Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ സ്വേദാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
अथातः स्वेदाध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
സ്നേഹപൂര്വകത്വാത് സ്വേദസ്യ സ്വേദാധ്യായോऽഭിധീയതേ| സ്വേദപ്രതിപാദകോऽധ്യായഃ സ്വേദാധ്യായഃ||൧-൨||
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
അതഃ സ്വേദാഃ പ്രവക്ഷ്യന്തേ യൈര്യഥാവത്പ്രയോജിതൈഃ| സ്വേദസാധ്യാഃ പ്രശാമ്യന്തി ഗദാ വാതകഫാത്മകാഃ||൩|| സ്നേഹപൂര്വം പ്രയുക്തേന സ്വേദേനാവജിതേऽനിലേ| പുരീഷമൂത്രരേതാംസി ന സജ്ജന്തി കഥഞ്ചന||൪|| ശുഷ്കാണ്യപി ഹി കാഷ്ഠാനി സ്നേഹസ്വേദോപപാദനൈഃ| നമയന്തി യഥാന്യായം കിം പുനര്ജീവതോ നരാന്||൫||
अतः स्वेदाः प्रवक्ष्यन्ते यैर्यथावत्प्रयोजितैः| स्वेदसाध्याः प्रशाम्यन्ति गदा वातकफात्मकाः||३|| स्नेहपूर्वं प्रयुक्तेन स्वेदेनावजितेऽनिले| पुरीषमूत्ररेतांसि न सज्जन्ति कथञ्चन||४|| शुष्काण्यपि हि काष्ठानि स्नेहस्वेदोपपादनैः| नमयन्ति यथान्यायं किं पुनर्जीवतो नरान्||५||
🔊 Audio coming soon
വാതകഫാത്മകാ അസംസൃഷ്ടവാതകഫജാഃ, വാതകഫജത്വേऽപ്യുദരാദയഃ സ്വേദേന ന ശാമ്യന്തി, അത ആഹ- സ്വേദസാധ്യാഃ; ഏതേനോദരാദയോऽസ്വേദ്യാ വ്യാവര്ത്യന്തേ| സ്നേഹപൂര്വമിതി ക്രിയാവിശേഷണമ്| ന സജ്ജന്തി അപ്രവൃത്താനി ന ഭവന്തി| യഥാന്യായം യഥാഗമമ്, ഏതച്ച സ്നേഹസ്വേദോപപാദനൈരിത്യനേന സമ്ബധ്യതേ; യദി വാ യഥാന്യായം യഥാസഹജം നമയന്തീതി സമ്ബന്ധഃ||൩-൫||
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
രോഗര്തുവ്യാധിതാപേക്ഷോ നാത്യുഷ്ണോऽതിമൃദുര്ന ച| ദ്രവ്യവാന് കല്പിതോ ദേശേ സ്വേദഃ കാര്യകരോ മതഃ||൬||
रोगर्तुव्याधितापेक्षो नात्युष्णोऽतिमृदुर्न च| द्रव्यवान् कल्पितो देशे स्वेदः कार्यकरो मतः||६||
🔊 Audio coming soon
രോഗമൃതും വ്യാധിതം ച ബലവത്ത്വാദിനാऽപേക്ഷത ഇതി രോഗര്തുവ്യാധിതാപേക്ഷഃ| നാത്യുഷ്ണോ നാതിചണ്ഡതാപഃ| ദ്രവ്യവാനിതി സ്നിഗ്ധരൂക്ഷാദിദ്രവ്യവാന്| കല്പിത ഇതി രോഗാദീനപേക്ഷ്യ യഥോചിതേന ദ്രവ്യേണ ദേശേ ചാമാശയാദൌ യഥായോഗ്യതയാ സമ്പാദിത ഇതി മന്തവ്യമ്||൬||
Adhikarana 4 (7-8) · Śloka 8
വ്യാധൌ ശീതേ ശരീരേ ച മഹാന് സ്വേദോ മഹാബലേ| ദുര്ബലേ ദുര്ബലഃ സ്വേദോ മധ്യമേ മധ്യമോ ഹിതഃ||൭|| വാതശ്ലേഷ്മണി വാതേ വാ കഫേ വാ സ്വേദ ഇഷ്യതേ| സ്നിഗ്ധരൂക്ഷസ്തഥാ സ്നിഗ്ധോ രൂക്ഷശ്ചാപ്യുപകല്പിതഃ||൮||
व्याधौ शीते शरीरे च महान् स्वेदो महाबले| दुर्बले दुर्बलः स्वेदो मध्यमे मध्यमो हितः||७|| वातश्लेष्मणि वाते वा कफे वा स्वेद इष्यते| स्निग्धरूक्षस्तथा स्निग्धो रूक्षश्चाप्युपकल्पितः||८||
🔊 Audio coming soon
രോഗാദ്യപേക്ഷയോക്തകല്പനാം ദര്ശയതി- വ്യാധാവിത്യാദി| വ്യാധൌ മഹാബലേ തഥാ ശീതേ കാലകൃതേ മഹാബലേ| മഹാനിതി ചണ്ഡതാപ ഏവ പുനഃ പുനഃ ക്രിയമാണത്വേന മൃദുസ്വേദാപേക്ഷയാऽധികതാപത്വേന ജ്ഞേയഃ| ദുര്ബല ഇതി തഥാ മധ്യമ ഇതി ച വ്യാധ്യാദിഷു പൂര്വവദ്യോജനീയമ്| സ്നിഗ്ധരൂക്ഷദ്രവ്യകൃതഃ സ്നിഗ്ധരൂക്ഷഃ, സ്നിഗ്ധരൂക്ഷദ്രവ്യാദയോ വാതശ്ലേഷ്മാദിഷു യഥാസങ്ഖ്യം മന്തവ്യാഃ; ഏതച്ച സ്നിഗ്ധരൂക്ഷാദികഥനം ദ്രവ്യാപേക്ഷകല്പനോദാഹരണം; വാതേ സ്നിഗ്ധഃ, കഫേ രൂക്ഷഃ||൭-൮||
Adhikarana 5 (9) · Śloka 9
ആമാശയഗതേ വാതേ കഫേ പക്വാശയാശ്രിതേ| രൂക്ഷപൂര്വോ ഹിതഃ സ്വേദഃ സ്നേഹപൂര്വസ്തഥൈവ ച||൯||
आमाशयगते वाते कफे पक्वाशयाश्रिते| रूक्षपूर्वो हितः स्वेदः स्नेहपूर्वस्तथैव च||९||
🔊 Audio coming soon
തം ദേശവിശേഷസമ്ബന്ധേന വ്യഭിചാരയന് ദേശാപേക്ഷാം കല്പനാമാഹ- ആമാശയേത്യാദി| ആമാശയഗതേ വാതേ രൂക്ഷപൂര്വഃ സ്ഥാനാപേക്ഷയാ പൂര്വം രൂക്ഷം കൃത്വാ പശ്ചാദ്വാതാപേക്ഷഃ സ്നിഗ്ധഃ കാര്യഃ, ഏവം പക്വാശയഗതേ കഫേ സ്നേഹപൂര്വോ വ്യാഖ്യേയഃ; ആമാശയശബ്ദേന കഫസ്ഥാനം ജ്ഞേയം, കഫസ്ഥാനാപേക്ഷയാ ഹി പ്രഥമം രൂക്ഷഃ ക്രിയതേ, യദുക്തം- “സ്ഥാനം ജയേദ്ധി പൂര്വം തു സ്ഥാനസ്ഥസ്യാവിരുദ്ധതഃ” ഇതി||൯||
Adhikarana 6 (10) · Śloka 10
വൃഷണൌ ഹൃദയം ദൃഷ്ടീ സ്വേദയേന്മൃദു നൈവ വാ| മധ്യമം വങ്ക്ഷണൌ ശേഷമങ്ഗാവയവമിഷ്ടതഃ||൧൦||
वृषणौ हृदयं दृष्टी स्वेदयेन्मृदु नैव वा| मध्यमं वङ्क्षणौ शेषमङ्गावयवमिष्टतः||१०||
🔊 Audio coming soon
മൃദു നൈവ വേതി സ്വേദൈകസാധ്യേ വൃഷണാദിഗതേ വ്യാധൌ മൃദുസ്വേദഃ, സ്വേദവ്യതിരിക്തോപായാന്തരസമ്ഭവേ തു ന വേതി ബോദ്ധവ്യമ്| ഇഷ്ടത ഇത്യാതുരേച്ഛാതോ വൈദ്യേച്ഛാതശ്ച| ഇഷ്ടത ഇതി ഭാവാദിച്ഛാവചനഃ||൧൦||
Adhikarana 7 (11) · Śloka 11
സുശുദ്ധൈര്നക്തകൈഃ പിണ്ഡ്യാ ഗോധൂമാനാമഥാപി വാ| പദ്മോത്പലപലാശൈര്വാ സ്വേദ്യഃ സംവൃത്യ ചക്ഷുഷീ||൧൧||
सुशुद्धैर्नक्तकैः पिण्ड्या गोधूमानामथापि वा| पद्मोत्पलपलाशैर्वा स्वेद्यः संवृत्य चक्षुषी||११||
🔊 Audio coming soon
സ്വേദേ ക്രിയമാണേ ചക്ഷുഷഃ സ്വേദപരിഹാരോപായമാഹ- സുശുദ്ധൈരിത്യാദി| നക്തകഃ കര്പടാവയവഃ ||൧൧||
Adhikarana 8 (12) · Śloka 12
മുക്താവലീഭിഃ ശീതാഭിഃ ശീതലൈര്ഭാജനൈരപി| ജലാര്ദ്രൈര്ജലജൈര്ഹസ്തൈഃ സ്വിദ്യതോ ഹൃദയം സ്പൃശേത്||൧൨||
मुक्तावलीभिः शीताभिः शीतलैर्भाजनैरपि| जलार्द्रैर्जलजैर्हस्तैः स्विद्यतो हृदयं स्पृशेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
സ്വേദേ ക്രിയമാണേ ഹൃദയരക്ഷണാര്ഥമാഹ- മുക്താവലീഭിരിത്യാദി| ജലജാനി പങ്കജാദീനി| ഏവമസ്വേദ്യത്വസാമാന്യത്വാദ്വൃഷണരക്ഷാऽപ്യുന്നേതവ്യാ, പ്രാധാന്യാദ്ധൃദയചക്ഷുഃപാലനമുക്തമ്||൧൨||
Adhikarana 9 (13) · Śloka 13
ശീതശൂലവ്യുപരമേ സ്തമ്ഭഗൌരവനിഗ്രഹേ| സഞ്ജാതേ മാര്ദവേ സ്വേദേ സ്വേദനാദ്വിരതിര്മതാ||൧൩||
शीतशूलव्युपरमे स्तम्भगौरवनिग्रहे| सञ्जाते मार्दवे स्वेदे स्वेदनाद्विरतिर्मता||१३||
🔊 Audio coming soon
ശീതശൂലേത്യാദി| സ്വേദ ഇതി സ്വേദഭവേ ഘര്മേ| സ്വേദനാദ്വിരതിര്മതേത്യുപദിശന് ശീതാദിവ്യുപരമേ സതി സ്വേദോ നിവര്തനീയഃ, ശീതാദ്യനുപരമേ ച സ്വേദഃ കര്തവ്യ ഇതി ദ്വയമുപദിശതി; തതശ്ച ഇത ഏവ സ്വേദനിവൃത്തിവിഷയശീതാദിവ്യുപരമോത്പാദഃ സ്വേദസ്യ സമ്യഗ്യോഗലക്ഷണം തഥാ ശീതാദിവ്യുപരമാനുത്പാദശ്ച സ്വേദാനിവൃത്തിവിഷയോऽയോഗലക്ഷണമുക്തം ഭവതീതി നായോഗലക്ഷണാനഭിധാനമുദ്ഭാവനീയമ്||൧൩||
Adhikarana 10 (14-15) · Śloka 15
പിത്തപ്രകോപോ മൂര്ച്ഛാ ച ശരീരസദനം തൃഷാ| ദാഹഃ സ്വരാങ്ഗദൌര്ബല്യമതിസ്വിന്നസ്യ ലക്ഷണമ്||൧൪|| ഉക്തസ്തസ്യാശിതീയേ യോ ഗ്രൈഷ്മികഃ സര്വശോ വിധിഃ| സോऽതിസ്വിന്നസ്യ കര്തവ്യോ മധുരഃ സ്നിഗ്ധശീതലഃ||൧൫||
पित्तप्रकोपो मूर्च्छा च शरीरसदनं तृषा| दाहः स्वराङ्गदौर्बल्यमतिस्विन्नस्य लक्षणम्||१४|| उक्तस्तस्याशितीये यो ग्रैष्मिकः सर्वशो विधिः| सोऽतिस्विन्नस्य कर्तव्यो मधुरः स्निग्धशीतलः||१५||
🔊 Audio coming soon
അതിസ്വിന്നചികിത്സിതമാഹ- ഉക്ത ഇത്യാദി| ഗ്രൈഷ്മികോ വിധിരിത്യനേന ലബ്ധേ പുനര്മധുരഃ സ്നിഗ്ധശീതല ഇത്യാദിവചനം “മദ്യമല്പം ന വാ പേയം” (സൂ.അ.൬) ഇത്യത്രോപദിഷ്ടമദ്യപാനസ്യ പ്രതിഷേധാര്ഥം, മധുരശീതാദിയോഗവിശേഷവിധാനാര്ഥം ച||൧൪-൧൫||
Adhikarana 11 (16-19) · Śloka 19
കഷായമദ്യനിത്യാനാം ഗര്ഭിണ്യാ രക്തപിത്തിനാമ്| പിത്തിനാം സാതിസാരാണാം രൂക്ഷാണാം മധുമേഹിനാമ്||൧൬|| വിദഗ്ധഭ്രഷ്ടബ്രധ്നാനാം വിഷമദ്യവികാരിണാമ്| ശ്രാന്താനാം നഷ്ടസഞ്ജ്ഞാനാം സ്ഥൂലാനാം പിത്തമേഹിനാമ്||൧൭|| തൃഷ്യതാം ക്ഷുധിതാനാം ച ക്രുദ്ധാനാം ശോചതാമപി| കാമല്യുദരിണാം ചൈവ ക്ഷതാനാമാഢ്യരോഗിണാമ്||൧൮|| ദുര്ബലാതിവിശുഷ്കാണാമുപക്ഷീണൌജസാം തഥാ| ഭിഷക് തൈമിരികാണാം ച ന സ്വേദമവതാരയേത്||൧൯||
कषायमद्यनित्यानां गर्भिण्या रक्तपित्तिनाम्| पित्तिनां सातिसाराणां रूक्षाणां मधुमेहिनाम्||१६|| विदग्धभ्रष्टब्रध्नानां विषमद्यविकारिणाम्| श्रान्तानां नष्टसञ्ज्ञानां स्थूलानां पित्तमेहिनाम्||१७|| तृष्यतां क्षुधितानां च क्रुद्धानां शोचतामपि| कामल्युदरिणां चैव क्षतानामाढ्यरोगिणाम्||१८|| दुर्बलातिविशुष्काणामुपक्षीणौजसां तथा| भिषक् तैमिरिकाणां च न स्वेदमवतारयेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
അസ്വേദ്യാനാഹ- കഷായേത്യാദി| കഷായദ്രവ്യകൃതം മദ്യം കഷായമദ്യം; കിംവാ കഷായശബ്ദോऽമധുരവചനഃ, ന തേന യദുച്യതേ- കഷായനിത്യസ്യ വാതപ്രധാനതാ സ്യാത് കഷായസ്യ വാതകാരിത്വാത്, വാതേ ച സ്വേദോ വിഹിത ഏവ, തത് കഥം കഷായനിത്യം പ്രതി സ്വേദനിഷേധ ഇതി, തന്നിരസ്തം ഭവതി| കിംവാ, കഷായനിത്യാ രൂക്ഷാതിസ്തബ്ധഗാത്രാ ഭവന്തി, കഷായസ്യ വിരൂക്ഷകസ്തമ്ഭകത്വേന; തതശ്ച തേഷാം സ്വേദഃ പര്വഭേദമാവഹതീത്യതഃ കഷായനിത്യനിഷേധഃ| രക്തപിത്തിനാമവിധാനാദേവ സ്വേദേ നിഷിദ്ധേ, പുനഃ സ്വേദനിഷേധോ രക്തപിത്തിനാം യദ്യന്യോऽപി സ്വേദസാധ്യോ വാതശ്ലേഷ്മജോ വികാരോ ഭവതി തത്രാപി സ്വേദനിഷേധാര്ഥം, തഥാ രക്തപിത്തിനാം വമനവിരേചനാങ്ഗതയാ പ്രാപ്തസ്വേദപ്രതിപ്രസവനിഷേധാര്ഥം ച; ഏവം പിത്തമേഹികാമല്യാദിഷ്വപി വ്യാഖ്യേയമ്| പിത്തിനാമിതി പിത്തപ്രകൃതീനാമ്| മധുമേഹശബ്ദേന സര്വ ഏവം മേഹാ ഗൃഹ്യന്തേ, മധുമേഹശബ്ദോ ഹി സര്വേഷ്വേവ മേഹേഷു വര്തത ഇതി കിയന്തഃശിരസീയേ ദര്ശനീയം, മേഹേഷു ച സര്വേഷ്വേവ ശരീരശൈഥില്യപ്രവൃത്തേഷു വിശേഷതഃ ശരീരശൈഥില്യഹേതുത്വേന സ്വേദോ ന യുജ്യതേ; പിത്തമേഹിനാമിതി തു പുനരഭിധാനം പിത്തസമ്ബന്ധേന വിശേഷപ്രതിഷേധതാദര്ശനാര്ഥമ്| ബ്രധ്നഃ ഗുദഃ| മദ്യവികാരിണാമിതി മദ്യനിത്യസ്യ വാതകഫജമദാത്യയേ സ്വേദനിഷേധാര്ഥമ്| ആഢ്യരോഗീഹ വാതരക്തീ| ഏഷു ചാസ്വേദവിഷയേഷു യദി സ്വേദൈകസാധ്യഃ സന്ന്യാസാദിര്ഭവതി തദാ മഹാപ്രത്യവായഭയാദല്പപ്രത്യവായമുപേക്ഷ്യാപി സ്വേദോ വിധേയ ഇതി ന്യായസിദ്ധമേവ; യദാഹുര്ന്യായവിദഃ- “ഭൂയോവിരോധേ സ്വല്പമന്യായ്യമ്” ഇതി||൧൬-൧൯||
