵਸ ਏਵ|੮੧|-

Adhikarana 31 (81) · Śloka 81

ਸ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਵਸਂਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥੀਯੇ ਵਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਨੇਹੇ ਵਿਰਿਕ੍ਤਵਤ੍||੮੧||

ਸਂਸ਼ਮਨਵਿਧਿਮਾਹ- ਸ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸਂਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥੀਯੇ ਸਂਸ਼ਮਨੇ| ਵਤ੍ਤਿਃ ਉਪਚਾਰਃ| ਵਿਰਿਕ੍ਤਵਦਿਤ੍ਯਨੇਨਾਗਤਾਵੇਕ੍ਸਣੇਨੋਪਕਲ੍ਪਨੀਯਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ “ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਰਿਕ੍ਤਂ ਚੈਨਂ” (ਸੂ. ਅ.੧੫) ਇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨੀਯਮੁਪਚਾਰਮਾਹ, ਨਤੁ ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮਮਾਤ੍ਰਮ੍ | ਯਦ੍ਯਪਿ ਵਮਨੋਕ੍ਤਾ ਏਵ ਤਤ੍ਰੋਚ੍ਚੈਰ੍ਭਾਸ੍ਯਾਦਯੋ ਵਿਰੇਚਨਵਤ੍ਤਾਵਪ੍ਯਤਿਦਿਸ੍ਟਾਸ੍ਤਥਾਪੀਹ ਵਮਨਵਿਧਿ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਵਿਰੇਚਨਵਿਧ੍ਯਤਿਦੇਸ਼ੋ ਧੂਮਪਾਨਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਰ੍ਥਃ, ਵਿਰੇਚਨੇ ਹਿ ਤਤ੍ਰ “ਧੂਮਪਾਨਵਰ੍ਜਂ” (ਸੂ. ਅ.੧੫) ਇਤਿ ਕਤਂ, ਸ੍ਨੇਹਪਾਨੇ ਚ ਧੂਮਪਾਨਂ ਨਿਸਿਦ੍ਧਂ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਿਤੀਯੇ- “ਨ ਮਦ੍ਯਦੁਗ੍ਧੇ ਪੀਤ੍ਵਾ ਚ ਨ ਸ੍ਨੇਹਂ” (ਸੂ. ਅ.੫) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ||੮੧||

