Adhikarana atisAranidAnam (1-3) · Śloka 3
அதாதீஸாரநிதாநம் |
குர்வதிஸ்நிக்தரூக்ஷோஷ்ணத்ரவஸ்தூலாதிஶீதலைஃ |
விருத்தாத்யஶநாஜீர்ணைர்விஷமைஶ்சாபி போஜநைஃ ||௧||
ஸ்நேஹாத்யைரதியுக்தைஶ்ச மித்யாயுக்தைர்விஷைர்பயைஃ |
ஶோகாத்துஷ்டாம்புமத்யாதிபாநைஃ ஸாத்ம்யர்துபர்யயைஃ ||௨||
ஜலாபிரமணைர்வேகவிகாதைஃ க்ரிமிதோஷதஃ |
நணாஂ பவத்யதீஸாரோ லக்ஷ்ணஂ தஸ்ய வக்ஷ்யதே ||௩||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௦) |
View original
अथातीसारनिदानम् |
गुर्वतिस्निग्धरूक्षोष्णद्रवस्थूलातिशीतलैः |
विरुद्धाध्यशनाजीर्णैर्विषमैश्चापि भोजनैः ||१||
स्नेहाद्यैरतियुक्तैश्च मिथ्यायुक्तैर्विषैर्भयैः |
शोकाद्दुष्टाम्बुमद्यातिपानैः सात्म्यर्तुपर्ययैः ||२||
जलाभिरमणैर्वेगविघातैः क्रिमिदोषतः |
नृणां भवत्यतीसारो लक्ष्णं तस्य वक्ष्यते ||३||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
பித்தஜ்வரேऽதீஸாரபாடாஜ்ஜ்வராதீஸாரயோரந்யோந்யோபத்ரவத்வாச்ச ஜ்வராநந்தரமதீஸாரமாஹ குர்வதிஸ்நிக்தேத்யாதி| குருஶப்தேந மாத்ராகுருர்கஹ்யதே, யதாऽதிமாத்ரோபயுக்தோ ரக்தஶால்யாதிஃ; ததா ஸ்வபாவகுரு ச மாஷாதி; அதவா குணதஃ பாகதஶ்ச| அதிஶப்தஃ ஸ்தூலாந்தைஃ ஸஹ ஸம்பத்யதே| ஸ்தூலஂ ஸஂஹதாவயவஂ, யதா– லட்டுகபிஷ்டகாதி| ஶீதலஂ ஸ்பர்ஶாத்வீர்யாச்ச| விருத்தமிதி ஸஂயோகதேஶகாலமாத்ராதிபிர்விருத்தஂ, யதா– க்ஷீரமத்ஸ்யாதி; தச்ச பஹுப்ரகாரஂ ஸுஶ்ருதே ஹிதாஹிதீயேऽத்யாயே (ஸு. ஸூ. அ. ௨௦), சரகே சாத்ரேயபத்ரகாப்யீயாத்யாயே (ச. ஸூ. அ. ௨௬) த்ரஷ்டவ்யம்| அத்யஶநஂ பூர்வதிநாஹாராஜீர்ணே போஜநம்| உக்தஂ ஹி சரகே– “புக்தஂ பூர்வாந்நஶேஷே து புநரத்யஶநஂ மதம்|” (ச. சி. அ. ௧௫) இதி; ஏவஂ ஸர்வத்ர| அஜீர்ணம் அபக்வமந்நம்| விஷமம் அகாலாதிபோஜநாதி| உக்தஂ ஹி ஸுஶ்ருதே– “பஹுஸ்தோகமகாலே வா தஜ்ஜ்ஞேயஂ விஷமாஶநம்|” (ஸு. ஸூ. அ. ௪௬) இதி| ஏவஂ ஸர்வத்ர| ‘விஷமைஃ’ இத்யத்ர ஸ்தாநே ‘அஸாத்ம்யைஃ’ இதி பாடாந்தரம்| போஜநைரிதி விருத்தாதிபிஃ ஸர்வைஃ ஸம்பத்யதே| ஸ்நேஹாத்யைரிதி ஸ்நேஹஃ ஸ்நேஹபாநஂ, ஸ்நேஹ ஆத்யோ யேஷாஂ தே ஸ்நேஹாத்யாஃ ஸ்வேதவமநவிரேசநாநுவாஸநநிரூஹாஃ, தைரதியுக்தைரிதி அதியோகயுக்தைஃ| ஏதச்ச யதாயோக்யஂ போத்யஂ, வமநாதியோகஸ்யாதிஸாரகாரணத்வாயோகாத்| மித்யாயுக்தைரிதி ஹீநயோகயுக்தைஃ, வமநாதிகர்மணாஂ மித்யாயோகாபாவாத், ஹீநயோகாத்து தே தோஷாநுத்க்லேஶ்யாதீஸாராய ஸ்யுஃ| நநு, கதாசித்வமநஂ ப்ரயுக்தஂ விரேகஂ கரோதி, விரேகஶ்ச வமநமிதி தர்ஶநாத்தேஷாஂ மித்யாயோகஃ ஸம்பவத்யேவ| ந, ஸோऽப்யயோக ஏவேதி ஸித்தாந்தஃ| யதுக்தஂ சரகே– “யோகஃ ஸம்யக் ப்ரவத்திஃ ஸ்யாததியோகோऽதிவர்தநம்| அயோகஃ ப்ராதிலோம்யேந ந சால்பஂ வா ப்ரவர்தநம்||” (ச. ஸி. அ. ௬) இதி| விஷமத்ர ஸ்தாவரமுச்யதே, அதோகத்வாத்; கார்திகஸ்த்வாஹ– விஷஂ தூஷீவிஷஂ, தல்லக்ஷணேஷ்வதீஸாரபாடாத்| துஷ்டாம்புமத்யாதிபாநைரிதி துஷ்டஂ வ்யாபந்நஂ, துஷ்டயோரம்புமத்யயோஃ பாநாத், அதுஷ்டயோரப்யதிபாநாத்| யதா சரகஃ– “துஷ்டமத்யபாநீயாதிபாநாத்” (ச. சி. அ. ௧௯) இதி| ஸாத்ம்யர்துபர்யயைரிதி ஸாத்ம்யவிபர்யயைரதுவிபர்யயைஶ்ச, ஸாத்ம்யவிபர்யயோऽஸாத்ம்யம்| நச பூர்வோக்தேந ‘அஸாத்ம்யைஃ’ இத்யநேந பௌநருக்த்யம்; உக்தஂ ஹி சரகே ஆத்ரேயபத்ரகாப்யீயே– “ த்விவிதஂ ஹி ஸாத்ம்யஂ ப்ரகதிஸாத்ம்யமப்யாஸஸாத்ம்யஂ ச|” (ச. ஸூ. அ. ௨௬) இதி; ஆஹாராசாரபேதாதந்நபாநபேதாத்வா ந பௌநருக்த்யமித்யந்யே| ஜலாபிரமரணைரிதி ஜலக்ரீடாதிபிஃ| வேகவிகாதைரிதி மூத்ரபுரீஷாதீநாம் க்ரிமிதோஷத இதி க்ரிமிபிஃ பக்வாமாஶயதூஷணாத், க்ரிமிஜநிதவாதாதிகோபாத்வா| ஏதாநி ச நிதாநாநி யதாஸம்பவஂ வாதாதீநாஂ போத்தவ்யாநி, தோஷவ்யாதிஹேதுத்வக்யாபநார்தஂ படிதாநி ஏவமந்யத்ராபி நிதாநவிஶேஷபாடே ப்ராயோ த்ரஷ்டவ்யமிதி||௧-௩||
Adhikarana atisArasamprAptiH bhedAshca (4) · Śloka 4
ஸஂஶம்யாபாந்தாதுரக்நிஂ ப்ரவத்தஃ ஶகந்மிஶ்ரோ வாயுநாऽதஃ ப்ரணுந்நஃ |
ஸரத்யதீவாதிஸாரஂ தமாஹுர்வ்யாதிஂ கோரஂ ஷட்விதஂ தஂ வதந்தி |
ஏகைகஶஃ ஸர்வஶஶ்சாபி தோஷைஃ ஶோகேநாந்யஃ ஷஷ்ட ஆமேந சோக்தஃ ||௪||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௦) |
View original
संशम्यापान्धातुरग्निं प्रवृद्धः शकृन्मिश्रो वायुनाऽधः प्रणुन्नः |
सरत्यतीवातिसारं तमाहुर्व्याधिं घोरं षड्विधं तं वदन्ति |
एकैकशः सर्वशश्चापि दोषैः शोकेनान्यः षष्ठ आमेन चोक्तः ||४||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
ஸர்வாதீஸாரஸாதாரணீஂ ஸம்ப்ராப்திமாஹ– ஸஂஶம்யேத்யாதி| ஸஂஶம்ய ஶமயித்வா; அத்ர அந்தர்பாவிதோ ண்யர்தஂ இதி கதாதரஃ, அக்நிஂ மந்தீகத்யேத்யர்தஃ| ப்ரவத்தஃ ப்ரதுஷ்டஃ| அபாஂ தாதுரித்யநேநாஸமாஸகரணேந ரஸஜலமூத்ரஸ்வேதமேதஃ கப பித்தரக்தாதயோ க்ராஹ்யாஃ| சரகேऽப்யுக்தம்– “ஶோணிதாதீந் தாதூந் தூஷயந்தி” (ச. சி. அ. ௧௯) இதி| அதஃ ப்ரணுந்நஃ ப்ரேரிதஃ, ஸரதி கச்சத்யதீவேத்யநேந நிருக்திமுக்தவாந்; குதேந பஹுத்ரவஸரணமதிஸார இத்யர்தஃ| நிருக்திரபி லக்ஷணஂ பவதி; ஏதேநாதோத்ரவஸரணத்வாவிஶேஷேऽபி க்ரஹண்யாதீநாஂ வ்யவச்சேதஃ; வாதாதீஸாரே த்வல்பத்வஂ கபபித்தாதீஸாராபேக்ஷயா, நது க்ரஹண்யபேக்ஷயா இதி| உக்தஷட்விதத்வஂ விபஜதே– ஏகைகஶ இத்யாதி| நநு சரகதௌ தோஷைரேகைகஶஸ்த்ரயஃ, ஸந்நிபாதேநைகஃ, பயஶோகஜௌ த்வௌ, ஏவஂ ஷட்விதஃ, அத்ர த்வந்யதேதி கோऽபிப்ராயஃ? உச்யதே– சரகே பயஶோகஜௌ லக்ஷணஸஞ்ஜ்ஞாகார்யபேதாத்பிந்நாவுக்தௌ, ஆமஜஸ்த்வந்நாஜீர்ணகுபிதத்ரிதோஷஜத்வேந ஸந்நிபாதேநாவருத்த இதி ந ஸங்க்யாதிரேகஃ, ஸுஶ்ருதே து ஹேதுப்ரத்யநீகசிகித்ஸார்தஂ ஶோகஜாமஜௌ படிதௌ வாதஜத்வஸந்நிபாதஜத்வாபேதேऽபி, யதா வாதாதிஜத்வாபேதேऽபி மத்திகாஜஃ பாண்டுரோக இதி; ஏவஂ பயஶோகஜாவபி சரகே ஹேதுப்ரத்யநீகசிகித்ஸார்தஂ படிதௌ, ஸுஶ்ருதே பயஜஃ கேவலவாதிகேऽவருத்தஃ மாநஸத்வாவிஶேஷாத்வா ஶோகஜேऽவருத்த இதி ஜேஜ்ஜடஃ| நநு, ஷஷ்ட ஆமேந சோக்த இதி பதக்கரணமஸங்கதஂ; யதஃ ஸர்வேஷாமேவாதீஸாராணாஂ ப்ராகவஸ்தா ஆமஶப்தவாச்யா, ஜீர்ணாவஸ்தா பக்வஶப்தவாச்யா; அத ஏவ ஸர்வாதீஸாரகோசரமுதாஹரந்தி– “ஆமபக்வக்ரமஂ ஹித்வா நாதிஸாரே க்ரியா ஹிதா| அதஃ ஸர்வாதிஸாரேஷு ஜ்ஞேயஂ பக்வாமலக்ஷணம்||” (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௦) இதி| நைவம், ஆமேநைவாரப்யத இதி ஆமஜஃ, தோஷாஸ்து ஸஂஸர்கிணஃ ப்ரேரயிதாரஶ்ச, ந த்வாரம்பகாஃ| ஆமஶ்ச துஷ்டாந்நகார்யோ தோஷதாதுமலவ்யதிரிக்தோ வாதாதிஸஂஸஷ்டோ வாதாதிப்ரேரிதோ வா ரக்தாதிவத்வ்யாத்யாரம்பக இதி| த்வந்த்வஜாஸ்த்வதீஸாராஃ ப்ரகதிஸமஸமவாயாரப்தத்வாத் பதக்கணிதா; விகதிவிஷமஸமவாயாரப்தாஸ்து ந பவந்த்யேவ, வ்யாதிஸ்வபாவாத்| ஶைலீ சேயமாசார்யாணாஂ ப்ராயஃ ப்ரகதிஸமஸமவாயாரப்தாந் த்வந்த்வாந் ஸந்நிபாதாஂஶ்ச ந கணயந்தி, விகதிவிஷமஸமவாயாரப்தஂ சாவஶ்யஂ லிகந்தி| யதா சரகே– “பஞ்ச குல்மா” (ச. ஸூ. அ. ௧௯) இத்யபிதாய, “ஸஂஸஷ்டரூபாநபராஂஸ்து குல்மாஂஸ்த்ரீநாதிஶேதௌஷதகல்பநார்தம்|” (ச. சி. அ. ௫) இத்யுக்தஂ, ததா ஸுஶ்ருதே– ‘ஷடர்ஶாஂஸி’ இத்யபிதாய, “அர்ஶஃஸு தஶ்யதே ரூபஂ யதா வை தோஷயோர்த்வயோஃ| ஸஂஸர்கஂ தஂ விஜாநீயாத் ஸஂஸர்கஃ ஷட்விதஶ்ச ஸஃ||” (ஸு. நி. அ. ௨) இத்யுக்தம்||௪||
Adhikarana atisArapUrvarUpam (5) · Śloka 5
ஹந்நாபிபாயூதரகுக்ஷிதோதகாத்ராவஸாதாநிலஸந்நிரோதாஃ |
விட்ஸங்க ஆத்மாநமதாவிபாகா பவிஷ்யதஸ்தஸ்ய புரஃஸராணி ||௫||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௦) |
View original
हृन्नाभिपायूदरकुक्षितोदगात्रावसादानिलसन्निरोधाः |
विट्सङ्ग आध्मानमथाविपाका भविष्यतस्तस्य पुरःसराणि ||५||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
ஸர்வாதீஸாரபூர்வரூபமாஹ– ஹந்நாபீத்யாதி| தோதஃ ஸர்வைர்ஹதாதிபிஃ ஸம்பத்யதே| அத்ர குக்ஷிஶப்த உதரைகதேஶவாசீ, தேந ந பௌநருக்த்யம்| அநிலஸந்நிரோத இதி வாயோரப்ரவத்திஃ| விட்ஸங்கஃ புரீஷாப்ரவத்திஃ; ஏதச்ச தோஷதூஷ்யஸம்மூர்சநாவஸ்தாப்ரதிநியதஂ பூர்வரூபஂ, தேந ரூபாவஸ்தாயாஂ நாநுவர்ததே, ( யத்யநுவர்தேத ததா தத்ர வ்யாதிரேவ நோத்பத்யேத,)| விட்ஸங்காதிப்ரதிஷேதாத் அவிபாகோऽந்நஸ்ய| புரஃஸராணி பூர்வரூபாணீதி||௫||
Adhikarana vAtAtisAralakShaNam (6) · Śloka 6
அருணஂ பேநிலஂ ரூக்ஷமல்பமல்பஂ முஹுர்முஹுஃ |
ஶகதாமஂ ஸருக்ஶப்தஂ மாருதேநாதிஸார்யதே ||௬||
View original
अरुणं फेनिलं रूक्षमल्पमल्पं मुहुर्मुहुः |
शकृदामं सरुक्शब्दं मारुतेनातिसार्यते ||६||
வாதிகமாஹ– அருணமித்யாதி| அருணமிதி வாயோரரூபஸ்யாபி தோஷதூஷ்யஸம்மூர்சநாத்பவதி, ஏவமந்யத்ராபி| பேநிலஂ ஸபேநஂ; பேநாதிலச்| ஶகத் புரீஷம்| ஸருக்ஶப்தமிதி ஸஶூலஂ, ஸஶப்தஂ சேதி||௬||
Adhikarana pittAtisAralakShaNam (7) · Śloka 7
பித்தாத் பீதஂ நீலமாலோஹிதஂ வா தஷ்ணாமூர்சாதாஹபாகோபபந்நம் |௭|
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௦) |
View original
पित्तात् पीतं नीलमालोहितं वा तृष्णामूर्छादाहपाकोपपन्नम् |७|
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
பைத்திகமாஹ– பித்தாதித்யாதி| தாஹபாகோபபந்நமிதி தாஹஃ ஸர்வாங்கே , பாகோ குத ஏவ| உக்தஂ ஹி தந்த்ராந்தரே– “தஷ்ணாதாஹஸ்வேதமூர்சாப்ரத்நஸந்தாபபாகபரீதஃ||” இதி; புத்நோ குதஃ| அத்ராப்யதிஸார்யதே ஶகதித்யநுவர்ததே; ஏவஂ ஶ்லைஷ்மிகேऽபி|௭|–
Adhikarana shleShmAtisAralakShaNam (7) · Śloka 7
ஶுக்லஂ ஸாந்த்ரஂ ஶ்லேஷ்மணா ஶ்லேஷ்மயுக்தஂ விஸ்ரஂ ஶீதஂ ஹஷ்டரோமா மநுஷ்யஃ ||௭||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௦) |
View original
शुक्लं सान्द्रं श्लेष्मणा श्लेष्मयुक्तं विस्रं शीतं हृष्टरोमा मनुष्यः ||७||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
ஶ்லைஷ்மிகமாஹ– ஶுக்லமித்யாதி| ஶுக்லமித்யாதிநா ஹஷ்டரோமா இத்யந்தேந ஶ்லைஷ்மிகஃ| விஸ்ரமாமகந்தி||௭||
Adhikarana tridoShajAtisAralakShaNam (8) · Śloka 8
வராஹஸ்நேஹமாஂஸாம்புஸதஶஂ ஸர்வரூபிணம் |
கச்ச்ரஸாத்யமதீஸாரஂ வித்யாத்தோஷத்ரயோத்பவம் ||௮||
View original
वराहस्नेहमांसाम्बुसदृशं सर्वरूपिणम् |
कृच्छ्रसाध्यमतीसारं विद्याद्दोषत्रयोद्भवम् ||८||
ஸாந்நிபாதிகமாஹ– வராஹேத்யாதி| வராஹஸ்நேஹஃ ஶூகரஸ்ய மேதோ மஜ்ஜா வா, மாஂஸாம்பு மாஂஸப்ரக்ஷாலநோதகஂ, தைஃ ஸதஶம்| ஸர்வரூபிணமிதி உக்தவாதாத்யதீஸாரத்ரயலக்ஷணயுக்தம்| ஏவஂவிதமதீஸாரஂ தோஷத்ரயோத்பவஂ வித்யாத்; தஂ ச கச்ச்ரஸாத்யஂ, த்ரிதோஷஜத்வாதேவ||௮||
Adhikarana shokAtisAralakShaNam (9-10) · Śloka 10
தைஸ்தைர்பாவைஃ ஶோசதோऽல்பாஶநஸ்ய பாஷ்போஷ்மா வை வஹ்நிமாவிஶ்ய ஜந்தோஃ |
கோஷ்டஂ கத்வா க்ஷோபயேத்தஸ்ய ரக்தஂ தச்சாதஸ்தாத் காகணந்தீப்ரகாஶம் ||௯||
நிர்கச்சேத்வை விட்விமிஶ்ரஂ ஹ்யவிட்வா நிர்கந்தஂ வா கந்தவத்வாऽதிஸாரஃ |
ஶோகோத்பந்நோ துஶ்சிகித்ஸ்யோऽதிமாத்ரஂ ரோகோ வைத்யைஃ கஷ்ட ஏஷ ப்ரதிஷ்டஃ ||௧௦||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௦) |
View original
तैस्तैर्भावैः शोचतोऽल्पाशनस्य बाष्पोष्मा वै वह्निमाविश्य जन्तोः |
कोष्ठं गत्वा क्षोभयेत्तस्य रक्तं तच्चाधस्तात् काकणन्तीप्रकाशम् ||९||
निर्गच्छेद्वै विड्विमिश्रं ह्यविड्वा निर्गन्धं वा गन्धवद्वाऽतिसारः |
शोकोत्पन्नो दुश्चिकित्स्योऽतिमात्रं रोगो वैद्यैः कष्ट एष प्रदिष्टः ||१०||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
ஶோகஜமாஹ– தைஸ்தைரித்யாதி| தைஸ்தைர்பாவைர்தநபந்துநாஶாதிபிஃ| ஶோசதஃ ஶோகஂ குர்வதஃ| அல்பாஶநஸ்ய ஶோகாதேவால்பஂ புஞ்ஜாநஸ்ய; ஏதேந தாதுக்ஷயோऽப்யஸ்ய ஸ்யாதித்யுக்தம்| பாஷ்போऽத்யுத்கதநேத்ரநாஸாகலாதிகதஂ ஜலஂ, தத்ஸஹித ஊஷ்மா ஶோகஜஂ தேஹதேஜோ பாஷ்போஷ்மா; ஸ கோஷ்டஂ கத்வா, வஹ்நிமாவிஶ்ய வ்யாகுலீகத்ய, க்ஷோபயேத்தஸ்ய ரக்தம் ஊஷ்மத்வத்ரவத்வாப்யாஂ ஸமாநகுணத்வாத்; தச்ச ரக்தஂ காகணந்தீப்ரகாஶஂ குஞ்ஜாபலஸங்காஶம், அதஸ்தாந்நிர்கச்சேத்| ‘பக்திமாவிஶ்ய’ இதி பாடாந்தரே ஸ ஏவார்தஃ| கதாதரஸ்து வஹ்நிஶப்தேந பித்தமாஹ| தச்ச ரக்தஂ விட்விமிஶ்ரஂ நிர்கச்சேத்; அவிட்வா அல்பவிட், அல்பாஶநத்வாத்| நிர்கந்தஂ கந்தவத்வேதி விகபஃ அவிட்ஸவிட்ப்யாமிதி கார்திகஃ; அந்யே து பித்தஸ்ய பூதித்வாத் ப்ரபலகந்தவத், தஸ்ய நாதிதுஷ்ட்யா நிர்கந்தத்வமிதி; கந்தஶ்ச விஸ்ரமித்யாஹுஃ| க்ஷோபயேத்தஸ்ய ரக்தமித்யத்ர ‘ஶோஷயேத்தஸ்ய புக்தம்’ இதி பாடாந்தரமயுக்தஂ, காகணந்தீப்ரகாஶஸ்ய ஹேத்வந்தராபாவாத்; தஸ்மாதாத்ய ஏவ பாடோ ஜ்யாயாந், வ்யாக்யாதஶ்ச ஜேஜ்ஜடாதிபிஃ ஸர்வைரேவாயஂ வாதபித்தஜ உக்தஃ| துஶ்சிகித்ஸ்யோऽதிமாத்ரமிதி ஶோகாபநோதஂ விநா கேவலேந பேஷஜேநாநுபஶமாத்| அத ஏவாஹ– கஷ்ட ஏஷ ப்ரதிஷ்ட இதி| வைத்யைர்ப்ரஹ்மாதிபிஃ| கதாதரஸ்த்வாஹ– ‘ஏஷ’ இத்யநேநைவஂஸம்ப்ராப்திக ஏவ கஷ்டோ ந த்வந்யஃ ஶோகஜ இதி||௯-௧௦||
Adhikarana AmAtisAralakShaNam (11) · Śloka 11
அந்நாஜீர்ணாத் ப்ரத்ருதாஃ க்ஷோபயந்தஃ கோஷ்டஂ தோஷா தாதுஸங்காந்மலாஂஶ்ச |
நாநாவர்ணஂ நைகஶஃ ஸாரயந்தி ஶூலோபேதஂ ஷஷ்டமேநஂ வதந்தி ||௧௧||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௦) |
View original
अन्नाजीर्णात् प्रद्रुताः क्षोभयन्तः कोष्ठं दोषा धातुसङ्घान्मलांश्च |
नानावर्णं नैकशः सारयन्ति शूलोपेतं षष्ठमेनं वदन्ति ||११||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
ஆமாதீஸாரமாஹ– அந்நாஜீர்ணாதித்யாதி| அந்நஂ ச ததஜீர்ணஂ சேதி அந்நாஜீர்ணம்| அத ஏவாஹ க்ஷாரபாணிஃ– ‘யதாபுக்தமஶநமுபவிஶந்தி’ இதி| ப்ரத்ருதா விமார்ககாஃ| க்ஷோபயந்தோ தூஷயந்தஃ| தாதுஸங்காந் ரக்தாதீந்| மலாந் புரீஷாதீந்| நைகஶோ பஹுஶஃ||௧௧||
Adhikarana malasyAmalakShaNaM pakvalakShaNaM ca (12-13) · Śloka 13
ஸஂஸஷ்டமேபிர்தோஷைஸ்து ந்யஸ்தமப்ஸ்வவஸீததி |
புரீஷஂ பஶதுர்கந்தி பிச்சிலஂ சாமஸஞ்ஜ்ஞிதம் ||௧௨||
ஏதாந்யேவ து லிங்காநி விபரீதாநி யஸ்ய வை |
லாகவஂ ச விஶேஷேண தஸ்ய பக்வஂ விநிர்திஶேத் ||௧௩||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௦) |
View original
संसृष्टमेभिर्दोषैस्तु न्यस्तमप्स्ववसीदति |
पुरीषं भृशदुर्गन्धि पिच्छिलं चामसञ्ज्ञितम् ||१२||
एतान्येव तु लिङ्गानि विपरीतानि यस्य वै |
लाघवं च विशेषेण तस्य पक्वं विनिर्दिशेत् ||१३||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
ஸர்வாதீஸாராணாஂ சிகித்ஸோபயோகித்வேநாமலக்ஷணஂ பக்வலக்ஷணஂ சாஹ– ஸஂஸஷ்டமித்யாதி| ஸஂஸஷ்டஂ ஸம்பத்தம், ஏபிர்தோஷைர்துஷ்டிபிருக்தவாதாத்யதீஸாரலிங்கைஃ| துஷ்டயஶ்சாத்ர யதாஸம்பவஂ வ்யஸ்தாஃ ஸமஸ்தாஶ்ச போத்தவ்யாஃ; தேந ஸர்வாதிஸாராணாஂ ந ஸாந்நிபாதிகத்வப்ரஸங்கஃ| ந்யஸ்தமப்ஸு ஜலே க்ஷிப்தம்; அவஸீததி நிமஜ்ஜதி, ஆமஸ்ய கௌரவாத்| பஶஶப்தஃ பிச்சிலேநாபி ஸம்பத்யதே| துர்கந்தி விஸ்ரம்| பிச்சிலமாமஸம்பந்தாத்| ஏதாநீதி ஜலநிமஜ்ஜநாதீநி| லாகவஂ கோஷ்டஸ்ய ஶரீரஸ்ய ச, சகாரேண கபஶைத்யதுஷ்ட்யாதிகஂ விநாऽப்யம்புநிமஜ்ஜநஂ லக்ஷணமிதி ஸமுச்சீயதே| யதுக்தம்– “மஜ்ஜத்யாமா குருவாத்விட் பக்வா தூத்ப்லவதே ஜலே| விநாऽதித்ரவஸங்காதஶ்லேஷ்மஶைத்யப்ரதூஷணாத்||” இதி| அதவா ஆமலிங்கவைபரீத்யேநைவ லாகவே ஸித்தே புநர்லாகவகரணஂ தத் கபதுஷ்ட்யாதிவ்யதிரேகஂ போதயதீதி||௧௨-௧௩||
Adhikarana atisArasyAsAdhyalakShaNAni (14-19) · Śloka 19
பக்வஜாம்பவஸங்காஶஂ யகத்கண்டநிபஂ தநு |
கததைலவஸாமஜ்ஜவேஶவாரபயோததி ||௧௪||
மாஂஸதாவநதோயாபஂ கஷ்ணஂ நீலாருணப்ரபம் |
மேசகஂ ஸ்நிக்தகர்பூரஂ சந்த்ரகோபகதஂ கநம் ||௧௫||
குணபஂ மஸ்துலுங்காபஂ ஸுகந்தி குதிதஂ பஹு |
தஷ்ணாதாஹதமஃஶ்வாஸஹிக்காபார்ஶ்வாஸ்திஶூலிநம் ||௧௬||
ஸம்மூர்சாரதிஸம்மோஹயுக்தஂ பக்வவலீகுதம் |
ப்ரலாபயுக்தஂ ச பிஷக்வர்ஜயேததிஸாரிணம் ||௧௭||
அஸஂவதகுதஂ க்ஷீணஂ தூராத்மாதமுபத்ருதம் |
குதே பக்வே கதோஷ்மாணமதிஸாரகிணஂ த்யஜேத் ||௧௮||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௦) |
ஶ்வாஸஶூலபிபாஸார்தஂ க்ஷீணஂ ஜ்வரநிபீடிதம் |
விஶேஷேண நரஂ வத்தமதீஸாரோ விநாஶயேத் ||௧௯||
(ஸு. ஸூ. அ. ௩௩) |
( ஶோதஂ ஶூலஂ ஜ்வரஂ தஷ்ணாஂ காஸஂ ஶ்வாஸமரோசகம் |
சர்திஂ மூர்சாஂ ச ஹிக்காஂ ச தஷ்டாவாதீஸாரிணஂ த்யஜேத்) |
View original
पक्वजाम्बवसङ्काशं यकृत्खण्डनिभं तनु |
घृततैलवसामज्जवेशवारपयोदधि ||१४||
मांसधावनतोयाभं कृष्णं नीलारुणप्रभम् |
मेचकं स्निग्धकर्बूरं चन्द्रकोपगतं घनम् ||१५||
कुणपं मस्तुलुङ्गाभं सुगन्धि कुथितं बहु |
तृष्णादाहतमःश्वासहिक्कापार्श्वास्थिशूलिनम् ||१६||
सम्मूर्छारतिसम्मोहयुक्तं पक्ववलीगुदम् |
प्रलापयुक्तं च भिषग्वर्जयेदतिसारिणम् ||१७||
असंवृतगुदं क्षीणं दूराध्मातमुपद्रुतम् |
गुदे पक्वे गतोष्माणमतिसारकिणं त्यजेत् ||१८||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
श्वासशूलपिपासार्तं क्षीणं ज्वरनिपीडितम् |
विशेषेण नरं वृद्धमतीसारो विनाशयेत् ||१९||
(सु. सू. अ. ३३) |
( शोथं शूलं ज्वरं तृष्णां कासं श्वासमरोचकम् |
छर्दिं मूर्छां च हिक्कां च दृष्टावातीसारिणं त्यजेत्) |
அஸாத்யலக்ஷணாந்யாஹ– பக்வேத்யாதி| பக்வஜாம்பவஸங்காஶஂ பக்வஜம்பூபலஸதஶவர்ணஂ ஸ்நிக்தகஷ்ணமித்யர்தஃ| யகத்கண்டநிபஂ கஷ்ணலோஹிதம்| தநு ஸ்வச்சம்| கதாதீநாஂ மாஂஸதாவநதோயாந்தாநாமிவாபாஃ ப்ரதிபாஸோ யஸ்ய தத்ததா| வேஶவாரோ “நிரஸ்திபிஶிதஂ பிஷ்டஂ ததிக்ஷாரஸமந்விதம்|| ஏலாமரிசஸஂயுக்தஂ வேஶவார இதி ஸ்மதம்||” இத்யாதிபரிபாஷிதமாஂஸப்ரகாரஃ| கஷ்ணமஞ்ஜநப்ரக்யம்| ஏதச்ச கஷ்ணத்வாதிகஂ பித்தாதிஸாரவர்ஜ்யஂ போத்தவ்யஂ, தத்ர ரூபத்வேந படிதத்வாத்| நீலாருணஂ சாஷபக்ஷவர்ணம்| மேசகஂ மர்தநாஞ்ஜநபிண்டவதீஷத்கஷ்ணரூக்ஷம்| கர்பூரஂ நாநாவர்ணஂ, தச்ச ஸ்நிக்தஂ ஸ்நேஹத்ரவதாதுயோகாத்| சந்த்ரகோபகதஂ மயூரபிச்சசந்த்ரகைரிவ தாதுஸ்நேஹைருபகதம்| உக்தஂ ஹி கரவீராசார்யேண– “சந்த்ரகைஃ ஶிகிபிச்சாபைர்நீலபீதாதிராஜிபிஃ| ஆவதஂ வேஶவாராம்புமஜ்ஜக்ஷீரோபமஂ த்யஜேத்||” இதி| ததேவ கநஂ தாத்வந்தரவ்யாமிஶ்ரத்வாத்| குணபஂ ஶவதுர்கந்தி| மஸ்துலுங்காபஂ மஸ்துலுங்கஂ மஸ்தகாப்யந்தரஸ்நேஹஃ கதகேதி க்யாதஂ, தத்ஸதஶம்| குதிதஂ பூதி| தஷ்ணேத்யாதி|– தஷ்ணாதீநாஂ பார்ஶ்வாஸ்திஶூலாந்தாநாஂ த்வந்த்வஂ கத்வா மத்வர்தீய இநிஃ, தஷ்ணாதியுக்தமித்யர்தஃ| அத்ர ஸம்மூர்சா மநோமோஹஃ, ஸம்மோஹ இந்த்ரியமோஹஃ, இத்யபௌநருக்த்யம்| சகாராச்சரகோக்தஃ (ச. சி. அ. ௧௯) ஸஹஸோபரதாதீஸாரஶ்சாஸாத்யோ போத்தவ்யஃ| பக்வவலீகுதஂ பக்வா வலயோ குதே யஸ்ய தஂ பக்வவலீகுதம்| அஸஂவதகுதஂ குதஸஂவரணாக்ஷமம்| தமேவ க்ஷீணஂ பலோபசயரஹிதம்| தூராத்மாதஂ பஶமாத்மாநயுக்தஂ, தஸ்ய விரேகஸாத்யத்வேநாதிஸாரவிருத்தோபக்ரமத்வாத்; துராத்மாநமிதி பாடாந்தரே துஷ்டாந்தஃகரணம், அஜிதேந்த்ரியமிதி ஜேஜ்ஜடஃ| உபத்ருதமதிஸாரோபத்ரவைஃ ஶோதாதிபிர்யுக்தம்| யதுக்தம்– “ஶோதஂ ஶூலஂ ஜ்வரஂ தஷ்ணாஂ ஶ்வாஸஂ காஸமரோசகம்| சர்திஂ மூர்சாஂ ச ஹிக்காஂ ச தஷ்ட்வாऽதீஸாரிணஂ த்யஜேத்||” இதி குதே பக்வே கதோஷ்மாணமிதி குதபாகாரம்பகபித்தே வர்தமாநேऽபி கதோஷ்மாணஂ ஶீதகாத்ரஂ நஷ்டாக்நிஂ வா| அதிஸாரகிணம் அதீஸாரயுக்தம்| “வாதாதீஸாராப்யாஂ குக் ச||” (பா. அ. அ. ௫ பா. ஸூ. ௧௨௯) இதி குக், சாதிநிஃ| விஶேஷேணேதி வசநாத்பாலஸ்யாப்யதிஸாரோऽஸாத்ய இதி போதயதி| யதாஹ ஸுஶ்ருதஶ்சிகித்ஸாயாம்– “கச்ச்ரஶ்சாயஂ பாலவத்தேஷ்வஸாத்யஃ||” (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௦) இதி| ஏதச்சாபலத்வே ஸதி போத்தவ்யம்||௧௪-௧௯||
Adhikarana raktAtisAralakShaNam (20) · Śloka 20
பித்தகந்தி யதாऽத்யர்தஂ த்ரவ்யாண்யஶ்நாதி பைத்திகே |
ததோபஜாயதேऽபீக்ஷ்ணஂ ரக்தாதீஸார உல்பணஃ ||௨௦||
View original
पित्तकृन्ति यदाऽत्यर्थं द्रव्याण्यश्नाति पैत्तिके |
तदोपजायतेऽभीक्ष्णं रक्तातीसार उल्बणः ||२०||
நநு, ரக்தஜோऽப்யதிஸாரோऽஸ்தி தஸ்ய ஸப்தமத்வாபத்தேருக்தஂ ஷட்கஂ விருத்யதே, இத்யாஶங்க்ய பைத்திகஸ்யைவாயமவஸ்தாவிஶேஷ இத்யாஹ– பித்தேத்யாதி| பைத்திகேऽதீஸாரே வித்யமாநே பவிஷ்யதி வா பித்தகந்தி பித்தகாரகாணி த்ரவ்யாண்யத்யர்தஂ ப்ரபூதமபீக்ஷ்ணஂ நிரந்தரமஶ்நாதி ததா ரக்தாதீஸார உல்பணோ மஹாநுபஜாயத இதி ஸம்பந்தஃ| அத்ர சாருணகஷ்ணபாண்டுத்வாதிநா வாதாதயோ தூஷகா போத்தவ்யாஃ| யதுக்தம்– “தோஷலிங்கேந மதிமாந் ஸஂஸர்கஂ தத்ர லக்ஷயேத்||” இதி| ஏவஂ ஸ்நேஹாஜீர்ணவிஸூசிகாவிஷார்ஶஃக்ரிமிப்ரபதிஜந்யேஷ்வதீஸாரேஷு ஷட்காதிரிக்தத்வஂ ப்ரதிக்ஷிப்தஂ போத்தவ்யம், அவ்யபிசரிததோஷலிங்கத்வாதிதி ஜேஜ்ஜடஃ||௨௦||
Adhikarana pravAhikAsamprAptiH (21) · Śloka 21
வாயுஃ ப்ரவத்தோ நிசிதஂ பலாஸஂ நுதத்யதஸ்தாதஹிதாஶநஸ்ய |
ப்ரவாஹதோऽல்பஂ பஹுஶோ மலாக்தஂ ப்ரவாஹிகாஂ தாஂ ப்ரவதந்தி தஜ்ஜ்ஞாஃ ||௨௧||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௦) |
View original
वायुः प्रवृद्धो निचितं बलासं नुदत्यधस्तादहिताशनस्य |
प्रवाहतोऽल्पं बहुशो मलाक्तं प्रवाहिकां तां प्रवदन्ति तज्ज्ञाः ||२१||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
அத த்ரவஸரணாதாமபக்வலக்ஷணயோகாத் ப்ரவாஹிகாதீஸாரயோஃ ஸாதர்ம்யம், அதோऽதீஸாராதிகாரே ப்ரவாஹிகாஸம்ப்ராப்திமாஹ– வாயுரித்யாதி| அதீஸாரே நாநாவிதத்ரவதாதுஸரணஂ, ப்ரவாஹிகாயாஂ து கபமாத்ரஸரணமிதி பேதஃ| நிசிதஂ பலாஸமஹிதாஶநஸ்ய ஸஞ்சிதஂ கபஂ, மலாக்தஂ புரீஷஸஹிதஂ, வாயுர்வாதஃ, அதஸ்தாந்நுததி குதேந பாதயதி| ப்ரவாஹதஃ ப்ரவாஹணஂ குர்வதஃ| போஜாதௌ த்வியஂ விஸ்ரஂஸீதி நாம்நா பட்யதே, பராஶர த்வந்தர்க்ரந்திரிதி, ஹாரீதஸ்து நிஶ்சாரகாக்யாமேதாஂ படதி| யதாஹ– “ப்ரவாஹிகேதி ஸா ஜ்ஞேயா கைஶ்சிந்நிஶ்சாரகஸ்து ஸஃ|” இதி||௨௧||
Adhikarana vAtajAdibhedena pravAhikAlakShaNAni (22) · Śloka 22
ப்ரவாஹிகா வாதகதா ஸஶூலா பித்தாத் ஸதாஹா ஸகபா கபாச்ச |
ஸஶோணிதா ஶோணிதஸம்பவா ச தாஃ ஸ்நேஹரூக்ஷப்ரபவா மதாஸ்து |
தாஸாமதீஸாரவதாதிஶேச்ச லிங்கஂ க்ரமஂ சாமவிபக்வதாஂ ச ||௨௨||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௦) |
View original
प्रवाहिका वातकृता सशूला पित्तात् सदाहा सकफा कफाच्च |
सशोणिता शोणितसम्भवा च ताः स्नेहरूक्षप्रभवा मतास्तु |
तासामतीसारवदादिशेच्च लिङ्गं क्रमं चामविपक्वतां च ||२२||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
தஸ்யா வாதாதிபேதேந ரூபமாஹ– ப்ரவாஹிகேத்யாதி| நநு, வாயுஃ ப்ரவத்தோ நிசிதஂ பலாஸமித்யுக்தஂ தத் கதஂ வாதகதேதி? உச்யதே, ஆதிக்யேந வ்யபதேஶாத்| நநு, ததாऽபி பித்தரக்தஸம்பவா குதஃ? உச்யதே– அஹிதாஶநஸ்யேத்யுக்தம், ஆஹாரோ ஹி விருத்தஸ்தஸ்யாமவஸ்தாயாஂ பித்தஂ ரக்தஂ ச கோபயதி, தே ச பஶ்சாத்வாதஸ்யாநுபலே ஸ்வலிங்கஂ யதா தர்ஶயதஸ்ததா தாப்யாஂ வ்யபதேஶஃ| ஸ்நேஹரூக்ஷப்ரபவா இதி ஸ்நேஹப்ரபவா கபஜா, ரூக்ஷப்ரபவா வாதஜா; துஶப்தாச்ச தீக்ஷ்ணோஷ்ணப்ரபவா பித்தஜா ரக்தஜா ச| லிங்கஂ வாதாதிபேதேந லக்ஷணம்| க்ரமமாமபக்வபேதேந சிகித்ஸாக்ரமமிதி||௨௨||
Adhikarana nivRuttAtisAralakShaNam (23) · Śloka 1
யஸ்யோச்சாரஂ விநா மூத்ரஂ ஸம்யக்வாயுஶ்ச கச்சதி |
தீப்தாக்நேர்லகுகோஷ்டஸ்ய ஸ்திதஸ்தஸ்யோதராமயஃ ||௨௩||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௦) |
(ஜ்வராதீஸாரயோருக்தஂ நிதாநஂ யத் பதக் பதக் |
தத்ஸ்யாஜ்ஜ்வராதிஸாரஸ்ய தேந நாத்ரோதிதஂ புநஃ) ||௧||
View original
यस्योच्चारं विना मूत्रं सम्यग्वायुश्च गच्छति |
दीप्ताग्नेर्लघुकोष्ठस्य स्थितस्तस्योदरामयः ||२३||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
(ज्वरातीसारयोरुक्तं निदानं यत् पृथक् पृथक् |
तत्स्याज्ज्वरातिसारस्य तेन नात्रोदितं पुनः) ||१||
வாதவிஷ்டம்பாதுதாவர்தாத்வா மலாப்ரவத்தாவதீஸாரநிவத்திரிதி ஶங்காநிராஸார்தமதீஸாரநிவத்திலக்ஷணமாஹ– யஸ்யேத்யாதி| உச்சாரஂ விநா யஸ்ய மூத்ரஂ ப்ரவர்ததே, ஸம்யகிதி ஸம்யக்ப்ரவத்யா ந ஹீநயோகேநேத்யர்தஃ| வாயுஶ்ச கச்சதி, ‘குதேந’ இதி ஶேஷஃ| ஸ்திதோ நிவத்திஂ கதஃ| உதராமயோऽதீஸாரஃ, ப்ரகரணாத்| ஏதேந ஸம்ப்ராப்திபங்க உக்தஃ| அதீஸாரே ஹி ஸம்ப்ராப்திரியம்– யந்மூத்ரோசிதோऽபி த்ரவதாதுர்குதேநைவ ப்ரவர்ததே, ஸர்வஸ்யைவாப்தாதோர்குதப்ரவத்தத்வாத்; யதா து மூத்ரமார்கேண ப்ரவர்ததே, ததாऽபி புரீஷப்ரவத்திஸமகாலமிதி||௨௩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநேऽதீஸாரநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௩||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदानेऽतीसारनिदानं समाप्तम् ||३||
இதி ஶ்ரீவிஜயரக்ஷிதகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாமதீஸாரநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௩||