Adhikarana 12 (20-24) · Śloka 24
പ്രതിശ്യായേ ച കാസേ ച ഹിക്കാശ്വാസേഷ്വലാഘവേ| കര്ണമന്യാശിരഃശൂലേ സ്വരഭേദേ ഗലഗ്രഹേ||൨൦|| അര്ദിതൈകാങ്ഗസര്വാങ്ഗപക്ഷാഘാതേ വിനാമകേ| കോഷ്ഠാനാഹവിബന്ധേഷു മൂത്രാഘാതേ വിജൃമ്ഭകേ||൨൧|| പാര്ശ്വപൃഷ്ഠകടീകുക്ഷിസങ്ഗ്രഹേ ഗൃധ്രസീഷു ച| മൂത്രകൃച്ഛ്രേ മഹത്ത്വേ ച മുഷ്കയോരങ്ഗമര്ദകേ||൨൨|| പാദജാനൂരുജങ്ഘാര്തിസങ്ഗ്രഹേ ശ്വയഥാവപി| ഖല്ലീഷ്വാമേഷു ശീതേ ച വേപഥൌ വാതകണ്ടകേ||൨൩|| സങ്കോചായാമശൂലേഷു സ്തമ്ഭഗൌരവസുപ്തിഷു | സര്വാങ്ഗേഷു വികാരേഷു സ്വേദനം ഹിതമുച്യതേ||൨൪||
प्रतिश्याये च कासे च हिक्काश्वासेष्वलाघवे| कर्णमन्याशिरःशूले स्वरभेदे गलग्रहे||२०|| अर्दितैकाङ्गसर्वाङ्गपक्षाघाते विनामके| कोष्ठानाहविबन्धेषु मूत्राघाते विजृम्भके||२१|| पार्श्वपृष्ठकटीकुक्षिसङ्ग्रहे गृध्रसीषु च| मूत्रकृच्छ्रे महत्त्वे च मुष्कयोरङ्गमर्दके||२२|| पादजानूरुजङ्घार्तिसङ्ग्रहे श्वयथावपि| खल्लीष्वामेषु शीते च वेपथौ वातकण्टके||२३|| सङ्कोचायामशूलेषु स्तम्भगौरवसुप्तिषु | सर्वाङ्गेषु विकारेषु स्वेदनं हितमुच्यते||२४||
🔊 Audio coming soon
പ്രതിശ്യായേ ചേത്യാദിനാ സ്വേദ്യാന് ദര്ശയതി| വിനാമകഃ ശരീരവിനമനകാരീ വാതഃ| വിജൃമ്ഭകോ ബഹിരായാമഃ, ജൃമ്ഭാബഹുത്വം വാ| പാദജാനൂരുജങ്ഘാഭിരര്തിഃ സങ്ഗ്രഹശ്ച പൃഥക് സമ്ബധ്യതേ| ഖല്ലീ ഹസ്തപദാവമോടനമ്| വാതകണ്ടകോ ഗുല്ഫാശ്രിതോ വാതഃ| അലാഘവ ഇതി പൂര്വമുക്തേऽപി പുനര്ഗൌരവവചനമങ്ഗാനാം ഗുരുതരത്വപ്രതിപാദനാര്ഥമ്, അലാഘവവചനം തു ലാഘവപ്രതിഷേധമാത്രപ്രയോജനം നാതിഗുരുത്വം ബ്രൂതേ, യതഃ സര്വത്ര നഞ് വിരുദ്ധേ ന വര്തതേ, യഥാ “അരൂക്ഷമനഭിഷ്യന്ദി ത്വാസീനപ്രചലായിതമ്” (സൂ.അ.൨൧) ഇത്യത്ര ന ഹ്യരൂക്ഷശബ്ദേന സ്നിഗ്ധത്വമഭിപ്രേതം, കിം തര്ഹി രൂക്ഷതാപ്രതിഷേധമാത്രമേവ||൨൦-൨൪||
Adhikarana 13 (25-27) · Śloka 27
തിലമാഷകുലത്ഥാമ്ലഘൃതതൈലാമിഷൌദനൈഃ| പായസൈഃ കൃശരൈര്മാംസൈഃ പിണ്ഡസ്വേദം പ്രയോജയേത്||൨൫|| ഗോഖരോഷ്ട്രവരാഹാശ്വശകൃദ്ഭിഃ സതുഷൈര്യവൈഃ| സികതാപാംശുപാഷാണകരീഷായസപൂടകൈഃ||൨൬|| ശ്ലൈഷ്മികാന് സ്വേദയേത് പൂര്വൈര്വാതികാന് സമുപാചരേത്| ദ്രവ്യാണ്യേതാനി ശസ്യന്തേ യഥാസ്വം പ്രസ്തരേഷ്വപി||൨൭||
तिलमाषकुलत्थाम्लघृततैलामिषौदनैः| पायसैः कृशरैर्मांसैः पिण्डस्वेदं प्रयोजयेत्||२५|| गोखरोष्ट्रवराहाश्वशकृद्भिः सतुषैर्यवैः| सिकतापांशुपाषाणकरीषायसपूटकैः||२६|| श्लैष्मिकान् स्वेदयेत् पूर्वैर्वातिकान् समुपाचरेत्| द्रव्याण्येतानि शस्यन्ते यथास्वं प्रस्तरेष्वपि||२७||
🔊 Audio coming soon
വക്ഷ്യമാണാനാം സങ്കരാദിസ്വേദാനാം ദ്രവ്യാണ്യാഹ- തിലമാഷേത്യാദി| പിണ്ഡരൂപഃ സ്വേദഃ പിണ്ഡസ്വേദഃ| കരീഷഃ ശുഷ്കഗോമയഃ; ആയസഃ അയോവികാരഃ, സ ചേഹ പുടകരണയോഗ്യോ ബോദ്ധവ്യഃ| പൂര്വൈരിതി തിലമാഷാദിഭിഃ| യഥാസ്വമിത്യനേന തിലമാഷാദയോ വാതേ, ഗോഖരാദിഗ്രന്ഥോക്താശ്ച ശ്ലേഷ്മണി, പ്രസ്തരസ്വേദേ കര്തവ്യാ ഇതി ദര്ശയതി||൨൫-൨൭||
Adhikarana 14 (28) · Śloka 28
ഭൂഗൃഹേഷു ച ജേന്താകേഷൂഷ്ണഗര്ഭഗൃഹേഷു ച| വിധൂമാങ്ഗാരതപ്തേഷു സ്വഭ്യക്തഃ സ്വിദ്യതേ സുഖമ്||൨൮||
भूगृहेषु च जेन्ताकेषूष्णगर्भगृहेषु च| विधूमाङ्गारतप्तेषु स्वभ्यक्तः स्विद्यते सुखम्||२८||
🔊 Audio coming soon
ഭൂഗൃഹേഷ്വിതി ഭൂസ്വേദാര്ഥേഷു ഗൃഹേഷു| ഉഷ്ണഗര്ഭഗൃഹേഷ്വിതി കുടീസ്വേദം ദര്ശയതി| സ്വഭ്യക്ത ഇതി സമ്യഗഭ്യക്തഃ||൨൮||
Adhikarana 15 (29-33) · Śloka 33
ഗ്രാമ്യാനൂപൌദകം മാംസം പയോ ബസ്തശിരസ്തഥാ| വരാഹമധ്യപിത്താസൃക് സ്നേഹവത്തിലതണ്ഡുലാഃ||൨൯|| ഇത്യേതാനി സമുത്ക്വാഥ്യ നാഡീസ്വേദം പ്രയോജയേത്| ദേശകാലവിഭാഗജ്ഞോ യുക്ത്യപേക്ഷോ ഭിഷക്തമഃ||൩൦|| വാരുണാമൃതകൈരണ്ഡശിഗ്രുമൂലകസര്ഷപൈഃ| വാസാവംശകരഞ്ജാര്കപത്രൈരശ്മന്തകസ്യ ച||൩൧|| ശോഭാഞ്ജനകസൈരേയമാലതീസുരസാര്ജകൈഃ | പത്രൈരുത്ക്വാഥ്യ സലിലം നാഡീസ്വേദം പ്രയോജയേത്||൩൨|| ഭൂതീകപഞ്ചമൂലാഭ്യാം സുരയാ ദധിമസ്തുനാ| മൂത്രൈരമ്ലൈശ്ച സസ്നേഹൈര്നാഡീസ്വേദം പ്രയോജയേത്||൩൩||
ग्राम्यानूपौदकं मांसं पयो बस्तशिरस्तथा| वराहमध्यपित्तासृक् स्नेहवत्तिलतण्डुलाः||२९|| इत्येतानि समुत्क्वाथ्य नाडीस्वेदं प्रयोजयेत्| देशकालविभागज्ञो युक्त्यपेक्षो भिषक्तमः||३०|| वारुणामृतकैरण्डशिग्रुमूलकसर्षपैः| वासावंशकरञ्जार्कपत्रैरश्मन्तकस्य च||३१|| शोभाञ्जनकसैरेयमालतीसुरसार्जकैः | पत्रैरुत्क्वाथ्य सलिलं नाडीस्वेदं प्रयोजयेत्||३२|| भूतीकपञ्चमूलाभ्यां सुरया दधिमस्तुना| मूत्रैरम्लैश्च सस्नेहैर्नाडीस्वेदं प्रयोजयेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
