Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 7
ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ವಾಕ್ಯಂ ಕಾಙ್ಕಾಯನೋ ಬಾಹ್ಲೀಕಭಿಷಗುವಾಚ- ಏವಮೇತದ್ಯಥಾ ಭಗವಾನಾಹ, ಏತಾನ್ಯೇವ ವಾತಪ್ರಕೋಪಣಾನಿ ಭವನ್ತಿ; ಅತೋ ವಿಪರೀತಾನಿ ವಾತಸ್ಯ ಪ್ರಶಮನಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ಪ್ರಕೋಪಣವಿಪರ್ಯಯೋ ಹಿ ಧಾತೂನಾಂ ಪ್ರಶಮಕಾರಣಮಿತಿ||೬||
ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ವಾಕ್ಯಂ ಬಡಿಶೋ ಧಾಮಾರ್ಗವ ಉವಾಚ- ಏವಮೇತದ್ಯಥಾ ಭಗವಾನಾಹ, ಏತಾನ್ಯೇವ ವಾತಪ್ರಕೋಪಪ್ರಶಮನಾನಿ ಭವನ್ತಿ|
ಯಥಾ ಹ್ಯೇನಮಸಙ್ಘಾತಮನವಸ್ಥಿತಮನಾಸಾದ್ಯ ಪ್ರಕೋಪಣಪ್ರಶಮನಾನಿ ಪ್ರಕೋಪಯನ್ತಿ ಪ್ರಶಮಯನ್ತಿ ವಾ, ತಥಾಽನುವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ- ವಾತಪ್ರಕೋಪಣಾನಿ ಖಲು ರೂಕ್ಷಲಘುಶೀತದಾರುಣಖರವಿಶದಶುಷಿರಕರಾಣಿ ಶರೀರಾಣಾಂ, ತಥಾವಿಧೇಷು ಶರೀರೇಷು ವಾಯುರಾಶ್ರಯಂ ಗತ್ವಾಽಽಪ್ಯಾಯಮಾನಃ ಪ್ರಕೋಪಮಾಪದ್ಯತೇ; ವಾತಪ್ರಶಮನಾನಿ ಪುನಃಸ್ನಿಗ್ಧಗುರೂಷ್ಣಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಮೃದುಪಿಚ್ಛಿಲಘನಕರಾಣಿ ಶರೀರಾಣಾಂ, ತಥಾವಿಧೇಷು ಶರೀರೇಷು ವಾಯುರಸಜ್ಯಮಾನಶ್ಚರನ್ ಪ್ರಶಾನ್ತಿಮಾಪದ್ಯತೇ||೭||
View original
तच्छ्रुत्वा वाक्यं काङ्कायनो बाह्लीकभिषगुवाच- एवमेतद्यथा भगवानाह, एतान्येव वातप्रकोपणानि भवन्ति; अतो विपरीतानि वातस्य प्रशमनानि भवन्ति, प्रकोपणविपर्ययो हि धातूनां प्रशमकारणमिति||६||
तच्छ्रुत्वा वाक्यं बडिशो धामार्गव उवाच- एवमेतद्यथा भगवानाह, एतान्येव वातप्रकोपप्रशमनानि भवन्ति|
