Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ സ്വേദാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
View original
अथातः स्वेदाध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
14. svēdādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
അതഃ സ്വേദാഃ പ്രവക്ഷ്യന്തേ യൈര്യഥാവത്പ്രയോജിതൈഃ| സ്വേദസാധ്യാഃ പ്രശാമ്യന്തി ഗദാ വാതകഫാത്മകാഃ||൩|| സ്നേഹപൂര്വം പ്രയുക്തേന സ്വേദേനാവജിതേऽനിലേ| പുരീഷമൂത്രരേതാംസി ന സജ്ജന്തി കഥഞ്ചന||൪|| ശുഷ്കാണ്യപി ഹി കാഷ്ഠാനി സ്നേഹസ്വേദോപപാദനൈഃ| നമയന്തി യഥാന്യായം കിം പുനര്ജീവതോ നരാന്||൫||
View original
अतः स्वेदाः प्रवक्ष्यन्ते यैर्यथावत्प्रयोजितैः| स्वेदसाध्याः प्रशाम्यन्ति गदा वातकफात्मकाः||३|| स्नेहपूर्वं प्रयुक्तेन स्वेदेनावजितेऽनिले| पुरीषमूत्ररेतांसि न सज्जन्ति कथञ्चन||४|| शुष्काण्यपि हि काष्ठानि स्नेहस्वेदोपपादनैः| नमयन्ति यथान्यायं किं पुनर्जीवतो नरान्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
രോഗര്തുവ്യാധിതാപേക്ഷോ നാത്യുഷ്ണോऽതിമൃദുര്ന ച| ദ്രവ്യവാന് കല്പിതോ ദേശേ സ്വേദഃ കാര്യകരോ മതഃ||൬||
View original
रोगर्तुव्याधितापेक्षो नात्युष्णोऽतिमृदुर्न च| द्रव्यवान् कल्पितो देशे स्वेदः कार्यकरो मतः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7-8) · Śloka 8
വ്യാധൌ ശീതേ ശരീരേ ച മഹാന് സ്വേദോ മഹാബലേ| ദുര്ബലേ ദുര്ബലഃ സ്വേദോ മധ്യമേ മധ്യമോ ഹിതഃ||൭|| വാതശ്ലേഷ്മണി വാതേ വാ കഫേ വാ സ്വേദ ഇഷ്യതേ| സ്നിഗ്ധരൂക്ഷസ്തഥാ സ്നിഗ്ധോ രൂക്ഷശ്ചാപ്യുപകല്പിതഃ||൮||
View original
व्याधौ शीते शरीरे च महान् स्वेदो महाबले| दुर्बले दुर्बलः स्वेदो मध्यमे मध्यमो हितः||७|| वातश्लेष्मणि वाते वा कफे वा स्वेद इष्यते| स्निग्धरूक्षस्तथा स्निग्धो रूक्षश्चाप्युपकल्पितः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (9) · Śloka 9
ആമാശയഗതേ വാതേ കഫേ പക്വാശയാശ്രിതേ| രൂക്ഷപൂര്വോ ഹിതഃ സ്വേദഃ സ്നേഹപൂര്വസ്തഥൈവ ച||൯||
View original
आमाशयगते वाते कफे पक्वाशयाश्रिते| रूक्षपूर्वो हितः स्वेदः स्नेहपूर्वस्तथैव च||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (10) · Śloka 10
വൃഷണൌ ഹൃദയം ദൃഷ്ടീ സ്വേദയേന്മൃദു നൈവ വാ| മധ്യമം വങ്ക്ഷണൌ ശേഷമങ്ഗാവയവമിഷ്ടതഃ||൧൦||
View original
वृषणौ हृदयं दृष्टी स्वेदयेन्मृदु नैव वा| मध्यमं वङ्क्षणौ शेषमङ्गावयवमिष्टतः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (11) · Śloka 11
സുശുദ്ധൈര്നക്തകൈഃ പിണ്ഡ്യാ ഗോധൂമാനാമഥാപി വാ| പദ്മോത്പലപലാശൈര്വാ സ്വേദ്യഃ സംവൃത്യ ചക്ഷുഷീ||൧൧||
View original
सुशुद्धैर्नक्तकैः पिण्ड्या गोधूमानामथापि वा| पद्मोत्पलपलाशैर्वा स्वेद्यः संवृत्य चक्षुषी||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (12) · Śloka 12
മുക്താവലീഭിഃ ശീതാഭിഃ ശീതലൈര്ഭാജനൈരപി| ജലാര്ദ്രൈര്ജലജൈര്ഹസ്തൈഃ സ്വിദ്യതോ ഹൃദയം സ്പൃശേത്||൧൨||
View original