ബസ്തശിരഃ ഛാഗമസ്തകമ്| സ്നേഹവന്തശ്ചൈരണ്ഡബീജാദയഃ തിലാശ്ച തണ്ഡുലാശ്ച സ്നേഹവത്തിലതണ്ഡുലാഃ| ഗ്രാമ്യേത്യാദിനാ വാതാപഹോ നാഡീസ്വേദ ഉക്തഃ, വാരുണേത്യാദിനാ കഫാപഹഃ, ഭൂതീകേത്യാദിനാ വാതശ്ലേഷ്മാപഹഃ| വാരുണോ വരുണഃ അമൃതകാ ഗുഡൂചീ, സര്ഷപൈരിത്യത്ര പത്രൈരിതി സമ്ബധ്യതേ| വംശോ വേണുഃ| പുനഃ ശോഭാഞ്ജനഗ്രഹണാദ്ദ്വിതീയോ വിടപശോഭാഞ്ജനോ ഗൃഹ്യതേ, സൈരേയഃ ഝിണ്ടീ||൨൯-൩൩||
Adhikarana 16 (34) · Śloka 34
ഏത ഏവ ച നിര്യൂഹാഃ പ്രയോജ്യാ ജലകോഷ്ഠകേ| സ്വേദനാര്ഥം ഘൃതക്ഷീരതൈലകോഷ്ഠാംശ്ച കാരയേത്||൩൪||
एत एव च निर्यूहाः प्रयोज्या जलकोष्ठके| स्वेदनार्थं घृतक्षीरतैलकोष्ठांश्च कारयेत्||३४||
🔊 Audio coming soon
ഏത ഏവേതി നാഡീസ്വേദോക്താസ്ത്രയോऽപി| ജലകോഷ്ഠഃ അവഗാഹാര്ഥം കൃതം മഹജ്ജലപാത്രമ്; ഏവം ഘൃതക്ഷീരതൈലകോഷ്ഠാശ്ച വ്യാഖ്യാതാഃ||൩൪||
Adhikarana 17 (35-37) · Śloka 37
ഗോധൂമശകലൈശ്ചൂര്ണൈര്യവാനാമമ്ലസംയുതൈഃ| സസ്നേഹകിണ്വലവണൈരുപനാഹഃ പ്രശസ്യതേ||൩൫|| ഗന്ധൈഃ സുരായാഃ കിണ്വേന ജീവന്ത്യാ ശതപുഷ്പയാ| ഉമയാ കുഷ്ഠതൈലാഭ്യാം യുക്തയാ ചോപനാഹയേത്||൩൬|| ചര്മഭിശ്ചോപനദ്ധവ്യഃ സലോമഭിരപൂതിഭിഃ| ഉഷ്ണവീര്യൈരലാഭേ തു കൌശേയാവികശാടകൈഃ||൩൭||
गोधूमशकलैश्चूर्णैर्यवानामम्लसंयुतैः| सस्नेहकिण्वलवणैरुपनाहः प्रशस्यते||३५|| गन्धैः सुरायाः किण्वेन जीवन्त्या शतपुष्पया| उमया कुष्ठतैलाभ्यां युक्तया चोपनाहयेत्||३६|| चर्मभिश्चोपनद्धव्यः सलोमभिरपूतिभिः| उष्णवीर्यैरलाभे तु कौशेयाविकशाटकैः||३७||
🔊 Audio coming soon
ഗോധൂമശകലൈഃ ഗോധൂമചൂര്ണൈഃ| കിണ്വഃ സുരാബീജമ്| ഉപനാഹഃ ബഹലം ലേപം ദത്ത്വാ ചര്മാദിഭിരാവൃത്യ വ്യാധിയുക്തസ്യാങ്ഗസ്യ ബന്ധനമ്; ചര്മഭിശ്ചോപനദ്ധവ്യ ഇത്യത്ര ഉപനാഹോऽനഗ്നിസ്വേദോ ഗ്രാഹ്യഃ| ഗന്ധൈഃ സുഗന്ധിദ്രവ്യൈരുപനാഹോ ബന്ധനീയഃ| ഉഷ്ണവീര്യൈരിതി ഉഷ്ണവീര്യമൃഗാദിപ്രാണിപ്രഭവൈഃ | ആവികശാടകഃ കമ്ബലഃ||൩൫-൩൭||
Adhikarana 18 (38) · Śloka 38
രാത്രൌ ബദ്ധം ദിവാ മുഞ്ചേന്മുഞ്ചേദ്രാത്രൌ ദിവാ കൃതമ്| വിദാഹപരിഹാരാര്ഥം, സ്യാത് പ്രകര്ഷസ്തു ശീതലേ||൩൮||
रात्रौ बद्धं दिवा मुञ्चेन्मुञ्चेद्रात्रौ दिवा कृतम्| विदाहपरिहारार्थं, स्यात् प्रकर्षस्तु शीतले||३८||
🔊 Audio coming soon
ഉപനാഹസ്വേദേ ബന്ധമോക്ഷാവധിം ദര്ശയതി- രാത്രൌ ബദ്ധമിത്യാദി| ദിവാകൃതമിത്യത്ര ‘ബന്ധം’ ഇതി ശേഷഃ| വിദാഹഃ രക്താദിവിദാഹഃ| ശീതലേ ഇത്യത്ര “കാലേ” ഇതി ശേഷഃ| പ്രകര്ഷ ഉക്താദ്ബന്ധനകാലാദധികകാലത്വം ബന്ധനസ്യ||൩൮||
Adhikarana 19 (39-40) · Śloka 40
സങ്കരഃ പ്രസ്തരോ നാഡീ പരിഷേകോऽവഗാഹനമ്| ജേന്താകോऽശ്മഘനഃ കര്ഷൂഃ കുടീ ഭൂഃ കുമ്ഭികൈവ ച||൩൯|| കൂപോ ഹോലാക ഇത്യേതേ സ്വേദയന്തി ത്രയോദശ| താന് യഥാവത് പ്രവക്ഷ്യാമി സര്വാനേവാനുപൂര്വശഃ||൪൦||
सङ्करः प्रस्तरो नाडी परिषेकोऽवगाहनम्| जेन्ताकोऽश्मघनः कर्षूः कुटी भूः कुम्भिकैव च||३९|| कूपो होलाक इत्येते स्वेदयन्ति त्रयोदश| तान् यथावत् प्रवक्ष्यामि सर्वानेवानुपूर्वशः||४०||
🔊 Audio coming soon
സമ്പ്രതി സാഗ്നിസ്വേദാനാം സങ്കരാദീനാം ലക്ഷണമഭിധാതും സങ്കരാദീന് സ്വേദാന് നാമതസ്താവദുദ്ദിശതി- സങ്കര ഇത്യാദി| സങ്കരാദിശബ്ദാശ്ചായുര്വേദപരമ്പരാസിദ്ധാഃ; തത്ര ക്വചിന്നാഡീസ്വേദാദൌ നാഡ്യാ പ്രണീയത ഇത്യന്വയോऽപ്യനുസരണീയഃ, ജേന്താകാദയശ്ചാന്വയനിരപേക്ഷാ ഏവ||൩൯-൪൦||
Adhikarana 20 (41) · Śloka 41
തത്ര വസ്ത്രാന്തരിതൈരവസ്ത്രാന്തരിതൈര്വാ പിണ്ഡൈര്യഥോക്തൈരുപസ്വേദനം സങ്കരസ്വേദ ഇതി വിദ്യാത്||൪൧||
तत्र वस्त्रान्तरितैरवस्त्रान्तरितैर्वा पिण्डैर्यथोक्तैरुपस्वेदनं सङ्करस्वेद इति विद्यात्||४१||
🔊 Audio coming soon
പിണ്ഡൈര്യഥോക്തൈരിതി തിലമാഷാദിപിണ്ഡൈസ്തഥാ ഗോഖരാദിഗ്രന്ഥോക്തപുടകരൂപൈശ്ച പിണ്ഡൈഃ; സ്വേദനമേവോപസ്വേദനമ്||൪൧||
Adhikarana 21 (42) · Śloka 42
ശൂകശമീധാന്യപുലാകാനാം വേശവാരപായസകൃശരോത്കാരികാദീനാം വാ പ്രസ്തരേ കൌശേയാവികോത്തരപ്രച്ഛദേപഞ്ചാങ്ഗുലോരുബൂകാര്കപത്രപ്രച്ഛദേ വാ സ്വഭ്യക്തസര്വഗാത്രസ്യ ശയാനസ്യോപസ്വേദനം പ്രസ്തരസ്വേദ ഇതി വിദ്യാത്||൪൨||
शूकशमीधान्यपुलाकानां वेशवारपायसकृशरोत्कारिकादीनां वा प्रस्तरे कौशेयाविकोत्तरप्रच्छदेपञ्चाङ्गुलोरुबूकार्कपत्रप्रच्छदे वा स्वभ्यक्तसर्वगात्रस्य शयानस्योपस्वेदनं प्रस्तरस्वेद इति विद्यात्||४२||
🔊 Audio coming soon
പുലാകഃ തുച്ഛധാന്യമ്| ഉത്കാരികാ മാഷാദികൃതോത്കാരാകൃതിവ്യഞ്ജനവിശേഷഃ | പ്രസ്തീര്യത ഇതി പ്രസ്തരഃ ശയനപ്രമാണേന സ്വേദവസ്തൂനാം വിസ്തരണം, തസ്മിന് പ്രസ്തരേ| കൌശേയാവികോത്തരപ്രച്ഛദേ കൌശേയാവികപിഹിത ഇത്യര്ഥഃ| പഞ്ചാങ്ഗുല ഏരണ്ഡഭേദഃ||൪൨||
