Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః స్వేదాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
अथातः स्वेदाध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
స్నేహపూర్వకత్వాత్ స్వేదస్య స్వేదాధ్యాయోఽభిధీయతే| స్వేదప్రతిపాదకోఽధ్యాయః స్వేదాధ్యాయః||1-2||
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
అతః స్వేదాః ప్రవక్ష్యంతే యైర్యథావత్ప్రయోజితైః| స్వేదసాధ్యాః ప్రశామ్యంతి గదా వాతకఫాత్మకాః||3|| స్నేహపూర్వం ప్రయుక్తేన స్వేదేనావజితేఽనిలే| పురీషమూత్రరేతాంసి న సజ్జంతి కథంచన||4|| శుష్కాణ్యపి హి కాష్ఠాని స్నేహస్వేదోపపాదనైః| నమయంతి యథాన్యాయం కిం పునర్జీవతో నరాన్||5||
अतः स्वेदाः प्रवक्ष्यन्ते यैर्यथावत्प्रयोजितैः| स्वेदसाध्याः प्रशाम्यन्ति गदा वातकफात्मकाः||३|| स्नेहपूर्वं प्रयुक्तेन स्वेदेनावजितेऽनिले| पुरीषमूत्ररेतांसि न सज्जन्ति कथञ्चन||४|| शुष्काण्यपि हि काष्ठानि स्नेहस्वेदोपपादनैः| नमयन्ति यथान्यायं किं पुनर्जीवतो नरान्||५||
🔊 Audio coming soon
వాతకఫాత్మకా అసంసృష్టవాతకఫజాః, వాతకఫజత్వేఽప్యుదరాదయః స్వేదేన న శామ్యంతి, అత ఆహ- స్వేదసాధ్యాః; ఏతేనోదరాదయోఽస్వేద్యా వ్యావర్త్యంతే| స్నేహపూర్వమితి క్రియావిశేషణం| న సజ్జంతి అప్రవృత్తాని న భవంతి| యథాన్యాయం యథాగమం, ఏతచ్చ స్నేహస్వేదోపపాదనైరిత్యనేన సంబధ్యతే; యది వా యథాన్యాయం యథాసహజం నమయంతీతి సంబంధః||3-5||
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
రోగర్తువ్యాధితాపేక్షో నాత్యుష్ణోఽతిమృదుర్న చ| ద్రవ్యవాన్ కల్పితో దేశే స్వేదః కార్యకరో మతః||6||
रोगर्तुव्याधितापेक्षो नात्युष्णोऽतिमृदुर्न च| द्रव्यवान् कल्पितो देशे स्वेदः कार्यकरो मतः||६||
🔊 Audio coming soon
రోగమృతుం వ్యాధితం చ బలవత్త్వాదినాఽపేక్షత ఇతి రోగర్తువ్యాధితాపేక్షః| నాత్యుష్ణో నాతిచండతాపః| ద్రవ్యవానితి స్నిగ్ధరూక్షాదిద్రవ్యవాన్| కల్పిత ఇతి రోగాదీనపేక్ష్య యథోచితేన ద్రవ్యేణ దేశే చామాశయాదౌ యథాయోగ్యతయా సంపాదిత ఇతి మంతవ్యం||6||
Adhikarana 4 (7-8) · Śloka 8
వ్యాధౌ శీతే శరీరే చ మహాన్ స్వేదో మహాబలే| దుర్బలే దుర్బలః స్వేదో మధ్యమే మధ్యమో హితః||7|| వాతశ్లేష్మణి వాతే వా కఫే వా స్వేద ఇష్యతే| స్నిగ్ధరూక్షస్తథా స్నిగ్ధో రూక్షశ్చాప్యుపకల్పితః||8||
व्याधौ शीते शरीरे च महान् स्वेदो महाबले| दुर्बले दुर्बलः स्वेदो मध्यमे मध्यमो हितः||७|| वातश्लेष्मणि वाते वा कफे वा स्वेद इष्यते| स्निग्धरूक्षस्तथा स्निग्धो रूक्षश्चाप्युपकल्पितः||८||
🔊 Audio coming soon
రోగాద్యపేక్షయోక్తకల్పనాం దర్శయతి- వ్యాధావిత్యాది| వ్యాధౌ మహాబలే తథా శీతే కాలకృతే మహాబలే| మహానితి చండతాప ఏవ పునః పునః క్రియమాణత్వేన మృదుస్వేదాపేక్షయాఽధికతాపత్వేన జ్ఞేయః| దుర్బల ఇతి తథా మధ్యమ ఇతి చ వ్యాధ్యాదిషు పూర్వవద్యోజనీయం| స్నిగ్ధరూక్షద్రవ్యకృతః స్నిగ్ధరూక్షః, స్నిగ్ధరూక్షద్రవ్యాదయో వాతశ్లేష్మాదిషు యథాసంఖ్యం మంతవ్యాః; ఏతచ్చ స్నిగ్ధరూక్షాదికథనం ద్రవ్యాపేక్షకల్పనోదాహరణం; వాతే స్నిగ్ధః, కఫే రూక్షః||7-8||
Adhikarana 5 (9) · Śloka 9
ఆమాశయగతే వాతే కఫే పక్వాశయాశ్రితే| రూక్షపూర్వో హితః స్వేదః స్నేహపూర్వస్తథైవ చ||9||
आमाशयगते वाते कफे पक्वाशयाश्रिते| रूक्षपूर्वो हितः स्वेदः स्नेहपूर्वस्तथैव च||९||
🔊 Audio coming soon
తం దేశవిశేషసంబంధేన వ్యభిచారయన్ దేశాపేక్షాం కల్పనామాహ- ఆమాశయేత్యాది| ఆమాశయగతే వాతే రూక్షపూర్వః స్థానాపేక్షయా పూర్వం రూక్షం కృత్వా పశ్చాద్వాతాపేక్షః స్నిగ్ధః కార్యః, ఏవం పక్వాశయగతే కఫే స్నేహపూర్వో వ్యాఖ్యేయః; ఆమాశయశబ్దేన కఫస్థానం జ్ఞేయం, కఫస్థానాపేక్షయా హి ప్రథమం రూక్షః క్రియతే, యదుక్తం- “స్థానం జయేద్ధి పూర్వం తు స్థానస్థస్యావిరుద్ధతః” ఇతి||9||
Adhikarana 6 (10) · Śloka 10
వృషణౌ హృదయం దృష్టీ స్వేదయేన్మృదు నైవ వా| మధ్యమం వంక్షణౌ శేషమంగావయవమిష్టతః||10||
वृषणौ हृदयं दृष्टी स्वेदयेन्मृदु नैव वा| मध्यमं वङ्क्षणौ शेषमङ्गावयवमिष्टतः||१०||
🔊 Audio coming soon
మృదు నైవ వేతి స్వేదైకసాధ్యే వృషణాదిగతే వ్యాధౌ మృదుస్వేదః, స్వేదవ్యతిరిక్తోపాయాంతరసంభవే తు న వేతి బోద్ధవ్యం| ఇష్టత ఇత్యాతురేచ్ఛాతో వైద్యేచ్ఛాతశ్చ| ఇష్టత ఇతి భావాదిచ్ఛావచనః||10||
Adhikarana 7 (11) · Śloka 11
సుశుద్ధైర్నక్తకైః పిండ్యా గోధూమానామథాపి వా| పద్మోత్పలపలాశైర్వా స్వేద్యః సంవృత్య చక్షుషీ||11||
