Adhikarana grahaNIsamprAptiH (1) · Śloka 1
അഥ ഗ്രഹണീരോഗനിദാനമ് |
അതീസാരേ നിവൃത്തേऽപി മന്ദാഗ്നേരഹിതാശിനഃ |
ഭൂയഃ സന്ദൂഷിതോ വഹ്നിര്ഗ്രഹണീമഭിദൂഷയേത് ||൧||
(സു. ഉ. തം. അ. ൪൦) |
View original
अथ ग्रहणीरोगनिदानम् |
अतीसारे निवृत्तेऽपि मन्दाग्नेरहिताशिनः |
भूयः सन्दूषितो वह्निर्ग्रहणीमभिदूषयेत् ||१||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
ദ്രവസരണസാധര്മ്യാത് പരസ്പരാനുബന്ധിത്വാച്ചാതീസാരാനന്തരം ഗ്രഹണീ, തസ്യാഃ സമ്പ്രാപ്തിമാഹ– അതീസാര ഇത്യാദി| അപിശബ്ദാദജാതാതിസാരസ്യാപി സ്വഹേതോര്ഗ്രഹണീരോഗഃ സ്യാദിതി ബോധയതി| അന്യേ അപിശബ്ദാദനിവൃത്തേऽപ്യതീസാര ഇതി വ്യാചക്ഷതേ| മന്ദാഗ്നേരിത്യനേന ദീപ്താഗ്നേരഹിതാശനമപി ന വികാരകാരീതി ബോധയതി| ഉക്തം ഹി സുശ്രുതേ– “ദീപ്താഗ്നേര്വിരുദ്ധം വിതഥം ഭവേത്|” (സു. സൂ. അ. ൨൦) ഇതി| ഭൂയ ഇതി പുനരത്യര്ഥം വാ, സന്ദൂഷിതഃ പൂര്വമതീസാരേऽപി ദൂഷിതത്വാത്, അഭിദൂഷയേത് സമന്താദ്ദൂഷയേത്| ഏതേന നിവൃത്താതീസാരേണാഹിതാഹാരപരിഹാരഃ കരണീയഃ, ആവഹ്നിബലലാഭാദിത്യുക്തം ഭവതി| അത ഏവാഹ സുശ്രുതഃ– “തസ്മാത് കാര്യഃ പരീഹാരസ്ത്വതീസാരേ വിരിക്തവത്| യാവന്ന പ്രകൃതിസ്ഥഃ സ്യാദ്ദോഷതഃ പ്രാണതസ്തഥാ||” (സു. ഉ. തം. അ. ൪൦) ഇതി||൧||
Adhikarana grahaNIsAmAnyalakShaNam (2-3) · Śloka 3
ഏകൈകശഃ സര്വശശ്ച ദോഷൈരത്യര്ഥമൂര്ഛിതൈഃ |
സാ ദുഷ്ടാ ബഹുശോ ഭുക്തമാമമേവ വിമുഞ്ചതി ||൨||
പക്വം വാ സരുജം പൂതി മുഹുര്ബദ്ധം മുഹുര്ദ്രവമ് |
ഗ്രഹണീരോഗമാഹുസ്തമായുര്വേദവിദോ ജനാഃ ||൩||
(സു. ഉ. തം. അ. ൪൦) |
View original
एकैकशः सर्वशश्च दोषैरत्यर्थमूर्छितैः |
सा दुष्टा बहुशो भुक्तमाममेव विमुञ्चति ||२||
पक्वं वा सरुजं पूति मुहुर्बद्धं मुहुर्द्रवम् |
ग्रहणीरोगमाहुस्तमायुर्वेदविदो जनाः ||३||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