Adhikarana 22 (43) · Śloka 43
സ്വേദനദ്രവ്യാണാം പുനര്മൂലഫലപത്രശുങ്ഗാദീനാം മൃഗശകുനപിശിതശിരസ്പദാദീനാമുഷ്ണസ്വഭാവാനാം വാ യഥാര്ഹമമ്ലലവണസ്നേഹോപസംഹിതാനാം മൂത്രക്ഷീരാദീനാം വാ കുമ്ഭ്യാം ബാഷ്പമനുദ്വമന്ത്യാമുത്ക്വഥിതാനാം നാഡ്യാ ശരേഷീകാവംശദലകരഞ്ജാര്കപത്രാന്യതമകൃതയാ ഗജാഗ്രഹസ്തസംസ്ഥാനയാ വ്യാമദീര്ഘയാ വ്യാമാര്ധദീര്ഘയാ വാ വ്യാമചതുര്ഭാഗാഷ്ടഭാഗമൂലാഗ്രപരിണാഹസ്രോതസാ സര്വതോ വാതഹരപത്രസംവൃതച്ഛിദ്രയാ ദ്വിസ്ത്രിര്വാ വിനാമിതയാ വാതഹരസിദ്ധസ്നേഹാഭ്യക്തഗാത്രോ ബാഷ്പമുപഹരേത്; ബാഷ്പോ ഹ്യനൃജുഗാമീ വിഹതചണ്ഡവേഗസ്ത്വചമവിദഹന് സുഖം സ്വേദയതീതി നാഡീസ്വേദഃ||൪൩||
स्वेदनद्रव्याणां पुनर्मूलफलपत्रशुङ्गादीनां मृगशकुनपिशितशिरस्पदादीनामुष्णस्वभावानां वा यथार्हमम्ललवणस्नेहोपसंहितानां मूत्रक्षीरादीनां वा कुम्भ्यां बाष्पमनुद्वमन्त्यामुत्क्वथितानां नाड्या शरेषीकावंशदलकरञ्जार्कपत्रान्यतमकृतया गजाग्रहस्तसंस्थानया व्यामदीर्घया व्यामार्धदीर्घया वा व्यामचतुर्भागाष्टभागमूलाग्रपरिणाहस्रोतसा सर्वतो वातहरपत्रसंवृतच्छिद्रया द्विस्त्रिर्वा विनामितया वातहरसिद्धस्नेहाभ्यक्तगात्रो बाष्पमुपहरेत्; बाष्पो ह्यनृजुगामी विहतचण्डवेगस्त्वचमविदहन् सुखं स्वेदयतीति नाडीस्वेदः||४३||
🔊 Audio coming soon
സ്വേദനേത്യാദിനാ നാഡീസ്വേദമാഹ| സ്വേദനദ്രവ്യാണി സ്വേദോപഗഗണോക്താനി ഇഹ ച നാഡീസ്വേദക്വാഥാര്ഥമുക്താനി| ശിരഃപദം മസ്തകമ്| ബാഷ്പമനുദ്വമന്ത്യാമിത്യനേന ക്വഥനകാലേ ബാഷ്പോ യഥാ ന നിര്യാതി തഥാ കര്തവ്യമിതി ദര്ശയതി| ഉത്ക്വഥിതാനാം ബാഷ്പം സ്നേഹാക്തഗാത്രഃ സന് നാഡ്യാ ഉപഹരേദിതി സമ്ബന്ധഃ| നാഡീകരണവിധിമാഹ- ശരേഷീകേത്യാദി| വംശദലോ വംശവിദലഃ | ഗജാഗ്രഹസ്തസംസ്ഥാനത്വം നാഡ്യാ അഗ്ര ഏവ ബോദ്ധവ്യമ്| വ്യാമഃ തിര്യഗ്വിസ്തൃതബാഹുദ്വയപ്രമാണം; വ്യാമദീര്ഘത്വം നാഡ്യാ ബഹലസ്വേദേ കര്തവ്യമ്| വ്യാമചതുര്ഥഭാഗേന വ്യാമാഷ്ടഭാഗേന ച മൂലേ അഗ്രേ ച യഥാസങ്ഖ്യം മാനം നാഡ്യാ വേദിതവ്യം; പരിണാഹേന വേഷ്ടനേന സ്രോതോ രന്ധ്രം യസ്യാഃ സാ തഥാ| യഥോക്തനാഡീകരണേ ഗുണമാഹ- ബാഷ്പോ ഹീത്യാദി| വിഹതചണ്ഡവേഗത്വം നാഡീകായാ ദീര്ഘത്വേന വക്രത്വേന ച ബോദ്ധവ്യമ്||൪൩||
Adhikarana 23 (44) · Śloka 44
വാതികോത്തരവാതികാനാം പുനര്മൂലാദീനാമുത്ക്വാഥൈഃ സുഖോഷ്ണൈഃ കുമ്ഭീര്വര്ഷണികാഃ പ്രനാഡീര്വാ പൂരയിത്വാ യഥാര്ഹസിദ്ധസ്നേഹാഭ്യക്തഗാത്രം വസ്ത്രാവച്ഛന്നം പരിഷേചയേദിതി പരിഷേകഃ||൪൪||
वातिकोत्तरवातिकानां पुनर्मूलादीनामुत्क्वाथैः सुखोष्णैः कुम्भीर्वर्षणिकाः प्रनाडीर्वा पूरयित्वा यथार्हसिद्धस्नेहाभ्यक्तगात्रं वस्त्रावच्छन्नं परिषेचयेदिति परिषेकः||४४||
🔊 Audio coming soon
പരിഷേകവിധിമാഹ- വാതികേത്യാദി| വാതികാനി വാതഹരാണി, ഉത്തരവാതികാനി ഉത്തരവാതേ പ്രധാനവാതേ വാതശ്ലേഷ്മണി ഹിതാനീഹ ഗ്രാഹ്യാണി| വര്ഷണികാ അല്പഘടീ, ‘സഹസ്രധാരാ’ ഇത്യന്യേ; പ്രണാഡീ വേണുനലനാഡ്യാദ്യാഃ||൪൪||
Adhikarana 24 (45) · Śloka 45
വാതഹരോത്ക്വാഥക്ഷീരതൈലഘൃതപിശിതരസോഷ്ണസലിലകോഷ്ഠകാവഗാഹസ്തു യഥോക്ത ഏവാവഗാഹഃ||൪൫||
वातहरोत्क्वाथक्षीरतैलघृतपिशितरसोष्णसलिलकोष्ठकावगाहस्तु यथोक्त एवावगाहः||४५||
🔊 Audio coming soon
യഥോക്ത ഏവേതി ലോകപ്രസിദ്ധ ഏവ| അവഗാഹഃ അവഗാഹസ്വേദഃ||൪൫||
Adhikarana 25 (46) · Śloka 46
അഥ ജേന്താകം ചികീര്ഷുര്ഭൂമിം പരീക്ഷേത- തത്ര പൂര്വസ്യാം ദിശ്യുത്തരസ്യാം വാ ഗുണവതി പ്രശസ്തേ ഭൂമിഭാഗേ കൃഷ്ണമധുരമൃത്തികേ സുവര്ണമൃത്തികേ വാ പരീവാപപുഷ്കരിണ്യാദീനാം ജലാശയാനാമന്യതമസ്യ കൂലേ ദക്ഷിണേ പശ്ചിമേ വാ സൂപതീര്ഥേ സമസുവിഭക്തഭൂമിഭാഗേ സപ്താഷ്ടൌ വാऽരത്നീരുപക്രമ്യോദകാത് പ്രാങ്മുഖമുദങ്മുഖം വാऽഭിമുഖതീര്ഥം കൂടാഗാരം കാരയേത്, ഉത്സേധവിസ്താരതഃ പരമരത്നീഃ ഷോഡശ, സമന്താത് സുവൃത്തം മൃത്കര്മസമ്പന്നമനേകവാതായനമ്; അസ്യ കൂടാഗാരസ്യാന്തഃ സമന്തതോ ഭിത്തിമരത്നിവിസ്താരോത്സേധാം പിണ്ഡികാം കാരയേദാകപാടാത്, മധ്യേ ചാസ്യ കൂടാഗാരസ്യ ചതുഷ്കിഷ്കുമാത്രം പുരുഷപ്രമാണം മൃന്മയം കന്ദുസംസ്ഥാനം ബഹുസൂക്ഷ്മച്ഛിദ്രമങ്ഗാരകോഷ്ഠകസ്തമ്ഭം സപിധാനം കാരയേത്; തം ച ഖാദിരാണാമാശ്വകര്ണാദീനാം വാ കാഷ്ഠാനാം പൂരയിത്വാ പ്രദീപയേത്; സ യദാ ജാനീയാത് സാധു ദഗ്ധാനി കാഷ്ഠാനി ഗതധൂമാന്യവതപ്തം ച കേവലമഗ്നിനാ തദഗ്നിഗൃഹം സ്വേദയോഗ്യേന ചോഷ്മണാ യുക്തമിതി, തത്രൈനം പുരുഷം വാതഹരാഭ്യക്തഗാത്രം വസ്ത്രാവച്ഛന്നം പ്രവേശയേത്, പ്രവേശയംശ്ചൈനമനുശിഷ്യാത്- സൌമ്യ! പ്രവിശ കല്യാണായാരോഗ്യായ ചേതി, പ്രവിശ്യ ചൈനാം പിണ്ഡികാമധിരുഹ്യ പാര്ശ്വാപരപാര്ശ്വാഭ്യാം യഥാസുഖം