Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః స్వేదాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
View original
अथातः स्वेदाध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
14. svēdādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
అతః స్వేదాః ప్రవక్ష్యంతే యైర్యథావత్ప్రయోజితైః| స్వేదసాధ్యాః ప్రశామ్యంతి గదా వాతకఫాత్మకాః||3|| స్నేహపూర్వం ప్రయుక్తేన స్వేదేనావజితేఽనిలే| పురీషమూత్రరేతాంసి న సజ్జంతి కథంచన||4|| శుష్కాణ్యపి హి కాష్ఠాని స్నేహస్వేదోపపాదనైః| నమయంతి యథాన్యాయం కిం పునర్జీవతో నరాన్||5||
View original
अतः स्वेदाः प्रवक्ष्यन्ते यैर्यथावत्प्रयोजितैः| स्वेदसाध्याः प्रशाम्यन्ति गदा वातकफात्मकाः||३|| स्नेहपूर्वं प्रयुक्तेन स्वेदेनावजितेऽनिले| पुरीषमूत्ररेतांसि न सज्जन्ति कथञ्चन||४|| शुष्काण्यपि हि काष्ठानि स्नेहस्वेदोपपादनैः| नमयन्ति यथान्यायं किं पुनर्जीवतो नरान्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
రోగర్తువ్యాధితాపేక్షో నాత్యుష్ణోఽతిమృదుర్న చ| ద్రవ్యవాన్ కల్పితో దేశే స్వేదః కార్యకరో మతః||6||
View original
रोगर्तुव्याधितापेक्षो नात्युष्णोऽतिमृदुर्न च| द्रव्यवान् कल्पितो देशे स्वेदः कार्यकरो मतः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7-8) · Śloka 8
వ్యాధౌ శీతే శరీరే చ మహాన్ స్వేదో మహాబలే| దుర్బలే దుర్బలః స్వేదో మధ్యమే మధ్యమో హితః||7|| వాతశ్లేష్మణి వాతే వా కఫే వా స్వేద ఇష్యతే| స్నిగ్ధరూక్షస్తథా స్నిగ్ధో రూక్షశ్చాప్యుపకల్పితః||8||
View original
व्याधौ शीते शरीरे च महान् स्वेदो महाबले| दुर्बले दुर्बलः स्वेदो मध्यमे मध्यमो हितः||७|| वातश्लेष्मणि वाते वा कफे वा स्वेद इष्यते| स्निग्धरूक्षस्तथा स्निग्धो रूक्षश्चाप्युपकल्पितः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (9) · Śloka 9
ఆమాశయగతే వాతే కఫే పక్వాశయాశ్రితే| రూక్షపూర్వో హితః స్వేదః స్నేహపూర్వస్తథైవ చ||9||
View original
आमाशयगते वाते कफे पक्वाशयाश्रिते| रूक्षपूर्वो हितः स्वेदः स्नेहपूर्वस्तथैव च||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (10) · Śloka 10
వృషణౌ హృదయం దృష్టీ స్వేదయేన్మృదు నైవ వా| మధ్యమం వంక్షణౌ శేషమంగావయవమిష్టతః||10||
View original
वृषणौ हृदयं दृष्टी स्वेदयेन्मृदु नैव वा| मध्यमं वङ्क्षणौ शेषमङ्गावयवमिष्टतः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (11) · Śloka 11
సుశుద్ధైర్నక్తకైః పిండ్యా గోధూమానామథాపి వా| పద్మోత్పలపలాశైర్వా స్వేద్యః సంవృత్య చక్షుషీ||11||
View original
सुशुद्धैर्नक्तकैः पिण्ड्या गोधूमानामथापि वा| पद्मोत्पलपलाशैर्वा स्वेद्यः संवृत्य चक्षुषी||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (12) · Śloka 12
ముక్తావలీభిః శీతాభిః శీతలైర్భాజనైరపి| జలార్ద్రైర్జలజైర్హస్తైః స్విద్యతో హృదయం స్పృశేత్||12||
View original
