Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ವಾತಕಲಾಕಲೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
View original
अथातो वातकलाकलीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
12. vātakalākalīyō'dhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ವಾತಕಲಾಕಲಾಜ್ಞಾನಮಧಿಕೃತ್ಯ ಪರಸ್ಪರಮತಾನಿ ಜಿಜ್ಞಾಸಮಾನಾಃ ಸಮುಪವಿಶ್ಯ ಮಹರ್ಷಯಃ ಪಪ್ರಚ್ಛುರನ್ಯೋಽನ್ಯಂ- ಕಿಙ್ಗುಣೋ ವಾಯುಃ, ಕಿಮಸ್ಯ ಪ್ರಕೋಪಣಮ್, ಉಪಶಮನಾನಿ ವಾಽಸ್ಯ ಕಾನಿ, ಕಥಂ ಚೈನಮಸಙ್ಘಾತವನ್ತಮನವಸ್ಥಿತಮನಾಸಾದ್ಯ ಪ್ರಕೋಪಣಪ್ರಶಮನಾನಿ ಪ್ರಕೋಪಯನ್ತಿ ಪ್ರಶಮಯನ್ತಿ ವಾ, ಕಾನಿ ಚಾಸ್ಯ ಕುಪಿತಾಕುಪಿತಸ್ಯ ಶರೀರಾಶರೀರಚರಸ್ಯ ಶರೀರೇಷು ಚರತಃ ಕರ್ಮಾಣಿ ಬಹಿಃಶರೀರೇಭ್ಯೋವೇತಿ||೩||
View original
वातकलाकलाज्ञानमधिकृत्य परस्परमतानि जिज्ञासमानाः समुपविश्य महर्षयः पप्रच्छुरन्योऽन्यं- किङ्गुणो वायुः, किमस्य प्रकोपणम्, उपशमनानि वाऽस्य कानि, कथं चैनमसङ्घातवन्तमनवस्थितमनासाद्य प्रकोपणप्रशमनानि प्रकोपयन्ति प्रशमयन्ति वा, कानि चास्य कुपिताकुपितस्य शरीराशरीरचरस्य शरीरेषु चरतः कर्माणि बहिःशरीरेभ्योवेति||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಅತ್ರೋವಾಚ ಕುಶಃ ಸಾಙ್ಕೃತ್ಯಾಯನಃ- ರೂಕ್ಷಲಘುಶೀತದಾರುಣಖರವಿಶದಾಃ ಷಡಿಮೇ ವಾತಗುಣಾ ಭವನ್ತಿ||೪||
View original
अत्रोवाच कुशः साङ्कृत्यायनः- रूक्षलघुशीतदारुणखरविशदाः षडिमे वातगुणा भवन्ति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ವಾಕ್ಯಂ ಕುಮಾರಶಿರಾ ಭರದ್ವಾಜ ಉವಾಚ- ಏವಮೇತದ್ಯಥಾ ಭಗವಾನಾಹ, ಏತ ಏವ ವಾತಗುಣಾ ಭವನ್ತಿ, ಸ ತ್ವೇವಙ್ಗುಣೈರೇವನ್ದ್ರವ್ಯೈರೇವಮ್ಪ್ರಭಾವೈಶ್ಚ ಕರ್ಮಭಿರಭ್ಯಸ್ಯಮಾನೈರ್ವಾಯುಃ ಪ್ರಕೋಪಮಾಪದ್ಯತೇ, ಸಮಾನಗುಣಾಭ್ಯಾಸೋ ಹಿ ಧಾತೂನಾಂ ವೃದ್ಧಿಕಾರಣಮಿತಿ||೫||
View original
तच्छ्रुत्वा वाक्यं कुमारशिरा भरद्वाज उवाच- एवमेतद्यथा भगवानाह, एत एव वातगुणा भवन्ति, स त्वेवङ्गुणैरेवन्द्रव्यैरेवम्प्रभावैश्च कर्मभिरभ्यस्यमानैर्वायुः प्रकोपमापद्यते, समानगुणाभ्यासो हि धातूनां वृद्धिकारणमिति||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 7
ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ವಾಕ್ಯಂ ಕಾಙ್ಕಾಯನೋ ಬಾಹ್ಲೀಕಭಿಷಗುವಾಚ- ಏವಮೇತದ್ಯಥಾ ಭಗವಾನಾಹ, ಏತಾನ್ಯೇವ ವಾತಪ್ರಕೋಪಣಾನಿ ಭವನ್ತಿ; ಅತೋ ವಿಪರೀತಾನಿ ವಾತಸ್ಯ ಪ್ರಶಮನಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ಪ್ರಕೋಪಣವಿಪರ್ಯಯೋ ಹಿ ಧಾತೂನಾಂ ಪ್ರಶಮಕಾರಣಮಿತಿ||೬|| ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ವಾಕ್ಯಂ ಬಡಿಶೋ ಧಾಮಾರ್ಗವ ಉವಾಚ- ಏವಮೇತದ್ಯಥಾ ಭಗವಾನಾಹ, ಏತಾನ್ಯೇವ ವಾತಪ್ರಕೋಪಪ್ರಶಮನಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ಯಥಾ ಹ್ಯೇನಮಸಙ್ಘಾತಮನವಸ್ಥಿತಮನಾಸಾದ್ಯ ಪ್ರಕೋಪಣಪ್ರಶಮನಾನಿ ಪ್ರಕೋಪಯನ್ತಿ ಪ್ರಶಮಯನ್ತಿ ವಾ, ತಥಾಽನುವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ- ವಾತಪ್ರಕೋಪಣಾನಿ ಖಲು ರೂಕ್ಷಲಘುಶೀತದಾರುಣಖರವಿಶದಶುಷಿರಕರಾಣಿ ಶರೀರಾಣಾಂ, ತಥಾವಿಧೇಷು ಶರೀರೇಷು ವಾಯುರಾಶ್ರಯಂ ಗತ್ವಾಽಽಪ್ಯಾಯಮಾನಃ ಪ್ರಕೋಪಮಾಪದ್ಯತೇ; ವಾತಪ್ರಶಮನಾನಿ ಪುನಃಸ್ನಿಗ್ಧಗುರೂಷ್ಣಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಮೃದುಪಿಚ್ಛಿಲಘನಕರಾಣಿ ಶರೀರಾಣಾಂ, ತಥಾವಿಧೇಷು ಶರೀರೇಷು ವಾಯುರಸಜ್ಯಮಾನಶ್ಚರನ್ ಪ್ರಶಾನ್ತಿಮಾಪದ್ಯತೇ||೭||
View original
तच्छ्रुत्वा वाक्यं काङ्कायनो बाह्लीकभिषगुवाच- एवमेतद्यथा भगवानाह, एतान्येव वातप्रकोपणानि भवन्ति; अतो विपरीतानि वातस्य प्रशमनानि भवन्ति, प्रकोपणविपर्ययो हि धातूनां प्रशमकारणमिति||६|| तच्छ्रुत्वा वाक्यं बडिशो धामार्गव उवाच- एवमेतद्यथा भगवानाह, एतान्येव वातप्रकोपप्रशमनानि भवन्ति| यथा ह्येनमसङ्घातमनवस्थितमनासाद्य प्रकोपणप्रशमनानि प्रकोपयन्ति प्रशमयन्ति वा, तथाऽनुव्याख्यास्यामः- वातप्रकोपणानि खलु रूक्षलघुशीतदारुणखरविशदशुषिरकराणि शरीराणां, तथाविधेषु शरीरेषु वायुराश्रयं गत्वाऽऽप्यायमानः प्रकोपमापद्यते; वातप्रशमनानि पुनःस्निग्धगुरूष्णश्लक्ष्णमृदुपिच्छिलघनकराणि शरीराणां, तथाविधेषु शरीरेषु वायुरसज्यमानश्चरन् प्रशान्तिमापद्यते||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ಬಡಿಶವಚನಮವಿತಥಮೃಷಿಗಣೈರನುಮತಮುವಾಚ ವಾರ್ಯೋವಿದೋ ರಾಜರ್ಷಿಃ- ಏವಮೇತತ್ ಸರ್ವಮನಪವಾದಂ ಯಥಾ ಭಗವಾನಾಹ| ಯಾನಿ ತು ಖಲು ವಾಯೋಃ ಕುಪಿತಾಕುಪಿತಸ್ಯ ಶರೀರಾಶರೀರಚರಸ್ಯ ಶರೀರೇಷು ಚರತಃ ಕರ್ಮಾಣಿ ಬಹಿಃಶರೀರೇಭ್ಯೋ ವಾ ಭವನ್ತಿ, ತೇಷಾಮವಯವಾನ್ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾನುಮಾನೋಪದೇಶೈಃ ಸಾಧಯಿತ್ವಾ ನಮಸ್ಕೃತ್ಯ ವಾಯವೇ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ವಾಯುಸ್ತನ್ತ್ರಯನ್ತ್ರಧರಃ, ಪ್ರಾಣೋದಾನಸಮಾನವ್ಯಾನಾಪಾನಾತ್ಮಾ, ಪ್ರವರ್ತಕಶ್ಚೇಷ್ಟಾನಾಮುಚ್ಚಾವಚಾನಾಂ, ನಿಯನ್ತಾ ಪ್ರಣೇತಾ ಚ ಮನಸಃ, ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಮುದ್ಯೋಜಕಃ, ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಾನಾಮಭಿವೋಢಾ, ಸರ್ವಶರೀರಧಾತುವ್ಯೂಹಕರಃ, ಸನ್ಧಾನಕರಃ ಶರೀರಸ್ಯ, ಪ್ರವರ್ತಕೋ ವಾಚಃ, ಪ್ರಕೃತಿಃ ಸ್ಪರ್ಶಶಬ್ದಯೋಃ, ಶ್ರೋತ್ರಸ್ಪರ್ಶನಯೋರ್ಮೂಲಂ, ಹರ್ಷೋತ್ಸಾಹಯೋರ್ಯೋನಿಃ, ಸಮೀರಣೋಽಗ್ನೇಃ, ದೋಷಸಂಶೋಷಣಃ , ಕ್ಷೇಪ್ತಾ ಬಹಿರ್ಮಲಾನಾಂ, ಸ್ಥೂಲಾಣುಸ್ರೋತಸಾಂ ಭೇತ್ತಾ, ಕರ್ತಾಗರ್ಭಾಕೃತೀನಾಮ್, ಆಯುಷೋಽನುವೃತ್ತಿಪ್ರತ್ಯಯಭೂತೋ ಭವತ್ಯಕುಪಿತಃ| ಕುಪಿತಸ್ತು ಖಲು ಶರೀರೇ ಶರೀರಂ ನಾನಾವಿಧೈರ್ವಿಕಾರೈರುಪತಪತಿ ಬಲವರ್ಣಸುಖಾಯುಷಾಮುಪಘಾತಾಯ , ಮನೋ ವ್ಯಾಹರ್ಷಯತಿ , ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯುಪಹನ್ತಿ, ವಿನಿಹನ್ತಿ ಗರ್ಭಾನ್ ವಿಕೃತಿಮಾಪಾದಯತ್ಯತಿಕಾಲಂ ವಾ ಧಾರಯತಿ, ಭಯಶೋಕಮೋಹದೈನ್ಯಾತಿಪ್ರಲಾಪಾಞ್ಜನಯತಿ, ಪ್ರಾಣಾಂಶ್ಚೋಪರುಣದ್ಧಿ| ಪ್ರಕೃತಿಭೂತಸ್ಯ ಖಲ್ವಸ್ಯ ಲೋಕೇ ಚರತಃ ಕರ್ಮಾಣೀಮಾನಿ ಭವನ್ತಿ; ತದ್ಯಥಾ- ಧರಣೀಧಾರಣಂ, ಜ್ವಲನೋಜ್ಜ್ವಾಲನಮ್, ಆದಿತ್ಯಚನ್ದ್ರನಕ್ಷತ್ರಗ್ರಹಗಣಾನಾಂ ಸನ್ತಾನಗತಿವಿಧಾನಂ, ಸೃಷ್ಟಿಶ್ಚ ಮೇಘಾನಾಮ್, ಅಪಾಂ ವಿಸರ್ಗಃ, ಪ್ರವರ್ತನಂ ಸ್ರೋತಸಾಂ, ಪುಷ್ಪಫಲಾನಾಂ ಚಾಭಿನಿರ್ವರ್ತನಮ್, ಉದ್ಭೇದನಂ ಚೌದ್ಭಿದಾನಾಮ್, ಋತೂನಾಂ ಪ್ರವಿಭಾಗಃ, ವಿಭಾಗೋ ಧಾತೂನಾಂ, ಧಾತುಮಾನಸಂಸ್ಥಾನವ್ಯಕ್ತಿಃ, ಬೀಜಾಭಿಸಂಸ್ಕಾರಃ, ಶಸ್ಯಾಭಿವರ್ಧನಮವಿಕ್ಲೇದೋಪಶೋಷಣೇ , ಅವೈಕಾರಿಕವಿಕಾರಶ್ಚೇತಿ| ಪ್ರಕುಪಿತಸ್ಯ ಖಲ್ವಸ್ಯ ಲೋಕೇಷು ಚರತಃ ಕರ್ಮಾಣೀಮಾನಿ ಭವನ್ತಿ; ತದ್ಯಥಾ- ಶಿಖರಿಶಿಖರಾವಮಥನಮ್, ಉನ್ಮಥನಮನೋಕಹಾನಾಮ್, ಉತ್ಪೀಡನಂ ಸಾಗರಾಣಾಮ್, ಉದ್ವರ್ತನಂ ಸರಸಾಂ, ಪ್ರತಿಸರಣಮಾಪಗಾನಾಮ್, ಆಕಮ್ಪನಂ ಚ ಭೂಮೇಃ, ಆಧಮನಮಮ್ಬುದಾನಾಂ , ನೀಹಾರನಿರ್ಹ್ರಾದಪಾಂಶುಸಿಕತಾಮತ್ಸ್ಯಭೇಕೋರಗಕ್ಷಾರರುಧಿರಾಶ್ಮಾಶನಿವಿಸರ್ಗಃ, ವ್ಯಾಪಾದನಂ ಚ ಷಣ್ಣಾಮೃತೂನಾಂ, ಶಸ್ಯಾನಾಮಸಙ್ಘಾತಃ, ಭೂತಾನಾಂ ಚೋಪಸರ್ಗಃ, ಭಾವಾನಾಂ ಚಾಭಾವಕರಣಂ, ಚತುರ್ಯುಗಾನ್ತಕರಾಣಾಂ ಮೇಘಸೂರ್ಯಾನಲಾನಿಲಾನಾಂ ವಿಸರ್ಗಃ; ಸ ಹಿ ಭಗವಾನ್ ಪ್ರಭವಶ್ಚಾವ್ಯಯಶ್ಚ, ಭೂತಾನಾಂ ಭಾವಾಭಾವಕರಃ, ಸುಖಾಸುಖಯೋರ್ವಿಧಾತಾ, ಮೃತ್ಯುಃ, ಯಮಃ, ನಿಯನ್ತಾ, ಪ್ರಜಾಪತಿಃ, ಅದಿತಿಃ, ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ, ವಿಶ್ವರೂಪಃ, ಸರ್ವಗಃ, ಸರ್ವತನ್ತ್ರಾಣಾಂ ವಿಧಾತಾ, ಭಾವಾನಾಮಣುಃ, ವಿಭುಃ, ವಿಷ್ಣುಃ, ಕ್ರಾನ್ತಾ ಲೋಕಾನಾಂ, ವಾಯುರೇವ ಭಗವಾನಿತಿ||೮||
View original
तच्छ्रुत्वा बडिशवचनमवितथमृषिगणैरनुमतमुवाच वार्योविदो राजर्षिः- एवमेतत् सर्वमनपवादं यथा भगवानाह| यानि तु खलु वायोः कुपिताकुपितस्य शरीराशरीरचरस्य शरीरेषु चरतः कर्माणि बहिःशरीरेभ्यो वा भवन्ति, तेषामवयवान् प्रत्यक्षानुमानोपदेशैः साधयित्वा नमस्कृत्य वायवे यथाशक्ति प्रवक्ष्यामः- वायुस्तन्त्रयन्त्रधरः, प्राणोदानसमानव्यानापानात्मा, प्रवर्तकश्चेष्टानामुच्चावचानां, नियन्ता प्रणेता च मनसः, सर्वेन्द्रियाणामुद्योजकः, सर्वेन्द्रियार्थानामभिवोढा, सर्वशरीरधातुव्यूहकरः, सन्धानकरः शरीरस्य, प्रवर्तको वाचः, प्रकृतिः स्पर्शशब्दयोः, श्रोत्रस्पर्शनयोर्मूलं, हर्षोत्साहयोर्योनिः, समीरणोऽग्नेः, दोषसंशोषणः , क्षेप्ता बहिर्मलानां, स्थूलाणुस्रोतसां भेत्ता, कर्तागर्भाकृतीनाम्, आयुषोऽनुवृत्तिप्रत्ययभूतो भवत्यकुपितः| कुपितस्तु खलु शरीरे शरीरं नानाविधैर्विकारैरुपतपति बलवर्णसुखायुषामुपघाताय , मनो व्याहर्षयति , सर्वेन्द्रियाण्युपहन्ति, विनिहन्ति गर्भान् विकृतिमापादयत्यतिकालं वा धारयति, भयशोकमोहदैन्यातिप्रलापाञ्जनयति, प्राणांश्चोपरुणद्धि| प्रकृतिभूतस्य खल्वस्य लोके चरतः कर्माणीमानि भवन्ति; तद्यथा- धरणीधारणं, ज्वलनोज्ज्वालनम्, आदित्यचन्द्रनक्षत्रग्रहगणानां सन्तानगतिविधानं, सृष्टिश्च मेघानाम्, अपां विसर्गः, प्रवर्तनं स्रोतसां, पुष्पफलानां चाभिनिर्वर्तनम्, उद्भेदनं चौद्भिदानाम्, ऋतूनां प्रविभागः, विभागो