मुक्तावलीभिः शीताभिः शीतलैर्भाजनैरपि| जलार्द्रैर्जलजैर्हस्तैः स्विद्यतो हृदयं स्पृशेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (13) · Śloka 13
ശീതശൂലവ്യുപരമേ സ്തമ്ഭഗൌരവനിഗ്രഹേ| സഞ്ജാതേ മാര്ദവേ സ്വേദേ സ്വേദനാദ്വിരതിര്മതാ||൧൩||
View original
शीतशूलव्युपरमे स्तम्भगौरवनिग्रहे| सञ्जाते मार्दवे स्वेदे स्वेदनाद्विरतिर्मता||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (14-15) · Śloka 15
പിത്തപ്രകോപോ മൂര്ച്ഛാ ച ശരീരസദനം തൃഷാ| ദാഹഃ സ്വരാങ്ഗദൌര്ബല്യമതിസ്വിന്നസ്യ ലക്ഷണമ്||൧൪|| ഉക്തസ്തസ്യാശിതീയേ യോ ഗ്രൈഷ്മികഃ സര്വശോ വിധിഃ| സോऽതിസ്വിന്നസ്യ കര്തവ്യോ മധുരഃ സ്നിഗ്ധശീതലഃ||൧൫||
View original
पित्तप्रकोपो मूर्च्छा च शरीरसदनं तृषा| दाहः स्वराङ्गदौर्बल्यमतिस्विन्नस्य लक्षणम्||१४|| उक्तस्तस्याशितीये यो ग्रैष्मिकः सर्वशो विधिः| सोऽतिस्विन्नस्य कर्तव्यो मधुरः स्निग्धशीतलः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (16-19) · Śloka 19
കഷായമദ്യനിത്യാനാം ഗര്ഭിണ്യാ രക്തപിത്തിനാമ്| പിത്തിനാം സാതിസാരാണാം രൂക്ഷാണാം മധുമേഹിനാമ്||൧൬|| വിദഗ്ധഭ്രഷ്ടബ്രധ്നാനാം വിഷമദ്യവികാരിണാമ്| ശ്രാന്താനാം നഷ്ടസഞ്ജ്ഞാനാം സ്ഥൂലാനാം പിത്തമേഹിനാമ്||൧൭|| തൃഷ്യതാം ക്ഷുധിതാനാം ച ക്രുദ്ധാനാം ശോചതാമപി| കാമല്യുദരിണാം ചൈവ ക്ഷതാനാമാഢ്യരോഗിണാമ്||൧൮|| ദുര്ബലാതിവിശുഷ്കാണാമുപക്ഷീണൌജസാം തഥാ| ഭിഷക് തൈമിരികാണാം ച ന സ്വേദമവതാരയേത്||൧൯||
View original
कषायमद्यनित्यानां गर्भिण्या रक्तपित्तिनाम्| पित्तिनां सातिसाराणां रूक्षाणां मधुमेहिनाम्||१६|| विदग्धभ्रष्टब्रध्नानां विषमद्यविकारिणाम्| श्रान्तानां नष्टसञ्ज्ञानां स्थूलानां पित्तमेहिनाम्||१७|| तृष्यतां क्षुधितानां च क्रुद्धानां शोचतामपि| कामल्युदरिणां चैव क्षतानामाढ्यरोगिणाम्||१८|| दुर्बलातिविशुष्काणामुपक्षीणौजसां तथा| भिषक् तैमिरिकाणां च न स्वेदमवतारयेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (20-24) · Śloka 24
പ്രതിശ്യായേ ച കാസേ ച ഹിക്കാശ്വാസേഷ്വലാഘവേ| കര്ണമന്യാശിരഃശൂലേ സ്വരഭേദേ ഗലഗ്രഹേ||൨൦|| അര്ദിതൈകാങ്ഗസര്വാങ്ഗപക്ഷാഘാതേ വിനാമകേ| കോഷ്ഠാനാഹവിബന്ധേഷു മൂത്രാഘാതേ വിജൃമ്ഭകേ||൨൧|| പാര്ശ്വപൃഷ്ഠകടീകുക്ഷിസങ്ഗ്രഹേ ഗൃധ്രസീഷു ച| മൂത്രകൃച്ഛ്രേ മഹത്ത്വേ ച മുഷ്കയോരങ്ഗമര്ദകേ||൨൨|| പാദജാനൂരുജങ്ഘാര്തിസങ്ഗ്രഹേ ശ്വയഥാവപി| ഖല്ലീഷ്വാമേഷു ശീതേ ച വേപഥൌ വാതകണ്ടകേ||൨൩|| സങ്കോചായാമശൂലേഷു സ്തമ്ഭഗൌരവസുപ്തിഷു | സര്വാങ്ഗേഷു വികാരേഷു സ്വേദനം ഹിതമുച്യതേ||൨൪||
View original
प्रतिश्याये च कासे च हिक्काश्वासेष्वलाघवे| कर्णमन्याशिरःशूले स्वरभेदे गलग्रहे||२०|| अर्दितैकाङ्गसर्वाङ्गपक्षाघाते विनामके| कोष्ठानाहविबन्धेषु मूत्राघाते विजृम्भके||२१|| पार्श्वपृष्ठकटीकुक्षिसङ्ग्रहे गृध्रसीषु च| मूत्रकृच्छ्रे महत्त्वे च मुष्कयोरङ्गमर्दके||२२|| पादजानूरुजङ्घार्तिसङ्ग्रहे श्वयथावपि| खल्लीष्वामेषु शीते च वेपथौ वातकण्टके||२३|| सङ्कोचायामशूलेषु स्तम्भगौरवसुप्तिषु | सर्वाङ्गेषु विकारेषु स्वेदनं हितमुच्यते||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (25-27) · Śloka 27
