athāsr̥gdaranidānam | viruddhamadyādhyaśanādajīrṇādgarbhaprapātādatimaithunācca | yānādhvaśōkādatikarṣaṇācca bhārābhighātācchayanāddivā ca | taṁ ślēṣmapittānilasannipātaiścatuṣprakāraṁ pradaraṁ vadanti ||1||
View original
अथासृग्दरनिदानम् | विरुद्धमद्याध्यशनादजीर्णाद्गर्भप्रपातादतिमैथुनाच्च | यानाध्वशोकादतिकर्षणाच्च भाराभिघाताच्छयनाद्दिवा च | तं श्लेष्मपित्तानिलसन्निपातैश्चतुष्प्रकारं प्रदरं वदन्ति ||१||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
madhukōśa vyākhyā (vijayarakṣita, śrīkaṇṭhadatta kr̥ta)
strīpuṁsāṁ sādhāraṇān vikārānabhidhāya pumpratiniyatasyōpadaṁśādēruktatvāt strīniyatarōgābhidhānam| tatra ca yōnivyāpattiviśēṣē'pyārtavapravr̥ttisadbhāvāt prathamaṁ duṣṭārtavapravr̥ttisvarūpaṁ pradaramāha– viruddhētyādi| viruddhamadyaṁ duṣṭamadyam; athavā viruddhaṁ saṁyōgādiviruddhaṁ, madyaṁ ca svarūpataḥ| ajīrṇādapakvabhōjanāt| atikarṣaṇāt laṅghanādyatiyōgēna kṣīṇadhātutvāt| taṁ ślēṣmapittānilasannipātairityatra ślēṣmaṇō'grē'bhidhānaṁ ślēṣmajē'pi vēdanāsūcanārtham||1||
ātaṅkadarpaṇa vyākhyā (vācaspati vaidya kr̥ta)
atha pradaranidānārambhaḥ| tasya nidānamāha– viruddhētyādi| viruddhamadyaṁ vyāpannaṁ madyaṁ, kiṁvā viruddhaṁ kṣīramatsyādi madyaṁ ca| tasya saṅkhyāsamprāptimāha– tamityādi| vr̥ddhāḥ vr̥ddhavaidyāḥ||1||