Adhikarana chardyA nidAnaM niruktishca (1-4) · Śloka 4
அத சர்திநிதாநம் |
துஷ்டைர்தோஷைஃ பதக் ஸர்வைர்பீபத்ஸாலோசநாதிபிஃ |
சர்தயஃ பஞ்ச விஜ்ஞேயாஸ்தாஸாஂ லக்ஷணமுச்யதே ||௧||
அதித்ரவைரதிஸ்நிக்தைரஹத்யைர்லவணைரதி |
அகாலே சாதிமாத்ரைஶ்ச ததாऽஸாத்ம்யைஶ்ச போஜநைஃ ||௨||
ஶ்ரமாத்பயாத்ததோத்வேகாதஜீர்ணாத் க்ரிமிதோஷதஃ |
நார்யாஶ்சாபந்நஸத்த்வாயாஸ்ததாऽதித்ருதமஶ்நதஃ ||௩||
பீபத்ஸைர்ஹேதுபிஶ்சாந்யைர்த்ருதமுத்க்லேஶிதோ பலாத் |
சாதயந்நாநநஂ வேகைரர்தயேந்நங்கபஞ்ஜநைஃ |
அத்யந்தமபரீதஸ்ய ச்சர்தேர்வை ஸம்பவோ த்ருவம் |
நிருச்யதே சர்திரிதி தோஷோ வக்த்ரஂ ப்ரதாவிதஃ ||௪||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௯) |
View original
अथ छर्दिनिदानम् |
दुष्टैर्दोषैः पृथक् सर्वैर्बीभत्सालोचनादिभिः |
छर्दयः पञ्च विज्ञेयास्तासां लक्षणमुच्यते ||१||
अतिद्रवैरतिस्निग्धैरहृद्यैर्लवणैरति |
अकाले चातिमात्रैश्च तथाऽसात्म्यैश्च भोजनैः ||२||
श्रमाद्भयात्तथोद्वेगादजीर्णात् क्रिमिदोषतः |
नार्याश्चापन्नसत्त्वायास्तथाऽतिद्रुतमश्नतः ||३||
बीभत्सैर्हेतुभिश्चान्यैर्द्रुतमुत्क्लेशितो बलात् |
छादयन्नाननं वेगैरर्दयेन्नङ्गभञ्जनैः |
अत्यन्तमपरीतस्य च्छर्देर्वै सम्भवो ध्रुवम् |
निरुच्यते छर्दिरिति दोषो वक्त्रं प्रधावितः ||४||
(सु. उ. तं. अ. ४९) |
சர்த்யாமப்யருசேர்பாவாத்ததாऽரோசகவத்பஞ்சவிதத்வாதரோசகாநந்தரஂ சர்திஃ, தஸ்யா நிதாநஂ நிருக்திஂ சாஹ– துஷ்டைரித்யாதி| பீபத்ஸாலோசநஂ விகதிதர்ஶநம்; ஆதிக்ரஹணேநாநிஷ்டகந்தபக்ஷணாதீநாஂ க்ரஹணம்| நார்யாஶ்சாபந்நஸத்த்வாயா இதி கர்பிண்யாஃ, தஸ்யா கர்போத்பீடநேந வாதவைகுண்யாச்சர்திஃ| சாதயந்நாநநமித்யாதி வேகைர்முகஂ சாதயந் பூரயந், அர்தயந் பீடயந், அங்கபஞ்ஜநைஃ அங்கபேதைஃ| சாதயதி முகம், அர்தயதி சாங்காநீதி சர்திஃ; ‘சத அபவாரணே’, ‘அர்த ஹிஂஸாயாஂ’, அநயோஃ பஷோதராதித்வேந ரூபஸித்திஃ||௧-௪||
Adhikarana chardipUrvarUpam (5) · Śloka 5
ஹல்லாஸோத்காரரோதௌ ச ப்ரஸேகோ லவணஸ்தநுஃ |