തിലമാഷകുലത്ഥാമ്ലഘൃതതൈലാമിഷൌദനൈഃ| പായസൈഃ കൃശരൈര്മാംസൈഃ പിണ്ഡസ്വേദം പ്രയോജയേത്||൨൫|| ഗോഖരോഷ്ട്രവരാഹാശ്വശകൃദ്ഭിഃ സതുഷൈര്യവൈഃ| സികതാപാംശുപാഷാണകരീഷായസപൂടകൈഃ||൨൬|| ശ്ലൈഷ്മികാന് സ്വേദയേത് പൂര്വൈര്വാതികാന് സമുപാചരേത്| ദ്രവ്യാണ്യേതാനി ശസ്യന്തേ യഥാസ്വം പ്രസ്തരേഷ്വപി||൨൭||
View original
तिलमाषकुलत्थाम्लघृततैलामिषौदनैः| पायसैः कृशरैर्मांसैः पिण्डस्वेदं प्रयोजयेत्||२५|| गोखरोष्ट्रवराहाश्वशकृद्भिः सतुषैर्यवैः| सिकतापांशुपाषाणकरीषायसपूटकैः||२६|| श्लैष्मिकान् स्वेदयेत् पूर्वैर्वातिकान् समुपाचरेत्| द्रव्याण्येतानि शस्यन्ते यथास्वं प्रस्तरेष्वपि||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (28) · Śloka 28
ഭൂഗൃഹേഷു ച ജേന്താകേഷൂഷ്ണഗര്ഭഗൃഹേഷു ച| വിധൂമാങ്ഗാരതപ്തേഷു സ്വഭ്യക്തഃ സ്വിദ്യതേ സുഖമ്||൨൮||
View original
भूगृहेषु च जेन्ताकेषूष्णगर्भगृहेषु च| विधूमाङ्गारतप्तेषु स्वभ्यक्तः स्विद्यते सुखम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (29-33) · Śloka 33
ഗ്രാമ്യാനൂപൌദകം മാംസം പയോ ബസ്തശിരസ്തഥാ| വരാഹമധ്യപിത്താസൃക് സ്നേഹവത്തിലതണ്ഡുലാഃ||൨൯|| ഇത്യേതാനി സമുത്ക്വാഥ്യ നാഡീസ്വേദം പ്രയോജയേത്| ദേശകാലവിഭാഗജ്ഞോ യുക്ത്യപേക്ഷോ ഭിഷക്തമഃ||൩൦|| വാരുണാമൃതകൈരണ്ഡശിഗ്രുമൂലകസര്ഷപൈഃ| വാസാവംശകരഞ്ജാര്കപത്രൈരശ്മന്തകസ്യ ച||൩൧|| ശോഭാഞ്ജനകസൈരേയമാലതീസുരസാര്ജകൈഃ | പത്രൈരുത്ക്വാഥ്യ സലിലം നാഡീസ്വേദം പ്രയോജയേത്||൩൨|| ഭൂതീകപഞ്ചമൂലാഭ്യാം സുരയാ ദധിമസ്തുനാ| മൂത്രൈരമ്ലൈശ്ച സസ്നേഹൈര്നാഡീസ്വേദം പ്രയോജയേത്||൩൩||
View original
ग्राम्यानूपौदकं मांसं पयो बस्तशिरस्तथा| वराहमध्यपित्तासृक् स्नेहवत्तिलतण्डुलाः||२९|| इत्येतानि समुत्क्वाथ्य नाडीस्वेदं प्रयोजयेत्| देशकालविभागज्ञो युक्त्यपेक्षो भिषक्तमः||३०|| वारुणामृतकैरण्डशिग्रुमूलकसर्षपैः| वासावंशकरञ्जार्कपत्रैरश्मन्तकस्य च||३१|| शोभाञ्जनकसैरेयमालतीसुरसार्जकैः | पत्रैरुत्क्वाथ्य सलिलं नाडीस्वेदं प्रयोजयेत्||३२|| भूतीकपञ्चमूलाभ्यां सुरया दधिमस्तुना| मूत्रैरम्लैश्च सस्नेहैर्नाडीस्वेदं प्रयोजयेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (34) · Śloka 34
ഏത ഏവ ച നിര്യൂഹാഃ പ്രയോജ്യാ ജലകോഷ്ഠകേ| സ്വേദനാര്ഥം ഘൃതക്ഷീരതൈലകോഷ്ഠാംശ്ച കാരയേത്||൩൪||
View original
एत एव च निर्यूहाः प्रयोज्या जलकोष्ठके| स्वेदनार्थं घृतक्षीरतैलकोष्ठांश्च कारयेत्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (35-37) · Śloka 37
ഗോധൂമശകലൈശ്ചൂര്ണൈര്യവാനാമമ്ലസംയുതൈഃ| സസ്നേഹകിണ്വലവണൈരുപനാഹഃ പ്രശസ്യതേ||൩൫|| ഗന്ധൈഃ സുരായാഃ കിണ്വേന ജീവന്ത്യാ ശതപുഷ്പയാ| ഉമയാ കുഷ്ഠതൈലാഭ്യാം യുക്തയാ ചോപനാഹയേത്||൩൬|| ചര്മഭിശ്ചോപനദ്ധവ്യഃ സലോമഭിരപൂതിഭിഃ| ഉഷ്ണവീര്യൈരലാഭേ തു കൌശേയാവികശാടകൈഃ||൩൭||
View original