मुक्तावलीभिः शीताभिः शीतलैर्भाजनैरपि| जलार्द्रैर्जलजैर्हस्तैः स्विद्यतो हृदयं स्पृशेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (13) · Śloka 13
శీతశూలవ్యుపరమే స్తంభగౌరవనిగ్రహే| సంజాతే మార్దవే స్వేదే స్వేదనాద్విరతిర్మతా||13||
View original
शीतशूलव्युपरमे स्तम्भगौरवनिग्रहे| सञ्जाते मार्दवे स्वेदे स्वेदनाद्विरतिर्मता||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (14-15) · Śloka 15
పిత్తప్రకోపో మూర్చ్ఛా చ శరీరసదనం తృషా| దాహః స్వరాంగదౌర్బల్యమతిస్విన్నస్య లక్షణం||14|| ఉక్తస్తస్యాశితీయే యో గ్రైష్మికః సర్వశో విధిః| సోఽతిస్విన్నస్య కర్తవ్యో మధురః స్నిగ్ధశీతలః||15||
View original
पित्तप्रकोपो मूर्च्छा च शरीरसदनं तृषा| दाहः स्वराङ्गदौर्बल्यमतिस्विन्नस्य लक्षणम्||१४|| उक्तस्तस्याशितीये यो ग्रैष्मिकः सर्वशो विधिः| सोऽतिस्विन्नस्य कर्तव्यो मधुरः स्निग्धशीतलः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (16-19) · Śloka 19
కషాయమద్యనిత్యానాం గర్భిణ్యా రక్తపిత్తినాం| పిత్తినాం సాతిసారాణాం రూక్షాణాం మధుమేహినాం||16|| విదగ్ధభ్రష్టబ్రధ్నానాం విషమద్యవికారిణాం| శ్రాంతానాం నష్టసంజ్ఞానాం స్థూలానాం పిత్తమేహినాం||17|| తృష్యతాం క్షుధితానాం చ క్రుద్ధానాం శోచతామపి| కామల్యుదరిణాం చైవ క్షతానామాఢ్యరోగిణాం||18|| దుర్బలాతివిశుష్కాణాముపక్షీణౌజసాం తథా| భిషక్ తైమిరికాణాం చ న స్వేదమవతారయేత్||19||
View original
कषायमद्यनित्यानां गर्भिण्या रक्तपित्तिनाम्| पित्तिनां सातिसाराणां रूक्षाणां मधुमेहिनाम्||१६|| विदग्धभ्रष्टब्रध्नानां विषमद्यविकारिणाम्| श्रान्तानां नष्टसञ्ज्ञानां स्थूलानां पित्तमेहिनाम्||१७|| तृष्यतां क्षुधितानां च क्रुद्धानां शोचतामपि| कामल्युदरिणां चैव क्षतानामाढ्यरोगिणाम्||१८|| दुर्बलातिविशुष्काणामुपक्षीणौजसां तथा| भिषक् तैमिरिकाणां च न स्वेदमवतारयेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (20-24) · Śloka 24
ప్రతిశ్యాయే చ కాసే చ హిక్కాశ్వాసేష్వలాఘవే| కర్ణమన్యాశిరఃశూలే స్వరభేదే గలగ్రహే||20|| అర్దితైకాంగసర్వాంగపక్షాఘాతే వినామకే| కోష్ఠానాహవిబంధేషు మూత్రాఘాతే విజృంభకే||21|| పార్శ్వపృష్ఠకటీకుక్షిసంగ్రహే గృధ్రసీషు చ| మూత్రకృచ్ఛ్రే మహత్త్వే చ ముష్కయోరంగమర్దకే||22|| పాదజానూరుజంఘార్తిసంగ్రహే శ్వయథావపి| ఖల్లీష్వామేషు శీతే చ వేపథౌ వాతకంటకే||23|| సంకోచాయామశూలేషు స్తంభగౌరవసుప్తిషు | సర్వాంగేషు వికారేషు స్వేదనం హితముచ్యతే||24||
View original
प्रतिश्याये च कासे च हिक्काश्वासेष्वलाघवे| कर्णमन्याशिरःशूले स्वरभेदे गलग्रहे||२०|| अर्दितैकाङ्गसर्वाङ्गपक्षाघाते विनामके| कोष्ठानाहविबन्धेषु मूत्राघाते विजृम्भके||२१|| पार्श्वपृष्ठकटीकुक्षिसङ्ग्रहे गृध्रसीषु च| मूत्रकृच्छ्रे महत्त्वे च मुष्कयोरङ्गमर्दके||२२|| पादजानूरुजङ्घार्तिसङ्ग्रहे श्वयथावपि| खल्लीष्वामेषु शीते च वेपथौ वातकण्टके||२३|| सङ्कोचायामशूलेषु स्तम्भगौरवसुप्तिषु | सर्वाङ्गेषु विकारेषु स्वेदनं हितमुच्यते||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (25-27) · Śloka 27
తిలమాషకులత్థామ్లఘృతతైలామిషౌదనైః| పాయసైః కృశరైర్మాంసైః పిండస్వేదం ప్రయోజయేత్||25|| గోఖరోష్ట్రవరాహాశ్వశకృద్భిః సతుషైర్యవైః| సికతాపాంశుపాషాణకరీషాయసపూటకైః||26|| శ్లైష్మికాన్ స్వేదయేత్ పూర్వైర్వాతికాన్ సముపాచరేత్| ద్రవ్యాణ్యేతాని శస్యంతే యథాస్వం ప్రస్తరేష్వపి||27||
View original
तिलमाषकुलत्थाम्लघृततैलामिषौदनैः| पायसैः कृशरैर्मांसैः पिण्डस्वेदं प्रयोजयेत्||२५|| गोखरोष्ट्रवराहाश्वशकृद्भिः सतुषैर्यवैः| सिकतापांशुपाषाणकरीषायसपूटकैः||२६|| श्लैष्मिकान् स्वेदयेत् पूर्वैर्वातिकान् समुपाचरेत्| द्रव्याण्येतानि शस्यन्ते यथास्वं प्रस्तरेष्वपि||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (28) · Śloka 28
భూగృహేషు చ జేంతాకేషూష్ణగర్భగృహేషు చ| విధూమాంగారతప్తేషు స్వభ్యక్తః స్విద్యతే సుఖం||28||
View original
भूगृहेषु च जेन्ताकेषूष्णगर्भगृहेषु च| विधूमाङ्गारतप्तेषु स्वभ्यक्तः स्विद्यते सुखम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (29-33) · Śloka 33
గ్రామ్యానూపౌదకం మాంసం పయో బస్తశిరస్తథా| వరాహమధ్యపిత్తాసృక్ స్నేహవత్తిలతండులాః||29|| ఇత్యేతాని సముత్క్వాథ్య నాడీస్వేదం ప్రయోజయేత్| దేశకాలవిభాగజ్ఞో యుక్త్యపేక్షో భిషక్తమః||30|| వారుణామృతకైరండశిగ్రుమూలకసర్షపైః| వాసావంశకరంజార్కపత్రైరశ్మంతకస్య చ||31|| శోభాంజనకసైరేయమాలతీసురసార్జకైః | పత్రైరుత్క్వాథ్య సలిలం నాడీస్వేదం ప్రయోజయేత్||32|| భూతీకపంచమూలాభ్యాం సురయా దధిమస్తునా| మూత్రైరమ్లైశ్చ సస్నేహైర్నాడీస్వేదం ప్రయోజయేత్||33||
View original
ग्राम्यानूपौदकं मांसं पयो बस्तशिरस्तथा| वराहमध्यपित्तासृक् स्नेहवत्तिलतण्डुलाः||२९|| इत्येतानि समुत्क्वाथ्य नाडीस्वेदं प्रयोजयेत्| देशकालविभागज्ञो युक्त्यपेक्षो भिषक्तमः||३०|| वारुणामृतकैरण्डशिग्रुमूलकसर्षपैः| वासावंशकरञ्जार्कपत्रैरश्मन्तकस्य च||३१|| शोभाञ्जनकसैरेयमालतीसुरसार्जकैः | पत्रैरुत्क्वाथ्य सलिलं नाडीस्वेदं प्रयोजयेत्||३२|| भूतीकपञ्चमूलाभ्यां सुरया दधिमस्तुना| मूत्रैरम्लैश्च सस्नेहैर्नाडीस्वेदं प्रयोजयेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (34) · Śloka 34
ఏత ఏవ చ నిర్యూహాః ప్రయోజ్యా జలకోష్ఠకే| స్వేదనార్థం ఘృతక్షీరతైలకోష్ఠాంశ్చ కారయేత్||34||
View original
एत एव च निर्यूहाः प्रयोज्या जलकोष्ठके| स्वेदनार्थं घृतक्षीरतैलकोष्ठांश्च कारयेत्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (35-37) · Śloka 37
గోధూమశకలైశ్చూర్ణైర్యవానామమ్లసంయుతైః| సస్నేహకిణ్వలవణైరుపనాహః ప్రశస్యతే||35|| గంధైః సురాయాః కిణ్వేన జీవంత్యా శతపుష్పయా| ఉమయా కుష్ఠతైలాభ్యాం యుక్తయా చోపనాహయేత్||36|| చర్మభిశ్చోపనద్ధవ్యః సలోమభిరపూతిభిః| ఉష్ణవీర్యైరలాభే తు కౌశేయావికశాటకైః||37||
View original
