Adhikarana AmavAtasya nidAnapUrvikA samprAptiH (1-5) · Śloka 5
ಅಥಾಮವಾತನಿದಾನಮ್ | ವಿರುದ್ಧಾಹಾರಚೇಷ್ಟಸ್ಯ ಮನ್ದಾಗ್ನೇರ್ನಿಶ್ಚಲಸ್ಯ ಚ | ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಭುಕ್ತವತೋ ಹ್ಯನ್ನಂ ವ್ಯಾಯಾಮಂ ಕುರ್ವತಸ್ತಥಾ ||೧|| ವಾಯುನಾ ಪ್ರೇರಿತೋ ಹ್ಯಾಮಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸ್ಥಾನಂ ಪ್ರಧಾವತಿ | ತೇನಾತ್ಯರ್ಥಂ ವಿದಗ್ಧೋಽಸೌ ಧಮನೀಃ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ||೨|| ವಾತಪಿತ್ತಕಫೈರ್ಭೂಯೋ ದೂಷಿತಃ ಸೋಽನ್ನಜೋ ರಸಃ | ಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯಭಿಷ್ಯನ್ದಯತಿ ನಾನಾವರ್ಣೋಽತಿಪಿಚ್ಛಿಲಃ ||೩|| ಜನಯತ್ಯಾಶು ದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ಗೌರವಂ ಹೃದಯಸ್ಯ ಚ | ವ್ಯಾಧೀನಾಮಾಶ್ರಯೋ ಹ್ಯೇಷ ಆಮಸಞ್ಜ್ಞೋಽತಿದಾರುಣಃ ||೪|| ಯುಗಪತ್ಕುಪಿತಾವನ್ತಸ್ತ್ರಿಕಸನ್ಧಿಪ್ರವೇಶಕೌ | ಸ್ತಬ್ಧಂ ಚ ಕುರುತೋ ಗಾತ್ರಮಾಮವಾತಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ||೫||
View original
अथामवातनिदानम् | विरुद्धाहारचेष्टस्य मन्दाग्नेर्निश्चलस्य च | स्निग्धं भुक्तवतो ह्यन्नं व्यायामं कुर्वतस्तथा ||१|| वायुना प्रेरितो ह्यामः श्लेष्मस्थानं प्रधावति | तेनात्यर्थं विदग्धोऽसौ धमनीः प्रतिपद्यते ||२|| वातपित्तकफैर्भूयो दूषितः सोऽन्नजो रसः | स्रोतांस्यभिष्यन्दयति नानावर्णोऽतिपिच्छिलः ||३|| जनयत्याशु दौर्बल्यं गौरवं हृदयस्य च | व्याधीनामाश्रयो ह्येष आमसञ्ज्ञोऽतिदारुणः ||४|| युगपत्कुपितावन्तस्त्रिकसन्धिप्रवेशकौ | स्तब्धं च कुरुतो गात्रमामवातः स उच्यते ||५||
🔊 Audio coming soon
ಊರುಸ್ತಮ್ಭೇ ವಾಯುಃ ಸಾಮ ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್, ಅತಸ್ತದನನ್ತರಮಾಮವಾತನಿದಾನಮಾಹ– ವಿರುದ್ಧೇತ್ಯಾದಿ| ವಿರುದ್ಧಾಹಾರಃ ಸಂಯೋಗಾದಿವಿರುದ್ಧಃ, ವಿರುದ್ಧಾ ಚ ಚೇಷ್ಟಾ ಯಥಾ– ಅಜೀರ್ಣೇ ವ್ಯಾಯಾಮವ್ಯವಾಯಜಲಪ್ರತರಣಾದಿ| ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಭುಕ್ತವತೋ ವ್ಯಾಯಾಮಂ ಕುರ್ವತ ಇತಿ ಮಿಲಿತೋ ಹೇತುಃ, ನ ಪೃಥಕ್ತ್ವೇನ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಸ್ಥಾನಮಾಮಾಶಯಸನ್ಧ್ಯಾದಿ| ತೇನ ವಾತೇನ ವಿದಗ್ಧೋ ದೂಷಿತೋಽಸಾವಾಮೋ ಧಮನೀಃ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ, ‘ಧಮನೀಭಿಃ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತ’ ಇತಿ ಪಾಠಾನ್ತರೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸ್ಥಾನಮಿತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಸೋಽನ್ನಜೋ ರಸ ಇತಿ ಆಮಃ, ಅನ್ನರಸಸ್ಯೈವಾಪಕ್ವಸ್ಯ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ಆಮವ್ಯಪದೇಶಾತ್| ಯದುಕ್ತಮ್– “ಊಷ್ಮಣೋಽಲ್ಪಬಲತ್ವೇನ ಧಾತುಮಾದ್ಯಮಪಾಚಿತಮ್| ದುಷ್ಟಮಾಮಾಶಯಗತಂ ರಸಮಾಮಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ||” (ವಾ. ಸೂ. ಅ. ೧೩) ಇತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ಯೈರಪ್ಯುಕ್ತಮ್– “ಆಮಾಶಯಸ್ಥಃ ಕಾಯಾಗ್ನೇರ್ದೌರ್ಬಲ್ಯಾದವಿಪಾಚಿತಃ| ಆದ್ಯ ಆಹಾರಧಾತುರ್ಯಃ ಸ ಆಮ ಇತಿ ಕೀರ್ತಿತಃ||” ಇತಿ ಅಪರೇ ತ್ವಾಹುಃ– “ಅವಿಪಕ್ವಮಸಂಯುಕ್ತಂ ದುರ್ಗನ್ಧಂ ಬಹು ಪಿಚ್ಛಿಲಮ್| ಸದನಂ ಸರ್ವಗಾತ್ರಾಣಾಮಾಮ ಇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ||” ಇತಿ| ಅನ್ಯೇ ತ್ವಾಹುಃ– “ಆಹಾರಸ್ಯ ರಸಃ ಶೇಷೋ ಯೋ ನ ಪಕ್ವೋಽಗ್ನಿಲಾಘವಾತ್| ಸ ಮೂಲಂ ಸರ್ವರೋಗಾಣಾಮಾಮ ಇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ||” ಇತಿ| ತಥಾ ಚಾಪರೇ– “ಆಮಮನ್ನರಸಂ ಕೇಚಿತ್, ಕೇಚಿತ್ತು ಮಲಸಞ್ಚಯಮ್| ಪ್ರಥಮಾಂ ದೋಷದುಷ್ಟಿಂ ಚ ಕೇಚಿದಾಮಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ||” ಇತಿ| ನಾನಾವರ್ಣ ಇತಿ ವಾತಾದಿದೂಷಿತತ್ವಾದ್ಬಹುವರ್ಣಃ| ಯುಗಪದಿತ್ಯಾದಿ, ವಾತಕಫೌ ಯುಗಪತ್ಕುಪಿತಾವನ್ತಃ ಕೋಷ್ಠೇ ತ್ರಿಕಸನ್ಧಿಪ್ರವೇಶಕೌ ಭವತಃ, ಅಥವಾ ಗಾತ್ರಂ ಸ್ತಬ್ಧಂ ಕುರುತಃ; ತ್ರಿಕಸನ್ಧಿಷು ಪ್ರವೇಶಸ್ತದ್ಗತವೇದನಯಾ ಬೋಧ್ಯಃ||೧-೫||