गोधूमशकलैश्चूर्णैर्यवानामम्लसंयुतैः| सस्नेहकिण्वलवणैरुपनाहः प्रशस्यते||३५|| गन्धैः सुरायाः किण्वेन जीवन्त्या शतपुष्पया| उमया कुष्ठतैलाभ्यां युक्तया चोपनाहयेत्||३६|| चर्मभिश्चोपनद्धव्यः सलोमभिरपूतिभिः| उष्णवीर्यैरलाभे तु कौशेयाविकशाटकैः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (38) · Śloka 38
രാത്രൌ ബദ്ധം ദിവാ മുഞ്ചേന്മുഞ്ചേദ്രാത്രൌ ദിവാ കൃതമ്| വിദാഹപരിഹാരാര്ഥം, സ്യാത് പ്രകര്ഷസ്തു ശീതലേ||൩൮||
View original
रात्रौ बद्धं दिवा मुञ्चेन्मुञ्चेद्रात्रौ दिवा कृतम्| विदाहपरिहारार्थं, स्यात् प्रकर्षस्तु शीतले||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (39-40) · Śloka 40
സങ്കരഃ പ്രസ്തരോ നാഡീ പരിഷേകോऽവഗാഹനമ്| ജേന്താകോऽശ്മഘനഃ കര്ഷൂഃ കുടീ ഭൂഃ കുമ്ഭികൈവ ച||൩൯|| കൂപോ ഹോലാക ഇത്യേതേ സ്വേദയന്തി ത്രയോദശ| താന് യഥാവത് പ്രവക്ഷ്യാമി സര്വാനേവാനുപൂര്വശഃ||൪൦||
View original
सङ्करः प्रस्तरो नाडी परिषेकोऽवगाहनम्| जेन्ताकोऽश्मघनः कर्षूः कुटी भूः कुम्भिकैव च||३९|| कूपो होलाक इत्येते स्वेदयन्ति त्रयोदश| तान् यथावत् प्रवक्ष्यामि सर्वानेवानुपूर्वशः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (41) · Śloka 41
തത്ര വസ്ത്രാന്തരിതൈരവസ്ത്രാന്തരിതൈര്വാ പിണ്ഡൈര്യഥോക്തൈരുപസ്വേദനം സങ്കരസ്വേദ ഇതി വിദ്യാത്||൪൧||
View original
तत्र वस्त्रान्तरितैरवस्त्रान्तरितैर्वा पिण्डैर्यथोक्तैरुपस्वेदनं सङ्करस्वेद इति विद्यात्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (42) · Śloka 42
ശൂകശമീധാന്യപുലാകാനാം വേശവാരപായസകൃശരോത്കാരികാദീനാം വാ പ്രസ്തരേ കൌശേയാവികോത്തരപ്രച്ഛദേപഞ്ചാങ്ഗുലോരുബൂകാര്കപത്രപ്രച്ഛദേ വാ സ്വഭ്യക്തസര്വഗാത്രസ്യ ശയാനസ്യോപസ്വേദനം പ്രസ്തരസ്വേദ ഇതി വിദ്യാത്||൪൨||
View original
शूकशमीधान्यपुलाकानां वेशवारपायसकृशरोत्कारिकादीनां वा प्रस्तरे कौशेयाविकोत्तरप्रच्छदेपञ्चाङ्गुलोरुबूकार्कपत्रप्रच्छदे वा स्वभ्यक्तसर्वगात्रस्य शयानस्योपस्वेदनं प्रस्तरस्वेद इति विद्यात्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (43) · Śloka 43
സ്വേദനദ്രവ്യാണാം പുനര്മൂലഫലപത്രശുങ്ഗാദീനാം മൃഗശകുനപിശിതശിരസ്പദാദീനാമുഷ്ണസ്വഭാവാനാം വാ യഥാര്ഹമമ്ലലവണസ്നേഹോപസംഹിതാനാം മൂത്രക്ഷീരാദീനാം വാ കുമ്ഭ്യാം ബാഷ്പമനുദ്വമന്ത്യാമുത്ക്വഥിതാനാം നാഡ്യാ ശരേഷീകാവംശദലകരഞ്ജാര്കപത്രാന്യതമകൃതയാ ഗജാഗ്രഹസ്തസംസ്ഥാനയാ വ്യാമദീര്ഘയാ വ്യാമാര്ധദീര്ഘയാ വാ വ്യാമചതുര്ഭാഗാഷ്ടഭാഗമൂലാഗ്രപരിണാഹസ്രോതസാ സര്വതോ വാതഹരപത്രസംവൃതച്ഛിദ്രയാ ദ്വിസ്ത്രിര്വാ വിനാമിതയാ വാതഹരസിദ്ധസ്നേഹാഭ്യക്തഗാത്രോ ബാഷ്പമുപഹരേത്; ബാഷ്പോ ഹ്യനൃജുഗാമീ വിഹതചണ്ഡവേഗസ്ത്വചമവിദഹന് സുഖം സ്വേദയതീതി നാഡീസ്വേദഃ||൪൩||
View original