सुशुद्धैर्नक्तकैः पिण्ड्या गोधूमानामथापि वा| पद्मोत्पलपलाशैर्वा स्वेद्यः संवृत्य चक्षुषी||११||
🔊 Audio coming soon
స్వేదే క్రియమాణే చక్షుషః స్వేదపరిహారోపాయమాహ- సుశుద్ధైరిత్యాది| నక్తకః కర్పటావయవః ||11||
Adhikarana 8 (12) · Śloka 12
ముక్తావలీభిః శీతాభిః శీతలైర్భాజనైరపి| జలార్ద్రైర్జలజైర్హస్తైః స్విద్యతో హృదయం స్పృశేత్||12||
मुक्तावलीभिः शीताभिः शीतलैर्भाजनैरपि| जलार्द्रैर्जलजैर्हस्तैः स्विद्यतो हृदयं स्पृशेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
స్వేదే క్రియమాణే హృదయరక్షణార్థమాహ- ముక్తావలీభిరిత్యాది| జలజాని పంకజాదీని| ఏవమస్వేద్యత్వసామాన్యత్వాద్వృషణరక్షాఽప్యున్నేతవ్యా, ప్రాధాన్యాద్ధృదయచక్షుఃపాలనముక్తం||12||
Adhikarana 9 (13) · Śloka 13
శీతశూలవ్యుపరమే స్తంభగౌరవనిగ్రహే| సంజాతే మార్దవే స్వేదే స్వేదనాద్విరతిర్మతా||13||
शीतशूलव्युपरमे स्तम्भगौरवनिग्रहे| सञ्जाते मार्दवे स्वेदे स्वेदनाद्विरतिर्मता||१३||
🔊 Audio coming soon
శీతశూలేత్యాది| స్వేద ఇతి స్వేదభవే ఘర్మే| స్వేదనాద్విరతిర్మతేత్యుపదిశన్ శీతాదివ్యుపరమే సతి స్వేదో నివర్తనీయః, శీతాద్యనుపరమే చ స్వేదః కర్తవ్య ఇతి ద్వయముపదిశతి; తతశ్చ ఇత ఏవ స్వేదనివృత్తివిషయశీతాదివ్యుపరమోత్పాదః స్వేదస్య సమ్యగ్యోగలక్షణం తథా శీతాదివ్యుపరమానుత్పాదశ్చ స్వేదానివృత్తివిషయోఽయోగలక్షణముక్తం భవతీతి నాయోగలక్షణానభిధానముద్భావనీయం||13||
Adhikarana 10 (14-15) · Śloka 15
పిత్తప్రకోపో మూర్చ్ఛా చ శరీరసదనం తృషా| దాహః స్వరాంగదౌర్బల్యమతిస్విన్నస్య లక్షణం||14|| ఉక్తస్తస్యాశితీయే యో గ్రైష్మికః సర్వశో విధిః| సోఽతిస్విన్నస్య కర్తవ్యో మధురః స్నిగ్ధశీతలః||15||
पित्तप्रकोपो मूर्च्छा च शरीरसदनं तृषा| दाहः स्वराङ्गदौर्बल्यमतिस्विन्नस्य लक्षणम्||१४|| उक्तस्तस्याशितीये यो ग्रैष्मिकः सर्वशो विधिः| सोऽतिस्विन्नस्य कर्तव्यो मधुरः स्निग्धशीतलः||१५||
🔊 Audio coming soon
అతిస్విన్నచికిత్సితమాహ- ఉక్త ఇత్యాది| గ్రైష్మికో విధిరిత్యనేన లబ్ధే పునర్మధురః స్నిగ్ధశీతల ఇత్యాదివచనం “మద్యమల్పం న వా పేయం” (సూ.అ.6) ఇత్యత్రోపదిష్టమద్యపానస్య ప్రతిషేధార్థం, మధురశీతాదియోగవిశేషవిధానార్థం చ||14-15||
Adhikarana 11 (16-19) · Śloka 19
కషాయమద్యనిత్యానాం గర్భిణ్యా రక్తపిత్తినాం| పిత్తినాం సాతిసారాణాం రూక్షాణాం మధుమేహినాం||16|| విదగ్ధభ్రష్టబ్రధ్నానాం విషమద్యవికారిణాం| శ్రాంతానాం నష్టసంజ్ఞానాం స్థూలానాం పిత్తమేహినాం||17|| తృష్యతాం క్షుధితానాం చ క్రుద్ధానాం శోచతామపి| కామల్యుదరిణాం చైవ క్షతానామాఢ్యరోగిణాం||18|| దుర్బలాతివిశుష్కాణాముపక్షీణౌజసాం తథా| భిషక్ తైమిరికాణాం చ న స్వేదమవతారయేత్||19||
कषायमद्यनित्यानां गर्भिण्या रक्तपित्तिनाम्| पित्तिनां सातिसाराणां रूक्षाणां मधुमेहिनाम्||१६|| विदग्धभ्रष्टब्रध्नानां विषमद्यविकारिणाम्| श्रान्तानां नष्टसञ्ज्ञानां स्थूलानां पित्तमेहिनाम्||१७|| तृष्यतां क्षुधितानां च क्रुद्धानां शोचतामपि| कामल्युदरिणां चैव क्षतानामाढ्यरोगिणाम्||१८|| दुर्बलातिविशुष्काणामुपक्षीणौजसां तथा| भिषक् तैमिरिकाणां च न स्वेदमवतारयेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
అస్వేద్యానాహ- కషాయేత్యాది| కషాయద్రవ్యకృతం మద్యం కషాయమద్యం; కింవా కషాయశబ్దోఽమధురవచనః, న తేన యదుచ్యతే- కషాయనిత్యస్య వాతప్రధానతా స్యాత్ కషాయస్య వాతకారిత్వాత్, వాతే చ స్వేదో విహిత ఏవ, తత్ కథం కషాయనిత్యం ప్రతి స్వేదనిషేధ ఇతి, తన్నిరస్తం భవతి| కింవా, కషాయనిత్యా రూక్షాతిస్తబ్ధగాత్రా భవంతి, కషాయస్య విరూక్షకస్తంభకత్వేన; తతశ్చ తేషాం స్వేదః పర్వభేదమావహతీత్యతః కషాయనిత్యనిషేధః| రక్తపిత్తినామవిధానాదేవ స్వేదే నిషిద్ధే, పునః స్వేదనిషేధో రక్తపిత్తినాం యద్యన్యోఽపి స్వేదసాధ్యో వాతశ్లేష్మజో వికారో భవతి తత్రాపి స్వేదనిషేధార్థం, తథా రక్తపిత్తినాం వమనవిరేచనాంగతయా ప్రాప్తస్వేదప్రతిప్రసవనిషేధార్థం చ; ఏవం పిత్తమేహికామల్యాదిష్వపి వ్యాఖ్యేయం| పిత్తినామితి పిత్తప్రకృతీనాం| మధుమేహశబ్దేన సర్వ ఏవం మేహా గృహ్యంతే, మధుమేహశబ్దో హి సర్వేష్వేవ మేహేషు వర్తత ఇతి కియంతఃశిరసీయే దర్శనీయం, మేహేషు చ సర్వేష్వేవ శరీరశైథిల్యప్రవృత్తేషు విశేషతః శరీరశైథిల్యహేతుత్వేన స్వేదో న యుజ్యతే; పిత్తమేహినామితి తు పునరభిధానం పిత్తసంబంధేన విశేషప్రతిషేధతాదర్శనార్థం| బ్రధ్నః గుదః| మద్యవికారిణామితి మద్యనిత్యస్య వాతకఫజమదాత్యయే స్వేదనిషేధార్థం| ఆఢ్యరోగీహ వాతరక్తీ| ఏషు చాస్వేదవిషయేషు యది స్వేదైకసాధ్యః సన్న్యాసాదిర్భవతి తదా మహాప్రత్యవాయభయాదల్పప్రత్యవాయముపేక్ష్యాపి స్వేదో విధేయ ఇతి న్యాయసిద్ధమేవ; యదాహుర్న్యాయవిదః- “భూయోవిరోధే స్వల్పమన్యాయ్యం” ఇతి||16-19||