यथा ह्येनमसङ्घातमनवस्थितमनासाद्य प्रकोपणप्रशमनानि प्रकोपयन्ति प्रशमयन्ति वा, तथाऽनुव्याख्यास्यामः- वातप्रकोपणानि खलु रूक्षलघुशीतदारुणखरविशदशुषिरकराणि शरीराणां, तथाविधेषु शरीरेषु वायुराश्रयं गत्वाऽऽप्यायमानः प्रकोपमापद्यते; वातप्रशमनानि पुनःस्निग्धगुरूष्णश्लक्ष्णमृदुपिच्छिलघनकराणि शरीराणां, तथाविधेषु शरीरेषु वायुरसज्यमानश्चरन् प्रशान्तिमापद्यते||७||
ಶರೀರಾಣಾಮಿತಿ ಶರೀರಾವಯವಾನಾಮ್| ಶುಷಿರಕರಾಣಿ ರನ್ಧ್ರಕರಾಣಿ| ಆಶ್ರಯಮಿತಿ ಸಮಾನಗುಣಸ್ಥಾನಮ್| ಆಪ್ಯಾಯಮಾನಃ ಚೀಯಮಾನಃ| ದಾರುಣವಿಪರೀತೋ ಮೃದುಃ, ಶುಷಿರವಿಪರೀತೋ ಘನಃ| ಅಸಜ್ಯಮಾನಃ ಅನವತಿಷ್ಠಮಾನಃ, ಕ್ಷೀಯಮಾಣಾವಯವ ಇತಿ ಯಾವತ್| ಏತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ಯದ್ಯಪಿ ವಾಯುನಾ ವಾತಕಾರಣಾನಾಂ ವಾತಶಮನಾನಾಂ ವಾ ತಥಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ನಾಸ್ತಿ, ತಥಾಽಪಿ ಶರೀರಸಮ್ಬದ್ಧೈಸ್ತೈರ್ವಾತಸ್ಯ ಶರೀರಚಾರಿಣಃ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಭವತಿ, ತತಶ್ಚ ವಾತಸ್ಯ ಸಮಾನಗುಣಯೋಗಾದ್ವೃದ್ಧಿರ್ವಿಪರೀತಗುಣಯೋಗಾಚ್ಚ ಹ್ರಾಸ ಉಪಪನ್ನ ಏವೇತಿ||೬-೭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ಬಡಿಶವಚನಮವಿತಥಮೃಷಿಗಣೈರನುಮತಮುವಾಚ ವಾರ್ಯೋವಿದೋ ರಾಜರ್ಷಿಃ- ಏವಮೇತತ್ ಸರ್ವಮನಪವಾದಂ ಯಥಾ ಭಗವಾನಾಹ|
ಯಾನಿ ತು ಖಲು ವಾಯೋಃ ಕುಪಿತಾಕುಪಿತಸ್ಯ ಶರೀರಾಶರೀರಚರಸ್ಯ ಶರೀರೇಷು ಚರತಃ ಕರ್ಮಾಣಿ ಬಹಿಃಶರೀರೇಭ್ಯೋ ವಾ ಭವನ್ತಿ, ತೇಷಾಮವಯವಾನ್ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾನುಮಾನೋಪದೇಶೈಃ ಸಾಧಯಿತ್ವಾ ನಮಸ್ಕೃತ್ಯ ವಾಯವೇ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ವಾಯುಸ್ತನ್ತ್ರಯನ್ತ್ರಧರಃ, ಪ್ರಾಣೋದಾನಸಮಾನವ್ಯಾನಾಪಾನಾತ್ಮಾ, ಪ್ರವರ್ತಕಶ್ಚೇಷ್ಟಾನಾಮುಚ್ಚಾವಚಾನಾಂ, ನಿಯನ್ತಾ ಪ್ರಣೇತಾ ಚ ಮನಸಃ, ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಮುದ್ಯೋಜಕಃ, ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಾನಾಮಭಿವೋಢಾ, ಸರ್ವಶರೀರಧಾತುವ್ಯೂಹಕರಃ, ಸನ್ಧಾನಕರಃ ಶರೀರಸ್ಯ, ಪ್ರವರ್ತಕೋ ವಾಚಃ, ಪ್ರಕೃತಿಃ ಸ್ಪರ್ಶಶಬ್ದಯೋಃ, ಶ್ರೋತ್ರಸ್ಪರ್ಶನಯೋರ್ಮೂಲಂ, ಹರ್ಷೋತ್ಸಾಹಯೋರ್ಯೋನಿಃ, ಸಮೀರಣೋಽಗ್ನೇಃ, ದೋಷಸಂಶೋಷಣಃ , ಕ್ಷೇಪ್ತಾ ಬಹಿರ್ಮಲಾನಾಂ, ಸ್ಥೂಲಾಣುಸ್ರೋತಸಾಂ ಭೇತ್ತಾ, ಕರ್ತಾಗರ್ಭಾಕೃತೀನಾಮ್, ಆಯುಷೋಽನುವೃತ್ತಿಪ್ರತ್ಯಯಭೂತೋ ಭವತ್ಯಕುಪಿತಃ|
ಕುಪಿತಸ್ತು ಖಲು ಶರೀರೇ ಶರೀರಂ ನಾನಾವಿಧೈರ್ವಿಕಾರೈರುಪತಪತಿ ಬಲವರ್ಣಸುಖಾಯುಷಾಮುಪಘಾತಾಯ , ಮನೋ ವ್ಯಾಹರ್ಷಯತಿ , ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯುಪಹನ್ತಿ, ವಿನಿಹನ್ತಿ ಗರ್ಭಾನ್ ವಿಕೃತಿಮಾಪಾದಯತ್ಯತಿಕಾಲಂ ವಾ ಧಾರಯತಿ, ಭಯಶೋಕಮೋಹದೈನ್ಯಾತಿಪ್ರಲಾಪಾಞ್ಜನಯತಿ, ಪ್ರಾಣಾಂಶ್ಚೋಪರುಣದ್ಧಿ|
ಪ್ರಕೃತಿಭೂತಸ್ಯ ಖಲ್ವಸ್ಯ ಲೋಕೇ ಚರತಃ ಕರ್ಮಾಣೀಮಾನಿ ಭವನ್ತಿ; ತದ್ಯಥಾ- ಧರಣೀಧಾರಣಂ, ಜ್ವಲನೋಜ್ಜ್ವಾಲನಮ್, ಆದಿತ್ಯಚನ್ದ್ರನಕ್ಷತ್ರಗ್ರಹಗಣಾನಾಂ ಸನ್ತಾನಗತಿವಿಧಾನಂ, ಸೃಷ್ಟಿಶ್ಚ ಮೇಘಾನಾಮ್, ಅಪಾಂ ವಿಸರ್ಗಃ, ಪ್ರವರ್ತನಂ ಸ್ರೋತಸಾಂ, ಪುಷ್ಪಫಲಾನಾಂ ಚಾಭಿನಿರ್ವರ್ತನಮ್, ಉದ್ಭೇದನಂ ಚೌದ್ಭಿದಾನಾಮ್, ಋತೂನಾಂ ಪ್ರವಿಭಾಗಃ, ವಿಭಾಗೋ ಧಾತೂನಾಂ, ಧಾತುಮಾನಸಂಸ್ಥಾನವ್ಯಕ್ತಿಃ, ಬೀಜಾಭಿಸಂಸ್ಕಾರಃ, ಶಸ್ಯಾಭಿವರ್ಧನಮವಿಕ್ಲೇದೋಪಶೋಷಣೇ , ಅವೈಕಾರಿಕವಿಕಾರಶ್ಚೇತಿ|
ಪ್ರಕುಪಿತಸ್ಯ ಖಲ್ವಸ್ಯ ಲೋಕೇಷು ಚರತಃ ಕರ್ಮಾಣೀಮಾನಿ ಭವನ್ತಿ; ತದ್ಯಥಾ- ಶಿಖರಿಶಿಖರಾವಮಥನಮ್, ಉನ್ಮಥನಮನೋಕಹಾನಾಮ್, ಉತ್ಪೀಡನಂ ಸಾಗರಾಣಾಮ್, ಉದ್ವರ್ತನಂ ಸರಸಾಂ, ಪ್ರತಿಸರಣಮಾಪಗಾನಾಮ್, ಆಕಮ್ಪನಂ ಚ ಭೂಮೇಃ, ಆಧಮನಮಮ್ಬುದಾನಾಂ , ನೀಹಾರನಿರ್ಹ್ರಾದಪಾಂಶುಸಿಕತಾಮತ್ಸ್ಯಭೇಕೋರಗಕ್ಷಾರರುಧಿರಾಶ್ಮಾಶನಿವಿಸರ್ಗಃ, ವ್ಯಾಪಾದನಂ ಚ ಷಣ್ಣಾಮೃತೂನಾಂ, ಶಸ್ಯಾನಾಮಸಙ್ಘಾತಃ, ಭೂತಾನಾಂ ಚೋಪಸರ್ಗಃ, ಭಾವಾನಾಂ ಚಾಭಾವಕರಣಂ, ಚತುರ್ಯುಗಾನ್ತಕರಾಣಾಂ ಮೇಘಸೂರ್ಯಾನಲಾನಿಲಾನಾಂ ವಿಸರ್ಗಃ; ಸ ಹಿ ಭಗವಾನ್ ಪ್ರಭವಶ್ಚಾವ್ಯಯಶ್ಚ, ಭೂತಾನಾಂ ಭಾವಾಭಾವಕರಃ, ಸುಖಾಸುಖಯೋರ್ವಿಧಾತಾ, ಮೃತ್ಯುಃ, ಯಮಃ, ನಿಯನ್ತಾ, ಪ್ರಜಾಪತಿಃ, ಅದಿತಿಃ, ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ, ವಿಶ್ವರೂಪಃ, ಸರ್ವಗಃ, ಸರ್ವತನ್ತ್ರಾಣಾಂ ವಿಧಾತಾ, ಭಾವಾನಾಮಣುಃ, ವಿಭುಃ, ವಿಷ್ಣುಃ, ಕ್ರಾನ್ತಾ ಲೋಕಾನಾಂ, ವಾಯುರೇವ ಭಗವಾನಿತಿ||೮||