स्वेदनद्रव्याणां पुनर्मूलफलपत्रशुङ्गादीनां मृगशकुनपिशितशिरस्पदादीनामुष्णस्वभावानां वा यथार्हमम्ललवणस्नेहोपसंहितानां मूत्रक्षीरादीनां वा कुम्भ्यां बाष्पमनुद्वमन्त्यामुत्क्वथितानां नाड्या शरेषीकावंशदलकरञ्जार्कपत्रान्यतमकृतया गजाग्रहस्तसंस्थानया व्यामदीर्घया व्यामार्धदीर्घया वा व्यामचतुर्भागाष्टभागमूलाग्रपरिणाहस्रोतसा सर्वतो वातहरपत्रसंवृतच्छिद्रया द्विस्त्रिर्वा विनामितया वातहरसिद्धस्नेहाभ्यक्तगात्रो बाष्पमुपहरेत्; बाष्पो ह्यनृजुगामी विहतचण्डवेगस्त्वचमविदहन् सुखं स्वेदयतीति नाडीस्वेदः||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (44) · Śloka 44
വാതികോത്തരവാതികാനാം പുനര്മൂലാദീനാമുത്ക്വാഥൈഃ സുഖോഷ്ണൈഃ കുമ്ഭീര്വര്ഷണികാഃ പ്രനാഡീര്വാ പൂരയിത്വാ യഥാര്ഹസിദ്ധസ്നേഹാഭ്യക്തഗാത്രം വസ്ത്രാവച്ഛന്നം പരിഷേചയേദിതി പരിഷേകഃ||൪൪||
View original
वातिकोत्तरवातिकानां पुनर्मूलादीनामुत्क्वाथैः सुखोष्णैः कुम्भीर्वर्षणिकाः प्रनाडीर्वा पूरयित्वा यथार्हसिद्धस्नेहाभ्यक्तगात्रं वस्त्रावच्छन्नं परिषेचयेदिति परिषेकः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (45) · Śloka 45
വാതഹരോത്ക്വാഥക്ഷീരതൈലഘൃതപിശിതരസോഷ്ണസലിലകോഷ്ഠകാവഗാഹസ്തു യഥോക്ത ഏവാവഗാഹഃ||൪൫||
View original
वातहरोत्क्वाथक्षीरतैलघृतपिशितरसोष्णसलिलकोष्ठकावगाहस्तु यथोक्त एवावगाहः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (46) · Śloka 46
അഥ ജേന്താകം ചികീര്ഷുര്ഭൂമിം പരീക്ഷേത- തത്ര പൂര്വസ്യാം ദിശ്യുത്തരസ്യാം വാ ഗുണവതി പ്രശസ്തേ ഭൂമിഭാഗേ കൃഷ്ണമധുരമൃത്തികേ സുവര്ണമൃത്തികേ വാ പരീവാപപുഷ്കരിണ്യാദീനാം ജലാശയാനാമന്യതമസ്യ കൂലേ ദക്ഷിണേ പശ്ചിമേ വാ സൂപതീര്ഥേ സമസുവിഭക്തഭൂമിഭാഗേ സപ്താഷ്ടൌ വാऽരത്നീരുപക്രമ്യോദകാത് പ്രാങ്മുഖമുദങ്മുഖം വാऽഭിമുഖതീര്ഥം കൂടാഗാരം കാരയേത്, ഉത്സേധവിസ്താരതഃ പരമരത്നീഃ ഷോഡശ, സമന്താത് സുവൃത്തം മൃത്കര്മസമ്പന്നമനേകവാതായനമ്; അസ്യ കൂടാഗാരസ്യാന്തഃ സമന്തതോ ഭിത്തിമരത്നിവിസ്താരോത്സേധാം പിണ്ഡികാം കാരയേദാകപാടാത്, മധ്യേ ചാസ്യ കൂടാഗാരസ്യ ചതുഷ്കിഷ്കുമാത്രം പുരുഷപ്രമാണം മൃന്മയം കന്ദുസംസ്ഥാനം ബഹുസൂക്ഷ്മച്ഛിദ്രമങ്ഗാരകോഷ്ഠകസ്തമ്ഭം സപിധാനം കാരയേത്; തം ച ഖാദിരാണാമാശ്വകര്ണാദീനാം വാ കാഷ്ഠാനാം പൂരയിത്വാ പ്രദീപയേത്; സ യദാ ജാനീയാത് സാധു ദഗ്ധാനി കാഷ്ഠാനി ഗതധൂമാന്യവതപ്തം ച കേവലമഗ്നിനാ തദഗ്നിഗൃഹം സ്വേദയോഗ്യേന ചോഷ്മണാ യുക്തമിതി, തത്രൈനം പുരുഷം വാതഹരാഭ്യക്തഗാത്രം വസ്ത്രാവച്ഛന്നം പ്രവേശയേത്, പ്രവേശയംശ്ചൈനമനുശിഷ്യാത്- സൌമ്യ! പ്രവിശ കല്യാണായാരോഗ്യായ ചേതി, പ്രവിശ്യ ചൈനാം പിണ്ഡികാമധിരുഹ്യ പാര്ശ്വാപരപാര്ശ്വാഭ്യാം യഥാസുഖം ശയീഥാഃ, ന ച ത്വയാ സ്വേദമൂര്ച്ഛാപരീതേനാപി സതാ പിണ്ഡികൈഷാ വിമോക്തവ്യാऽऽപ്രാണോച്ഛ്വാസാത്, ഭ്രശ്യമാനോ ഹ്യതഃ പിണ്ഡിവകാവകാശാദ്ദ്വാരമനധിഗച്ഛന് സ്വേദമൂര്ച്ഛാപരീതതയാ സദ്യഃ പ്രാണാഞ്ജഹ്യാഃ, തസ്മാത് പിണ്ഡികാമേനാം ന കഥഞ്ചന മുഞ്ചേഥാഃ; ത്വം യദാ ജാനീയാഃ- വിഗതാഭിഷ്യന്ദമാത്മാനം സമ്യക്പ്രസ്രുതസ്വേദപിച്ഛം സര്വസ്രോതോവിമുക്തം ലഘൂഭൂതമപഗതവിബന്ധസ്തമ്ഭസുപ്തിവേദനാഗൌരവമിതി, തതസ്താം പിണ്ഡികാമനുസരന് ദ്വാരം പ്രപദ്യേഥാഃ, നിഷ്ക്രമ്യ ച ന സഹസാ ചക്ഷുഷോഃ പരിപാലനാര്ഥം ശീതോദകമുപസ്പൃശേഥാഃ, അപഗതസന്താപക്ലമസ്തു മുഹൂര്താത് സുഖോഷ്ണേന വാരിണാ യഥാന്യായം പരിഷിക്തോऽശ്നീയാഃ; ഇതി ജേന്താകസ്വേദഃ||൪൬||