ശയീഥാഃ, ന ച ത്വയാ സ്വേദമൂര്ച്ഛാപരീതേനാപി സതാ പിണ്ഡികൈഷാ വിമോക്തവ്യാऽऽപ്രാണോച്ഛ്വാസാത്, ഭ്രശ്യമാനോ ഹ്യതഃ പിണ്ഡിവകാവകാശാദ്ദ്വാരമനധിഗച്ഛന് സ്വേദമൂര്ച്ഛാപരീതതയാ സദ്യഃ പ്രാണാഞ്ജഹ്യാഃ, തസ്മാത് പിണ്ഡികാമേനാം ന കഥഞ്ചന മുഞ്ചേഥാഃ; ത്വം യദാ ജാനീയാഃ- വിഗതാഭിഷ്യന്ദമാത്മാനം സമ്യക്പ്രസ്രുതസ്വേദപിച്ഛം സര്വസ്രോതോവിമുക്തം ലഘൂഭൂതമപഗതവിബന്ധസ്തമ്ഭസുപ്തിവേദനാഗൌരവമിതി, തതസ്താം പിണ്ഡികാമനുസരന് ദ്വാരം പ്രപദ്യേഥാഃ, നിഷ്ക്രമ്യ ച ന സഹസാ ചക്ഷുഷോഃ പരിപാലനാര്ഥം ശീതോദകമുപസ്പൃശേഥാഃ, അപഗതസന്താപക്ലമസ്തു മുഹൂര്താത് സുഖോഷ്ണേന വാരിണാ യഥാന്യായം പരിഷിക്തോऽശ്നീയാഃ; ഇതി ജേന്താകസ്വേദഃ||൪൬||
अथ जेन्ताकं चिकीर्षुर्भूमिं परीक्षेत- तत्र पूर्वस्यां दिश्युत्तरस्यां वा गुणवति प्रशस्ते भूमिभागे कृष्णमधुरमृत्तिके सुवर्णमृत्तिके वा परीवापपुष्करिण्यादीनां जलाशयानामन्यतमस्य कूले दक्षिणे पश्चिमे वा सूपतीर्थे समसुविभक्तभूमिभागे सप्ताष्टौ वाऽरत्नीरुपक्रम्योदकात् प्राङ्मुखमुदङ्मुखं वाऽभिमुखतीर्थं कूटागारं कारयेत्, उत्सेधविस्तारतः परमरत्नीः षोडश, समन्तात् सुवृत्तं मृत्कर्मसम्पन्नमनेकवातायनम्; अस्य कूटागारस्यान्तः समन्ततो भित्तिमरत्निविस्तारोत्सेधां पिण्डिकां कारयेदाकपाटात्, मध्ये चास्य कूटागारस्य चतुष्किष्कुमात्रं पुरुषप्रमाणं मृन्मयं कन्दुसंस्थानं बहुसूक्ष्मच्छिद्रमङ्गारकोष्ठकस्तम्भं सपिधानं कारयेत्; तं च खादिराणामाश्वकर्णादीनां वा काष्ठानां पूरयित्वा प्रदीपयेत्; स यदा जानीयात् साधु दग्धानि काष्ठानि गतधूमान्यवतप्तं च केवलमग्निना तदग्निगृहं स्वेदयोग्येन चोष्मणा युक्तमिति, तत्रैनं पुरुषं वातहराभ्यक्तगात्रं वस्त्रावच्छन्नं प्रवेशयेत्, प्रवेशयंश्चैनमनुशिष्यात्- सौम्य! प्रविश कल्याणायारोग्याय चेति, प्रविश्य चैनां पिण्डिकामधिरुह्य पार्श्वापरपार्श्वाभ्यां यथासुखं शयीथाः, न च त्वया स्वेदमूर्च्छापरीतेनापि सता पिण्डिकैषा विमोक्तव्याऽऽप्राणोच्छ्वासात्, भ्रश्यमानो ह्यतः पिण्डिवकावकाशाद्द्वारमनधिगच्छन् स्वेदमूर्च्छापरीततया सद्यः प्राणाञ्जह्याः, तस्मात् पिण्डिकामेनां न कथञ्चन मुञ्चेथाः; त्वं यदा जानीयाः- विगताभिष्यन्दमात्मानं सम्यक्प्रस्रुतस्वेदपिच्छं सर्वस्रोतोविमुक्तं लघूभूतमपगतविबन्धस्तम्भसुप्तिवेदनागौरवमिति, ततस्तां पिण्डिकामनुसरन् द्वारं प्रपद्येथाः, निष्क्रम्य च न सहसा चक्षुषोः परिपालनार्थं शीतोदकमुपस्पृशेथाः, अपगतसन्तापक्लमस्तु मुहूर्तात् सुखोष्णेन वारिणा यथान्यायं परिषिक्तोऽश्नीयाः; इति जेन्ताकस्वेदः||४६||
🔊 Audio coming soon
ജേന്താകവിധിമാഹ- അഥേത്യാദി| അഥശബ്ദോ മങ്ഗലേ ആനന്തര്യേ വാ| പൂര്വസ്യാമുത്തരസ്യാം വേതി ഗ്രാമാദ്ബാദ്ധവ്യമ്| ഗുണവതീതി സസ്യപ്രരോഹാദിയുക്തത്വേന; പ്രശസ്തഭൂമിഭാഗത്വം തുഷാങ്ഗാരാദിരഹിതത്വേന| പരീവാപഃ ദീര്ഘികാ| സുഷ്ഠു ഉപ സമീപേ തീര്ഥം യസ്യ തസ്മിന് സൂപതീര്ഥേ| അരത്നിഃ ഹസ്തഃ| പ്രാങ്മുഖമിതി പശ്ചിമേ, ഉദങ്മുഖമിതി ദക്ഷിണേ; ഏവം ഹ്യഭിമുഖം തീര്ഥം ഭവതി| കൂടാഗാരമിതി വര്തുലാഗാരമ്| ആകപാടാദിത്യനേന ദ്വാരപര്യന്തം ലക്ഷയതി| കിഷ്കുഃ ഹസ്തഃ| പുരുഷപ്രമാണമിതി ഊര്ധ്വതഃ| കന്ദുഃ കന്ദ്വാകാരാഗ്നിസ്ഥാനമ്| അങ്ഗാരാര്ഥം കോഷ്ഠോऽവകാശോ വിദ്യതേ യസ്മിന് സോऽങ്ഗാരകോഷ്ഠകഃ, സ ഏവ സ്തമ്ഭ ഇത്യങ്ഗാരകോഷ്ഠകസ്തമ്ഭഃ| ഖാദിരാണാമിതി പൂരണേ ഷഷ്ഠീ| സ ഇത്യത്ര ‘ത്വം’ ഇത്യധ്യാഹാര്യം, ജാനീയാ ഇത്യര്ഥഃ; കിംവാ, ‘ജാനീയാത്’ ഇതി പാഠഃ, ഉത്തരത്രാപി ‘പ്രവേശയേത്’ ഇതി പാഠഃ; ഏവം ച സുഗമമ്| പിച്ഛാ സ്വേദസ്യൈവ പിച്ഛിലോ ഭാഗഃ| സര്വേഷു സ്രോതഃസു വിമുക്തം സര്വസ്രോതോവിമുക്തമ് അപഗതവിബന്ധസ്തു അപഗതമലവിബന്ധോ ബോദ്ധവ്യഃ| ചക്ഷുഷോഃ പരിപാലനാര്ഥമിതി അത്രോപതപ്തസ്യ സഹസാ ശീതജലപ്രവേശേ ശീതജലപരാഹത ഊഷ്മാ നയനോപഘാതം കരോതീത്യഭിപ്രായഃ| അത്ര ച ജേന്താകേ ഭൂമിവിശേഷപരിഗ്രഹജലസാന്നിധ്യാദയോ മങ്ഗലാര്ഥാഃ; ജലസാന്നിധ്യം തു സ്വിദ്യമാനസ്യ ദര്ശനേന ദൃഷ്ടേഃ പരിപാലനാര്ഥം ച, തഥാ സ്വേദാതിയോഗപ്രതിക്രിയാര്ഥം കൂടാഗാരസ്യ ജലസാന്നിധ്യേ സുഖേന കരണാര്ഥം ച||൪൬||
Adhikarana 26 (47-49) · Śloka 50
ശയാനസ്യ പ്രമാണേന ഘനാമശ്മമയീം ശിലാമ്| താപയിത്വാ മാരുതഘ്നൈര്ദാരുഭിഃ സമ്പ്രദീപിതൈഃ||൪൭|| വ്യപോജ്ഝ്യ സര്വാനങ്ഗാരാന് പ്രോക്ഷ്യ ചൈവോഷ്ണവാരിണാ| താം ശിലാമഥ കുര്വീത കൌഷേയാവികസംസ്തരാമ്||൪൮|| തസ്യാം സ്വഭ്യക്തസര്വാങ്ഗഃ സ്വപന് സ്വിദ്യതി നാ സുഖമ്| കൌരവാജിനകൌഷേയപ്രാവാരാദ്യൈഃ സുസംവൃതഃ ||൪൯|| ഇത്യക്തോऽശ്മഘനസ്വേദഃ,...|൫൦|