धातूनां, धातुमानसंस्थानव्यक्तिः, बीजाभिसंस्कारः, शस्याभिवर्धनमविक्लेदोपशोषणे , अवैकारिकविकारश्चेति| प्रकुपितस्य खल्वस्य लोकेषु चरतः कर्माणीमानि भवन्ति; तद्यथा- शिखरिशिखरावमथनम्, उन्मथनमनोकहानाम्, उत्पीडनं सागराणाम्, उद्वर्तनं सरसां, प्रतिसरणमापगानाम्, आकम्पनं च भूमेः, आधमनमम्बुदानां , नीहारनिर्ह्रादपांशुसिकतामत्स्यभेकोरगक्षाररुधिराश्माशनिविसर्गः, व्यापादनं च षण्णामृतूनां, शस्यानामसङ्घातः, भूतानां चोपसर्गः, भावानां चाभावकरणं, चतुर्युगान्तकराणां मेघसूर्यानलानिलानां विसर्गः; स हि भगवान् प्रभवश्चाव्ययश्च, भूतानां भावाभावकरः, सुखासुखयोर्विधाता, मृत्युः, यमः, नियन्ता, प्रजापतिः, अदितिः, विश्वकर्मा, विश्वरूपः, सर्वगः, सर्वतन्त्राणां विधाता, भावानामणुः, विभुः, विष्णुः, क्रान्ता लोकानां, वायुरेव भगवानिति||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9-10) · Śloka 10
ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ವಾರ್ಯೋವಿದವಚೋ ಮರೀಚಿರುವಾಚ- ಯದ್ಯಪ್ಯೇವಮೇತತ್, ಕಿಮರ್ಥಸ್ಯಾಸ್ಯ ವಚನೇ ವಿಜ್ಞಾನೇ ವಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಮಸ್ತಿ ಭಿಷಗ್ವಿದ್ಯಾಯಾಂ; ಭಿಷಗ್ವಿದ್ಯಾಮಧಿಕೃತ್ಯೇಯಂ ಕಥಾ ಪ್ರವೃತ್ತೇತಿ ||೯|| ವಾರ್ಯೋವಿದ ಉವಾಚ- ಭಿಷಕ್ ಪವನಮತಿಬಲಮತಿಪರುಷಮತಿಶೀಘ್ರಕಾರಿಣಮಾತ್ಯಯಿಕಂ ಚೇನ್ನಾನುನಿಶಮ್ಯೇತ್, ಸಹಸಾ ಪ್ರಕುಪಿತಮತಿಪ್ರಯತಃ ಕಥಮಗ್ರೇಽಭಿರಕ್ಷಿತುಮಭಿಧಾಸ್ಯತಿ ಪ್ರಾಗೇವೈನಮತ್ಯಯಭಯಾತ್; ವಾಯೋರ್ಯಥಾರ್ಥಾ ಸ್ತುತಿರಪಿ ಭವತ್ಯಾರೋಗ್ಯಾಯ ಬಲವರ್ಣವಿವೃದ್ಧಯೇ ವರ್ಚಸ್ವಿತ್ವಾಯೋಪಚಯಾಯ ಜ್ಞಾನೋಪಪತ್ತಯೇ ಪರಮಾಯುಃಪ್ರಕರ್ಷಾಯ ಚೇತಿ||೧೦||
View original
तच्छ्रुत्वा वार्योविदवचो मरीचिरुवाच- यद्यप्येवमेतत्, किमर्थस्यास्य वचने विज्ञाने वा सामर्थ्यमस्ति भिषग्विद्यायां; भिषग्विद्यामधिकृत्येयं कथा प्रवृत्तेति ||९|| वार्योविद उवाच- भिषक् पवनमतिबलमतिपरुषमतिशीघ्रकारिणमात्ययिकं चेन्नानुनिशम्येत्, सहसा प्रकुपितमतिप्रयतः कथमग्रेऽभिरक्षितुमभिधास्यति प्रागेवैनमत्ययभयात्; वायोर्यथार्था स्तुतिरपि भवत्यारोग्याय बलवर्णविवृद्धये वर्चस्वित्वायोपचयाय ज्ञानोपपत्तये परमायुःप्रकर्षाय चेति||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