തസ്യാഃ സമ്പ്രാപ്തിപൂര്വകം സാമാന്യലക്ഷണമാഹ– ഏകൈകശ ഇത്യാദി| മൂര്ഛിതൈരതിവൃദ്ധൈഃ, ‘മൂര്ഛാ മോഹസമുച്ഛ്രായയോഃ’ ഇതി ധാത്വര്ഥാത്| ‘ഉച്ഛ്രിതൈഃ’ ഇതി പാഠാന്തരേ സ ഏവാര്ഥഃ| സാ ഗ്രഹണീ ദോഷൈര്ദുഷ്ടാ സതീ ഭുക്തമാഹാരമാമമപക്വമേവ പക്വം വാ വിമുഞ്ചതി| വാശബ്ദശ്ചാര്ഥേ, ഏവകാരഃ സമുച്ചീയമാനാവധാരണേ, യഥാ– “നരം ച നാരായണമേവ ചോഭൌ സ്വതഃ സുതൌ സഞ്ജനയാമ്ബഭൂവതുഃ|” ഇതി| അഥവാ ഏവകാരോ ഏവ വികല്പാര്ഥഃ, നിപാതാനാമനേകാര്ഥത്വാദിതി| സരുജം സശൂലം, പൂതി ദുര്ഗന്ധി| വാതേന മുഹുര്ബദ്ധം, പിത്തേന മുഹുര്ദ്രവമ്| ഗ്രഹണീരോഗമിതി ഗ്രഹണ്യാ രോഗോ ഗ്രഹണീരോഗഃ| ഗ്രഹണീ ചാഗ്ന്യധിഷ്ഠാനം നാഡീ| യദാഹ ചരകഃ– “അഗ്ന്യധിഷ്ഠാനമന്നസ്യ ഗ്രഹണാത് ഗ്രഹണീ മതാ| നാഭേരുപരി സാ ഹ്യഗ്നിബലോപസ്തമ്ഭബൃംഹിതാ|| അപക്വം ധാരയത്യന്നം പക്വം സൃജതി ചാപ്യധഃ|” (ച. ചി. അ. ൧൫) ഇതി| സുശ്രുതേऽപ്യേതദുക്തമ്– “ഷഷ്ഠീ പിത്തധരാ നാമ യാ കലാ പരികീര്തിതാ| പക്വാമാശയമധ്യസ്ഥാ ഗ്രഹണീ സാ പ്രകീര്തിതാ||” (സു. ഉ. തം. അ. ൪൦) ഇതി| കലാ ധാത്വാശയാന്തരമര്യാദാ, പക്വാമാശയമധ്യസ്ഥാ പച്യമാനാശയരൂപേത്യര്ഥഃ||൨-൩||
Adhikarana grahaNIpUrvarUpam (4) · Śloka 4
പൂര്വരൂപം തു തസ്യേദം തൃഷ്ണാऽऽലസ്യം ബലക്ഷയഃ |
വിദാഹോऽന്നസ്യ പാകശ്ച ചിരാത് കായസ്യ ഗൌരവമ് ||൪||
(ച. ചി. അ. ൧൫) |
View original
पूर्वरूपं तु तस्येदं तृष्णाऽऽलस्यं बलक्षयः |
विदाहोऽन्नस्य पाकश्च चिरात् कायस्य गौरवम् ||४||
(च. चि. अ. १५) |
പൂര്വരൂപമാഹ– പൂര്വരൂപമിത്യാദി| തൃഷ്ണാ പിപാസാ| വിദാഹോऽന്നസ്യ അഗ്നിമാന്ദ്യേനാഹാരസ്യ വിദഗ്ധത്വമ്, അത ഏവ ചിരാത് പാകശ്ചാന്നസ്യൈവ| കായസ്യ ഗൌരവം സാമത്വാദിതി||൪||
Adhikarana vAtikagrahaNyA nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (5-10) · Śloka 10
കടുതിക്തകഷായാതിരൂക്ഷസന്ദുഷ്ടഭോജനഃ |
പ്രമിതാനശനാത്യധ്വവേഗനിഗ്രഹമൈഥുനൈഃ ||൫||
മാരുതഃ കുപിതോ വഹ്നിം സഞ്ഛാദ്യ കുരുതേ ഗദാന് |
തസ്യാന്നം പച്യതേ ദുഃഖം ശുക്തപാകം ഖരാങ്ഗതാ ||൬||
കണ്ഠാസ്യശോഷോऽക്ഷുത്തൃഷ്ണാ തിമിരം കര്ണയോഃ സ്വനഃ |
പാര്ശ്വോരുവങ്ക്ഷണഗ്രീവാരുഗഭീക്ഷ്ണം വിസൂചികാ ||൭||
ഹൃത്പീഡാകാര്ശ്യദൌര്ബല്യം വൈരസ്യം പരികര്തികാ |
ഗൃദ്ധിഃ സര്വരസാനാം ച മനസഃ സദനം തഥാ ||൮||
ജീര്ണേ ജീര്യതി ചാധ്മാനം ഭുക്തേ സ്വാസ്ഥ്യമുപൈതി ച |
സ വാതഗുല്മഹൃദ്രോഗപ്ലീഹാശങ്കീ ച മാനവഃ ||൯||
ചിരാദ്ദുഃഖം ദ്രവം ശുഷ്കം തന്വാമം ശബ്ദഫേനവത് |
പുനഃ പുനഃ സൃജേദ്വര്ചഃ കാസശ്വാസാര്ദിതോऽനിലാത് ||൧൦||
(ച. ചി. അ. ൧൫) |
View original
कटुतिक्तकषायातिरूक्षसन्दुष्टभोजनः |
प्रमितानशनात्यध्ववेगनिग्रहमैथुनैः ||५||
मारुतः कुपितो वह्निं सञ्छाद्य कुरुते गदान् |
तस्यान्नं पच्यते दुःखं शुक्तपाकं खराङ्गता ||६||
कण्ठास्यशोषोऽक्षुत्तृष्णा तिमिरं कर्णयोः स्वनः |
पार्श्वोरुवङ्क्षणग्रीवारुगभीक्ष्णं विसूचिका ||७||
हृत्पीडाकार्श्यदौर्बल्यं वैरस्यं परिकर्तिका |
गृद्धिः सर्वरसानां च मनसः सदनं तथा ||८||
जीर्णे जीर्यति चाध्मानं भुक्ते स्वास्थ्यमुपैति च |
स वातगुल्महृद्रोगप्लीहाशङ्की च मानवः ||९||
चिराद्दुःखं द्रवं शुष्कं तन्वामं शब्दफेनवत् |
पुनः पुनः सृजेद्वर्चः कासश्वासार्दितोऽनिलात् ||१०||
(च. चि. अ. १५) |
വാതികഗ്രഹണ്യാ നിദാനസമ്പ്രാപ്തിപൂര്വകം രൂപമാഹ– കടുതിക്തേത്യാദി| സന്ദുഷ്ടഭോജനം സംയോഗാദിവിരുദ്ധഭോജനമ്| ‘സന്ദുഷ്ടഭോജനൈഃ’ ഇത്യത്ര ‘ശീതാദിഭോജനൈഃ’ ഇതി പാഠാന്തരമ്| പ്രമിതമല്പഭോജനം; പ്രഭൃതേതി പാഠാന്തരേ അതീതകാലഭോജനം ബോദ്ധവ്യമ്| അനശനമുപവാസഃ| ഏതൈഃ കാരണൈഃ കുപിതോ മാരുതഃ, വഹ്നിം സഞ്ഛാദ്യ സന്ദൂഷ്യ, ഗദാന് രോഗാന് കരോതി| കാന് ഗദാന് കരോതീത്യാഹ– തസ്യാന്നമിത്യാദി| ശുക്തപാകമ് അമ്ലപാകമ്, ഏതച്ചാഗ്നിമാന്ദ്യജനിതാന്നവിദാഹാദ്ഭവതി| ഖരാങ്ഗതാ കര്കശശരീരത്വം, വാതേന ത്വഗ്ഗതസ്നേഹശോഷാത്| തിമിരം മന്ദദൃഷ്ടിതാ| രുക് പീഡാ, സാ ച പാര്ശ്വാദിഭിഃ സമ്ബധ്യതേ| വിസൂചികാ ഊര്ധ്വമധശ്ചാമാന്നപ്രവൃത്തിഃ| വൈരസ്യം വിരുദ്ധരസാസ്യതാ| പരികര്തികാ ഗുദേ കര്തനവത്പീഡാ| ഗൃദ്ധിഃ കാങ്ക്ഷാ, സര്വരസാനാം മധുരാദീനാം, കര്മണി ഷഷ്ഠീ; ഏതച്ച വാതദൂഷിതാന്തഃകരണത്വേന, വ്യാധിമഹിമ്നാ വാ| മനസഃ സദനമവസാദഃ| ആധ്മാനം ജീര്ണേ ജീര്യതി ച ‘അന്നേ’ ഇതി ശേഷഃ| സ വാതഗുല്മഹൃദ്രോഗപ്ലീഹാശങ്കീതി വാതഗുല്മാദിവത്പീഡായുക്തത്വാത്തച്ഛങ്കീ| ദ്രവം ശുഷ്കം കദാചിത് ദ്രവം, കദാചിത് ശുഷ്കമ്| തനു അല്പമിതി||൫-൧൦||
Adhikarana paittikagrahaNyA nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (11-12) · Śloka 12
കട്വജീര്ണവിദാഹ്യമ്ലക്ഷാരാദ്യൈഃ പിത്തമുല്ബണമ് |
ആപ്ലാവയദ്ധന്ത്യനലം ജലം തപ്തമിവാനലമ് ||൧൧||
സോऽജീര്ണം നീലപീതാഭം പീതാഭഃ സാര്യതേ ദ്രവമ് |
പൂത്യമ്ലോദ്ഗാരഹൃത്കണ്ഠദാഹാരുചിതൃഡര്ദിതഃ ||൧൨||
(ച. ചി. അ. ൧൫) |
View original
कट्वजीर्णविदाह्यम्लक्षाराद्यैः पित्तमुल्बणम् |
आप्लावयद्धन्त्यनलं जलं तप्तमिवानलम् ||११||
सोऽजीर्णं नीलपीताभं पीताभः सार्यते द्रवम् |
पूत्यम्लोद्गारहृत्कण्ठदाहारुचितृडर्दितः ||१२||
(च. चि. अ. १५) |
പൈത്തികഗ്രഹണ്യാ നിദാനസമ്പ്രാപ്തിപൂര്വകം രൂപമാഹ– കട്വിത്യാദി| വിദാഹി വിദാഹജനകം വംശകരീരാദി| ക്ഷാരോऽപാമാര്ഗാദികൃതഃ, തഥാ ക്ഷാരോ യവക്ഷാരാദിഃ, തഥാ സക്ഷാരം ച ദ്രവ്യം; ക്ഷാരോദകസാധിതം ഹി വ്യഞ്ജനമശ്നന്തി കാമരൂപാദൌ| ആദ്യഗ്രഹണാല്ലവണതീക്ഷ്ണോഷ്ണാനാം ഗ്രഹണം, തൈര്വൃദ്ധം പിത്തമനലമ് ആപ്ലാവയത് അഭിഭവത് തം ഹന്തി| നനു, പിത്തമാഗ്നേയമഗ്നിരേവ വാ, തതശ്ച വൃദ്ധിമേവാപ്നോതി, കഥം ഹന്ത്യത ആഹ– ജലം തപ്തമിവാനലമിതി| യഥാ ഉഷ്ണഗുണയുക്തമപി ജലമനലം ഹന്തി, തഥാ ദ്രവാംശേന പരിവൃദ്ധം പിത്തമൂഷ്മരൂപമഗ്നിം ഹന്ത്യേവേതി| സ പീതാഭഃ പുരുഷഃ സാര്യതേ, ‘വര്ചഃ’ ഇത്യനുവര്തതേ||൧൧-൧൨||
Adhikarana shlaiShmikagrahaNyA nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (13-16) · Śloka 16
ഗുര്വതിസ്നിഗ്ധശീതാദിഭോജനദതിഭോജനത് |
ഭുക്തമാത്രസ്യ ച സ്വപ്നാദ്ധന്ത്യഗ്നിം കുപിതഃ കഫഃ ||൧൩||
തസ്യാന്നം പച്യതേ ദുഃഖം ഹൃല്ലാസച്ഛര്ദ്യരോചകാഃ |
ആസ്യോപദേഹമാധുര്യം കാസഷ്ഠീവനപീനസാഃ ||൧൪||
ഹൃദയം മന്യതേ സ്ത്യാനമുദരം സ്തിമിതം ഗുരുഃ |
ദുഷ്ടോ മധുര ഉദ്ഗാരഃ സദനം സ്ത്രീഷ്വഹര്ഷണമ് ||൧൫||
ഭിന്നാമശ്ലേഷ്മസംസൃഷ്ടഗുരുവര്ചഃപ്രവര്തനമ് |
അകൃശസ്യാപി ദൌര്ബല്യമാലസ്യം ച കഫാത്മകേ ||൧൬||
(ച. ചി. അ. ൧൫) |
View original
गुर्वतिस्निग्धशीतादिभोजनदतिभोजनत् |
भुक्तमात्रस्य च स्वप्नाद्धन्त्यग्निं कुपितः कफः ||१३||
तस्यान्नं पच्यते दुःखं हृल्लासच्छर्द्यरोचकाः |
आस्योपदेहमाधुर्यं कासष्ठीवनपीनसाः ||१४||
हृदयं मन्यते स्त्यानमुदरं स्तिमितं गुरुः |
दुष्टो मधुर उद्गारः सदनं स्त्रीष्वहर्षणम् ||१५||
भिन्नामश्लेष्मसंसृष्टगुरुवर्चःप्रवर्तनम् |
अकृशस्यापि दौर्बल्यमालस्यं च कफात्मके ||१६||
(च. चि. अ. १५) |
ശ്ലൈഷ്മികഗ്രഹണ്യാ നിദാനാദിപൂര്വകം രൂപമാഹ– ഗുര്വിത്യാദി| ആദിശബ്ദാത് പിച്ഛിലമധുരാദീനാം ച ഗ്രഹണമ്| അതിഭോജനാദതിമാത്രഭോജനാത്| നനു, ഭുക്തമാത്രസ്യ ച സ്വപ്നാദ്ധന്ത്യഗ്നിമിതി വിരുദ്ധം? സ്വപ്നോऽത്ര ദിവാസ്വപ്നോ ഗ്രാഹ്യഃ, രാത്രിസ്വാപസ്യ സ്വാസ്ഥ്യഹേതുത്വാത്; ദിവാസ്വാപശ്ച സ്രോതഃസമ്മീലനേന ജഠരാനലം സന്ധുക്ഷയതി, അത ഏവാഹ– “അതീസാരിണാമജീര്ണിനാം ച ദിവാസ്വാപോ വിഹിതഃ|” ഇതി| ഉച്യതേ– ഭുക്തവതാം ദിവാസ്വാപോऽത്യന്തകഫവൃദ്ധ്യാऽഗ്നിം ഹന്തി, അഭുക്തവതാം തു സന്ധുക്ഷയതി| യദുക്തമ്– “നരാന്നിരശനാന് കാമം ദിവാ സ്വാപയേത്” ഇതി| ആസ്യോപദേഹമാധുര്യമിതി മുഖസ്യ ലിപ്തത്വം മധുരത്വം ച ശ്ലേഷ്മണൈവ| സ്ത്യാനം ഘനദ്രവാപൂരിതമിവ| സ്തിമിതം വിബദ്ധം ഉദരമിതി, നിശ്ചലമിത്യര്ഥഃ; സ്തിമിതം, സ്തബ്ധം വാ| ഗുരു ജഡമ്| ദുഷ്ടോ വികൃതഃ| മധുരഃ മധുരത്വേനോപലക്ഷിത ഉദ്ഗാരഃ| സദനമഗ്നിസാദഃ| സ്ത്രീഷ്വഹര്ഷണം സ്ത്രീരിരംസായാ അഭാവഃ| ഭിന്നം ച തദാമശ്ലേഷ്മഭ്യാം സംസൃഷ്ടം ചേതി സമാസാര്ഥഃ| ദൌര്ബല്യമ് അസാമര്ഥ്യമിതി||൧൩-൧൬||
Adhikarana tridoShaja-sa~ggraha-ghaTIyantrAkhyagrahaNIlakShaNam (17) · Śloka 4
പൃഥഗ്വാതാദിനിര്ദിഷ്ടഹേതുലിങ്ഗസമാഗമേ |
ത്രിദോഷം നിര്ദിശേദേവം, തേഷാം വക്ഷ്യാമി ഭേഷജമ് ||൧൭||
(ച. ചി. അ. ൧൫) |
(അന്ത്രകൂജനമാലസ്യം ദൌര്ബല്യം സദനം തഥാ |
ദ്രവം ശീതം ഘനം സ്നിഗ്ധം സകടീവേദനം ശകൃത് |൧|
ആമം ബഹു സപൈച്ഛില്യം സശബ്ദം മന്ദവേദനമ് |
പക്ഷാന്മാസാദ്ദശാഹാദ്വാ നിത്യം വാऽപ്യഥ മുഞ്ചതി ||൨||
ദിവാ പ്രകോപോ ഭവതി രാത്രൌ ശാന്തിം വ്രജേച്ച സാ |
ദുര്വിജ്ഞേയാ ദുശ്ചികിത്സ്യാ ചിരകാലാനുബന്ധിനീ ||൩||
സാ ഭവേദാമവാതേന സങ്ഗ്രഹഗ്രഹണീ മതാ |
സ്വപതഃ പാര്ശ്വയോഃ ശൂലം ഗലജ്ജലഘടീധ്വനിഃ |
തം വദന്തി ഘടീയന്ത്രമസാധ്യം ഗ്രഹണീഗദമ്) ||൪||
View original
पृथग्वातादिनिर्दिष्टहेतुलिङ्गसमागमे |
त्रिदोषं निर्दिशेदेवं, तेषां वक्ष्यामि भेषजम् ||१७||
(च. चि. अ. १५) |
(अन्त्रकूजनमालस्यं दौर्बल्यं सदनं तथा |
द्रवं शीतं घनं स्निग्धं सकटीवेदनं शकृत् |१|
आमं बहु सपैच्छिल्यं सशब्दं मन्दवेदनम् |
पक्षान्मासाद्दशाहाद्वा नित्यं वाऽप्यथ मुञ्चति ||२||
दिवा प्रकोपो भवति रात्रौ शान्तिं व्रजेच्च सा |
दुर्विज्ञेया दुश्चिकित्स्या चिरकालानुबन्धिनी ||३||
सा भवेदामवातेन सङ्ग्रहग्रहणी मता |
स्वपतः पार्श्वयोः शूलं गलज्जलघटीध्वनिः |
तं वदन्ति घटीयन्त्रमसाध्यं ग्रहणीगदम्) ||४||
ശിഷ്യഹിതൈഷിതയാ പ്രകൃതിസമസമവേതത്വേന സുഗമായാ അപി ത്രിദോഷജഗ്രഹണ്യാ അതിദേശേന ലക്ഷണമാഹ– പൃഥഗിത്യാദി| സമ്പൂര്ണശ്ലോകാനുരോധാത് ‘തേഷാം വക്ഷ്യാമി ഭേഷജമ്| ഇതി ലിഖിതമ്| ഗ്രഹണീദുഷ്ട്യാ ഗ്രഹണ്യാശ്രിതവഹ്നേരപി ദുഷ്ടേരഗ്നിമാന്ദ്യാദയോऽപി ഗ്രഹണീവികാരാ ഉച്യന്തേ| യദുക്തം ചരകേ– “യശ്ചാഗ്നിഃ പൂര്വമുദ്ദിഷ്ടോ രോഗാനീകേ ചതുര്വിധഃ| തം ചാപി ഗ്രഹണീദോഷം സമവര്ജം പ്രചക്ഷ്മഹേ||” (ച. ചി. അ. ൧൫) ഇതി| അന്യത്രാപി “വിഭാഗേऽങ്ഗസ്യ ചോക്താ യേ വിഷമാദ്യാസ്ത്രയോऽഗ്നയഃ| തേऽപി ര്സ്യുഗ്രഹണീദോഷാഃ സമസ്തു സ്വാസ്ഥ്യകാരണമ്||” ഇതി||൧൭||
Adhikarana grahaNyAH sAma-nirAma-asAdhyalakShaNaM, vayo~anurUpaM sAdhyAsAdhyatvaM ca (18-19) · Śloka 1
ദോഷം സാമം നിരാമം ച വിദ്യാദത്രാതിസാരവത് ||൧൮||
ലിങ്ഗൈരസാധ്യോ ഗ്രഹണീവികാരോ യൈസ്തൈരതീസാരഗദോ ന സിധ്യേത് |
വൃദ്ധസ്യ നൂനം ഗ്രഹണീവികാരോ ഹത്വാ തനൂം നൈവ നിവര്തതേ ച ||൧൯||
(ബാലകേ ഗ്രഹണീ സാധ്യാ യൂനി കൃച്ഛ്രാ സമീരിതാ |
വൃദ്ധേ ത്വസാധ്യാ വിജ്ഞേയാ മതം ധന്വന്തരേരിദമ്) ||൧||
View original
दोषं सामं निरामं च विद्यादत्रातिसारवत् ||१८||
लिङ्गैरसाध्यो ग्रहणीविकारो यैस्तैरतीसारगदो न सिध्येत् |
वृद्धस्य नूनं ग्रहणीविकारो हत्वा तनूं नैव निवर्तते च ||१९||
(बालके ग्रहणी साध्या यूनि कृच्छ्रा समीरिता |
वृद्धे त्वसाध्या विज्ञेया मतं धन्वन्तरेरिदम्) ||१||
യഥാऽതീസാരേ ജലനിമജ്ജനാദിനാ ആമം, തദ്വിപരീതേന നിരാമം ജ്ഞായതേ, തഥാऽത്രാപി ജ്ഞേയമ്| യൈര്ലിങ്ഗൈരതീസാരഗദോ ന സിധ്യേത്തൈര്ലിങ്ഗൈര്ഗ്രഹണീവികാരോऽസാധ്യഃ, അതീസാരസ്യ യാന്യസാധ്യലിങ്ഗാനി ഗ്രഹണ്യാ അപി താനി||൧൮-൧൯||
Adhikarana puShpikA · Śloka 4
ഇതി ശ്രീമാധവകരവിരചിതേ മാധവനിദാനേ ഗ്രഹണീരോഗനിദാനം സമാപ്തമ് ||൪||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने ग्रहणीरोगनिदानं समाप्तम् ||४||
ഇതി ശ്രീവിജയരക്ഷിതകൃതായാം മധുകോശവ്യാഖ്യായാം ഗ്രഹണീരോഗനിദാനം സമാപ്തമ്||൪||