View original
तच्छ्रुत्वा बडिशवचनमवितथमृषिगणैरनुमतमुवाच वार्योविदो राजर्षिः- एवमेतत् सर्वमनपवादं यथा भगवानाह|
यानि तु खलु वायोः कुपिताकुपितस्य शरीराशरीरचरस्य शरीरेषु चरतः कर्माणि बहिःशरीरेभ्यो वा भवन्ति, तेषामवयवान् प्रत्यक्षानुमानोपदेशैः साधयित्वा नमस्कृत्य वायवे यथाशक्ति प्रवक्ष्यामः- वायुस्तन्त्रयन्त्रधरः, प्राणोदानसमानव्यानापानात्मा, प्रवर्तकश्चेष्टानामुच्चावचानां, नियन्ता प्रणेता च मनसः, सर्वेन्द्रियाणामुद्योजकः, सर्वेन्द्रियार्थानामभिवोढा, सर्वशरीरधातुव्यूहकरः, सन्धानकरः शरीरस्य, प्रवर्तको वाचः, प्रकृतिः स्पर्शशब्दयोः, श्रोत्रस्पर्शनयोर्मूलं, हर्षोत्साहयोर्योनिः, समीरणोऽग्नेः, दोषसंशोषणः , क्षेप्ता बहिर्मलानां, स्थूलाणुस्रोतसां भेत्ता, कर्तागर्भाकृतीनाम्, आयुषोऽनुवृत्तिप्रत्ययभूतो भवत्यकुपितः|
कुपितस्तु खलु शरीरे शरीरं नानाविधैर्विकारैरुपतपति बलवर्णसुखायुषामुपघाताय , मनो व्याहर्षयति , सर्वेन्द्रियाण्युपहन्ति, विनिहन्ति गर्भान् विकृतिमापादयत्यतिकालं वा धारयति, भयशोकमोहदैन्यातिप्रलापाञ्जनयति, प्राणांश्चोपरुणद्धि|
प्रकृतिभूतस्य खल्वस्य लोके चरतः कर्माणीमानि भवन्ति; तद्यथा- धरणीधारणं, ज्वलनोज्ज्वालनम्, आदित्यचन्द्रनक्षत्रग्रहगणानां सन्तानगतिविधानं, सृष्टिश्च मेघानाम्, अपां विसर्गः, प्रवर्तनं स्रोतसां, पुष्पफलानां चाभिनिर्वर्तनम्, उद्भेदनं चौद्भिदानाम्, ऋतूनां प्रविभागः, विभागो धातूनां, धातुमानसंस्थानव्यक्तिः, बीजाभिसंस्कारः, शस्याभिवर्धनमविक्लेदोपशोषणे , अवैकारिकविकारश्चेति|