Adhikarana 12 (20-24) · Śloka 24
ప్రతిశ్యాయే చ కాసే చ హిక్కాశ్వాసేష్వలాఘవే| కర్ణమన్యాశిరఃశూలే స్వరభేదే గలగ్రహే||20|| అర్దితైకాంగసర్వాంగపక్షాఘాతే వినామకే| కోష్ఠానాహవిబంధేషు మూత్రాఘాతే విజృంభకే||21|| పార్శ్వపృష్ఠకటీకుక్షిసంగ్రహే గృధ్రసీషు చ| మూత్రకృచ్ఛ్రే మహత్త్వే చ ముష్కయోరంగమర్దకే||22|| పాదజానూరుజంఘార్తిసంగ్రహే శ్వయథావపి| ఖల్లీష్వామేషు శీతే చ వేపథౌ వాతకంటకే||23|| సంకోచాయామశూలేషు స్తంభగౌరవసుప్తిషు | సర్వాంగేషు వికారేషు స్వేదనం హితముచ్యతే||24||
प्रतिश्याये च कासे च हिक्काश्वासेष्वलाघवे| कर्णमन्याशिरःशूले स्वरभेदे गलग्रहे||२०|| अर्दितैकाङ्गसर्वाङ्गपक्षाघाते विनामके| कोष्ठानाहविबन्धेषु मूत्राघाते विजृम्भके||२१|| पार्श्वपृष्ठकटीकुक्षिसङ्ग्रहे गृध्रसीषु च| मूत्रकृच्छ्रे महत्त्वे च मुष्कयोरङ्गमर्दके||२२|| पादजानूरुजङ्घार्तिसङ्ग्रहे श्वयथावपि| खल्लीष्वामेषु शीते च वेपथौ वातकण्टके||२३|| सङ्कोचायामशूलेषु स्तम्भगौरवसुप्तिषु | सर्वाङ्गेषु विकारेषु स्वेदनं हितमुच्यते||२४||
🔊 Audio coming soon
ప్రతిశ్యాయే చేత్యాదినా స్వేద్యాన్ దర్శయతి| వినామకః శరీరవినమనకారీ వాతః| విజృంభకో బహిరాయామః, జృంభాబహుత్వం వా| పాదజానూరుజంఘాభిరర్తిః సంగ్రహశ్చ పృథక్ సంబధ్యతే| ఖల్లీ హస్తపదావమోటనం| వాతకంటకో గుల్ఫాశ్రితో వాతః| అలాఘవ ఇతి పూర్వముక్తేఽపి పునర్గౌరవవచనమంగానాం గురుతరత్వప్రతిపాదనార్థం, అలాఘవవచనం తు లాఘవప్రతిషేధమాత్రప్రయోజనం నాతిగురుత్వం బ్రూతే, యతః సర్వత్ర నఞ్ విరుద్ధే న వర్తతే, యథా “అరూక్షమనభిష్యంది త్వాసీనప్రచలాయితం” (సూ.అ.21) ఇత్యత్ర న హ్యరూక్షశబ్దేన స్నిగ్ధత్వమభిప్రేతం, కిం తర్హి రూక్షతాప్రతిషేధమాత్రమేవ||20-24||
Adhikarana 13 (25-27) · Śloka 27
తిలమాషకులత్థామ్లఘృతతైలామిషౌదనైః| పాయసైః కృశరైర్మాంసైః పిండస్వేదం ప్రయోజయేత్||25|| గోఖరోష్ట్రవరాహాశ్వశకృద్భిః సతుషైర్యవైః| సికతాపాంశుపాషాణకరీషాయసపూటకైః||26|| శ్లైష్మికాన్ స్వేదయేత్ పూర్వైర్వాతికాన్ సముపాచరేత్| ద్రవ్యాణ్యేతాని శస్యంతే యథాస్వం ప్రస్తరేష్వపి||27||
तिलमाषकुलत्थाम्लघृततैलामिषौदनैः| पायसैः कृशरैर्मांसैः पिण्डस्वेदं प्रयोजयेत्||२५|| गोखरोष्ट्रवराहाश्वशकृद्भिः सतुषैर्यवैः| सिकतापांशुपाषाणकरीषायसपूटकैः||२६|| श्लैष्मिकान् स्वेदयेत् पूर्वैर्वातिकान् समुपाचरेत्| द्रव्याण्येतानि शस्यन्ते यथास्वं प्रस्तरेष्वपि||२७||
🔊 Audio coming soon
వక్ష్యమాణానాం సంకరాదిస్వేదానాం ద్రవ్యాణ్యాహ- తిలమాషేత్యాది| పిండరూపః స్వేదః పిండస్వేదః| కరీషః శుష్కగోమయః; ఆయసః అయోవికారః, స చేహ పుటకరణయోగ్యో బోద్ధవ్యః| పూర్వైరితి తిలమాషాదిభిః| యథాస్వమిత్యనేన తిలమాషాదయో వాతే, గోఖరాదిగ్రంథోక్తాశ్చ శ్లేష్మణి, ప్రస్తరస్వేదే కర్తవ్యా ఇతి దర్శయతి||25-27||
Adhikarana 14 (28) · Śloka 28
భూగృహేషు చ జేంతాకేషూష్ణగర్భగృహేషు చ| విధూమాంగారతప్తేషు స్వభ్యక్తః స్విద్యతే సుఖం||28||
भूगृहेषु च जेन्ताकेषूष्णगर्भगृहेषु च| विधूमाङ्गारतप्तेषु स्वभ्यक्तः स्विद्यते सुखम्||२८||
🔊 Audio coming soon
భూగృహేష్వితి భూస్వేదార్థేషు గృహేషు| ఉష్ణగర్భగృహేష్వితి కుటీస్వేదం దర్శయతి| స్వభ్యక్త ఇతి సమ్యగభ్యక్తః||28||
Adhikarana 15 (29-33) · Śloka 33
గ్రామ్యానూపౌదకం మాంసం పయో బస్తశిరస్తథా| వరాహమధ్యపిత్తాసృక్ స్నేహవత్తిలతండులాః||29|| ఇత్యేతాని సముత్క్వాథ్య నాడీస్వేదం ప్రయోజయేత్| దేశకాలవిభాగజ్ఞో యుక్త్యపేక్షో భిషక్తమః||30|| వారుణామృతకైరండశిగ్రుమూలకసర్షపైః| వాసావంశకరంజార్కపత్రైరశ్మంతకస్య చ||31|| శోభాంజనకసైరేయమాలతీసురసార్జకైః | పత్రైరుత్క్వాథ్య సలిలం నాడీస్వేదం ప్రయోజయేత్||32|| భూతీకపంచమూలాభ్యాం సురయా దధిమస్తునా| మూత్రైరమ్లైశ్చ సస్నేహైర్నాడీస్వేదం ప్రయోజయేత్||33||
ग्राम्यानूपौदकं मांसं पयो बस्तशिरस्तथा| वराहमध्यपित्तासृक् स्नेहवत्तिलतण्डुलाः||२९|| इत्येतानि समुत्क्वाथ्य नाडीस्वेदं प्रयोजयेत्| देशकालविभागज्ञो युक्त्यपेक्षो भिषक्तमः||३०|| वारुणामृतकैरण्डशिग्रुमूलकसर्षपैः| वासावंशकरञ्जार्कपत्रैरश्मन्तकस्य च||३१|| शोभाञ्जनकसैरेयमालतीसुरसार्जकैः | पत्रैरुत्क्वाथ्य सलिलं नाडीस्वेदं प्रयोजयेत्||३२|| भूतीकपञ्चमूलाभ्यां सुरया दधिमस्तुना| मूत्रैरम्लैश्च सस्नेहैर्नाडीस्वेदं प्रयोजयेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