शयानस्य प्रमाणेन घनामश्ममयीं शिलाम्| तापयित्वा मारुतघ्नैर्दारुभिः सम्प्रदीपितैः||४७|| व्यपोज्झ्य सर्वानङ्गारान् प्रोक्ष्य चैवोष्णवारिणा| तां शिलामथ कुर्वीत कौषेयाविकसंस्तराम्||४८|| तस्यां स्वभ्यक्तसर्वाङ्गः स्वपन् स्विद्यति ना सुखम्| कौरवाजिनकौषेयप्रावाराद्यैः सुसंवृतः ||४९|| इत्यक्तोऽश्मघनस्वेदः,...|५०|
🔊 Audio coming soon
കൌരവം കാര്പാസമ്||൪൭-൪൯||-
Adhikarana 27 (50-51) · Śloka 51
...കര്ഷൂസ്വേദഃ പ്രവക്ഷ്യതേ| ഖാനയേച്ഛയനസ്യാധഃ കര്ഷൂം സ്ഥാനവിഭാഗവിത്||൫൦|| ദീപ്തൈരധൂമൈരങ്ഗാരൈസ്താം കര്ഷൂം പൂരയേത്തതഃ| തസ്യാമുപരി ശയ്യായാം സ്വപന് സ്വിദ്യതി നാ സുഖമ്||൫൧||
...कर्षूस्वेदः प्रवक्ष्यते| खानयेच्छयनस्याधः कर्षूं स्थानविभागवित्||५०|| दीप्तैरधूमैरङ्गारैस्तां कर्षूं पूरयेत्ततः| तस्यामुपरि शय्यायां स्वपन् स्विद्यति ना सुखम्||५१||
🔊 Audio coming soon
കര്ഷൂഃ അഭ്യന്തരവിസ്തീര്ണഃ സ്വല്പമുഖോ ഗര്തഃ||൫൦-൫൧||
Adhikarana 28 (52-55) · Śloka 55
അനത്യുത്സേധവിസ്താരാം വൃത്താകാരാമലോചനാമ്| ഘനഭിത്തിം കുടീം കൃത്വാ കുഷ്ഠാദ്യൈഃ സമ്പ്രലേപയേത്||൫൨|| കുടീമധ്യേ ഭിഷക് ശയ്യാം സ്വാസ്തീര്ണാമുപകല്പയേത്| പ്രാവാരാജിനകൌശേയകുഥകമ്ബലഗോലകൈഃ||൫൩|| ഹസന്തികാഭിരങ്ഗാരപൂര്ണാഭിസ്താം ച സര്വശഃ| പരിവാര്യാന്തരാരോഹേദഭ്യക്തഃ സ്വിദ്യതേ സുഖമ്||൫൪|| യ ഏവാശ്മഘനസ്വേദവിധിര്ഭൂമൌ സ ഏവ തു| പ്രശസ്തായാം നിവാതായാം സമായാമുപദിശ്യതേ||൫൫||
अनत्युत्सेधविस्तारां वृत्ताकारामलोचनाम्| घनभित्तिं कुटीं कृत्वा कुष्ठाद्यैः सम्प्रलेपयेत्||५२|| कुटीमध्ये भिषक् शय्यां स्वास्तीर्णामुपकल्पयेत्| प्रावाराजिनकौशेयकुथकम्बलगोलकैः||५३|| हसन्तिकाभिरङ्गारपूर्णाभिस्तां च सर्वशः| परिवार्यान्तरारोहेदभ्यक्तः स्विद्यते सुखम्||५४|| य एवाश्मघनस्वेदविधिर्भूमौ स एव तु| प्रशस्तायां निवातायां समायामुपदिश्यते||५५||
🔊 Audio coming soon
അനത്യുത്സേധവിസ്താരാമിതി സ്വല്പപ്രമാണോച്ഛ്രായവിസ്താരാമ്| അലോചനാം നിര്ജാലകാമ്| കുഷ്ഠാദ്യൈരിതി അത്രാദിശബ്ദഃ പ്രകാരവചനഃ, തേനോഷ്ണസുഗന്ധിദ്രവ്യൈരിതി ഭവതി| ഹസന്തികാ അങ്ഗാരധാനി(രി)കാ, പരിവാര്യേതി ഹസന്തികാഭിരിത്യനേന സമ്ബധ്യതേ| താമിതി ഉപകല്പിതശയ്യാം കുടീമ്, ആരോഹേദിതി സമ്ബന്ധഃ||൫൨-൫൫||
Adhikarana 29 (56-58) · Śloka 58
കുമ്ഭീം വാതഹരക്വാഥപൂര്ണാം ഭൂമൌ നിഖാനയേത്| അര്ധഭാഗം ത്രിഭാഗം വാ ശയനം തത്ര ചോപരി||൫൬|| സ്ഥാപയേദാസനം വാऽപി നാതിസാന്ദ്രപരിച്ഛദമ്| അഥ കുമ്ഭ്യാം സുസന്തപ്താന് പ്രക്ഷിപേദയസോ ഗുഡാന്||൫൭|| പാഷാണാന് വോഷ്മണാ തേന തത്സ്ഥഃ സ്വിദ്യതി നാ സുഖമ്| സുസംവൃതാങ്ഗഃ സ്വഭ്യക്തഃ സ്നേഹൈരനിലനാശനൈഃ||൫൮||
कुम्भीं वातहरक्वाथपूर्णां भूमौ निखानयेत्| अर्धभागं त्रिभागं वा शयनं तत्र चोपरि||५६|| स्थापयेदासनं वाऽपि नातिसान्द्रपरिच्छदम्| अथ कुम्भ्यां सुसन्तप्तान् प्रक्षिपेदयसो गुडान्||५७|| पाषाणान् वोष्मणा तेन तत्स्थः स्विद्यति ना सुखम्| सुसंवृताङ्गः स्वभ्यक्तः स्नेहैरनिलनाशनैः||५८||
🔊 Audio coming soon
ശയനം തത്ര ചോപരീതി അത്ര കുമ്ഭീകോപരി ശയനം ഖട്ടാദി തഥാ കര്തവ്യം യഥാ കുമ്ഭീകാ ന ഭജ്യതേ| തത്സ്ഥ ഇതി യഥോക്തശയനാസനസ്ഥഃ||൫൬-൫൮||
Adhikarana 30 (59-60) · Śloka 60
കൂപം ശയനവിസ്താരം ദ്വിഗുണം ചാപി വേധതഃ| ദേശേ നിവാതേ ശസ്തേ ച കുര്യാദന്തഃസുമാര്ജിതമ്||൫൯|| ഹസ്ത്യശ്വഗോഖരോഷ്ട്രാണാം കരീഷൈര്ദഗ്ധപൂരിതേ| സ്വവച്ഛന്നഃ സുസംസ്തീര്ണേऽഭ്യക്തഃ സ്വിദ്യതി നാ സുഖമ്||൬൦||
कूपं शयनविस्तारं द्विगुणं चापि वेधतः| देशे निवाते शस्ते च कुर्यादन्तःसुमार्जितम्||५९|| हस्त्यश्वगोखरोष्ट्राणां करीषैर्दग्धपूरिते| स्ववच्छन्नः सुसंस्तीर्णेऽभ्यक्तः स्विद्यति ना सुखम्||६०||
🔊 Audio coming soon
കൂപമിതി കൂപമിവ കൂപം ഗഭീരത്വേന| ദ്വിഗുണമിതി വിസ്താരാദ്ബോദ്ധവ്യമ്| വേധത ഇത്യധഃഖനനപ്രമാണേന| സുസംസ്തീര്ണ ഇതി സുഷ്ഠു സംസ്തീര്ണേ ആച്ഛാദിതേ, ശയ്യയാ ഖട്വോപരിസ്ഥിതയാ ആച്ഛാദിതേ കൂപേ ഇതി ബോദ്ധവ്യമ്||൫൯-൬൦||
Adhikarana 31 (61-63) · Śloka 63
ധീതീകാം തു കരീഷാണാം യഥോക്താനാം പ്രദീപയേത്| ശയനാന്തഃപ്രമാണേന ശയ്യാമുപരി തത്ര ച||൬൧|| സുദഗ്ധായാം വിധൂമായാം യഥോക്താമുപകല്പയേത്| സ്വവച്ഛന്നഃ സ്വപംസ്തത്രാഭ്യക്തഃ സ്വിദ്യതി നാ സുഖമ്||൬൨|| ഹോലാകസ്വേദ ഇത്യേഷ സുഖഃ പ്രോക്തോ മഹര്ഷിണാ| ഇതി ത്രയോദശവിധഃ സ്വേദോऽഗ്നിഗുണസംശ്രയഃ||൬൩||
धीतीकां तु करीषाणां यथोक्तानां प्रदीपयेत्| शयनान्तःप्रमाणेन शय्यामुपरि तत्र च||६१|| सुदग्धायां विधूमायां यथोक्तामुपकल्पयेत्| स्ववच्छन्नः स्वपंस्तत्राभ्यक्तः स्विद्यति ना सुखम्||६२|| होलाकस्वेद इत्येष सुखः प्रोक्तो महर्षिणा| इति त्रयोदशविधः स्वेदोऽग्निगुणसंश्रयः||६३||