गोधूमशकलैश्चूर्णैर्यवानामम्लसंयुतैः| सस्नेहकिण्वलवणैरुपनाहः प्रशस्यते||३५|| गन्धैः सुरायाः किण्वेन जीवन्त्या शतपुष्पया| उमया कुष्ठतैलाभ्यां युक्तया चोपनाहयेत्||३६|| चर्मभिश्चोपनद्धव्यः सलोमभिरपूतिभिः| उष्णवीर्यैरलाभे तु कौशेयाविकशाटकैः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (38) · Śloka 38
రాత్రౌ బద్ధం దివా ముంచేన్ముంచేద్రాత్రౌ దివా కృతం| విదాహపరిహారార్థం, స్యాత్ ప్రకర్షస్తు శీతలే||38||
View original
रात्रौ बद्धं दिवा मुञ्चेन्मुञ्चेद्रात्रौ दिवा कृतम्| विदाहपरिहारार्थं, स्यात् प्रकर्षस्तु शीतले||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (39-40) · Śloka 40
సంకరః ప్రస్తరో నాడీ పరిషేకోఽవగాహనం| జేంతాకోఽశ్మఘనః కర్షూః కుటీ భూః కుంభికైవ చ||39|| కూపో హోలాక ఇత్యేతే స్వేదయంతి త్రయోదశ| తాన్ యథావత్ ప్రవక్ష్యామి సర్వానేవానుపూర్వశః||40||
View original
सङ्करः प्रस्तरो नाडी परिषेकोऽवगाहनम्| जेन्ताकोऽश्मघनः कर्षूः कुटी भूः कुम्भिकैव च||३९|| कूपो होलाक इत्येते स्वेदयन्ति त्रयोदश| तान् यथावत् प्रवक्ष्यामि सर्वानेवानुपूर्वशः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (41) · Śloka 41
తత్ర వస్త్రాంతరితైరవస్త్రాంతరితైర్వా పిండైర్యథోక్తైరుపస్వేదనం సంకరస్వేద ఇతి విద్యాత్||41||
View original
तत्र वस्त्रान्तरितैरवस्त्रान्तरितैर्वा पिण्डैर्यथोक्तैरुपस्वेदनं सङ्करस्वेद इति विद्यात्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (42) · Śloka 42
శూకశమీధాన్యపులాకానాం వేశవారపాయసకృశరోత్కారికాదీనాం వా ప్రస్తరే కౌశేయావికోత్తరప్రచ్ఛదేపంచాంగులోరుబూకార్కపత్రప్రచ్ఛదే వా స్వభ్యక్తసర్వగాత్రస్య శయానస్యోపస్వేదనం ప్రస్తరస్వేద ఇతి విద్యాత్||42||
View original
शूकशमीधान्यपुलाकानां वेशवारपायसकृशरोत्कारिकादीनां वा प्रस्तरे कौशेयाविकोत्तरप्रच्छदेपञ्चाङ्गुलोरुबूकार्कपत्रप्रच्छदे वा स्वभ्यक्तसर्वगात्रस्य शयानस्योपस्वेदनं प्रस्तरस्वेद इति विद्यात्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (43) · Śloka 43
స్వేదనద్రవ్యాణాం పునర్మూలఫలపత్రశుంగాదీనాం మృగశకునపిశితశిరస్పదాదీనాముష్ణస్వభావానాం వా యథార్హమమ్లలవణస్నేహోపసంహితానాం మూత్రక్షీరాదీనాం వా కుంభ్యాం బాష్పమనుద్వమంత్యాముత్క్వథితానాం నాడ్యా శరేషీకావంశదలకరంజార్కపత్రాన్యతమకృతయా గజాగ్రహస్తసంస్థానయా వ్యామదీర్ఘయా వ్యామార్ధదీర్ఘయా వా వ్యామచతుర్భాగాష్టభాగమూలాగ్రపరిణాహస్రోతసా సర్వతో వాతహరపత్రసంవృతచ్ఛిద్రయా ద్విస్త్రిర్వా వినామితయా వాతహరసిద్ధస్నేహాభ్యక్తగాత్రో బాష్పముపహరేత్; బాష్పో హ్యనృజుగామీ విహతచండవేగస్త్వచమవిదహన్ సుఖం స్వేదయతీతి నాడీస్వేదః||43||
View original