View original
अथ जेन्ताकं चिकीर्षुर्भूमिं परीक्षेत- तत्र पूर्वस्यां दिश्युत्तरस्यां वा गुणवति प्रशस्ते भूमिभागे कृष्णमधुरमृत्तिके सुवर्णमृत्तिके वा परीवापपुष्करिण्यादीनां जलाशयानामन्यतमस्य कूले दक्षिणे पश्चिमे वा सूपतीर्थे समसुविभक्तभूमिभागे सप्ताष्टौ वाऽरत्नीरुपक्रम्योदकात् प्राङ्मुखमुदङ्मुखं वाऽभिमुखतीर्थं कूटागारं कारयेत्, उत्सेधविस्तारतः परमरत्नीः षोडश, समन्तात् सुवृत्तं मृत्कर्मसम्पन्नमनेकवातायनम्; अस्य कूटागारस्यान्तः समन्ततो भित्तिमरत्निविस्तारोत्सेधां पिण्डिकां कारयेदाकपाटात्, मध्ये चास्य कूटागारस्य चतुष्किष्कुमात्रं पुरुषप्रमाणं मृन्मयं कन्दुसंस्थानं बहुसूक्ष्मच्छिद्रमङ्गारकोष्ठकस्तम्भं सपिधानं कारयेत्; तं च खादिराणामाश्वकर्णादीनां वा काष्ठानां पूरयित्वा प्रदीपयेत्; स यदा जानीयात् साधु दग्धानि काष्ठानि गतधूमान्यवतप्तं च केवलमग्निना तदग्निगृहं स्वेदयोग्येन चोष्मणा युक्तमिति, तत्रैनं पुरुषं वातहराभ्यक्तगात्रं वस्त्रावच्छन्नं प्रवेशयेत्, प्रवेशयंश्चैनमनुशिष्यात्- सौम्य! प्रविश कल्याणायारोग्याय चेति, प्रविश्य चैनां पिण्डिकामधिरुह्य पार्श्वापरपार्श्वाभ्यां यथासुखं शयीथाः, न च त्वया स्वेदमूर्च्छापरीतेनापि सता पिण्डिकैषा विमोक्तव्याऽऽप्राणोच्छ्वासात्, भ्रश्यमानो ह्यतः पिण्डिवकावकाशाद्द्वारमनधिगच्छन् स्वेदमूर्च्छापरीततया सद्यः प्राणाञ्जह्याः, तस्मात् पिण्डिकामेनां न कथञ्चन मुञ्चेथाः; त्वं यदा जानीयाः- विगताभिष्यन्दमात्मानं सम्यक्प्रस्रुतस्वेदपिच्छं सर्वस्रोतोविमुक्तं लघूभूतमपगतविबन्धस्तम्भसुप्तिवेदनागौरवमिति, ततस्तां पिण्डिकामनुसरन् द्वारं प्रपद्येथाः, निष्क्रम्य च न सहसा चक्षुषोः परिपालनार्थं शीतोदकमुपस्पृशेथाः, अपगतसन्तापक्लमस्तु मुहूर्तात् सुखोष्णेन वारिणा यथान्यायं परिषिक्तोऽश्नीयाः; इति जेन्ताकस्वेदः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (47-49) · Śloka 50
ശയാനസ്യ പ്രമാണേന ഘനാമശ്മമയീം ശിലാമ്| താപയിത്വാ മാരുതഘ്നൈര്ദാരുഭിഃ സമ്പ്രദീപിതൈഃ||൪൭|| വ്യപോജ്ഝ്യ സര്വാനങ്ഗാരാന് പ്രോക്ഷ്യ ചൈവോഷ്ണവാരിണാ| താം ശിലാമഥ കുര്വീത കൌഷേയാവികസംസ്തരാമ്||൪൮|| തസ്യാം സ്വഭ്യക്തസര്വാങ്ഗഃ സ്വപന് സ്വിദ്യതി നാ സുഖമ്| കൌരവാജിനകൌഷേയപ്രാവാരാദ്യൈഃ സുസംവൃതഃ ||൪൯|| ഇത്യക്തോऽശ്മഘനസ്വേദഃ,...|൫൦|
View original
शयानस्य प्रमाणेन घनामश्ममयीं शिलाम्| तापयित्वा मारुतघ्नैर्दारुभिः सम्प्रदीपितैः||४७|| व्यपोज्झ्य सर्वानङ्गारान् प्रोक्ष्य चैवोष्णवारिणा| तां शिलामथ कुर्वीत कौषेयाविकसंस्तराम्||४८|| तस्यां स्वभ्यक्तसर्वाङ्गः स्वपन् स्विद्यति ना सुखम्| कौरवाजिनकौषेयप्रावाराद्यैः सुसंवृतः ||४९|| इत्यक्तोऽश्मघनस्वेदः,...|५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (50-51) · Śloka 51