த்வேஷோऽந்நபாநே ச பஶஂ வமீநாஂ பூர்வலக்ஷணம் ||௫||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௯) |
View original
हृल्लासोद्गाररोधौ च प्रसेको लवणस्तनुः |
द्वेषोऽन्नपाने च भृशं वमीनां पूर्वलक्षणम् ||५||
(सु. उ. तं. अ. ४९) |
பூர்வரூபமாஹ– ஹல்லாஸேத்யாதி| உத்காரரோத உத்காராப்ரவத்திஃ| ப்ரஸேகோ முகப்ரஸேகஃ, தஸ்ய லவணத்வஂ ப்ரபாவாத், ஆமாஶயோத்க்லேஶபவத்வேந கபவிதாஹாத்வா; தநுரகநோऽல்போ வா||௫||
Adhikarana vAtajacchardilakShaNam (6) · Śloka 6
ஹத்பார்ஶ்வபீடாமுகஶோஷஶீர்ஷநாப்யர்திகாஸஸ்வரபேததோதைஃ |
உத்காரஶப்தப்ரபலஂ ஸபேநஂ விச்சிந்நகஷ்ணஂ தநுகஂ கஷாயம் |
கச்ச்ரேண சால்பஂ மஹதா ச வேகேநார்தோऽநிலாச்சர்தயதீஹ துஃகம் ||௬||
(ச. சி. அ. ௨௩) |
View original
हृत्पार्श्वपीडामुखशोषशीर्षनाभ्यर्तिकासस्वरभेदतोदैः |
उद्गारशब्दप्रबलं सफेनं विच्छिन्नकृष्णं तनुकं कषायम् |
कृच्छ्रेण चाल्पं महता च वेगेनार्तोऽनिलाच्छर्दयतीह दुःखम् ||६||
(च. चि. अ. २३) |
வாதஜாயா லக்ஷணமாஹ– ஹத்பார்ஶ்வேத்யாதி| ஶீர்ஷநாப்யர்திஃ மஸ்தகே நாபௌ ச ஶூலஂ; தோதைரித்யநந்தரஂ ‘யுக்த’ இதி ஶேஷஃ, உபலக்ஷணே வா ததீயா| ஆர்தோ நரஶ்சர்தயதீதி யோஜ்யம்| கிம்பூதஂ சர்தயதீத்யாஹ– உத்காரேத்யாதி| உத்காரஶப்தாப்யாஂ ப்ரபலமுத்காரஶப்தப்ரபலம்| விச்சிந்நஂ ஸாந்தரவேகமல்பத்ரவஂ வா, வாதஸ்ய ஸ்வதோ த்ரவத்வாபாவாத்| தநுகமகநம்| கஷாயஂ கஷாயரஸஂ, கஷாயஸ்ய வாதகதத்வாத்||௬||
Adhikarana pittajacchardilakShaNam (7) · Śloka 7
மூர்சாபிபாஸாமுகஶோஷமூர்ததால்வக்ஷிஸந்தாபதமோப்ரமார்தஃ |
பீதஂ பஶோஷ்ணஂ ஹரிதஂ ஸதிக்தஂ தூம்ரஂ ச பித்தேந வமேத் ஸதாஹம் ||௭||
(ச. சி. அ. ௨௩) |
View original
मूर्छापिपासामुखशोषमूर्धताल्वक्षिसन्तापतमोभ्रमार्तः |
पीतं भृशोष्णं हरितं सतिक्तं धूम्रं च पित्तेन वमेत् सदाहम् ||७||
(च. चि. अ. २३) |
பித்தஜாமாஹ– மூர்சேத்யாதி| தமோऽந்தகாரதர்ஶநமிவ| த்ரூம்ரஂ கஷ்ணலோஹிதவர்ணம்||௭||
Adhikarana kaphajacchardilakShaNam (8) · Śloka 8
தந்த்ராஸ்யமாதுர்யகபப்ரஸேகஸந்தோஷநித்ராருசிகௌரவார்தஃ |
ஸ்நிக்தஂ கநஂ ஸ்வாது கபாத்விஶுத்தஂ ஸரோமஹர்ஷோऽல்பருஜஂ வமேத்து ||௮||
(ச. சி. அ. ௨௩) |
View original
तन्द्रास्यमाधुर्यकफप्रसेकसन्तोषनिद्रारुचिगौरवार्तः |
स्निग्धं घनं स्वादु कफाद्विशुद्धं सरोमहर्षोऽल्परुजं वमेत्तु ||८||
(च. चि. अ. २३) |
கபஜாமாஹ– தந்த்ரேத்யாதி| ஆஸ்யமாதுர்யஂ முகஸ்ய மதுரரஸத்வம்| ஸந்தோஷ இதி ஸந்தோஷ இவ ஸந்தோஷஃ, அந்நாநபிலாஷ இத்யர்தஃ; தப்தோ ஹி நாந்நமபிலஷதி| அருசிரப்யவஹாராஸாமர்த்யம்| ஸ்வாது மதுரம்| விஶுத்தமதிஶுப்ரஂ, ஸுஶ்ருதே “ஶுக்லஂ ஹிமஂ ஸாந்த்ரகபஂ கபேந|” (ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௯) இதி பாடாத்||௮||
Adhikarana tridoShajacchardilakShaNam (9) · Śloka 9
ஶூலாவிபாகாருசிதாஹதஷ்ணாஶ்வாஸப்ரமோஹப்ரபலா ப்ரஸக்தம் |
சர்திஸ்த்ரிதோஷால்லவணாம்லநீலஸாந்த்ரோஷ்ணரக்தஂ வமதாஂ நணாஂ ஸ்யாத் ||௯||
(ச. சி. அ. ௨௩) |
View original
शूलाविपाकारुचिदाहतृष्णाश्वासप्रमोहप्रबला प्रसक्तम् |
छर्दिस्त्रिदोषाल्लवणाम्लनीलसान्द्रोष्णरक्तं वमतां नृणां स्यात् ||९||
(च. चि. अ. २३) |
த்ரிதோஷஜாமாஹ– ஶூலேத்யாதி| ஶூலாதிபிஃ ப்ரமோஹாந்தைஃ ப்ரபலா ஶூலாதிப்ரபலா| ப்ரஸக்தஂ நிரந்தரம்| த்ரிதோஷாதித்யத்ர ‘த்ரிதோஷா’ இதி பாடாந்தரே த்ரிதோஷஜேத்யர்தஃ||௯||
Adhikarana tridoShajacchardyA asAdhyalakShaNam (10-11) · Śloka 11
விட்ஸ்வேதமூத்ராம்புவஹாநி வாயுஃ ஸ்ரோதாஂஸி ஸஂருத்ய யதோர்த்வமேதி |
உத்ஸந்நதோஷஸ்ய ஸமாசிதஂ தஂ தோஷஂ ஸமுத்தூய நரஸ்ய கோஷ்டாத் ||௧௦||
விண்மூத்ரயோஸ்தத்ஸமகந்தவர்ணஂ தட்ஶ்வாஸஹிக்கார்தியுதஂ ப்ரஸக்தம் |
ப்ரச்சர்தயேத்துஷ்டமிஹாதிவேகாத்தயாऽர்திதஶ்சாஶு விநாஶமேதி ||௧௧||
(ச. சி. அ. ௨௩) |
View original
विट्स्वेदमूत्राम्बुवहानि वायुः स्रोतांसि संरुध्य यदोर्ध्वमेति |
उत्सन्नदोषस्य समाचितं तं दोषं समुद्धूय नरस्य कोष्ठात् ||१०||
विण्मूत्रयोस्तत्समगन्धवर्णं तृट्श्वासहिक्कार्तियुतं प्रसक्तम् |
प्रच्छर्दयेद्दुष्टमिहातिवेगात्तयाऽर्दितश्चाशु विनाशमेति ||११||
(च. चि. अ. २३) |