प्रकुपितस्य खल्वस्य लोकेषु चरतः कर्माणीमानि भवन्ति; तद्यथा- शिखरिशिखरावमथनम्, उन्मथनमनोकहानाम्, उत्पीडनं सागराणाम्, उद्वर्तनं सरसां, प्रतिसरणमापगानाम्, आकम्पनं च भूमेः, आधमनमम्बुदानां , नीहारनिर्ह्रादपांशुसिकतामत्स्यभेकोरगक्षाररुधिराश्माशनिविसर्गः, व्यापादनं च षण्णामृतूनां, शस्यानामसङ्घातः, भूतानां चोपसर्गः, भावानां चाभावकरणं, चतुर्युगान्तकराणां मेघसूर्यानलानिलानां विसर्गः; स हि भगवान् प्रभवश्चाव्ययश्च, भूतानां भावाभावकरः, सुखासुखयोर्विधाता, मृत्युः, यमः, नियन्ता, प्रजापतिः, अदितिः, विश्वकर्मा, विश्वरूपः, सर्वगः, सर्वतन्त्राणां विधाता, भावानामणुः, विभुः, विष्णुः, क्रान्ता लोकानां, वायुरेव भगवानिति||८||
ಶರೀರಾಶರೀರಚರಸ್ಯೇತಿ ವಾತಸ್ವರೂಪಕಥನಂ, ತೇನ ಶರೀರೇಷು ಚರತ ಇತಿ ಬಹಿಃ ಶರೀರೇಭ್ಯೋ ವೇತಿ ಚ ಪುನರುಕ್ತಂ ನ ಭವತಿ| ಅತ್ರಾವಯವಾನಿತಿ ವದನ್ ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯಾಭಿಧಾನಮಶಕ್ಯಂ ಬಹುಪ್ರಪಞ್ಚತ್ವಾದಿತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ಸಾಧಯಿತ್ವಾ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯ| ವಾತಕರ್ಮಸು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾಣಿ ವಚನಾದೀನಿ, ಮನಃಪ್ರೇರಣಾದ್ಯನುಮೇಯಂ, ಗರ್ಭಾಕೃತಿಕರಣಾದ್ಯಾಗಮಗಮ್ಯಮ್| ತನ್ತ್ರಂ ಶರೀರಂ, ಯದುಕ್ತಂ- “ತನ್ತ್ರಯನ್ತ್ರೇಷು ಭಿನ್ನೇಷು ತಮೋಽನ್ತ್ಯಂ ಪ್ರವಿವಿಕ್ಷತಾಮ್” (ಇಂ. ಅ.