स्वेदनद्रव्याणां पुनर्मूलफलपत्रशुङ्गादीनां मृगशकुनपिशितशिरस्पदादीनामुष्णस्वभावानां वा यथार्हमम्ललवणस्नेहोपसंहितानां मूत्रक्षीरादीनां वा कुम्भ्यां बाष्पमनुद्वमन्त्यामुत्क्वथितानां नाड्या शरेषीकावंशदलकरञ्जार्कपत्रान्यतमकृतया गजाग्रहस्तसंस्थानया व्यामदीर्घया व्यामार्धदीर्घया वा व्यामचतुर्भागाष्टभागमूलाग्रपरिणाहस्रोतसा सर्वतो वातहरपत्रसंवृतच्छिद्रया द्विस्त्रिर्वा विनामितया वातहरसिद्धस्नेहाभ्यक्तगात्रो बाष्पमुपहरेत्; बाष्पो ह्यनृजुगामी विहतचण्डवेगस्त्वचमविदहन् सुखं स्वेदयतीति नाडीस्वेदः||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (44) · Śloka 44
వాతికోత్తరవాతికానాం పునర్మూలాదీనాముత్క్వాథైః సుఖోష్ణైః కుంభీర్వర్షణికాః ప్రనాడీర్వా పూరయిత్వా యథార్హసిద్ధస్నేహాభ్యక్తగాత్రం వస్త్రావచ్ఛన్నం పరిషేచయేదితి పరిషేకః||44||
View original
वातिकोत्तरवातिकानां पुनर्मूलादीनामुत्क्वाथैः सुखोष्णैः कुम्भीर्वर्षणिकाः प्रनाडीर्वा पूरयित्वा यथार्हसिद्धस्नेहाभ्यक्तगात्रं वस्त्रावच्छन्नं परिषेचयेदिति परिषेकः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (45) · Śloka 45
వాతహరోత్క్వాథక్షీరతైలఘృతపిశితరసోష్ణసలిలకోష్ఠకావగాహస్తు యథోక్త ఏవావగాహః||45||
View original
वातहरोत्क्वाथक्षीरतैलघृतपिशितरसोष्णसलिलकोष्ठकावगाहस्तु यथोक्त एवावगाहः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (46) · Śloka 46
అథ జేంతాకం చికీర్షుర్భూమిం పరీక్షేత- తత్ర పూర్వస్యాం దిశ్యుత్తరస్యాం వా గుణవతి ప్రశస్తే భూమిభాగే కృష్ణమధురమృత్తికే సువర్ణమృత్తికే వా పరీవాపపుష్కరిణ్యాదీనాం జలాశయానామన్యతమస్య కూలే దక్షిణే పశ్చిమే వా సూపతీర్థే సమసువిభక్తభూమిభాగే సప్తాష్టౌ వాఽరత్నీరుపక్రమ్యోదకాత్ ప్రాఙ్ముఖముదఙ్ముఖం వాఽభిముఖతీర్థం కూటాగారం కారయేత్, ఉత్సేధవిస్తారతః పరమరత్నీః షోడశ, సమంతాత్ సువృత్తం మృత్కర్మసంపన్నమనేకవాతాయనం; అస్య కూటాగారస్యాంతః సమంతతో భిత్తిమరత్నివిస్తారోత్సేధాం పిండికాం కారయేదాకపాటాత్, మధ్యే చాస్య కూటాగారస్య చతుష్కిష్కుమాత్రం పురుషప్రమాణం మృన్మయం కందుసంస్థానం బహుసూక్ష్మచ్ఛిద్రమంగారకోష్ఠకస్తంభం సపిధానం కారయేత్; తం చ ఖాదిరాణామాశ్వకర్ణాదీనాం వా కాష్ఠానాం పూరయిత్వా ప్రదీపయేత్; స యదా జానీయాత్ సాధు దగ్ధాని కాష్ఠాని గతధూమాన్యవతప్తం చ కేవలమగ్నినా తదగ్నిగృహం స్వేదయోగ్యేన చోష్మణా యుక్తమితి, తత్రైనం పురుషం వాతహరాభ్యక్తగాత్రం వస్త్రావచ్ఛన్నం ప్రవేశయేత్, ప్రవేశయంశ్చైనమనుశిష్యాత్- సౌమ్య! ప్రవిశ కల్యాణాయారోగ్యాయ చేతి, ప్రవిశ్య చైనాం పిండికామధిరుహ్య పార్శ్వాపరపార్శ్వాభ్యాం యథాసుఖం శయీథాః, న చ త్వయా స్వేదమూర్చ్ఛాపరీతేనాపి సతా పిండికైషా విమోక్తవ్యాఽఽప్రాణోచ్ఛ్వాసాత్, భ్రశ్యమానో హ్యతః పిండివకావకాశాద్ద్వారమనధిగచ్ఛన్ స్వేదమూర్చ్ఛాపరీతతయా సద్యః ప్రాణాంజహ్యాః, తస్మాత్ పిండికామేనాం న కథంచన ముంచేథాః; త్వం యదా జానీయాః- విగతాభిష్యందమాత్మానం సమ్యక్ప్రస్రుతస్వేదపిచ్ఛం సర్వస్రోతోవిముక్తం లఘూభూతమపగతవిబంధస్తంభసుప్తివేదనాగౌరవమితి, తతస్తాం పిండికామనుసరన్ ద్వారం ప్రపద్యేథాః, నిష్క్రమ్య చ న సహసా చక్షుషోః పరిపాలనార్థం శీతోదకముపస్పృశేథాః, అపగతసంతాపక్లమస్తు ముహూర్తాత్ సుఖోష్ణేన వారిణా యథాన్యాయం పరిషిక్తోఽశ్నీయాః; ఇతి జేంతాకస్వేదః||46||