அஸாத்யாமாஹ– விடித்யாதி| உத்ஸந்நதோஷஸ்ய உத்கததோஷஸ்ய | தோஷமிதி பித்தஂ கபஂ வா, ஸ்வேதாதிகாந் வா தத்துஷ்டாந் தாதுமலாந்| ததிதி யஸ்மாத்விடாதிவாஹிஸ்ரோதோதுஷ்டிஸ்ததோ ஹேதோர்விண்மூத்ரயோஃ ஸமகந்தவர்ணஂ சர்தயதீதி யோஜ்யம்| இயஂ து சர்திர்விகதிவிஷமஸமவாயாரப்தா த்ரிதோஷஜேதி கேசித், அந்யே த்வாஹுஃ– ஸர்வா ஏவ சர்தயஃ ப்ரபலா ஏவஂவிதாஃ ஸத்யோऽஸாத்யாஃ ஸ்யுரிதி||௧௦-௧௧||
Adhikarana AgantucchardilakShaNam (12) · Śloka 12
பீபத்ஸஜா தௌர்ஹதஜாऽऽமஜா ச ஹ்யஸாத்மஜா ச க்ரிமிஜா ச யா ஹி |
ஸா பஞ்சமீ தாஂ ச விபாவயேச்ச தோஷோச்ச்ரயேணைவ யதோக்தமாதௌ ||௧௨||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௯) |
View original
बीभत्सजा दौर्हृदजाऽऽमजा च ह्यसात्मजा च क्रिमिजा च या हि |
सा पञ्चमी तां च विभावयेच्च दोषोच्छ्रयेणैव यथोक्तमादौ ||१२||
(सु. उ. तं. अ. ४९) |
ஆகந்துஜாமாஹ– பீபத்ஸஜேத்யாதி| தௌர்ஹதஜா தௌர்ஹதாலாபஜா, ஆமஜா அஜீர்ணஜா, அஸாத்ம்யஜா அஸாத்ம்யபக்ஷணாதிஸம்பூதா, க்ரிமிஜா கோஷ்டக்ரிமிஸம்பவா; பீபத்ஸஜேத்யாதிநா க்ரிமிஜாந்தேநைகத்வேநைவ கணநீயா, ஆகந்துஜத்வஸாமாந்யாத்| ஸா பஞ்சமீதி த்ரிதோஷஜாபேக்ஷயா ஸாமாந்யேநாகந்துஜைவ, ஆகந்துஜ்வரவத்; யதி து பீபத்ஸஜாபேக்ஷயா க்ரிமிஜா பஞ்சமீதி கண்யதே, ததா தாஂ ச விபாவயேத்| தோஷோச்ச்ரயேணைவேத்யநேந க்ரிமிஜாயா ஏவ தோஷஸம்பந்தஃ ஸ்யாத், ததஶ்ச பீபத்ஸஜாதீநாஂ சிகித்ஸோபயோகிதோஷஸம்பந்தோ ந லப்யதே| அந்யே து தத்தோஷபரிஹாரார்தஂ’ ‘ஸா பஞ்சமீ தாஶ்ச’ இதி பஹுவசநாந்தஂ படந்தி, ஏவஂ ஸத்யந்தர்கணநயா ந ப்ரயோஜநமித்யந்தர்கணநாஂ நாத்ரியந்தே| கதமத்ர தோஷோச்ச்ரயோ விபாவநீய இத்யாஹ– யதோக்தமாதாவிதி| ஆதௌ வாதாதிலக்ஷணே இத்யர்தஃ||௧௨||
Adhikarana krimijacchardilakShaNam (13) · Śloka 13
ஶூலஹல்லாஸபஹுலா க்ரிமிஜா ச விஶேஷதஃ |
க்ரிமிஹத்ரோகதுல்யேந லக்ஷணேந ச லக்ஷிதா ||௧௩||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௯) |
View original
शूलहृल्लासबहुला क्रिमिजा च विशेषतः |
क्रिमिहृद्रोगतुल्येन लक्षणेन च लक्षिता ||१३||
(सु. उ. तं. अ. ४९) |
க்ரிமிஜாயா லக்ஷணமாஹ– ஶூலேத்யாதி| க்ரிமிஹத்ரோகதுல்யேந லக்ஷணேந லக்ஷிதேதி க்ரிமிஹத்ரோகே க்ரிமிலக்ஷணாத் யத் பீடாதிகஂ ததஸ்யாஂ பவதீத்யர்தஃ||௧௩||
Adhikarana asAdhyacchardilakShaNam (14) · Śloka 14
க்ஷீணஸ்ய யா சர்திரதிப்ரஸக்தா ஸோபத்ரவா ஶோணிதபூயயுக்தா |
ஸசந்த்ரிகாஂ தாஂ ப்ரவதேதஸாத்யாஂ ஸாத்யாஂ சிகித்ஸேந்நிருபத்ரவாஂ ச ||௧௪||
(ச. சி. அ. ௨௩) |
View original
क्षीणस्य या छर्दिरतिप्रसक्ता सोपद्रवा शोणितपूययुक्ता |
सचन्द्रिकां तां प्रवदेदसाध्यां साध्यां चिकित्सेन्निरुपद्रवां च ||१४||
(च. चि. अ. २३) |
அஸாத்யலக்ஷணமாஹ– க்ஷீணஸ்யேத்யாதி| ஸசந்த்ரிகாமிதி மேதஃப்ரபதிதாதூநாஂ ஸ்நேஹஃ ப்ரவர்தமாநோ மயூரபிச்சசந்த்ரிகாவத் ப்ரதிபாதி| நிருபத்ரவாமிதி காஸாத்யுபத்ரவரஹிதாம்| ததுக்தம்– “காஸஃ ஶ்வாஸோ ஜ்வரோ ஹிக்கா தஷ்ணா வைசித்த்யமேவ ச| ஹத்ரோகஸ்தமகஶ்சைவ ஜ்ஞேயாஶ்சர்தேருபத்ரவாஃ||” இதி||௧௪||
Adhikarana chardyA upadravAH (15) · Śloka 15
தால்வோஷ்டகண்டாஸ்யவிஶோஷதாஹஸந்தாபமோஹப்ரமவிப்ரலாபாஃ |
பூர்வாணி ரூபாணி பவந்தி தாஸாமுத்பத்திகாலே து விஶேஷதோ ஹி |
காஸஃ ஶ்வாஸோ ஜ்வரோ ஹிக்கா தஷ்ணா வைசித்த்யமேவ ச |
ஹத்ரோகஸ்தமகஶ்சைவ ஜ்ஞேயாஶ்சர்தேருபத்ரவாஃ ||௧௫||
View original
ताल्वोष्ठकण्ठास्यविशोषदाहसन्तापमोहभ्रमविप्रलापाः |
पूर्वाणि रूपाणि भवन्ति तासामुत्पत्तिकाले तु विशेषतो हि |
कासः श्वासो ज्वरो हिक्का तृष्णा वैचित्त्यमेव च |
हृद्रोगस्तमकश्चैव ज्ञेयाश्छर्देरुपद्रवाः ||१५||
தஸ்யா உபத்ரவமாஹ– காஸ இத்யாதி| வைசித்த்யஂ விமதசித்ததா||௧௫||
Adhikarana puShpikA · Śloka 15
இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே சர்திநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௧௫||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने छर्दिनिदानं समाप्तम् ||१५||
இதி ஶ்ரீவிஜயரக்ஷிதகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ சர்திநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௧௫||