ಮರೀಚಿರುವಾಚ- ಅಗ್ನಿರೇವ ಶರೀರೇ ಪಿತ್ತಾನ್ತರ್ಗತಃ ಕುಪಿತಾಕುಪಿತಃ ಶುಭಾಶುಭಾನಿ ಕರೋತಿ; ತದ್ಯಥಾ- ಪಕ್ತಿಮಪಕ್ತಿಂ ದರ್ಶನಮದರ್ಶನಂ ಮಾತ್ರಾಮಾತ್ರತ್ವಮೂಷ್ಮಣಃ ಪ್ರಕೃತಿವಿಕೃತಿವರ್ಣೌ ಶೌರ್ಯಂ ಭಯಂ ಕ್ರೋಧಂ ಹರ್ಷಂ ಮೋಹಂ ಪ್ರಸಾದಮಿತ್ಯೇವಮಾದೀನಿ ಚಾಪರಾಣಿ ದ್ವನ್ದ್ವಾನೀತಿ||೧೧||
View original
मरीचिरुवाच- अग्निरेव शरीरे पित्तान्तर्गतः कुपिताकुपितः शुभाशुभानि करोति; तद्यथा- पक्तिमपक्तिं दर्शनमदर्शनं मात्रामात्रत्वमूष्मणः प्रकृतिविकृतिवर्णौ शौर्यं भयं क्रोधं हर्षं मोहं प्रसादमित्येवमादीनि चापराणि द्वन्द्वानीति||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ಮರೀಚಿವಚಃ ಕಾಪ್ಯ ಉವಾಚ- ಸೋಮ ಏವ ಶರೀರೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾನ್ತರ್ಗತಃ ಕುಪಿತಾಕುಪಿತಃ ಶುಭಾಶುಭಾನಿ ಕರೋತಿ; ತದ್ಯಥಾ- ದಾರ್ಢ್ಯಂ ಶೈಥಿಲ್ಯಮುಪಚಯಂ ಕಾರ್ಶ್ಯಮುತ್ಸಾಹಮಾಲಸ್ಯಂ ವೃಷತಾಂ ಕ್ಲೀಬತಾಂ ಜ್ಞಾನಮಜ್ಞಾನಂ ಬುದ್ಧಿಂ ಮೋಹಮೇವಮಾದೀನಿ ಚಾಪರಾಣಿ ದ್ವನ್ದ್ವಾನೀತಿ||೧೨||
View original
तच्छ्रुत्वा मरीचिवचः काप्य उवाच- सोम एव शरीरे श्लेष्मान्तर्गतः कुपिताकुपितः शुभाशुभानि करोति; तद्यथा- दार्ढ्यं शैथिल्यमुपचयं कार्श्यमुत्साहमालस्यं वृषतां क्लीबतां ज्ञानमज्ञानं बुद्धिं मोहमेवमादीनि चापराणि द्वन्द्वानीति||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (13-15) · Śloka 15
ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ಕಾಪ್ಯವಚೋ ಭಗವಾನ್ ಪುನರ್ವಸುರಾತ್ರೇಯ ಉವಾಚ- ಸರ್ವ ಏವ ಭವನ್ತಃ ಸಮ್ಯಗಾಹುರನ್ಯತ್ರೈಕಾನ್ತಿಕವಚನಾತ್; ಸರ್ವ ಏವ ಖಲು ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಃ ಪ್ರಕೃತಿಭೂತಾಃ ಪುರುಷಮವ್ಯಾಪನ್ನೇನ್ದ್ರಿಯಂ ಬಲವರ್ಣಸುಖೋಪಪನ್ನಮಾಯುಷಾ ಮಹತೋಪಪಾದಯನ್ತಿ ಸಮ್ಯಗೇವಾಚರಿತಾ ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಾ ಇವ ನಿಃಶ್ರೇಯಸೇನ ಮಹತಾ ಪುರುಷಮಿಹ ಚಾಮುಷ್ಮಿಂಶ್ಚ ಲೋಕೇ; ವಿಕೃತಾಸ್ತ್ವೇನಂ ಮಹತಾ ವಿಪರ್ಯಯೇಣೋಪಪಾದಯನ್ತಿ ಋತವಸ್ತ್ರಯ ಇವ ವಿಕೃತಿಮಾಪನ್ನಾ ಲೋಕಮಶುಭೇನೋಪಘಾತಕಾಲ ಇತಿ||೧೩|| ತದೃಷಯಃ ಸರ್ವ ಏವಾನುಮೇನಿರೇ ವಚನಮಾತ್ರೇಯಸ್ಯ ಭಗವತೋಽಭಿನನನ್ದುಶ್ಚೇತಿ||೧೪|| ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ತದಾತ್ರೇಯವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸರ್ವ ಏವಾನುಮೇನಿರೇ| ಋಷಯೋಽಭಿನನನ್ದುಶ್ಚ ಯಥೇನ್ದ್ರವಚನಂ ಸುರಾಃ||೧೫||
View original
तच्छ्रुत्वा काप्यवचो भगवान् पुनर्वसुरात्रेय उवाच- सर्व एव भवन्तः सम्यगाहुरन्यत्रैकान्तिकवचनात्; सर्व एव खलु वातपित्तश्लेष्माणः प्रकृतिभूताः पुरुषमव्यापन्नेन्द्रियं बलवर्णसुखोपपन्नमायुषा महतोपपादयन्ति सम्यगेवाचरिता धर्मार्थकामा इव निःश्रेयसेन महता पुरुषमिह चामुष्मिंश्च लोके; विकृतास्त्वेनं महता विपर्ययेणोपपादयन्ति ऋतवस्त्रय इव विकृतिमापन्ना लोकमशुभेनोपघातकाल इति||१३|| तदृषयः सर्व एवानुमेनिरे वचनमात्रेयस्य भगवतोऽभिननन्दुश्चेति||१४|| भवति चात्र- तदात्रेयवचः श्रुत्वा सर्व एवानुमेनिरे| ऋषयोऽभिननन्दुश्च यथेन्द्रवचनं सुराः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (16-17) · Śloka 17
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕೌ- ಗುಣಾಃ ಷಡ್ ದ್ವಿವಿಧೋ ಹೇತುರ್ವಿವಿಧಂ ಕರ್ಮ ಯತ್ ಪುನಃ| ವಾಯೋಶ್ಚತುರ್ವಿಧಂ ಕರ್ಮ ಪೃಥಕ್ ಚ ಕಫಪಿತ್ತಯೋಃ||೧೬|| ಮಹರ್ಷೀಣಾಂ ಮತಿರ್ಯಾ ಯಾ ಪುನರ್ವಸುಮತಿಶ್ಚ ಯಾ| ಕಲಾಕಲೀಯೇ ವಾತಸ್ಯ ತತ್ ಸರ್ವಂ ಸಮ್ಪ್ರಕಾಶಿತಮ್||೧೭||
View original
तत्र श्लोकौ- गुणाः षड् द्विविधो हेतुर्विविधं कर्म यत् पुनः| वायोश्चतुर्विधं कर्म पृथक् च कफपित्तयोः||१६|| महर्षीणां मतिर्या या पुनर्वसुमतिश्च या| कलाकलीये वातस्य तत् सर्वं सम्प्रकाशितम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನೇ ವಾತಕಲಾಕಲೀಯೋ ನಾಮ ದ್ವಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ||೧೨|| ಇತಿ ನಿರ್ದೇಶಚತುಷ್ಕಃ||೩||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने वातकलाकलीयो नाम द्वादशोऽध्यायः समाप्तः||१२|| इति निर्देशचतुष्कः||३||
🔊 Audio coming soon