బస్తశిరః ఛాగమస్తకం| స్నేహవంతశ్చైరండబీజాదయః తిలాశ్చ తండులాశ్చ స్నేహవత్తిలతండులాః| గ్రామ్యేత్యాదినా వాతాపహో నాడీస్వేద ఉక్తః, వారుణేత్యాదినా కఫాపహః, భూతీకేత్యాదినా వాతశ్లేష్మాపహః| వారుణో వరుణః అమృతకా గుడూచీ, సర్షపైరిత్యత్ర పత్రైరితి సంబధ్యతే| వంశో వేణుః| పునః శోభాంజనగ్రహణాద్ద్వితీయో విటపశోభాంజనో గృహ్యతే, సైరేయః ఝింటీ||29-33||
Adhikarana 16 (34) · Śloka 34
ఏత ఏవ చ నిర్యూహాః ప్రయోజ్యా జలకోష్ఠకే| స్వేదనార్థం ఘృతక్షీరతైలకోష్ఠాంశ్చ కారయేత్||34||
एत एव च निर्यूहाः प्रयोज्या जलकोष्ठके| स्वेदनार्थं घृतक्षीरतैलकोष्ठांश्च कारयेत्||३४||
🔊 Audio coming soon
ఏత ఏవేతి నాడీస్వేదోక్తాస్త్రయోఽపి| జలకోష్ఠః అవగాహార్థం కృతం మహజ్జలపాత్రం; ఏవం ఘృతక్షీరతైలకోష్ఠాశ్చ వ్యాఖ్యాతాః||34||
Adhikarana 17 (35-37) · Śloka 37
గోధూమశకలైశ్చూర్ణైర్యవానామమ్లసంయుతైః| సస్నేహకిణ్వలవణైరుపనాహః ప్రశస్యతే||35|| గంధైః సురాయాః కిణ్వేన జీవంత్యా శతపుష్పయా| ఉమయా కుష్ఠతైలాభ్యాం యుక్తయా చోపనాహయేత్||36|| చర్మభిశ్చోపనద్ధవ్యః సలోమభిరపూతిభిః| ఉష్ణవీర్యైరలాభే తు కౌశేయావికశాటకైః||37||
गोधूमशकलैश्चूर्णैर्यवानामम्लसंयुतैः| सस्नेहकिण्वलवणैरुपनाहः प्रशस्यते||३५|| गन्धैः सुरायाः किण्वेन जीवन्त्या शतपुष्पया| उमया कुष्ठतैलाभ्यां युक्तया चोपनाहयेत्||३६|| चर्मभिश्चोपनद्धव्यः सलोमभिरपूतिभिः| उष्णवीर्यैरलाभे तु कौशेयाविकशाटकैः||३७||
🔊 Audio coming soon
గోధూమశకలైః గోధూమచూర్ణైః| కిణ్వః సురాబీజం| ఉపనాహః బహలం లేపం దత్త్వా చర్మాదిభిరావృత్య వ్యాధియుక్తస్యాంగస్య బంధనం; చర్మభిశ్చోపనద్ధవ్య ఇత్యత్ర ఉపనాహోఽనగ్నిస్వేదో గ్రాహ్యః| గంధైః సుగంధిద్రవ్యైరుపనాహో బంధనీయః| ఉష్ణవీర్యైరితి ఉష్ణవీర్యమృగాదిప్రాణిప్రభవైః | ఆవికశాటకః కంబలః||35-37||
Adhikarana 18 (38) · Śloka 38
రాత్రౌ బద్ధం దివా ముంచేన్ముంచేద్రాత్రౌ దివా కృతం| విదాహపరిహారార్థం, స్యాత్ ప్రకర్షస్తు శీతలే||38||
रात्रौ बद्धं दिवा मुञ्चेन्मुञ्चेद्रात्रौ दिवा कृतम्| विदाहपरिहारार्थं, स्यात् प्रकर्षस्तु शीतले||३८||
🔊 Audio coming soon
ఉపనాహస్వేదే బంధమోక్షావధిం దర్శయతి- రాత్రౌ బద్ధమిత్యాది| దివాకృతమిత్యత్ర ‘బంధం’ ఇతి శేషః| విదాహః రక్తాదివిదాహః| శీతలే ఇత్యత్ర “కాలే” ఇతి శేషః| ప్రకర్ష ఉక్తాద్బంధనకాలాదధికకాలత్వం బంధనస్య||38||
Adhikarana 19 (39-40) · Śloka 40
సంకరః ప్రస్తరో నాడీ పరిషేకోఽవగాహనం| జేంతాకోఽశ్మఘనః కర్షూః కుటీ భూః కుంభికైవ చ||39|| కూపో హోలాక ఇత్యేతే స్వేదయంతి త్రయోదశ| తాన్ యథావత్ ప్రవక్ష్యామి సర్వానేవానుపూర్వశః||40||
सङ्करः प्रस्तरो नाडी परिषेकोऽवगाहनम्| जेन्ताकोऽश्मघनः कर्षूः कुटी भूः कुम्भिकैव च||३९|| कूपो होलाक इत्येते स्वेदयन्ति त्रयोदश| तान् यथावत् प्रवक्ष्यामि सर्वानेवानुपूर्वशः||४०||
🔊 Audio coming soon
సంప్రతి సాగ్నిస్వేదానాం సంకరాదీనాం లక్షణమభిధాతుం సంకరాదీన్ స్వేదాన్ నామతస్తావదుద్దిశతి- సంకర ఇత్యాది| సంకరాదిశబ్దాశ్చాయుర్వేదపరంపరాసిద్ధాః; తత్ర క్వచిన్నాడీస్వేదాదౌ నాడ్యా ప్రణీయత ఇత్యన్వయోఽప్యనుసరణీయః, జేంతాకాదయశ్చాన్వయనిరపేక్షా ఏవ||39-40||
Adhikarana 20 (41) · Śloka 41
తత్ర వస్త్రాంతరితైరవస్త్రాంతరితైర్వా పిండైర్యథోక్తైరుపస్వేదనం సంకరస్వేద ఇతి విద్యాత్||41||
तत्र वस्त्रान्तरितैरवस्त्रान्तरितैर्वा पिण्डैर्यथोक्तैरुपस्वेदनं सङ्करस्वेद इति विद्यात्||४१||
🔊 Audio coming soon
పిండైర్యథోక్తైరితి తిలమాషాదిపిండైస్తథా గోఖరాదిగ్రంథోక్తపుటకరూపైశ్చ పిండైః; స్వేదనమేవోపస్వేదనం||41||
Adhikarana 21 (42) · Śloka 42
శూకశమీధాన్యపులాకానాం వేశవారపాయసకృశరోత్కారికాదీనాం వా ప్రస్తరే కౌశేయావికోత్తరప్రచ్ఛదేపంచాంగులోరుబూకార్కపత్రప్రచ్ఛదే వా స్వభ్యక్తసర్వగాత్రస్య శయానస్యోపస్వేదనం ప్రస్తరస్వేద ఇతి విద్యాత్||42||
शूकशमीधान्यपुलाकानां वेशवारपायसकृशरोत्कारिकादीनां वा प्रस्तरे कौशेयाविकोत्तरप्रच्छदेपञ्चाङ्गुलोरुबूकार्कपत्रप्रच्छदे वा स्वभ्यक्तसर्वगात्रस्य शयानस्योपस्वेदनं प्रस्तरस्वेद इति विद्यात्||४२||
🔊 Audio coming soon
పులాకః తుచ్ఛధాన్యం| ఉత్కారికా మాషాదికృతోత్కారాకృతివ్యంజనవిశేషః | ప్రస్తీర్యత ఇతి ప్రస్తరః శయనప్రమాణేన స్వేదవస్తూనాం విస్తరణం, తస్మిన్ ప్రస్తరే| కౌశేయావికోత్తరప్రచ్ఛదే కౌశేయావికపిహిత ఇత్యర్థః| పంచాంగుల ఏరండభేదః||42||
