Adhikarana AmavAtasya nidAnapUrvikA samprAptiH (1-5) · Śloka 5
అథామవాతనిదానం | విరుద్ధాహారచేష్టస్య మందాగ్నేర్నిశ్చలస్య చ | స్నిగ్ధం భుక్తవతో హ్యన్నం వ్యాయామం కుర్వతస్తథా ||1|| వాయునా ప్రేరితో హ్యామః శ్లేష్మస్థానం ప్రధావతి | తేనాత్యర్థం విదగ్ధోऽసౌ ధమనీః ప్రతిపద్యతే ||2|| వాతపిత్తకఫైర్భూయో దూషితః సోऽన్నజో రసః | స్రోతాంస్యభిష్యందయతి నానావర్ణోऽతిపిచ్ఛిలః ||3|| జనయత్యాశు దౌర్బల్యం గౌరవం హృదయస్య చ | వ్యాధీనామాశ్రయో హ్యేష ఆమసంజ్ఞోऽతిదారుణః ||4|| యుగపత్కుపితావంతస్త్రికసంధిప్రవేశకౌ | స్తబ్ధం చ కురుతో గాత్రమామవాతః స ఉచ్యతే ||5||
View original
अथामवातनिदानम् | विरुद्धाहारचेष्टस्य मन्दाग्नेर्निश्चलस्य च | स्निग्धं भुक्तवतो ह्यन्नं व्यायामं कुर्वतस्तथा ||१|| वायुना प्रेरितो ह्यामः श्लेष्मस्थानं प्रधावति | तेनात्यर्थं विदग्धोऽसौ धमनीः प्रतिपद्यते ||२|| वातपित्तकफैर्भूयो दूषितः सोऽन्नजो रसः | स्रोतांस्यभिष्यन्दयति नानावर्णोऽतिपिच्छिलः ||३|| जनयत्याशु दौर्बल्यं गौरवं हृदयस्य च | व्याधीनामाश्रयो ह्येष आमसञ्ज्ञोऽतिदारुणः ||४|| युगपत्कुपितावन्तस्त्रिकसन्धिप्रवेशकौ | स्तब्धं च कुरुतो गात्रमामवातः स उच्यते ||५||
🔊 Audio coming soon
ఊరుస్తంభే వాయుః సామ ఇత్యుక్తం, అతస్తదనంతరమామవాతనిదానమాహ– విరుద్ధేత్యాది| విరుద్ధాహారః సంయోగాదివిరుద్ధః, విరుద్ధా చ చేష్టా యథా– అజీర్ణే వ్యాయామవ్యవాయజలప్రతరణాది| స్నిగ్ధం భుక్తవతో వ్యాయామం కుర్వత ఇతి మిలితో హేతుః, న పృథక్త్వేన| శ్లేష్మస్థానమామాశయసంధ్యాది| తేన వాతేన విదగ్ధో దూషితోऽసావామో ధమనీః ప్రతిపద్యతే, ‘ధమనీభిః ప్రతిపద్యత’ ఇతి పాఠాంతరే శ్లేష్మస్థానమితి యోజ్యం| సోऽన్నజో రస ఇతి ఆమః, అన్నరసస్యైవాపక్వస్య తంత్రాంతరే ఆమవ్యపదేశాత్| యదుక్తం– “ఊష్మణోऽల్పబలత్వేన ధాతుమాద్యమపాచితం| దుష్టమామాశయగతం రసమామం ప్రచక్షతే||” (వా. సూ. అ. 13) ఇత్యాది| అన్యైరప్యుక్తం– “ఆమాశయస్థః కాయాగ్నేర్దౌర్బల్యాదవిపాచితః| ఆద్య ఆహారధాతుర్యః స ఆమ ఇతి కీర్తితః||” ఇతి అపరే త్వాహుః– “అవిపక్వమసంయుక్తం దుర్గంధం బహు పిచ్ఛిలం| సదనం సర్వగాత్రాణామామ ఇత్యభిధీయతే||” ఇతి| అన్యే త్వాహుః– “ఆహారస్య రసః శేషో యో న పక్వోऽగ్నిలాఘవాత్| స మూలం సర్వరోగాణామామ ఇత్యభిధీయతే||” ఇతి| తథా చాపరే– “ఆమమన్నరసం కేచిత్, కేచిత్తు మలసంచయం| ప్రథమాం దోషదుష్టిం చ కేచిదామం ప్రచక్షతే||” ఇతి| నానావర్ణ ఇతి వాతాదిదూషితత్వాద్బహువర్ణః| యుగపదిత్యాది, వాతకఫౌ యుగపత్కుపితావంతః కోష్ఠే త్రికసంధిప్రవేశకౌ భవతః, అథవా గాత్రం స్తబ్ధం కురుతః; త్రికసంధిషు ప్రవేశస్తద్గతవేదనయా బోధ్యః||1-5||