...കര്ഷൂസ്വേദഃ പ്രവക്ഷ്യതേ| ഖാനയേച്ഛയനസ്യാധഃ കര്ഷൂം സ്ഥാനവിഭാഗവിത്||൫൦|| ദീപ്തൈരധൂമൈരങ്ഗാരൈസ്താം കര്ഷൂം പൂരയേത്തതഃ| തസ്യാമുപരി ശയ്യായാം സ്വപന് സ്വിദ്യതി നാ സുഖമ്||൫൧||
View original
...कर्षूस्वेदः प्रवक्ष्यते| खानयेच्छयनस्याधः कर्षूं स्थानविभागवित्||५०|| दीप्तैरधूमैरङ्गारैस्तां कर्षूं पूरयेत्ततः| तस्यामुपरि शय्यायां स्वपन् स्विद्यति ना सुखम्||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (52-55) · Śloka 55
അനത്യുത്സേധവിസ്താരാം വൃത്താകാരാമലോചനാമ്| ഘനഭിത്തിം കുടീം കൃത്വാ കുഷ്ഠാദ്യൈഃ സമ്പ്രലേപയേത്||൫൨|| കുടീമധ്യേ ഭിഷക് ശയ്യാം സ്വാസ്തീര്ണാമുപകല്പയേത്| പ്രാവാരാജിനകൌശേയകുഥകമ്ബലഗോലകൈഃ||൫൩|| ഹസന്തികാഭിരങ്ഗാരപൂര്ണാഭിസ്താം ച സര്വശഃ| പരിവാര്യാന്തരാരോഹേദഭ്യക്തഃ സ്വിദ്യതേ സുഖമ്||൫൪|| യ ഏവാശ്മഘനസ്വേദവിധിര്ഭൂമൌ സ ഏവ തു| പ്രശസ്തായാം നിവാതായാം സമായാമുപദിശ്യതേ||൫൫||
View original
अनत्युत्सेधविस्तारां वृत्ताकारामलोचनाम्| घनभित्तिं कुटीं कृत्वा कुष्ठाद्यैः सम्प्रलेपयेत्||५२|| कुटीमध्ये भिषक् शय्यां स्वास्तीर्णामुपकल्पयेत्| प्रावाराजिनकौशेयकुथकम्बलगोलकैः||५३|| हसन्तिकाभिरङ्गारपूर्णाभिस्तां च सर्वशः| परिवार्यान्तरारोहेदभ्यक्तः स्विद्यते सुखम्||५४|| य एवाश्मघनस्वेदविधिर्भूमौ स एव तु| प्रशस्तायां निवातायां समायामुपदिश्यते||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (56-58) · Śloka 58
കുമ്ഭീം വാതഹരക്വാഥപൂര്ണാം ഭൂമൌ നിഖാനയേത്| അര്ധഭാഗം ത്രിഭാഗം വാ ശയനം തത്ര ചോപരി||൫൬|| സ്ഥാപയേദാസനം വാऽപി നാതിസാന്ദ്രപരിച്ഛദമ്| അഥ കുമ്ഭ്യാം സുസന്തപ്താന് പ്രക്ഷിപേദയസോ ഗുഡാന്||൫൭|| പാഷാണാന് വോഷ്മണാ തേന തത്സ്ഥഃ സ്വിദ്യതി നാ സുഖമ്| സുസംവൃതാങ്ഗഃ സ്വഭ്യക്തഃ സ്നേഹൈരനിലനാശനൈഃ||൫൮||
View original
कुम्भीं वातहरक्वाथपूर्णां भूमौ निखानयेत्| अर्धभागं त्रिभागं वा शयनं तत्र चोपरि||५६|| स्थापयेदासनं वाऽपि नातिसान्द्रपरिच्छदम्| अथ कुम्भ्यां सुसन्तप्तान् प्रक्षिपेदयसो गुडान्||५७|| पाषाणान् वोष्मणा तेन तत्स्थः स्विद्यति ना सुखम्| सुसंवृताङ्गः स्वभ्यक्तः स्नेहैरनिलनाशनैः||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (59-60) · Śloka 60
കൂപം ശയനവിസ്താരം ദ്വിഗുണം ചാപി വേധതഃ| ദേശേ നിവാതേ ശസ്തേ ച കുര്യാദന്തഃസുമാര്ജിതമ്||൫൯|| ഹസ്ത്യശ്വഗോഖരോഷ്ട്രാണാം കരീഷൈര്ദഗ്ധപൂരിതേ| സ്വവച്ഛന്നഃ സുസംസ്തീര്ണേऽഭ്യക്തഃ സ്വിദ്യതി നാ സുഖമ്||൬൦||
View original
कूपं शयनविस्तारं द्विगुणं चापि वेधतः| देशे निवाते शस्ते च कुर्यादन्तःसुमार्जितम्||५९|| हस्त्यश्वगोखरोष्ट्राणां करीषैर्दग्धपूरिते| स्ववच्छन्नः सुसंस्तीर्णेऽभ्यक्तः स्विद्यति ना सुखम्||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (61-63) · Śloka 63
ധീതീകാം തു കരീഷാണാം യഥോക്താനാം പ്രദീപയേത്| ശയനാന്തഃപ്രമാണേന ശയ്യാമുപരി തത്ര ച||൬൧|| സുദഗ്ധായാം വിധൂമായാം യഥോക്താമുപകല്പയേത്| സ്വവച്ഛന്നഃ സ്വപംസ്തത്രാഭ്യക്തഃ സ്വിദ്യതി നാ സുഖമ്||൬൨|| ഹോലാകസ്വേദ ഇത്യേഷ സുഖഃ പ്രോക്തോ മഹര്ഷിണാ| ഇതി ത്രയോദശവിധഃ സ്വേദോऽഗ്നിഗുണസംശ്രയഃ||൬൩||