Adhikarana 32 (82-90) · Śloka 1

ਸ੍ਨੇਹਦ੍ਵਿਸਃ ਸ੍ਨੇਹਨਿਤ੍ਯਾ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਨਰਾਃ| ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਸਹਾ ਮਦ੍ਯਨਿਤ੍ਯਾਸ੍ਤੇਸਾਮਿਸ੍ਟਾ ਵਿਚਾਰਣਾ||੮੨|| ਲਾਵਤੈਤ੍ਤਿਰਮਾਯੂਰਹਾਂਸਵਾਰਾਹਕੌਕ੍ਕੁਟਾਃ| ਗਵ੍ਯਾਜੌਰਭ੍ਰਮਾਤ੍ਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਰਸਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸ੍ਨੇਹਨੇ ਹਿਤਾਃ||੮੩|| ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਾਃ ਸਗੁਡਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ| ਦਾਡਿਮਂ ਦਧਿ ਸਵ੍ਯੋਸਂ ਰਸਸਂਯੋਗਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ||੮੪|| ਸ੍ਨੇਹਯਨ੍ਤਿ ਤਿਲਾਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਜਗ੍ਧਾਃ ਸਸ੍ਨੇਹਫਾਣਿਤਾਃ| ਕਸ਼ਰਾਸ਼੍ਚ ਬਹੁਸ੍ਨੇਹਾਸ੍ਤਿਲਕਾਮ੍ਬਲਿਕਾਸ੍ਤਥਾ||੮੫|| ਫਾਣਿਤਂ ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਂ ਚ ਤੈਲਂ ਚ ਸੁਰਯਾ ਸਹ| ਪਿਬੇਦ੍ਰੂਕ੍ਸੋ ਭਤੈਰ੍ਮਾਂਸੈਰ੍ਜੀਰ੍ਣੇਸ਼੍ਨੀਯਾਚ੍ਚ ਭੋਜਨਮ੍||੮੬|| ਤੈਲਂ ਸੁਰਾਯਾ ਮਣ੍ਡੇਨ ਵਸਾਂ ਮਜ੍ਜਾਨਮੇਵ ਵਾ| ਪਿਬਨ੍ ਸਫਾਣਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਨਰਃ ਸ੍ਨਿਹ੍ਯਤਿ ਵਾਤਿਕਃ||੮੭|| ਧਾਰੋਸ੍ਣਂ ਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਪਯਃ| ਨਰਃ ਸ੍ਨਿਹ੍ਯਤਿ ਪੀਤ੍ਵਾ ਵਾ ਸਰਂ ਦਧ੍ਨਃ ਸਫਾਣਿਤਮ੍||੮੮|| ਪਾਞ੍ਚਪ੍ਰਸਤਿਕੀ ਪੇਯਾ ਪਾਯਸੋ ਮਾਸਮਿਸ਼੍ਰਕਃ| ਕ੍ਸੀਰਸਿਦ੍ਧੋ ਬਹੁਸ੍ਨੇਹਃ ਸ੍ਨੇਹਯੇਦਚਿਰਾਨ੍ਨਰਮ੍||੮੯|| ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਵਸਾਮਜ੍ਜਾਤਣ੍ਡੁਲਪ੍ਰਸਤੈਃ ਸ਼(ਕ)ਤਾ| ਪਾਞ੍ਚਪ੍ਰਸਤਿਕੀ ਪੇਯਾ ਪੇਯਾ ਸ੍ਨੇਹਨਮਿਚ੍ਛਤਾ||੯੦|| (ਸ਼ੌਕਰੋ ਵਾ ਰਸਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਲਵਣਸਂਯੁਤਃ | ਪੀਤੋ ਦ੍ਵਿਰ੍ਵਾਸਰੇ ਯਤ੍ਨਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਯੇਦਚਿਰਾਨ੍ਨਰਮ੍ ||੧||)|

ਵਿਚਾਰਣਾਵਿਸਯਮਾਹ- ਸ੍ਨੇਹਦ੍ਵਿਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਲਾਵਾਦਿਰਸਾਨਾਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਮਾਹ- ਯਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਸੇ ਸ੍ਨੇਹਾਰ੍ਥੋਕ੍ਤਰਸ ਉਚਿਤਃ ਸਂਯੋਗੋ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਰਸਸਂਯੋਗਾਃ, ਤੇਸਾਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਪੂਰ੍ਵਮਿਤਿ ਭੋਜਨਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਮ੍| ਤਿਲਪ੍ਰਧਾਨਃ ਕਾਮ੍ਬਲਿਕਸ੍ਤਿਲਕਾਮ੍ਬਲਿਕਃ| ਫਾਣਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਮਿਤਿ ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਰਸਮ੍| ਭਤੈਃ ਭਟਿਤ੍ਰੀਕਤੈਃ| ਪਾਞ੍ਚਪ੍ਰਸਤਿਕੀ ਅਗ੍ਰੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾ| ਮਾਸਮਿਸ਼੍ਰਕੋ ਮਾਸਤਣ੍ਡੁਲਕਤਮਨ੍ਨਮ੍| ਪੇਯਾ ਪਾਤਵ੍ਯਾ||੮੨-੯੦||