View original
अथ जेन्ताकं चिकीर्षुर्भूमिं परीक्षेत- तत्र पूर्वस्यां दिश्युत्तरस्यां वा गुणवति प्रशस्ते भूमिभागे कृष्णमधुरमृत्तिके सुवर्णमृत्तिके वा परीवापपुष्करिण्यादीनां जलाशयानामन्यतमस्य कूले दक्षिणे पश्चिमे वा सूपतीर्थे समसुविभक्तभूमिभागे सप्ताष्टौ वाऽरत्नीरुपक्रम्योदकात् प्राङ्मुखमुदङ्मुखं वाऽभिमुखतीर्थं कूटागारं कारयेत्, उत्सेधविस्तारतः परमरत्नीः षोडश, समन्तात् सुवृत्तं मृत्कर्मसम्पन्नमनेकवातायनम्; अस्य कूटागारस्यान्तः समन्ततो भित्तिमरत्निविस्तारोत्सेधां पिण्डिकां कारयेदाकपाटात्, मध्ये चास्य कूटागारस्य चतुष्किष्कुमात्रं पुरुषप्रमाणं मृन्मयं कन्दुसंस्थानं बहुसूक्ष्मच्छिद्रमङ्गारकोष्ठकस्तम्भं सपिधानं कारयेत्; तं च खादिराणामाश्वकर्णादीनां वा काष्ठानां पूरयित्वा प्रदीपयेत्; स यदा जानीयात् साधु दग्धानि काष्ठानि गतधूमान्यवतप्तं च केवलमग्निना तदग्निगृहं स्वेदयोग्येन चोष्मणा युक्तमिति, तत्रैनं पुरुषं वातहराभ्यक्तगात्रं वस्त्रावच्छन्नं प्रवेशयेत्, प्रवेशयंश्चैनमनुशिष्यात्- सौम्य! प्रविश कल्याणायारोग्याय चेति, प्रविश्य चैनां पिण्डिकामधिरुह्य पार्श्वापरपार्श्वाभ्यां यथासुखं शयीथाः, न च त्वया स्वेदमूर्च्छापरीतेनापि सता पिण्डिकैषा विमोक्तव्याऽऽप्राणोच्छ्वासात्, भ्रश्यमानो ह्यतः पिण्डिवकावकाशाद्द्वारमनधिगच्छन् स्वेदमूर्च्छापरीततया सद्यः प्राणाञ्जह्याः, तस्मात् पिण्डिकामेनां न कथञ्चन मुञ्चेथाः; त्वं यदा जानीयाः- विगताभिष्यन्दमात्मानं सम्यक्प्रस्रुतस्वेदपिच्छं सर्वस्रोतोविमुक्तं लघूभूतमपगतविबन्धस्तम्भसुप्तिवेदनागौरवमिति, ततस्तां पिण्डिकामनुसरन् द्वारं प्रपद्येथाः, निष्क्रम्य च न सहसा चक्षुषोः परिपालनार्थं शीतोदकमुपस्पृशेथाः, अपगतसन्तापक्लमस्तु मुहूर्तात् सुखोष्णेन वारिणा यथान्यायं परिषिक्तोऽश्नीयाः; इति जेन्ताकस्वेदः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (47-49) · Śloka 50
శయానస్య ప్రమాణేన ఘనామశ్మమయీం శిలాం| తాపయిత్వా మారుతఘ్నైర్దారుభిః సంప్రదీపితైః||47|| వ్యపోజ్ఝ్య సర్వానంగారాన్ ప్రోక్ష్య చైవోష్ణవారిణా| తాం శిలామథ కుర్వీత కౌషేయావికసంస్తరాం||48|| తస్యాం స్వభ్యక్తసర్వాంగః స్వపన్ స్విద్యతి నా సుఖం| కౌరవాజినకౌషేయప్రావారాద్యైః సుసంవృతః ||49|| ఇత్యక్తోఽశ్మఘనస్వేదః,...|50|
View original
शयानस्य प्रमाणेन घनामश्ममयीं शिलाम्| तापयित्वा मारुतघ्नैर्दारुभिः सम्प्रदीपितैः||४७|| व्यपोज्झ्य सर्वानङ्गारान् प्रोक्ष्य चैवोष्णवारिणा| तां शिलामथ कुर्वीत कौषेयाविकसंस्तराम्||४८|| तस्यां स्वभ्यक्तसर्वाङ्गः स्वपन् स्विद्यति ना सुखम्| कौरवाजिनकौषेयप्रावाराद्यैः सुसंवृतः ||४९|| इत्यक्तोऽश्मघनस्वेदः,...|५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (50-51) · Śloka 51