Adhikarana 22 (43) · Śloka 43
స్వేదనద్రవ్యాణాం పునర్మూలఫలపత్రశుంగాదీనాం మృగశకునపిశితశిరస్పదాదీనాముష్ణస్వభావానాం వా యథార్హమమ్లలవణస్నేహోపసంహితానాం మూత్రక్షీరాదీనాం వా కుంభ్యాం బాష్పమనుద్వమంత్యాముత్క్వథితానాం నాడ్యా శరేషీకావంశదలకరంజార్కపత్రాన్యతమకృతయా గజాగ్రహస్తసంస్థానయా వ్యామదీర్ఘయా వ్యామార్ధదీర్ఘయా వా వ్యామచతుర్భాగాష్టభాగమూలాగ్రపరిణాహస్రోతసా సర్వతో వాతహరపత్రసంవృతచ్ఛిద్రయా ద్విస్త్రిర్వా వినామితయా వాతహరసిద్ధస్నేహాభ్యక్తగాత్రో బాష్పముపహరేత్; బాష్పో హ్యనృజుగామీ విహతచండవేగస్త్వచమవిదహన్ సుఖం స్వేదయతీతి నాడీస్వేదః||43||
स्वेदनद्रव्याणां पुनर्मूलफलपत्रशुङ्गादीनां मृगशकुनपिशितशिरस्पदादीनामुष्णस्वभावानां वा यथार्हमम्ललवणस्नेहोपसंहितानां मूत्रक्षीरादीनां वा कुम्भ्यां बाष्पमनुद्वमन्त्यामुत्क्वथितानां नाड्या शरेषीकावंशदलकरञ्जार्कपत्रान्यतमकृतया गजाग्रहस्तसंस्थानया व्यामदीर्घया व्यामार्धदीर्घया वा व्यामचतुर्भागाष्टभागमूलाग्रपरिणाहस्रोतसा सर्वतो वातहरपत्रसंवृतच्छिद्रया द्विस्त्रिर्वा विनामितया वातहरसिद्धस्नेहाभ्यक्तगात्रो बाष्पमुपहरेत्; बाष्पो ह्यनृजुगामी विहतचण्डवेगस्त्वचमविदहन् सुखं स्वेदयतीति नाडीस्वेदः||४३||
🔊 Audio coming soon
స్వేదనేత్యాదినా నాడీస్వేదమాహ| స్వేదనద్రవ్యాణి స్వేదోపగగణోక్తాని ఇహ చ నాడీస్వేదక్వాథార్థముక్తాని| శిరఃపదం మస్తకం| బాష్పమనుద్వమంత్యామిత్యనేన క్వథనకాలే బాష్పో యథా న నిర్యాతి తథా కర్తవ్యమితి దర్శయతి| ఉత్క్వథితానాం బాష్పం స్నేహాక్తగాత్రః సన్ నాడ్యా ఉపహరేదితి సంబంధః| నాడీకరణవిధిమాహ- శరేషీకేత్యాది| వంశదలో వంశవిదలః | గజాగ్రహస్తసంస్థానత్వం నాడ్యా అగ్ర ఏవ బోద్ధవ్యం| వ్యామః తిర్యగ్విస్తృతబాహుద్వయప్రమాణం; వ్యామదీర్ఘత్వం నాడ్యా బహలస్వేదే కర్తవ్యం| వ్యామచతుర్థభాగేన వ్యామాష్టభాగేన చ మూలే అగ్రే చ యథాసంఖ్యం మానం నాడ్యా వేదితవ్యం; పరిణాహేన వేష్టనేన స్రోతో రంధ్రం యస్యాః సా తథా| యథోక్తనాడీకరణే గుణమాహ- బాష్పో హీత్యాది| విహతచండవేగత్వం నాడీకాయా దీర్ఘత్వేన వక్రత్వేన చ బోద్ధవ్యం||43||
Adhikarana 23 (44) · Śloka 44
వాతికోత్తరవాతికానాం పునర్మూలాదీనాముత్క్వాథైః సుఖోష్ణైః కుంభీర్వర్షణికాః ప్రనాడీర్వా పూరయిత్వా యథార్హసిద్ధస్నేహాభ్యక్తగాత్రం వస్త్రావచ్ఛన్నం పరిషేచయేదితి పరిషేకః||44||
वातिकोत्तरवातिकानां पुनर्मूलादीनामुत्क्वाथैः सुखोष्णैः कुम्भीर्वर्षणिकाः प्रनाडीर्वा पूरयित्वा यथार्हसिद्धस्नेहाभ्यक्तगात्रं वस्त्रावच्छन्नं परिषेचयेदिति परिषेकः||४४||
🔊 Audio coming soon
పరిషేకవిధిమాహ- వాతికేత్యాది| వాతికాని వాతహరాణి, ఉత్తరవాతికాని ఉత్తరవాతే ప్రధానవాతే వాతశ్లేష్మణి హితానీహ గ్రాహ్యాణి| వర్షణికా అల్పఘటీ, ‘సహస్రధారా’ ఇత్యన్యే; ప్రణాడీ వేణునలనాడ్యాద్యాః||44||
Adhikarana 24 (45) · Śloka 45
వాతహరోత్క్వాథక్షీరతైలఘృతపిశితరసోష్ణసలిలకోష్ఠకావగాహస్తు యథోక్త ఏవావగాహః||45||
वातहरोत्क्वाथक्षीरतैलघृतपिशितरसोष्णसलिलकोष्ठकावगाहस्तु यथोक्त एवावगाहः||४५||
🔊 Audio coming soon
యథోక్త ఏవేతి లోకప్రసిద్ధ ఏవ| అవగాహః అవగాహస్వేదః||45||
Adhikarana 25 (46) · Śloka 46
అథ జేంతాకం చికీర్షుర్భూమిం పరీక్షేత- తత్ర పూర్వస్యాం దిశ్యుత్తరస్యాం వా గుణవతి ప్రశస్తే భూమిభాగే కృష్ణమధురమృత్తికే సువర్ణమృత్తికే వా పరీవాపపుష్కరిణ్యాదీనాం జలాశయానామన్యతమస్య కూలే దక్షిణే పశ్చిమే వా సూపతీర్థే సమసువిభక్తభూమిభాగే సప్తాష్టౌ వాఽరత్నీరుపక్రమ్యోదకాత్ ప్రాఙ్ముఖముదఙ్ముఖం వాఽభిముఖతీర్థం కూటాగారం కారయేత్, ఉత్సేధవిస్తారతః పరమరత్నీః షోడశ, సమంతాత్ సువృత్తం మృత్కర్మసంపన్నమనేకవాతాయనం; అస్య కూటాగారస్యాంతః సమంతతో భిత్తిమరత్నివిస్తారోత్సేధాం పిండికాం కారయేదాకపాటాత్, మధ్యే చాస్య కూటాగారస్య చతుష్కిష్కుమాత్రం పురుషప్రమాణం మృన్మయం కందుసంస్థానం బహుసూక్ష్మచ్ఛిద్రమంగారకోష్ఠకస్తంభం సపిధానం కారయేత్; తం చ ఖాదిరాణామాశ్వకర్ణాదీనాం వా కాష్ఠానాం పూరయిత్వా ప్రదీపయేత్; స యదా జానీయాత్ సాధు దగ్ధాని కాష్ఠాని గతధూమాన్యవతప్తం చ కేవలమగ్నినా తదగ్నిగృహం స్వేదయోగ్యేన చోష్మణా యుక్తమితి, తత్రైనం పురుషం వాతహరాభ్యక్తగాత్రం వస్త్రావచ్ఛన్నం ప్రవేశయేత్, ప్రవేశయంశ్చైనమనుశిష్యాత్- సౌమ్య! ప్రవిశ కల్యాణాయారోగ్యాయ చేతి, ప్రవిశ్య చైనాం పిండికామధిరుహ్య పార్శ్వాపరపార్శ్వాభ్యాం