೧೨) ಇತಿ, ತದೇವ ಯನ್ತ್ರಂ; ಯದಿ ವಾ, ತನ್ತ್ರಸ್ಯ ಯನ್ತ್ರಂ ಸನ್ಧಯಃ| ಪ್ರಾಣಾದ್ಯಾತ್ಮಾ ಪ್ರಾಣಾದಿಸ್ವರೂಪಃ| ಚೇಷ್ಟಾವಿಶೇಷಣಮ್- ಉಚ್ಚಾವಚಾನಾಂ, ವಿವಿಧಾನಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ, ಕಿಂವಾ ಶುಭಾಶುಭಾನಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ನಿಯನ್ತಾ ಅನೀಪ್ಸಿತೇ ವಿಷಯೇ ಪ್ರವರ್ತಮಾನಸ್ಯ ಮನಸಃ, ಪ್ರಣೇತಾ ಚ ಮನಸ ಏವೇಪ್ಸಿತೇಽರ್ಥೇ| ಉದ್ಯೋಜಕಃ ಪ್ರೇರಕಃ; ಕಿಂವಾ ‘ಉದ್ಯೋಗಕಾರಕ’ ಇತಿ ಪಾಠಃ, ಸೋಽಪ್ಯಭಿನ್ನಾರ್ಥಃ| ಅಭಿವೋಢೇವಾಭಿವೋಢಾ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಗ್ರಾಹಕತ್ವೇನ; ತಚ್ಚಾಸ್ಯ ವಾಯುಮಯೇನ ಸ್ಪರ್ಶನೇನ್ದ್ರಿಯೇಣ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ವ್ಯಾಪಕತ್ವಾತ್ ಪೂರ್ವಾಧ್ಯಾಯಪ್ರತಿಪಾದಿತೇನ ನ್ಯಾಯೇನ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್| ವ್ಯೂಹಕರಃ ಸಙ್ಘಾತಕರೋ ರಚನಾಕರ ಇತಿ ಯಾವತ್ | ಪ್ರಕೃತಿಃ ಕಾರಣಂ, ಶಬ್ದಕಾರಣತ್ವಂ ಚ ವಾಯೋರ್ನಿತ್ಯಮಾಕಾಶಾನುಪ್ರವೇಶಾತ್; ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಖಾದೀನ್ಯಭಿಧಾಯ- “ತೇಷಾಮೇಕಗುಣಃ ಪೂರ್ವೋ ಗುಣವೃದ್ಧಿಃ ಪರೇ ಪರೇ” (ಶಾ. ಅ.೧) ಇತಿ| ತಥಾ ಪುನರುಕ್ತಂ ಖಾದೀನ್ಯಭಿಧಾಯ “ವಿಷ್ಟಂ ಹ್ಯಪರಂ ಪರೇಣ” (ನ್ಯಾ.ದ. ಅ.೨. ಆ.೧.ಸೂ.೬೬) ಇತಿ| ಶ್ರವಣಮೂಲತ್ವಂ ವಾಯೋಃ ಕರ್ಣಶಷ್ಕುಲೀರಚನಾವಿಶೇಷೇ ವ್ಯಾಪ್ರಿಯಮಾಣತ್ವಾತ್; ಮೂಲಂ ಪ್ರಧಾನಕಾರಣಮ್| ಉತ್ಸಾಹಃ ಕಾರ್ಯೇಷೂದ್ಯೋಗೋ ಮನಸಃ| ಯೋನಿಃ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಕಾರಣಮ್| ದೋಷಸಂಶೋಷಣಃ ಶರೀರಕ್ಲೇದಸಂಶೋಷಣಃ| ಭೇತ್ತಾ ಕರ್ತಾ; ಏತಚ್ಚ ಶರೀರೋತ್ಪತ್ತಿಕಾಲೇ| ಭೂತ ಶಬ್ದಃ ಸ್ವರೂಪವಚನಃ| ಉಪಘಾತಾಯೇತಿ ಛೇದಃ| ಗರ್ಭಾನಿತಿ ವಿಕೃತಿಮಾಪಾದಯತ್ಯತಿಕಾಲಂ ಧಾರಯತೀತ್ಯನೇನ ಚ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಆದಿತ್ಯಾದೀನಾಂ ಸನ್ತಾನೇನಾವಿಚ್ಛೇದೇನ ಗತಿವಿಧಾನಂ ಸನ್ತಾನಗತಿವಿಧಾನಮ್| ಸ್ರೋತಸಾಮಿತಿ ನದೀನಾಮ್| ಪ್ರವಿಭಾಗೋ ವಿಭಕ್ತಲಕ್ಷಣಮ್ | ಧಾತೂನಾಮಿತಿ ಪೃಥಿವ್ಯಾದೀನಾಂ, ಧಾತವಃ ಕಾರ್ಯದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಪ್ರಸ್ತರಾದೀನಿ; ಮಾನಂ ಪರಿಮಾಣಂ, ಸಂಸ್ಥಾನಮಾಕೃತಿಃ, ತಯೋರ್ವ್ಯಕ್ತಿರಭಿವ್ಯಕ್ತಿಃ, ತತ್ರ ಕಾರಣಮಿತಿ ಯಾವತ್| ಬೀಜಸ್ಯ ಶಾಲ್ಯಾದೇಃ, ಅಭಿಸಂಸ್ಕಾರೋಽಙ್ಕುರಜನನಶಕ್ತಿಃ| ಅವಿಕ್ಲೇದಃ ಪಾಕಕಾಲಾದರ್ವಾಗವಿಕ್ಲಿನ್ನತ್ವಮ್, ಉಪಶೋಷಣಂ ಚ ಪಾಕೇನ ಯವಾದೀನಾಮಾರ್ದ್ರಾಣಾಮೇವ, ಅವಿಕ್ಲೇದೋಪಶೋಷಣೇ ಶಸ್ಯಾನಾಮೇವ| ಅವೈಕಾರಿಕವಿಕಾರೇಣ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಜಗತಿ ಪ್ರಕೃತಿರೂಪೇ ಕಾರಣತ್ವಂ ಬ್ರೂತೇ| ಶಿಖರೀ ಪರ್ವತಃ| ಅನೋಕಹೋ ವೃಕ್ಷಃ| ಊರ್ಧ್ವಂ ವರ್ತನಮುದ್ವರ್ತನಮ್| ಪ್ರತಿಸರಣಂ ಪ್ರತೀಪಗಮನಮ್| ವಿಸರ್ಜನಂ ವಿಸರ್ಗಃ, ಸ ಚ ಪೃಥಙ್ನೀಹಾರಾದಿಭಿಃ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ; ನೀಹಾರಃ ಶಿಶಿರಸಮೂಹಃ, ನಿರ್ಹ್ರಾದೋ ಮೇಘಂ ವಿನಾ ಗರ್ಜಿತಮ್, ಅಶನಿಃ ವಜ್ರಭೇದೋಽಗ್ನಿಃ| ಅಸಙ್ಘಾತಃ ಅನುತ್ಪಾದೋಽನುಪಚಯೋ ವಾ| ಉಪಸರ್ಗಃ ಮರಕಾದಿಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಃ| ಮೇಘಸೂರ್ಯೇತ್ಯಾದೌ ವಿಸರ್ಗಃ ಸೃಷ್ಟಿಃ| ವಾಯುರಿಹ ದೇವತಾರೂಪೋಽಭಿಪ್ರೇತಃ, ತೇನ ತಸ್ಯ ಭೂತರೂಪಚತುರ್ಯುಗಾನ್ತಕರಾನಿಲಕರಣಮವಿರುದ್ಧಮ್; ಏವಂ ಯದನ್ಯದಪ್ಯನುಪಪದ್ಯಮಾನಂ ವಾಯೋಸ್ತದಪಿ ದೇವತಾರೂಪತ್ವೇನೈವ ಸಮಾಧೇಯಮ್| ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಪುನಃ ಕುಪಿತಾಕುಪಿತಸ್ಯ ವಾಯೋಃ ಸ್ವರೂಪಮುಚ್ಯತೇ- ಸ ಹಿ ಭಗವಾನಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಭವಃ ಕಾರಣಮ್| ಅವ್ಯಯಃ ಅಕ್ಷಯಃ| ಭೂತಾನಾಮಿತ್ಯುತ್ತರೇಣ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಮೃತ್ಯುಯಮಾದಿಭೇದಾಶ್ಚಾಗಮೇ ಜ್ಞೇಯಾಃ| ಸರ್ವತನ್ತ್ರಾಣಾಂ ಸರ್ವಕರ್ಮಣಾಂ; ತನ್ತ್ರಶಬ್ದಃ ಕರ್ಮವಚನೋಽಪ್ಯಸ್ತಿ, ಯದುಕ್ತಂ- “ಬಸ್ತಿಸ್ತನ್ತ್ರಾಣಾಂ” (ಸೂ. ಅ.೨೫); ಕರ್ಮಣಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೮||