...కర్షూస్వేదః ప్రవక్ష్యతే| ఖానయేచ్ఛయనస్యాధః కర్షూం స్థానవిభాగవిత్||50|| దీప్తైరధూమైరంగారైస్తాం కర్షూం పూరయేత్తతః| తస్యాముపరి శయ్యాయాం స్వపన్ స్విద్యతి నా సుఖం||51||
View original
...कर्षूस्वेदः प्रवक्ष्यते| खानयेच्छयनस्याधः कर्षूं स्थानविभागवित्||५०|| दीप्तैरधूमैरङ्गारैस्तां कर्षूं पूरयेत्ततः| तस्यामुपरि शय्यायां स्वपन् स्विद्यति ना सुखम्||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (52-55) · Śloka 55
అనత్యుత్సేధవిస్తారాం వృత్తాకారామలోచనాం| ఘనభిత్తిం కుటీం కృత్వా కుష్ఠాద్యైః సంప్రలేపయేత్||52|| కుటీమధ్యే భిషక్ శయ్యాం స్వాస్తీర్ణాముపకల్పయేత్| ప్రావారాజినకౌశేయకుథకంబలగోలకైః||53|| హసంతికాభిరంగారపూర్ణాభిస్తాం చ సర్వశః| పరివార్యాంతరారోహేదభ్యక్తః స్విద్యతే సుఖం||54|| య ఏవాశ్మఘనస్వేదవిధిర్భూమౌ స ఏవ తు| ప్రశస్తాయాం నివాతాయాం సమాయాముపదిశ్యతే||55||
View original
अनत्युत्सेधविस्तारां वृत्ताकारामलोचनाम्| घनभित्तिं कुटीं कृत्वा कुष्ठाद्यैः सम्प्रलेपयेत्||५२|| कुटीमध्ये भिषक् शय्यां स्वास्तीर्णामुपकल्पयेत्| प्रावाराजिनकौशेयकुथकम्बलगोलकैः||५३|| हसन्तिकाभिरङ्गारपूर्णाभिस्तां च सर्वशः| परिवार्यान्तरारोहेदभ्यक्तः स्विद्यते सुखम्||५४|| य एवाश्मघनस्वेदविधिर्भूमौ स एव तु| प्रशस्तायां निवातायां समायामुपदिश्यते||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (56-58) · Śloka 58
కుంభీం వాతహరక్వాథపూర్ణాం భూమౌ నిఖానయేత్| అర్ధభాగం త్రిభాగం వా శయనం తత్ర చోపరి||56|| స్థాపయేదాసనం వాఽపి నాతిసాంద్రపరిచ్ఛదం| అథ కుంభ్యాం సుసంతప్తాన్ ప్రక్షిపేదయసో గుడాన్||57|| పాషాణాన్ వోష్మణా తేన తత్స్థః స్విద్యతి నా సుఖం| సుసంవృతాంగః స్వభ్యక్తః స్నేహైరనిలనాశనైః||58||
View original
कुम्भीं वातहरक्वाथपूर्णां भूमौ निखानयेत्| अर्धभागं त्रिभागं वा शयनं तत्र चोपरि||५६|| स्थापयेदासनं वाऽपि नातिसान्द्रपरिच्छदम्| अथ कुम्भ्यां सुसन्तप्तान् प्रक्षिपेदयसो गुडान्||५७|| पाषाणान् वोष्मणा तेन तत्स्थः स्विद्यति ना सुखम्| सुसंवृताङ्गः स्वभ्यक्तः स्नेहैरनिलनाशनैः||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (59-60) · Śloka 60
కూపం శయనవిస్తారం ద్విగుణం చాపి వేధతః| దేశే నివాతే శస్తే చ కుర్యాదంతఃసుమార్జితం||59|| హస్త్యశ్వగోఖరోష్ట్రాణాం కరీషైర్దగ్ధపూరితే| స్వవచ్ఛన్నః సుసంస్తీర్ణేఽభ్యక్తః స్విద్యతి నా సుఖం||60||
View original
कूपं शयनविस्तारं द्विगुणं चापि वेधतः| देशे निवाते शस्ते च कुर्यादन्तःसुमार्जितम्||५९|| हस्त्यश्वगोखरोष्ट्राणां करीषैर्दग्धपूरिते| स्ववच्छन्नः सुसंस्तीर्णेऽभ्यक्तः स्विद्यति ना सुखम्||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (61-63) · Śloka 63
ధీతీకాం తు కరీషాణాం యథోక్తానాం ప్రదీపయేత్| శయనాంతఃప్రమాణేన శయ్యాముపరి తత్ర చ||61|| సుదగ్ధాయాం విధూమాయాం యథోక్తాముపకల్పయేత్| స్వవచ్ఛన్నః స్వపంస్తత్రాభ్యక్తః స్విద్యతి నా సుఖం||62|| హోలాకస్వేద ఇత్యేష సుఖః ప్రోక్తో మహర్షిణా| ఇతి త్రయోదశవిధః స్వేదోఽగ్నిగుణసంశ్రయః||63||