🔊 Audio coming soon
ധീതീകാമിത്യാദിനാ ഹോലാകസ്വേദഃ| ധീതീകാ ശുഷ്കഗോമയാദികൃതോऽഗ്ന്യാശ്രയവിശേഷഃ| യഥോക്താനാമിതി പൂര്വോക്തഹസ്ത്യശ്വാദിഭവാനാമ്| ശയനാന്തഃപ്രമാണേന ധീതീകാം ‘കൃത്വാ’ ഇത്യധ്യാഹാര്യ യോജ്യമ്| യഥോക്താമിതി നാതിസാന്ദ്രപരിച്ഛദാമ്| ഉപസംഹരതി- ഇതീത്യാദി| സാക്ഷാദഗ്നേര്ഗുണമുഷ്ണത്വമാശ്രിത്യ സ്വേദയതീത്യഗ്നിഗുണസംശ്രയഃ||൬൧-൬൩||
Adhikarana 32 (64) · Śloka 65
വ്യായാമ ഉഷ്ണസദനം ഗുരുപ്രാവരണം ക്ഷുധാ| ബഹുപാനം ഭയക്രോധാവുപനാഹാഹവാതപാഃ||൬൪|| സ്വേദയന്തി ദശൈതാനി നരമഗ്നിഗുണാദൃതേ|൬൫|
व्यायाम उष्णसदनं गुरुप्रावरणं क्षुधा| बहुपानं भयक्रोधावुपनाहाहवातपाः||६४|| स्वेदयन्ति दशैतानि नरमग्निगुणादृते|६५|
🔊 Audio coming soon
സമ്പ്രത്യനഗ്നിസ്വേദാനാഹ- വ്യായാമ ഇത്യാദി| ഉഷ്ണസദനമിതി അഗ്നിസന്താപവ്യതിരേകേണ നിര്ജാലകതയാ ഘനഭിത്തിതയാ ച യദ്ഗൃഹം സ്വേദയതി തദ്ബോദ്ധവ്യമ്| ബഹുപാനമിതി ബഹുമദ്യപാനമ്| ഉപനാഹോ ദ്വിവിധഃ- സാഗ്നിരനഗ്നിശ്ച; തത്ര യഃ സാഗ്നിരുപനാഹഃ സ സങ്കര ഏവ ബോദ്ധവ്യഃ, യദുക്തം- “കോലം കുലത്ഥാഃ സുരദാരുരാസ്നാഃ” (സൂ.അ.൩) ഇത്യാദിനാऽऽരഗ്വധീയേ; യസ്ത്വനഗ്നിര്ബഹലത്വേന ശരീരോഷ്മരോധം കൃത്വാ സ്വേദയതി സ ഇഹ ബോദ്ധവ്യഃ| ആതപശ്ച യദ്യപ്യുഷ്ണഃ, തഥാऽപ്യഗ്നികൃതം തസ്യോഷ്ണത്വം ന ഭവതീത്യനഗ്നിസ്വേദ ഉക്തഃ| അഗ്നിഗുണാദൃതേ ഇതി സാക്ഷാദഗ്നിസമ്ബന്ധേന കൃതാദുഷ്ണത്വാദ്വിനാ||൬൪||-
Adhikarana 33 (65-66) · Śloka 66
ഇത്യുക്തോ ദ്വിവിധഃ സ്വേദഃ സംയുക്തോऽഗ്നിഗുണൈര്ന ച||൬൫|| ഏകാങ്ഗസര്വാങ്ഗഗതഃ സ്നിഗ്ധോ രൂക്ഷസ്തഥൈവ ച| ഇത്യേതത്ത്രിവിധം ദ്വന്ദ്വം സ്വേദമുദ്ദിശ്യ കീര്തിതമ്||൬൬||
इत्युक्तो द्विविधः स्वेदः संयुक्तोऽग्निगुणैर्न च||६५|| एकाङ्गसर्वाङ्गगतः स्निग्धो रूक्षस्तथैव च| इत्येतत्त्रिविधं द्वन्द्वं स्वेदमुद्दिश्य कीर्तितम्||६६||
🔊 Audio coming soon
സര്വസ്വേദമുപസംഹരതി- ഇത്യുക്ത ഇത്യാദി| ഏകാങ്ഗഗതാഃ സങ്കരനാഡ്യാദയഃ, സര്വാങ്ഗഗതാഃ പ്രസ്തരജേന്താകാദയഃ| സ്നിഗ്ധോ വാതവിഹിതഃ സ്വേദഃ| രൂക്ഷഃ കഫവിഹിതഃ| സ്നിഗ്ധരൂക്ഷസ്തു വാതശ്ലേഷ്മവിഹിതോऽനയോര്ന ഭിദ്യത ഇതി പൃഥങ്ഗോക്തഃ| ദ്വന്ദ്വം പരസ്പരം വിരുദ്ധം യുഗ്മമ്||൬൫-൬൬||
Adhikarana 34 (67) · Śloka 67
സ്നിഗ്ധഃ സ്വേദൈരുപക്രമ്യഃ സ്വിന്നഃ പഥ്യാശനോ ഭവേത്| തദഹഃ സ്വിന്നഗാത്രസ്തു വ്യായാമം വര്ജയേന്നരഃ||൬൭||
स्निग्धः स्वेदैरुपक्रम्यः स्विन्नः पथ्याशनो भवेत्| तदहः स्विन्नगात्रस्तु व्यायामं वर्जयेन्नरः||६७||
🔊 Audio coming soon
സ്വിന്നേന യഥാ കര്തവ്യം തദാഹ- സ്നിഗ്ധ ഇത്യാദി| പഥ്യാശനോ ഭവേദിത്യത്ര യദ്യപി ശൃങ്ഗഗ്രാഹികയാ പഥ്യം നോക്തം, തഥാऽപി സ്വേദപ്രവൃത്തിവിഷയദോഷസ്യ യത് പഥ്യം തദേവ ബോദ്ധവ്യമ്||൬൭||
Adhikarana 35 (68-71) · Śloka 71
തത്ര ശ്ലോകാഃ- സ്വേദോ യഥാ കാര്യകരോ ഹിതോ യേഭ്യശ്ച യദ്വിധഃ| യത്ര ദേശേ യഥാ യോഗ്യോ ദേശോ രക്ഷ്യശ്ച യോ യഥാ||൬൮|| സ്വിന്നാതിസ്വിന്നരൂപാണി തഥാऽതിസ്വിന്നഭേഷജമ്| അസ്വേദ്യാഃ സ്വേദയോഗ്യാശ്ച സ്വേദദ്രവ്യാണി കല്പനാ||൬൯|| ത്രയോദശവിധഃ സ്വേദോ വിനാ ദശവിധോऽഗ്നിനാ| സങ്ഗ്രഹേണ ച ഷട് സ്വേദാഃ സ്വേദാധ്യായേ നിദര്ശിതാഃ||൭൦|| സ്വേദാധികാരേ യദ്വാച്യമുക്തമേതന്മഹര്ഷിണാ | ശിഷ്യൈസ്തു പ്രതിപത്തവ്യമുപദേഷ്ടാ പുനര്വസുഃ||൭൧||
तत्र श्लोकाः- स्वेदो यथा कार्यकरो हितो येभ्यश्च यद्विधः| यत्र देशे यथा योग्यो देशो रक्ष्यश्च यो यथा||६८|| स्विन्नातिस्विन्नरूपाणि तथाऽतिस्विन्नभेषजम्| अस्वेद्याः स्वेदयोग्याश्च स्वेदद्रव्याणि कल्पना||६९|| त्रयोदशविधः स्वेदो विना दशविधोऽग्निना| सङ्ग्रहेण च षट् स्वेदाः स्वेदाध्याये निदर्शिताः||७०|| स्वेदाधिकारे यद्वाच्यमुक्तमेतन्महर्षिणा | शिष्यैस्तु प्रतिपत्तव्यमुपदेष्टा पुनर्वसुः||७१||
🔊 Audio coming soon
സങ്ഗ്രഹേ സ്വേദോ യഥാ കാര്യകര ഇതി സ്നേഹപൂര്വം പ്രയുക്തേനേത്യാദി| യേഭ്യശ്ച യദ്വിധ ഇതി വാതേ സ്നിഗ്ധ ഇത്യാദി സങ്ഗൃഹ്ണാതി| യത്ര ദേശേ യഥാ യോഗ്യ ഇതി ആമാശയഗതേ വാതേ രൂക്ഷപൂര്വ ഇത്യാദി| ശേഷം സുഗമമ്||൬൮-൭൧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 14
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേ ശ്ലോകസ്ഥാനേ സ്വേദാധ്യായോ നാമ ചതുര്ദശോऽധ്യായഃ||൧൪||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने स्वेदाध्यायो नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീചക്രപാണിദത്തകൃതായാം ചരകതാത്പര്യടീകായാമായുര്വേദദീപികാഖ്യായാം സൂത്രസ്ഥാനേ നിര്ദേശചതുഷ്കേ സ്വേദാധ്യായശ്ചതുര്ദശഃ||൧൪||