యథాసుఖం శయీథాః, న చ త్వయా స్వేదమూర్చ్ఛాపరీతేనాపి సతా పిండికైషా విమోక్తవ్యాఽఽప్రాణోచ్ఛ్వాసాత్, భ్రశ్యమానో హ్యతః పిండివకావకాశాద్ద్వారమనధిగచ్ఛన్ స్వేదమూర్చ్ఛాపరీతతయా సద్యః ప్రాణాంజహ్యాః, తస్మాత్ పిండికామేనాం న కథంచన ముంచేథాః; త్వం యదా జానీయాః- విగతాభిష్యందమాత్మానం సమ్యక్ప్రస్రుతస్వేదపిచ్ఛం సర్వస్రోతోవిముక్తం లఘూభూతమపగతవిబంధస్తంభసుప్తివేదనాగౌరవమితి, తతస్తాం పిండికామనుసరన్ ద్వారం ప్రపద్యేథాః, నిష్క్రమ్య చ న సహసా చక్షుషోః పరిపాలనార్థం శీతోదకముపస్పృశేథాః, అపగతసంతాపక్లమస్తు ముహూర్తాత్ సుఖోష్ణేన వారిణా యథాన్యాయం పరిషిక్తోఽశ్నీయాః; ఇతి జేంతాకస్వేదః||46||
अथ जेन्ताकं चिकीर्षुर्भूमिं परीक्षेत- तत्र पूर्वस्यां दिश्युत्तरस्यां वा गुणवति प्रशस्ते भूमिभागे कृष्णमधुरमृत्तिके सुवर्णमृत्तिके वा परीवापपुष्करिण्यादीनां जलाशयानामन्यतमस्य कूले दक्षिणे पश्चिमे वा सूपतीर्थे समसुविभक्तभूमिभागे सप्ताष्टौ वाऽरत्नीरुपक्रम्योदकात् प्राङ्मुखमुदङ्मुखं वाऽभिमुखतीर्थं कूटागारं कारयेत्, उत्सेधविस्तारतः परमरत्नीः षोडश, समन्तात् सुवृत्तं मृत्कर्मसम्पन्नमनेकवातायनम्; अस्य कूटागारस्यान्तः समन्ततो भित्तिमरत्निविस्तारोत्सेधां पिण्डिकां कारयेदाकपाटात्, मध्ये चास्य कूटागारस्य चतुष्किष्कुमात्रं पुरुषप्रमाणं मृन्मयं कन्दुसंस्थानं बहुसूक्ष्मच्छिद्रमङ्गारकोष्ठकस्तम्भं सपिधानं कारयेत्; तं च खादिराणामाश्वकर्णादीनां वा काष्ठानां पूरयित्वा प्रदीपयेत्; स यदा जानीयात् साधु दग्धानि काष्ठानि गतधूमान्यवतप्तं च केवलमग्निना तदग्निगृहं स्वेदयोग्येन चोष्मणा युक्तमिति, तत्रैनं पुरुषं वातहराभ्यक्तगात्रं वस्त्रावच्छन्नं प्रवेशयेत्, प्रवेशयंश्चैनमनुशिष्यात्- सौम्य! प्रविश कल्याणायारोग्याय चेति, प्रविश्य चैनां पिण्डिकामधिरुह्य पार्श्वापरपार्श्वाभ्यां यथासुखं शयीथाः, न च त्वया स्वेदमूर्च्छापरीतेनापि सता पिण्डिकैषा विमोक्तव्याऽऽप्राणोच्छ्वासात्, भ्रश्यमानो ह्यतः पिण्डिवकावकाशाद्द्वारमनधिगच्छन् स्वेदमूर्च्छापरीततया सद्यः प्राणाञ्जह्याः, तस्मात् पिण्डिकामेनां न कथञ्चन मुञ्चेथाः; त्वं यदा जानीयाः- विगताभिष्यन्दमात्मानं सम्यक्प्रस्रुतस्वेदपिच्छं सर्वस्रोतोविमुक्तं लघूभूतमपगतविबन्धस्तम्भसुप्तिवेदनागौरवमिति, ततस्तां पिण्डिकामनुसरन् द्वारं प्रपद्येथाः, निष्क्रम्य च न सहसा चक्षुषोः परिपालनार्थं शीतोदकमुपस्पृशेथाः, अपगतसन्तापक्लमस्तु मुहूर्तात् सुखोष्णेन वारिणा यथान्यायं परिषिक्तोऽश्नीयाः; इति जेन्ताकस्वेदः||४६||
🔊 Audio coming soon
జేంతాకవిధిమాహ- అథేత్యాది| అథశబ్దో మంగలే ఆనంతర్యే వా| పూర్వస్యాముత్తరస్యాం వేతి గ్రామాద్బాద్ధవ్యం| గుణవతీతి సస్యప్రరోహాదియుక్తత్వేన; ప్రశస్తభూమిభాగత్వం తుషాంగారాదిరహితత్వేన| పరీవాపః దీర్ఘికా| సుష్ఠు ఉప సమీపే తీర్థం యస్య తస్మిన్ సూపతీర్థే| అరత్నిః హస్తః| ప్రాఙ్ముఖమితి పశ్చిమే, ఉదఙ్ముఖమితి దక్షిణే; ఏవం హ్యభిముఖం తీర్థం భవతి| కూటాగారమితి వర్తులాగారం| ఆకపాటాదిత్యనేన ద్వారపర్యంతం లక్షయతి| కిష్కుః హస్తః| పురుషప్రమాణమితి ఊర్ధ్వతః| కందుః కంద్వాకారాగ్నిస్థానం| అంగారార్థం కోష్ఠోఽవకాశో విద్యతే యస్మిన్ సోఽంగారకోష్ఠకః, స ఏవ స్తంభ ఇత్యంగారకోష్ఠకస్తంభః| ఖాదిరాణామితి పూరణే షష్ఠీ| స ఇత్యత్ర ‘త్వం’ ఇత్యధ్యాహార్యం, జానీయా ఇత్యర్థః; కింవా, ‘జానీయాత్’ ఇతి పాఠః, ఉత్తరత్రాపి ‘ప్రవేశయేత్’ ఇతి పాఠః; ఏవం చ సుగమం| పిచ్ఛా స్వేదస్యైవ పిచ్ఛిలో భాగః| సర్వేషు స్రోతఃసు విముక్తం సర్వస్రోతోవిముక్తం అపగతవిబంధస్తు అపగతమలవిబంధో బోద్ధవ్యః| చక్షుషోః పరిపాలనార్థమితి అత్రోపతప్తస్య సహసా శీతజలప్రవేశే శీతజలపరాహత ఊష్మా నయనోపఘాతం కరోతీత్యభిప్రాయః| అత్ర చ జేంతాకే భూమివిశేషపరిగ్రహజలసాన్నిధ్యాదయో మంగలార్థాః; జలసాన్నిధ్యం తు స్విద్యమానస్య దర్శనేన దృష్టేః పరిపాలనార్థం చ, తథా స్వేదాతియోగప్రతిక్రియార్థం కూటాగారస్య జలసాన్నిధ్యే సుఖేన కరణార్థం చ||46||
Adhikarana 26 (47-49) · Śloka 50
శయానస్య ప్రమాణేన ఘనామశ్మమయీం శిలాం| తాపయిత్వా మారుతఘ్నైర్దారుభిః సంప్రదీపితైః||47|| వ్యపోజ్ఝ్య సర్వానంగారాన్ ప్రోక్ష్య చైవోష్ణవారిణా| తాం శిలామథ కుర్వీత కౌషేయావికసంస్తరాం||48|| తస్యాం స్వభ్యక్తసర్వాంగః స్వపన్ స్విద్యతి నా సుఖం| కౌరవాజినకౌషేయప్రావారాద్యైః సుసంవృతః ||49|| ఇత్యక్తోఽశ్మఘనస్వేదః,...|50|