View original
धीतीकां तु करीषाणां यथोक्तानां प्रदीपयेत्| शयनान्तःप्रमाणेन शय्यामुपरि तत्र च||६१|| सुदग्धायां विधूमायां यथोक्तामुपकल्पयेत्| स्ववच्छन्नः स्वपंस्तत्राभ्यक्तः स्विद्यति ना सुखम्||६२|| होलाकस्वेद इत्येष सुखः प्रोक्तो महर्षिणा| इति त्रयोदशविधः स्वेदोऽग्निगुणसंश्रयः||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (64) · Śloka 65
వ్యాయామ ఉష్ణసదనం గురుప్రావరణం క్షుధా| బహుపానం భయక్రోధావుపనాహాహవాతపాః||64|| స్వేదయంతి దశైతాని నరమగ్నిగుణాదృతే|65|
View original
व्यायाम उष्णसदनं गुरुप्रावरणं क्षुधा| बहुपानं भयक्रोधावुपनाहाहवातपाः||६४|| स्वेदयन्ति दशैतानि नरमग्निगुणादृते|६५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (65-66) · Śloka 66
ఇత్యుక్తో ద్వివిధః స్వేదః సంయుక్తోఽగ్నిగుణైర్న చ||65|| ఏకాంగసర్వాంగగతః స్నిగ్ధో రూక్షస్తథైవ చ| ఇత్యేతత్త్రివిధం ద్వంద్వం స్వేదముద్దిశ్య కీర్తితం||66||
View original
इत्युक्तो द्विविधः स्वेदः संयुक्तोऽग्निगुणैर्न च||६५|| एकाङ्गसर्वाङ्गगतः स्निग्धो रूक्षस्तथैव च| इत्येतत्त्रिविधं द्वन्द्वं स्वेदमुद्दिश्य कीर्तितम्||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (67) · Śloka 67
స్నిగ్ధః స్వేదైరుపక్రమ్యః స్విన్నః పథ్యాశనో భవేత్| తదహః స్విన్నగాత్రస్తు వ్యాయామం వర్జయేన్నరః||67||
View original
स्निग्धः स्वेदैरुपक्रम्यः स्विन्नः पथ्याशनो भवेत्| तदहः स्विन्नगात्रस्तु व्यायामं वर्जयेन्नरः||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (68-71) · Śloka 71
తత్ర శ్లోకాః- స్వేదో యథా కార్యకరో హితో యేభ్యశ్చ యద్విధః| యత్ర దేశే యథా యోగ్యో దేశో రక్ష్యశ్చ యో యథా||68|| స్విన్నాతిస్విన్నరూపాణి తథాఽతిస్విన్నభేషజం| అస్వేద్యాః స్వేదయోగ్యాశ్చ స్వేదద్రవ్యాణి కల్పనా||69|| త్రయోదశవిధః స్వేదో వినా దశవిధోఽగ్నినా| సంగ్రహేణ చ షట్ స్వేదాః స్వేదాధ్యాయే నిదర్శితాః||70|| స్వేదాధికారే యద్వాచ్యముక్తమేతన్మహర్షిణా | శిష్యైస్తు ప్రతిపత్తవ్యముపదేష్టా పునర్వసుః||71||
View original
तत्र श्लोकाः- स्वेदो यथा कार्यकरो हितो येभ्यश्च यद्विधः| यत्र देशे यथा योग्यो देशो रक्ष्यश्च यो यथा||६८|| स्विन्नातिस्विन्नरूपाणि तथाऽतिस्विन्नभेषजम्| अस्वेद्याः स्वेदयोग्याश्च स्वेदद्रव्याणि कल्पना||६९|| त्रयोदशविधः स्वेदो विना दशविधोऽग्निना| सङ्ग्रहेण च षट् स्वेदाः स्वेदाध्याये निदर्शिताः||७०|| स्वेदाधिकारे यद्वाच्यमुक्तमेतन्महर्षिणा | शिष्यैस्तु प्रतिपत्तव्यमुपदेष्टा पुनर्वसुः||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 14
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతే శ్లోకస్థానే స్వేదాధ్యాయో నామ చతుర్దశోఽధ్యాయః||14||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने स्वेदाध्यायो नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon