68. bālarōganidānam

Adhikarana vAtadUShita-pittadUShita-kaphadUShita-dvandvaduShTa-tridoShaduShTastanyapAnajanyabAlarogalakShaNam (1-3) · Śloka 4

அத பாலரோகநிதாநம் | வாததுஷ்டஂ ஶிஶுஃ ஸ்தந்யஂ பிபந் வாதகதாதுரஃ | க்ஷாமஸ்வரஃ கஶாங்கஃ ஸ்யாத்பத்தவிண்மூத்ரமாருதஃ ||௧|| ஸ்விந்நோ பிந்நமலோ பாலஃ காமலாபித்தரோகவாந் | தஷ்ணாலுருஷ்ணஸர்வாங்கஃ பித்ததுஷ்டஂ பயஃ பிபந் ||௨|| கபதுஷ்டஂ பிபந் க்ஷீரஂ லாலாலுஃ ஶ்லேஷ்மரோகவாந் | நித்ராந்விதோ ஜடஃ ஶூநவக்த்ராக்ஷஶ்சர்தநஃ ஶிஶுஃ ||௩|| த்வந்த்வஜே த்வந்த்வஜஂ ரூபஂ ஸர்வஜே ஸர்வலக்ஷணம் |௪|

பாலரோகாணாஂ துஷ்டஸ்தந்யேந ஸம்பவாத்ததநந்தரஂ தாநாஹ– வாததுஷ்டமித்யாதி| வாதகதாதுர இதி வக்ஷ்யமாணக்ஷாமஸ்வராதியுக்தஃ| தஷ்ணாலுரிதி தஷ்ணாவாந்| லாலாலுரிதி லாலாஸ்ராவயுக்தஃ| சர்தந இதி ஸ்தந்யவாந்திகரஃ||௧-௩||–

Adhikarana shishorvaktumakShamasyAntargatavedanAj~jAnopAyAH (4-7) · Śloka 7

ஶிஶோஸ்தீவ்ராமதீவ்ராஂ ச ரோதநால்லக்ஷயேத்ருஜம் ||௪|| ஸ யஂ ஸ்பஶேத்பஶஂ தேஶஂ யத்ர ச ஸ்பர்ஶநாக்ஷமஃ | தத்ர வித்யாத்ருஜஂ மூர்த்நி ருஜஂ சாக்ஷிநிமீலநாத் ||௫|| ஹதி ஜிஹ்வௌஷ்டதஶநஶ்வாஸமுஷ்டிநிபீடநைஃ | கோஷ்டே விபந்தவமதுஸ்தநதஂஶாந்த்ரகூஜநைஃ | ஆத்மாநபஷ்டநமநஜடரோந்நமநைரபி ||௬|| பஸ்தௌ குஹ்யே ச விண்மூத்ரஸங்கத்ராஸதிகீக்ஷணைஃ | ஸ்ரோதாஂஸ்யங்காநி ஸந்தீஂஶ்ச பஶ்யேத்யத்நாந்முஹுர்முஹுஃ ||௭||

ஶிஶோர்வக்துமக்ஷமஸ்யாந்தர்கதவேதநாஜ்ஞாநோபாயமாஹ– ஶிஶோரித்யாதி| தீவ்ராஂ ருஜஂ பஹுரோதநாத், அதீவ்ராமல்பரோதநாத் லக்ஷயேத்||௪-௭||

Adhikarana kukUNakalakShaNam (8-9) · Śloka 9

குகூணகஃ க்ஷீரதோஷாச்சிஶூநாமேவ வர்த்மநி | ஜாயதே தேந தந்நேத்ரஂ கண்டூரஂ ச ஸ்ரவேந்முஹுஃ ||௮|| ஶிஶுஃ குர்யால்லலாடாக்ஷிகூடநாஸாவகர்ஷணம் | ஶக்தோ நார்கப்ரபாஂ த்ரஷ்டுஂ ந வர்த்மோந்மீலநக்ஷமஃ ||௯||

பாலாநாமேவ துஷ்டஸ்தந்யபாநாத்வர்த்மரோகமாஹ– குகூணக இத்யாதி| குகூணகஃ ‘கோத’ இதி க்யாதஃ| ஸ்ரவேந்முஹுரிதி பிச்சிடஸ்ருதியுக்தஂ பவதீத்யர்தஃ| ந வர்த்மோந்மீலநக்ஷம இதி ந வர்த்மசாலநபடுஃ||௮-௯||

Adhikarana pArigarbhikalakShaNam (10-11) · Śloka 11

மாதுஃ குமாரோ கர்பிண்யாஃ ஸ்தந்யஂ ப்ராயஃ பிபந்நபி | காஸாக்நிஸாதவமதுதந்த்ராகார்ஶ்யாருசிப்ரமைஃ ||௧௦|| யுஜ்யதே கோஷ்டவத்த்யா ச தமாஹுஃ பாரிகர்பிகம் | ரோகஂ பரிபவாக்யஂ ச யுஞ்ஜ்யாத்தத்ராக்நிதீபநம் ||௧௧||

பாரிகர்பிகமாஹ– மாதுரித்யாதி| பிபந்நபீதி அபிஶப்தாதபிபந்நபி| தமாஹுஃ பாரிகர்பிகமிதி பாரிகர்பிகோऽஹிண்டீதி க்யாதஃ; தஸ்யைவ பரிபவாக்ய இதி நாமாந்தரஂ, பாலஂ பரிபவதீதி பரிபவஃ, ஸ ஏவ ஆக்யா யஸ்ய தம்| உபஶயேநாபி தஜ்ஜ்ஞாநமாஹ– யுஞ்ஜ்யாதித்யாதி||௧௦-௧௧||

Adhikarana tAlukaNTakalakShaNam (12-13) · Śloka 13

தாலுமாஂஸே கபஃ க்ருத்தஃ குருதே தாலுகண்டகம் | தேந தாலுப்ரதேஶஸ்ய நிம்நதா மூர்த்நி ஜாயதே ||௧௨|| தாலுபாதஃ ஸ்தநத்வேஷஃ கச்ச்ராத் பாநஂ ஶகத்த்ரவம் | தடக்ஷிகண்டாஸ்யருஜா க்ரீவாதுர்தரதா வமிஃ ||௧௩||

தாலுகண்டகமாஹ– தாலுமாஂஸ இத்யாதி| அஸ்யைவ லக்ஷணஂ தாலுபாத இத்யாதி| தாலுபாத இத்யப்யந்தரே தாலுநோऽதஃபாதஃ| கச்ச்ராத் பாநமித்யத்ர ‘ஸ்தந்யஸ்ய’ இதி ஶேஷஃ| ஶகத்த்ரவஂ பிந்நபுரீஷதா| க்ரீவாதுர்தரதா க்ரீவாயா துஃகேந தாரணம்| வமிஃ ஸ்தந்யஸ்ய வாந்திஃ||௧௨-௧௩||

Adhikarana mahApadmanAmno visarpasya lakShaNam (14) · Śloka 15

விஸர்பஸ்து ஶிஶோஃ ப்ராணநாஶநோ பஸ்திஶீர்ஷஜஃ | பத்மவர்ணோ மஹாபத்மநாமா தோஷத்ரயோத்பவஃ ||௧௪|| ஶங்காப்யாஂ ஹதயஂ யாதி ஹதயாத்வா குதஂ வ்ரஜேத் |௧௫|

மஹாபத்மநாமாநஂ விஸர்பமாஹ– விஸர்பஸ்த்வித்யாதி| பஸ்திஶீர்ஷஜ இதி பஸ்திஜஃ ஶீர்ஷஜஶ்ச, ஶீர்ஷஂ ஶிரஃ| பத்மவர்ண இதி லோஹிதபத்மவர்ணஃ| ஶங்காப்யாஂ ஹதயஂ யாதீதி ஶீர்ஷஜஃ| பத்மபத்ரதுல்யவர்ணதாஂ முகதாலுநி பஹிர்தேஶே வேதி வதந்தி| ஹதயாத்குதஂ யாதீதி பஸ்திஜஃ; ஊர்த்வஂ ஹதயஂ கத்வா குதஂ யாதீத்யர்தஃ| அத்ர பத்மஸவர்ணதா பஸ்திதேஶே குதே ச| வாஶப்தஶ்சாத்ர வ்யவஸ்திதவிகல்பவசநஃ||௧௪||–

Adhikarana bAlaroge katicit kShudrarogANAM kathanam (15) · Śloka 15

க்ஷுத்ரரோகே ச கதிதே த்வஜகல்ல்யஹிபூதநே ||௧௫||

அந்யௌ த்வௌ விகாரௌ பாலாநாஂ பவதஸ்தாவாஹ– க்ஷுத்ரேத்யாதி| ‘ஸ்நிக்தாஃ ஸவர்ணாஃ’ இத்யாதிநாऽஜகல்லிகா, ‘கண்டூயநாத்’ இத்யாதிநாऽஹிபூதநா||௧௫||

Adhikarana bAlaroge kAyacikitsoktajvarAdirogANAM nirdeshaH (16) · Śloka 16

ஜ்வராத்யா வ்யாதயஃ ஸர்வே மஹதாஂ யே புரேரிதாஃ | பாலதேஹேऽபி தே தத்வத்விஜ்ஞேயாஃ குஶலைஃ ஸதா ||௧௬||

அந்யேऽபி விகாரா பாலாநாஂ ஸம்பவந்தீத்யதிதேஶேந தாநாஹ– ஜ்வராத்யா இத்யாதி| புரேரிதா இதி பூர்வோக்தாஃ| தே தத்வதிதி தே ஜ்வராதயஸ்தாதஶா ஜ்ஞேயாஃ| குஶலைரிதி விஜ்ஞைஃ||௧௬||

Adhikarana grahajuShTAnAM sAmAnyalakShaNam (17-19) · Śloka 20

க்ஷணாதுத்விஜதே பாலஃ க்ஷணாத்த்ரஸ்யதி ரோதிதி | நகைர்தந்தைர்தாரயதி தாத்ரீமாத்மாநமேவ வா ||௧௭|| ஊர்த்வஂ நிரீக்ஷதே தந்தாந் காதேத் கூஜதி ஜம்பதே | ப்ருவௌ க்ஷிபதி தந்தௌஷ்டஂ பேநஂ வமதி சாஸகத் ||௧௮|| க்ஷாமோऽதி நிஶி ஜாகர்தி ஶூநாக்ஷோ பிந்நவிட்ஸ்வரஃ | மாஂஸஶோணிதகந்திஶ்ச ந சாஶ்நாதி யதா புரா ||௧௯|| ஸாமாந்யஂ க்ரஹஜுஷ்டாநாஂ லக்ஷணஂ ஸமுதாஹதம் |௨௦|

ப்ராயேண ஶௌசப்ரஂஶாதிநா ஸ்கந்தக்ரஹாதயோ நவ பாலேஷ்வாவேஶஂ குர்வந்த்யதஸ்தத்பரிஜ்ஞாநாய ஸாமாந்யலக்ஷணமாஹ– க்ஷணாதுத்விஜதே பால இத்யாதி| ஏதே க்ரஹாஃ பூஜார்தஂ பாலாந் ஹிஂஸந்தி| யதுக்தஂ ஸுஶ்ருதே– “தாத்ரீமாத்ரோஃ ப்ராக் ப்ரதிஷ்டாபசாராச்சௌசப்ரஷ்டாந் மங்கலாசாரஹீநாந்| த்ரஸ்தாந் ஹஷ்டாஂஸ்தர்ஜிதாந் க்ரந்திதாந் வா பூஜாஹேதோர்ஹிஂஸ்யுரேதே குமாராந்||” (ஸு. உ. தஂ. அ. ௨௭) இதி| உத்விஜத இத்யுத்விக்நோ பவதி; உத்விக்நோ விஹ்வலஃ, ந து பிபேதீத்யர்தஃ, த்ரஸ்யதீத்யநேந பௌநருக்த்யப்ரஸங்காத்| கூஜத்யார்தநாதஂ கரோதி| ப்ருவௌ க்ஷிபதீதி ப்ரூபங்கஂ ரசயதி| தந்தௌஷ்டமித்யத்ர க்ஷிபதீதி ஸம்பத்யதே| க்ஷிபதி காததி, தாதூநாமநேகார்தத்வாத்| பிந்நவிட்ஸ்வர இதி பிந்நவிட் பிந்நஶகத், பிந்நஸ்வரஃ ஸ்வரபேதவாந்| மாஂஸஶோணிதகந்திரிதி விஸ்ரகந்திஃ| ந சாஶ்நாதி யதா புரேதி பூர்வவந்ந பக்ஷயதீத்யர்தஃ||௧௭-௧௯||–

Adhikarana skandagrahagRuhItalakShaNam (20-21) · Śloka 22

ஏகநேத்ரஸ்ய காத்ரஸ்ய ஸ்ராவஃ ஸ்பந்தநகம்பநம் ||௨௦|| ஊர்த்வஂ தஷ்ட்யா நிரீக்ஷேத வக்ராஸ்யோ ரக்தகந்திகஃ | தந்தாந் காததி வித்ரஸ்தஃ ஸ்தந்யஂ நைவாபிநந்ததி ||௨௧|| ஸ்கந்தக்ரஹகஹீதாநாஂ ரோதநஂ சால்பமேவ ச |௨௨|

ஸாமாந்யலிங்கமபிதாய விஶேஷக்ரஹலிங்கமாஹ– ஏகநேத்ரஸ்யேத்யாதி| ஏகநேத்ரஸ்ய வாமஸ்ய தக்ஷிணஸ்ய வா ஸ்ராவோऽஶ்ருஸ்ருதிஃ ப்ரபாவாத்; காத்ரஸ்ய ஸ்ராவோ கர்மயுக்தகாத்ரதேத்யர்தஃ| ஸ்பந்தநகம்பநமிதி ஸ்பந்தநஂ மநாக் சலநஂ, கம்பநஂ மஹதா வேகேந வேபநஂ; ஸ்பந்தநஂ கம்பநஂ வா பவதீத்யர்தஃ| வக்ராஸ்யோ வக்ரமுகஃ| ரக்தகந்திக இத்யேதத் ஸாமாந்யலக்ஷணலப்தமப்யதிஶயார்தமுக்தம்; ஏவமந்யத்ராபி ஸாமாந்யலக்ஷணே புநருக்தே வ்யாக்யேயம்||௨௦-௨௧||–

Adhikarana skandApasmAralakShaNam (22) · Śloka 22

நஷ்டஸஞ்ஜ்ஞோ வமேத் பேநஂ ஸஞ்ஜ்ஞாவாநதிரோதிதி | பூயஶோணிதகந்தித்வஂ ஸ்கந்தாபஸ்மாரலக்ஷணம் ||௨௨||

ஸ்கந்தாபஸ்மாரலக்ஷணமாஹ– நஷ்டேத்யாதி| நஷ்டஸஞ்ஜ்ஞோ மூர்சிதஃ ஸந் பேநஂ வமதி, ததா ஸஞ்ஜ்ஞாவாந் ஸந்நதிரோதிதி||௨௨||

Adhikarana shakunigrahagRuhItalakShaNam (23) · Śloka 23

ஸ்ரஸ்தாங்கோ பயசகிதோ விஹங்ககந்திஃ ஸாஸ்ராவவ்ரணபரிபீடிதஃ ஸமந்தாத் | ஸ்போடைஶ்ச ப்ரசிததநுஃ ஸதாஹபாகைர்விஜ்ஞேயோ பவதி ஶிஶுஃ க்ஷதஃ ஶகுந்யா ||௨௩|| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௨௭) |

ஶகுநீலக்ஷணமாஹ– ஸ்ரஸ்தாங்க இத்யாதி| ஸ்ரஸ்தாங்க இதி அங்கஸ்ரஂஸவத்வ்யதாவாந்| பயசகித இதி பயஹேதுர்பயஂ பயாநகமுச்யதே, ததஶ்சகிதஃ; அஸதி பயஹேதௌ த்ரஸ்யதீத்யர்தஃ| விஹங்ககந்திரிதி விஹங்கஸ்யேவ கந்தோ யஸ்ய ஸ ததா, ‘உபமாநாச்ச’ இதி ஸமாஸாந்த ‘இ’ ப்ரத்யயஃ| விஹங்கஶப்தேந ஜலசரா மாஂஸாதாஶ்ச பக்ஷிணோ கஹ்யந்தே, விஸ்ரகந்தித்வாத்| ஹிரண்யாக்ஷேऽப்யுக்தம்– “ஸஂஸ்ராவதாஹபாகாத்யைஶ்சிதஃ ஸ்போடைர்பயாந்விதஃ| ஸ்ரஸ்தாங்கோ விஸ்ரகந்திஃ ஸ்யாச்சகுந்யா பீடிதஃ ஶிஶுஃ||” இதி| ஸாஸ்ராவவ்ரணபரிபீடித இதி ஸ்போடைரேவ விதீர்ணைர்வ்ரணரூபமாபந்நைஃ பரிபீடிதஃ| ஸ்போடைஶ்ச ப்ரசிததநுரிதி நவநவைஃ ஸ்போடைர்வ்யாப்ததநுஃ| க்ஷத இத்யபிபூதஃ||௨௩||

Adhikarana revatI-pUtanA-andhapUtanA-shItapUtanA-mukhamaNDikA-naigameyagrahagRuhItalakShaNam (24-30) · Śloka 30

வ்ரணைஃ ஸ்போடைஶ்சிதஂ காத்ரஂ பங்ககந்தஂ ஸ்ரவேதஸக் | பிந்நவர்சா ஜ்வரீ தாஹீ ரேவதீக்ரஹலக்ஷணம் ||௨௪|| அதீஸாரோ ஜ்வரஸ்தஷ்ணா திர்யக்ப்ரேக்ஷணரோதநம் | நஷ்டநித்ரஸ்ததோத்விக்நோ க்ரஸ்தஃ பூதநயா ஶிஶுஃ ||௨௫|| சர்திஃ காஸோ ஜ்வரஸ்தஷ்ணா வஸாகந்தோऽதிரோதநம் | ஸ்தந்யத்வேஷோऽதிஸாரஶ்ச அந்தபூதநயா பவேத் ||௨௬|| வேபதே காஸதே க்ஷீணோ நேத்ரரோகோ விகந்திதா | சர்த்யதீஸாரயுக்தஶ்ச ஶீதபூதநயா ஶிஶுஃ ||௨௭|| ப்ரஸந்நவர்ணவதநஃ ஸிராபிரபிஸஂவதஃ | மூத்ரகந்தீ ச பஹ்வாஶீ முகமண்டிகயா பவேத் ||௨௮|| சர்திஸ்ப(ஸ்ய)ந்தநகண்டாஸ்யஶோஷமூர்சாவிகந்திதாஃ | ஊர்த்வஂ பஶ்யேத்தஶேத்தந்தாந் நைகமேயக்ரஹஂ வதேத் ||௨௯|| ப்ரஸ்தப்தாக்ஷஃ ஸ்தநத்வேஷீ முஹ்யதே சாநிஶஂ முஹுஃ | தஂ பாலமசிராத்தந்தி க்ரஹஃ ஸம்பூர்ணலக்ஷணஃ | விபரீததமஂ ஸாத்யஂ சிகித்ஸேதசிரார்திதம் ||௩௦||

ரேவதீக்ரஹலக்ஷணமாஹ– வ்ரணைரித்யாதி| வ்ரணைஃ புராணைஃ, ஸ்போடைரவிதீர்ணைர்நூதநைஃ, சிதஂ வ்யாப்தம்| காத்ரமிதி கர்தபதஂ, பங்ககந்தஂ ஶடிதகர்தமகந்தஂ, ஸமாஸவிதேரநித்யத்வாதிப்ரத்யயோ ந பவதி| பூதநாலக்ஷணமாஹ– அதீஸார இத்யாதி| க்ரஸ்த இதி கஹீத இத்யர்தஃ||௨௪-௩௦||

Adhikarana puShpikA · Śloka 68

இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே பாலரோகநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௬௮||

இதி ஶ்ரீகண்டதத்தகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ பாலரோகநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௬௮||