शयानस्य प्रमाणेन घनामश्ममयीं शिलाम्| तापयित्वा मारुतघ्नैर्दारुभिः सम्प्रदीपितैः||४७|| व्यपोज्झ्य सर्वानङ्गारान् प्रोक्ष्य चैवोष्णवारिणा| तां शिलामथ कुर्वीत कौषेयाविकसंस्तराम्||४८|| तस्यां स्वभ्यक्तसर्वाङ्गः स्वपन् स्विद्यति ना सुखम्| कौरवाजिनकौषेयप्रावाराद्यैः सुसंवृतः ||४९|| इत्यक्तोऽश्मघनस्वेदः,...|५०|
🔊 Audio coming soon
కౌరవం కార్పాసం||47-49||-
Adhikarana 27 (50-51) · Śloka 51
...కర్షూస్వేదః ప్రవక్ష్యతే| ఖానయేచ్ఛయనస్యాధః కర్షూం స్థానవిభాగవిత్||50|| దీప్తైరధూమైరంగారైస్తాం కర్షూం పూరయేత్తతః| తస్యాముపరి శయ్యాయాం స్వపన్ స్విద్యతి నా సుఖం||51||
...कर्षूस्वेदः प्रवक्ष्यते| खानयेच्छयनस्याधः कर्षूं स्थानविभागवित्||५०|| दीप्तैरधूमैरङ्गारैस्तां कर्षूं पूरयेत्ततः| तस्यामुपरि शय्यायां स्वपन् स्विद्यति ना सुखम्||५१||
🔊 Audio coming soon
కర్షూః అభ్యంతరవిస్తీర్ణః స్వల్పముఖో గర్తః||50-51||
Adhikarana 28 (52-55) · Śloka 55
అనత్యుత్సేధవిస్తారాం వృత్తాకారామలోచనాం| ఘనభిత్తిం కుటీం కృత్వా కుష్ఠాద్యైః సంప్రలేపయేత్||52|| కుటీమధ్యే భిషక్ శయ్యాం స్వాస్తీర్ణాముపకల్పయేత్| ప్రావారాజినకౌశేయకుథకంబలగోలకైః||53|| హసంతికాభిరంగారపూర్ణాభిస్తాం చ సర్వశః| పరివార్యాంతరారోహేదభ్యక్తః స్విద్యతే సుఖం||54|| య ఏవాశ్మఘనస్వేదవిధిర్భూమౌ స ఏవ తు| ప్రశస్తాయాం నివాతాయాం సమాయాముపదిశ్యతే||55||
अनत्युत्सेधविस्तारां वृत्ताकारामलोचनाम्| घनभित्तिं कुटीं कृत्वा कुष्ठाद्यैः सम्प्रलेपयेत्||५२|| कुटीमध्ये भिषक् शय्यां स्वास्तीर्णामुपकल्पयेत्| प्रावाराजिनकौशेयकुथकम्बलगोलकैः||५३|| हसन्तिकाभिरङ्गारपूर्णाभिस्तां च सर्वशः| परिवार्यान्तरारोहेदभ्यक्तः स्विद्यते सुखम्||५४|| य एवाश्मघनस्वेदविधिर्भूमौ स एव तु| प्रशस्तायां निवातायां समायामुपदिश्यते||५५||
🔊 Audio coming soon
అనత్యుత్సేధవిస్తారామితి స్వల్పప్రమాణోచ్ఛ్రాయవిస్తారాం| అలోచనాం నిర్జాలకాం| కుష్ఠాద్యైరితి అత్రాదిశబ్దః ప్రకారవచనః, తేనోష్ణసుగంధిద్రవ్యైరితి భవతి| హసంతికా అంగారధాని(రి)కా, పరివార్యేతి హసంతికాభిరిత్యనేన సంబధ్యతే| తామితి ఉపకల్పితశయ్యాం కుటీం, ఆరోహేదితి సంబంధః||52-55||
Adhikarana 29 (56-58) · Śloka 58
కుంభీం వాతహరక్వాథపూర్ణాం భూమౌ నిఖానయేత్| అర్ధభాగం త్రిభాగం వా శయనం తత్ర చోపరి||56|| స్థాపయేదాసనం వాఽపి నాతిసాంద్రపరిచ్ఛదం| అథ కుంభ్యాం సుసంతప్తాన్ ప్రక్షిపేదయసో గుడాన్||57|| పాషాణాన్ వోష్మణా తేన తత్స్థః స్విద్యతి నా సుఖం| సుసంవృతాంగః స్వభ్యక్తః స్నేహైరనిలనాశనైః||58||
कुम्भीं वातहरक्वाथपूर्णां भूमौ निखानयेत्| अर्धभागं त्रिभागं वा शयनं तत्र चोपरि||५६|| स्थापयेदासनं वाऽपि नातिसान्द्रपरिच्छदम्| अथ कुम्भ्यां सुसन्तप्तान् प्रक्षिपेदयसो गुडान्||५७|| पाषाणान् वोष्मणा तेन तत्स्थः स्विद्यति ना सुखम्| सुसंवृताङ्गः स्वभ्यक्तः स्नेहैरनिलनाशनैः||५८||
🔊 Audio coming soon
శయనం తత్ర చోపరీతి అత్ర కుంభీకోపరి శయనం ఖట్టాది తథా కర్తవ్యం యథా కుంభీకా న భజ్యతే| తత్స్థ ఇతి యథోక్తశయనాసనస్థః||56-58||
Adhikarana 30 (59-60) · Śloka 60
కూపం శయనవిస్తారం ద్విగుణం చాపి వేధతః| దేశే నివాతే శస్తే చ కుర్యాదంతఃసుమార్జితం||59|| హస్త్యశ్వగోఖరోష్ట్రాణాం కరీషైర్దగ్ధపూరితే| స్వవచ్ఛన్నః సుసంస్తీర్ణేఽభ్యక్తః స్విద్యతి నా సుఖం||60||
कूपं शयनविस्तारं द्विगुणं चापि वेधतः| देशे निवाते शस्ते च कुर्यादन्तःसुमार्जितम्||५९|| हस्त्यश्वगोखरोष्ट्राणां करीषैर्दग्धपूरिते| स्ववच्छन्नः सुसंस्तीर्णेऽभ्यक्तः स्विद्यति ना सुखम्||६०||
🔊 Audio coming soon
కూపమితి కూపమివ కూపం గభీరత్వేన| ద్విగుణమితి విస్తారాద్బోద్ధవ్యం| వేధత ఇత్యధఃఖననప్రమాణేన| సుసంస్తీర్ణ ఇతి సుష్ఠు సంస్తీర్ణే ఆచ్ఛాదితే, శయ్యయా ఖట్వోపరిస్థితయా ఆచ్ఛాదితే కూపే ఇతి బోద్ధవ్యం||59-60||
Adhikarana 31 (61-63) · Śloka 63
ధీతీకాం తు కరీషాణాం యథోక్తానాం ప్రదీపయేత్| శయనాంతఃప్రమాణేన శయ్యాముపరి తత్ర చ||61|| సుదగ్ధాయాం విధూమాయాం యథోక్తాముపకల్పయేత్| స్వవచ్ఛన్నః స్వపంస్తత్రాభ్యక్తః స్విద్యతి నా సుఖం||62|| హోలాకస్వేద ఇత్యేష సుఖః ప్రోక్తో మహర్షిణా| ఇతి త్రయోదశవిధః స్వేదోఽగ్నిగుణసంశ్రయః||63||
धीतीकां तु करीषाणां यथोक्तानां प्रदीपयेत्| शयनान्तःप्रमाणेन शय्यामुपरि तत्र च||६१|| सुदग्धायां विधूमायां यथोक्तामुपकल्पयेत्| स्ववच्छन्नः स्वपंस्तत्राभ्यक्तः स्विद्यति ना सुखम्||६२|| होलाकस्वेद इत्येष सुखः प्रोक्तो महर्षिणा| इति त्रयोदशविधः स्वेदोऽग्निगुणसंश्रयः||६३||
🔊 Audio coming soon
ధీతీకామిత్యాదినా హోలాకస్వేదః| ధీతీకా శుష్కగోమయాదికృతోఽగ్న్యాశ్రయవిశేషః| యథోక్తానామితి పూర్వోక్తహస్త్యశ్వాదిభవానాం| శయనాంతఃప్రమాణేన ధీతీకాం ‘కృత్వా’ ఇత్యధ్యాహార్య యోజ్యం| యథోక్తామితి నాతిసాంద్రపరిచ్ఛదాం| ఉపసంహరతి- ఇతీత్యాది| సాక్షాదగ్నేర్గుణముష్ణత్వమాశ్రిత్య స్వేదయతీత్యగ్నిగుణసంశ్రయః||61-63||
Adhikarana 32 (64) · Śloka 65
వ్యాయామ ఉష్ణసదనం గురుప్రావరణం క్షుధా| బహుపానం భయక్రోధావుపనాహాహవాతపాః||64|| స్వేదయంతి దశైతాని నరమగ్నిగుణాదృతే|65|
व्यायाम उष्णसदनं गुरुप्रावरणं क्षुधा| बहुपानं भयक्रोधावुपनाहाहवातपाः||६४|| स्वेदयन्ति दशैतानि नरमग्निगुणादृते|६५|
🔊 Audio coming soon
సంప్రత్యనగ్నిస్వేదానాహ- వ్యాయామ ఇత్యాది| ఉష్ణసదనమితి అగ్నిసంతాపవ్యతిరేకేణ నిర్జాలకతయా ఘనభిత్తితయా చ యద్గృహం స్వేదయతి తద్బోద్ధవ్యం| బహుపానమితి బహుమద్యపానం| ఉపనాహో ద్వివిధః- సాగ్నిరనగ్నిశ్చ; తత్ర యః సాగ్నిరుపనాహః స సంకర ఏవ బోద్ధవ్యః, యదుక్తం- “కోలం కులత్థాః సురదారురాస్నాః” (సూ.అ.3) ఇత్యాదినాఽఽరగ్వధీయే; యస్త్వనగ్నిర్బహలత్వేన శరీరోష్మరోధం కృత్వా స్వేదయతి స ఇహ బోద్ధవ్యః| ఆతపశ్చ యద్యప్యుష్ణః, తథాఽప్యగ్నికృతం తస్యోష్ణత్వం న భవతీత్యనగ్నిస్వేద ఉక్తః| అగ్నిగుణాదృతే ఇతి సాక్షాదగ్నిసంబంధేన కృతాదుష్ణత్వాద్వినా||64||-
Adhikarana 33 (65-66) · Śloka 66
ఇత్యుక్తో ద్వివిధః స్వేదః సంయుక్తోఽగ్నిగుణైర్న చ||65|| ఏకాంగసర్వాంగగతః స్నిగ్ధో రూక్షస్తథైవ చ| ఇత్యేతత్త్రివిధం ద్వంద్వం స్వేదముద్దిశ్య కీర్తితం||66||
इत्युक्तो द्विविधः स्वेदः संयुक्तोऽग्निगुणैर्न च||६५|| एकाङ्गसर्वाङ्गगतः स्निग्धो रूक्षस्तथैव च| इत्येतत्त्रिविधं द्वन्द्वं स्वेदमुद्दिश्य कीर्तितम्||६६||
🔊 Audio coming soon
సర్వస్వేదముపసంహరతి- ఇత్యుక్త ఇత్యాది| ఏకాంగగతాః సంకరనాడ్యాదయః, సర్వాంగగతాః ప్రస్తరజేంతాకాదయః| స్నిగ్ధో వాతవిహితః స్వేదః| రూక్షః కఫవిహితః| స్నిగ్ధరూక్షస్తు వాతశ్లేష్మవిహితోఽనయోర్న భిద్యత ఇతి పృథంగోక్తః| ద్వంద్వం పరస్పరం విరుద్ధం యుగ్మం||65-66||
Adhikarana 34 (67) · Śloka 67
స్నిగ్ధః స్వేదైరుపక్రమ్యః స్విన్నః పథ్యాశనో భవేత్| తదహః స్విన్నగాత్రస్తు వ్యాయామం వర్జయేన్నరః||67||
स्निग्धः स्वेदैरुपक्रम्यः स्विन्नः पथ्याशनो भवेत्| तदहः स्विन्नगात्रस्तु व्यायामं वर्जयेन्नरः||६७||
🔊 Audio coming soon
స్విన్నేన యథా కర్తవ్యం తదాహ- స్నిగ్ధ ఇత్యాది| పథ్యాశనో భవేదిత్యత్ర యద్యపి శృంగగ్రాహికయా పథ్యం నోక్తం, తథాఽపి స్వేదప్రవృత్తివిషయదోషస్య యత్ పథ్యం తదేవ బోద్ధవ్యం||67||
Adhikarana 35 (68-71) · Śloka 71
తత్ర శ్లోకాః- స్వేదో యథా కార్యకరో హితో యేభ్యశ్చ యద్విధః| యత్ర దేశే యథా యోగ్యో దేశో రక్ష్యశ్చ యో యథా||68|| స్విన్నాతిస్విన్నరూపాణి తథాఽతిస్విన్నభేషజం| అస్వేద్యాః స్వేదయోగ్యాశ్చ స్వేదద్రవ్యాణి కల్పనా||69|| త్రయోదశవిధః స్వేదో వినా దశవిధోఽగ్నినా| సంగ్రహేణ చ షట్ స్వేదాః స్వేదాధ్యాయే నిదర్శితాః||70|| స్వేదాధికారే యద్వాచ్యముక్తమేతన్మహర్షిణా | శిష్యైస్తు ప్రతిపత్తవ్యముపదేష్టా పునర్వసుః||71||
तत्र श्लोकाः- स्वेदो यथा कार्यकरो हितो येभ्यश्च यद्विधः| यत्र देशे यथा योग्यो देशो रक्ष्यश्च यो यथा||६८|| स्विन्नातिस्विन्नरूपाणि तथाऽतिस्विन्नभेषजम्| अस्वेद्याः स्वेदयोग्याश्च स्वेदद्रव्याणि कल्पना||६९|| त्रयोदशविधः स्वेदो विना दशविधोऽग्निना| सङ्ग्रहेण च षट् स्वेदाः स्वेदाध्याये निदर्शिताः||७०|| स्वेदाधिकारे यद्वाच्यमुक्तमेतन्महर्षिणा | शिष्यैस्तु प्रतिपत्तव्यमुपदेष्टा पुनर्वसुः||७१||
🔊 Audio coming soon
సంగ్రహే స్వేదో యథా కార్యకర ఇతి స్నేహపూర్వం ప్రయుక్తేనేత్యాది| యేభ్యశ్చ యద్విధ ఇతి వాతే స్నిగ్ధ ఇత్యాది సంగృహ్ణాతి| యత్ర దేశే యథా యోగ్య ఇతి ఆమాశయగతే వాతే రూక్షపూర్వ ఇత్యాది| శేషం సుగమం||68-71||
Adhikarana puShpikA · Śloka 14
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతే శ్లోకస్థానే స్వేదాధ్యాయో నామ చతుర్దశోఽధ్యాయః||14||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने स्वेदाध्यायो नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీచక్రపాణిదత్తకృతాయాం చరకతాత్పర్యటీకాయామాయుర్వేదదీపికాఖ్యాయాం సూత్రస్థానే నిర్దేశచతుష్కే స్వేదాధ్యాయశ్చతుర్దశః||14||