Adhikarana 33 (91-94) · Śloka 94

ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਨੂਪੌਦਕਂ ਮਾਂਸਂ ਗੁਡਂ ਦਧਿ ਪਯਸ੍ਤਿਲਾਨ੍| ਕੁਸ੍ਠੀ ਸ਼ੋਥੀ ਪ੍ਰਮੇਹੀ ਚ ਸ੍ਨੇਹਨੇ ਨ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੯੧|| ਸ੍ਨੇਹੈਰ੍ਯਥਾਰ੍ਹਂ ਤਾਨ੍ ਸਿਦ੍ਧੈਃ ਸ੍ਨੇਹਯੇਦਵਿਕਾਰਿਭਿਃ| ਪਿਪ੍ਪਲੀਭਿਰ੍ਹਰੀਤਕ੍ਯਾ ਸਿਦ੍ਧੈਸ੍ਤ੍ਰਿਫਲਯਾਪਿ ਵਾ||੯੨|| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਲਕਯੂਸਾਭ੍ਯਾਂ ਦਧ੍ਨਾ ਚਾਮ੍ਲੇਨ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਵ੍ਯੋਸਗਰ੍ਭਂ ਭਿਸਕ੍ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨਿਹ੍ਯਤਿ ਤਂ ਨਰਃ||੯੩|| ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਰਸਾਃ ਕ੍ਸਾਰਃ ਸੁਰਾ ਦਧਿ| ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਨੇਹਨੀਯਂ ਘਤੋਤ੍ਤਮਮ੍||੯੪||

ਯਥਾਰ੍ਹਮਿਤਿ ਯੋ ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹੋ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਪਿਰਾਦਿਃ| ਸਿਦ੍ਧੈਰਿਤਿ ਪਿਪ੍ਪਲੀਭਿਸ੍ਤਥਾ ਹਰੀਤਕ੍ਯਾ ਤਥਾ ਤ੍ਰਿਫਲਯਾ ਚੇਤਿ ਪਥਗ੍ਯੋਜਨੀਯਂ; ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਸਿਦ੍ਧਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਚ ਕੁਸ੍ਠਾਦਿਸੁ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਮਿਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਯੂਸਸ਼ਬ੍ਦਃ ਕ੍ਵਾਥਵਚਨਃ| ਵ੍ਯੋਸਗਰ੍ਭਂ ਵ੍ਯੋਸਕਲ੍ਕਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਮਿਲਿਤ੍ਵਾ ਚਾਤੁਰ੍ਗੁਣ੍ਯਮ੍| ਯਵਕੋਲਾਦੌ ਸਡ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਸ੍ਨੇਹਸਮਾਨਿ| ਕ੍ਸਾਰੋ ਯਵਕ੍ਸਾਰਃ ਕਲ੍ਕਃ||੯੧-੯੪||

Adhikarana 34 (95) · Śloka 95

ਤੈਲਮਜ੍ਜਵਸਾਸਰ੍ਪਿਰ੍ਬਦਰਤ੍ਰਿਫਲਾਰਸੈਃ| ਯੋਨਿਸ਼ੁਕ੍ਰਪ੍ਰਦੋਸੇਸੁ ਸਾਧਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੯੫||

ਤੈਲਮਜ੍ਜੇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਚਤੁਃਸ੍ਨੇਹੋਕਲ੍ਕ ਏਵ, ਤੈਲਮਜ੍ਜਵਸਾਸਰ੍ਪਿਰਿਤ੍ਯੇਕਵਦ੍ਭਾਵਾਦ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਯੋਗਃ||੯੫||

Adhikarana 35 (96-97) · Śloka 97

ਗਹ੍ਣਾਤ੍ਯਮ੍ਬੁ ਯਥਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਤ੍ਯਧਿਕਂ ਯਥਾ| ਯਥਾਗ੍ਨਿ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਰਵਤਿ ਚਾਧਿਕਃ||੯੬|| ਯਥਾ ਵਾਕ੍ਲੇਦ੍ਯ ਮਤ੍ਪਿਣ੍ਡਮਾਸਿਕ੍ਤਂ ਤ੍ਵਰਯਾ ਜਲਮ੍| ਸ੍ਰਵਤਿ ਸ੍ਰਂਸਤੇ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਤਥਾ ਤ੍ਵਰਿਤਸੇਵਿਤਃ||੯੭||

ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸ੍ਨੇਹ ਉਪਯੁਕ੍ਤੋ ਯਥਾ ਸ਼ਰੀਰਂ ਸਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਧਿਕੋ ਦਸ਼੍ਯਤੇ, ਤਦਾਹ- ਗਹ੍ਣਾਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਚ੍ਚ ਸ਼ਿਸ੍ਯੇਣਾਧ੍ਯਾਯਾਦਾਵਪਸ੍ਟਮਪਿ ਸ਼ਿਸ੍ਯਹਿਤਤਯਾਭਿਧੀਯਤੇ| ਯਥਾਗ੍ਨੀਤਿ ਅਗ੍ਨ੍ਯਨਧਿਕ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਨ੍ਵਗ੍ਨ੍ਯਧਿਕਸ਼੍ਚੇਤ੍ ਸ੍ਰਵਤਿ, ਤਦਵਧਿ ਚ ਸ੍ਨੇਹਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤਂ, ਯਦੁਚ੍ਯਤੇ- “ਅਧਸ੍ਤਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍” ਇਤਿ, ਤੇਨੈਕਦਿਨ ਏਵਾਧਿਕਸ੍ਨੇਹਪਾਨਂ ਕ੍ਰਿਯਤਾਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਯਥਾ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਕ੍ਲੇਦ੍ਯ ਈਸਤ੍ਕ੍ਲੇਦਯਿਤ੍ਵਾ| ਤ੍ਵਰਿਤਸੇਵਿਤਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਧਾਤੂਨਸ੍ਨੇਹਯਿਤ੍ਵੈਵ ਸ੍ਰਂਸਤੇਧੋ ਯਾਤਿ ਯਾਵਾਨ੍, ਨ ਤਾਵਤਾ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਭਵਤੀਤਿ ਭਾਵਃ||੯੬-੯੭||

Adhikarana 36 (98) · Śloka 98

ਲਵਣੋਪਹਿਤਾਃ ਸ੍ਨੇਹਾਃ ਸ੍ਨੇਹਯਨ੍ਤ੍ਯਚਿਰਾਨ੍ਨਰਮ੍| ਤਦ੍ਧ੍ਯਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦ੍ਯਰੂਕ੍ਸਂ ਚ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮੁਸ੍ਣਂ ਵ੍ਯਵਾਯਿ ਚ||੯੮||

ਸ੍ਨੇਹਨੇ ਸਰ੍ਵਸ੍ਨੇਹੇਸੁ ਲਵਣਪ੍ਰਯੋਗਮਾਹ- ਲਵਣੋਪਹਿਤਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਦਿਤਿ ਲਵਣਮ੍| ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਦੋਸਸਙ੍ਘਾਤਵਿਚ੍ਛੇਦਕਮ੍| ਵ੍ਯਵਾਯਿ ਅਖਿਲਦੇਹਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਪੂਰ੍ਵਕਪਾਕਗਾਮਿ||੯੮||

Adhikarana 37 (99) · Śloka 99

ਸ੍ਨੇਹਮਗ੍ਰੇ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਤਤਃ ਸ੍ਵੇਦਮਨਨ੍ਤਰਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸਂਸ਼ੋਧਨਮਥੇਤਰਤ੍ ||੯੯||

ਅਤੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਸ੍ਵੇਦੋਪਕਲ੍ਪਨਾਧ੍ਯਾਯਯੋਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸੂਚਕਂ ਸ੍ਵੇਦਾਦਿਸੁ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਗ੍ਭਾਵਮਾਹ- ਸ੍ਨੇਹਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੯੯||

Adhikarana 38 (100) · Śloka 100

ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਃ- ਸ੍ਨੇਹਾਃ ਸ੍ਨੇਹਵਿਧਿਃ ਕਤ੍ਸ੍ਨਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਸਭੇਸਜਾ| ਯਥਾਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਭਗਵਤਾ ਵ੍ਯਾਹਤਂ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਿਨਾ||੧੦੦||

ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗੀ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਃ||੧੦੦||

Adhikarana puShpikA · Śloka 13

ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਸ਼੍ਲੋਕਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਨੇਹਾਧ੍ਯਾਯੋ ਨਾਮ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ||੧੩||

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਕਲ੍ਪਨਾਚਤੁਸ੍ਕੇ ਸ੍ਨੇਹਾਧ੍ਯਾਯੋ ਨਾਮ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੩||