View original
धीतीकां तु करीषाणां यथोक्तानां प्रदीपयेत्| शयनान्तःप्रमाणेन शय्यामुपरि तत्र च||६१|| सुदग्धायां विधूमायां यथोक्तामुपकल्पयेत्| स्ववच्छन्नः स्वपंस्तत्राभ्यक्तः स्विद्यति ना सुखम्||६२|| होलाकस्वेद इत्येष सुखः प्रोक्तो महर्षिणा| इति त्रयोदशविधः स्वेदोऽग्निगुणसंश्रयः||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (64) · Śloka 65
വ്യായാമ ഉഷ്ണസദനം ഗുരുപ്രാവരണം ക്ഷുധാ| ബഹുപാനം ഭയക്രോധാവുപനാഹാഹവാതപാഃ||൬൪|| സ്വേദയന്തി ദശൈതാനി നരമഗ്നിഗുണാദൃതേ|൬൫|
View original
व्यायाम उष्णसदनं गुरुप्रावरणं क्षुधा| बहुपानं भयक्रोधावुपनाहाहवातपाः||६४|| स्वेदयन्ति दशैतानि नरमग्निगुणादृते|६५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (65-66) · Śloka 66
ഇത്യുക്തോ ദ്വിവിധഃ സ്വേദഃ സംയുക്തോऽഗ്നിഗുണൈര്ന ച||൬൫|| ഏകാങ്ഗസര്വാങ്ഗഗതഃ സ്നിഗ്ധോ രൂക്ഷസ്തഥൈവ ച| ഇത്യേതത്ത്രിവിധം ദ്വന്ദ്വം സ്വേദമുദ്ദിശ്യ കീര്തിതമ്||൬൬||
View original
इत्युक्तो द्विविधः स्वेदः संयुक्तोऽग्निगुणैर्न च||६५|| एकाङ्गसर्वाङ्गगतः स्निग्धो रूक्षस्तथैव च| इत्येतत्त्रिविधं द्वन्द्वं स्वेदमुद्दिश्य कीर्तितम्||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (67) · Śloka 67
സ്നിഗ്ധഃ സ്വേദൈരുപക്രമ്യഃ സ്വിന്നഃ പഥ്യാശനോ ഭവേത്| തദഹഃ സ്വിന്നഗാത്രസ്തു വ്യായാമം വര്ജയേന്നരഃ||൬൭||
View original
स्निग्धः स्वेदैरुपक्रम्यः स्विन्नः पथ्याशनो भवेत्| तदहः स्विन्नगात्रस्तु व्यायामं वर्जयेन्नरः||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (68-71) · Śloka 71
തത്ര ശ്ലോകാഃ- സ്വേദോ യഥാ കാര്യകരോ ഹിതോ യേഭ്യശ്ച യദ്വിധഃ| യത്ര ദേശേ യഥാ യോഗ്യോ ദേശോ രക്ഷ്യശ്ച യോ യഥാ||൬൮|| സ്വിന്നാതിസ്വിന്നരൂപാണി തഥാऽതിസ്വിന്നഭേഷജമ്| അസ്വേദ്യാഃ സ്വേദയോഗ്യാശ്ച സ്വേദദ്രവ്യാണി കല്പനാ||൬൯|| ത്രയോദശവിധഃ സ്വേദോ വിനാ ദശവിധോऽഗ്നിനാ| സങ്ഗ്രഹേണ ച ഷട് സ്വേദാഃ സ്വേദാധ്യായേ നിദര്ശിതാഃ||൭൦|| സ്വേദാധികാരേ യദ്വാച്യമുക്തമേതന്മഹര്ഷിണാ | ശിഷ്യൈസ്തു പ്രതിപത്തവ്യമുപദേഷ്ടാ പുനര്വസുഃ||൭൧||
View original
तत्र श्लोकाः- स्वेदो यथा कार्यकरो हितो येभ्यश्च यद्विधः| यत्र देशे यथा योग्यो देशो रक्ष्यश्च यो यथा||६८|| स्विन्नातिस्विन्नरूपाणि तथाऽतिस्विन्नभेषजम्| अस्वेद्याः स्वेदयोग्याश्च स्वेदद्रव्याणि कल्पना||६९|| त्रयोदशविधः स्वेदो विना दशविधोऽग्निना| सङ्ग्रहेण च षट् स्वेदाः स्वेदाध्याये निदर्शिताः||७०|| स्वेदाधिकारे यद्वाच्यमुक्तमेतन्महर्षिणा | शिष्यैस्तु प्रतिपत्तव्यमुपदेष्टा पुनर्वसुः||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 14
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേ ശ്ലോകസ്ഥാനേ സ്വേദാധ്യായോ നാമ ചതുര്ദശോऽധ്യായഃ||൧൪||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने स्वेदाध्यायो नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon