Adhikarana grahaNIsamprAptiH (1) · Śloka 1
അഥ ഗ്രഹണീരോഗനിദാനമ് | അതീസാരേ നിവൃത്തേऽപി മന്ദാഗ്നേരഹിതാശിനഃ | ഭൂയഃ സന്ദൂഷിതോ വഹ്നിര്ഗ്രഹണീമഭിദൂഷയേത് ||൧|| (സു. ഉ. തം. അ. ൪൦) |
अथ ग्रहणीरोगनिदानम् | अतीसारे निवृत्तेऽपि मन्दाग्नेरहिताशिनः | भूयः सन्दूषितो वह्निर्ग्रहणीमभिदूषयेत् ||१|| (सु. उ. तं. अ. ४०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIsAmAnyalakShaNam (2-3) · Śloka 3
ഏകൈകശഃ സര്വശശ്ച ദോഷൈരത്യര്ഥമൂര്ഛിതൈഃ | സാ ദുഷ്ടാ ബഹുശോ ഭുക്തമാമമേവ വിമുഞ്ചതി ||൨|| പക്വം വാ സരുജം പൂതി മുഹുര്ബദ്ധം മുഹുര്ദ്രവമ് | ഗ്രഹണീരോഗമാഹുസ്തമായുര്വേദവിദോ ജനാഃ ||൩|| (സു. ഉ. തം. അ. ൪൦) |
एकैकशः सर्वशश्च दोषैरत्यर्थमूर्छितैः | सा दुष्टा बहुशो भुक्तमाममेव विमुञ्चति ||२|| पक्वं वा सरुजं पूति मुहुर्बद्धं मुहुर्द्रवम् | ग्रहणीरोगमाहुस्तमायुर्वेदविदो जनाः ||३|| (सु. उ. तं. अ. ४०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIpUrvarUpam (4) · Śloka 4
പൂര്വരൂപം തു തസ്യേദം തൃഷ്ണാऽऽലസ്യം ബലക്ഷയഃ | വിദാഹോऽന്നസ്യ പാകശ്ച ചിരാത് കായസ്യ ഗൌരവമ് ||൪|| (ച. ചി. അ. ൧൫) |
पूर्वरूपं तु तस्येदं तृष्णाऽऽलस्यं बलक्षयः | विदाहोऽन्नस्य पाकश्च चिरात् कायस्य गौरवम् ||४|| (च. चि. अ. १५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtikagrahaNyA nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (5-10) · Śloka 10
കടുതിക്തകഷായാതിരൂക്ഷസന്ദുഷ്ടഭോജനഃ | പ്രമിതാനശനാത്യധ്വവേഗനിഗ്രഹമൈഥുനൈഃ ||൫|| മാരുതഃ കുപിതോ വഹ്നിം സഞ്ഛാദ്യ കുരുതേ ഗദാന് | തസ്യാന്നം പച്യതേ ദുഃഖം ശുക്തപാകം ഖരാങ്ഗതാ ||൬|| കണ്ഠാസ്യശോഷോऽക്ഷുത്തൃഷ്ണാ തിമിരം കര്ണയോഃ സ്വനഃ | പാര്ശ്വോരുവങ്ക്ഷണഗ്രീവാരുഗഭീക്ഷ്ണം വിസൂചികാ ||൭|| ഹൃത്പീഡാകാര്ശ്യദൌര്ബല്യം വൈരസ്യം പരികര്തികാ | ഗൃദ്ധിഃ സര്വരസാനാം ച മനസഃ സദനം തഥാ ||൮|| ജീര്ണേ ജീര്യതി ചാധ്മാനം ഭുക്തേ സ്വാസ്ഥ്യമുപൈതി ച | സ വാതഗുല്മഹൃദ്രോഗപ്ലീഹാശങ്കീ ച മാനവഃ ||൯|| ചിരാദ്ദുഃഖം ദ്രവം ശുഷ്കം തന്വാമം ശബ്ദഫേനവത് | പുനഃ പുനഃ സൃജേദ്വര്ചഃ കാസശ്വാസാര്ദിതോऽനിലാത് ||൧൦|| (ച. ചി. അ. ൧൫) |
कटुतिक्तकषायातिरूक्षसन्दुष्टभोजनः | प्रमितानशनात्यध्ववेगनिग्रहमैथुनैः ||५|| मारुतः कुपितो वह्निं सञ्छाद्य कुरुते गदान् | तस्यान्नं पच्यते दुःखं शुक्तपाकं खराङ्गता ||६|| कण्ठास्यशोषोऽक्षुत्तृष्णा तिमिरं कर्णयोः स्वनः | पार्श्वोरुवङ्क्षणग्रीवारुगभीक्ष्णं विसूचिका ||७|| हृत्पीडाकार्श्यदौर्बल्यं वैरस्यं परिकर्तिका | गृद्धिः सर्वरसानां च मनसः सदनं तथा ||८|| जीर्णे जीर्यति चाध्मानं भुक्ते स्वास्थ्यमुपैति च | स वातगुल्महृद्रोगप्लीहाशङ्की च मानवः ||९|| चिराद्दुःखं द्रवं शुष्कं तन्वामं शब्दफेनवत् | पुनः पुनः सृजेद्वर्चः कासश्वासार्दितोऽनिलात् ||१०|| (च. चि. अ. १५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikagrahaNyA nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (11-12) · Śloka 12
കട്വജീര്ണവിദാഹ്യമ്ലക്ഷാരാദ്യൈഃ പിത്തമുല്ബണമ് | ആപ്ലാവയദ്ധന്ത്യനലം ജലം തപ്തമിവാനലമ് ||൧൧|| സോऽജീര്ണം നീലപീതാഭം പീതാഭഃ സാര്യതേ ദ്രവമ് | പൂത്യമ്ലോദ്ഗാരഹൃത്കണ്ഠദാഹാരുചിതൃഡര്ദിതഃ ||൧൨|| (ച. ചി. അ. ൧൫) |
कट्वजीर्णविदाह्यम्लक्षाराद्यैः पित्तमुल्बणम् | आप्लावयद्धन्त्यनलं जलं तप्तमिवानलम् ||११|| सोऽजीर्णं नीलपीताभं पीताभः सार्यते द्रवम् | पूत्यम्लोद्गारहृत्कण्ठदाहारुचितृडर्दितः ||१२|| (च. चि. अ. १५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikagrahaNyA nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (13-16) · Śloka 16
ഗുര്വതിസ്നിഗ്ധശീതാദിഭോജനദതിഭോജനത് | ഭുക്തമാത്രസ്യ ച സ്വപ്നാദ്ധന്ത്യഗ്നിം കുപിതഃ കഫഃ ||൧൩|| തസ്യാന്നം പച്യതേ ദുഃഖം ഹൃല്ലാസച്ഛര്ദ്യരോചകാഃ | ആസ്യോപദേഹമാധുര്യം കാസഷ്ഠീവനപീനസാഃ ||൧൪|| ഹൃദയം മന്യതേ സ്ത്യാനമുദരം സ്തിമിതം ഗുരുഃ | ദുഷ്ടോ മധുര ഉദ്ഗാരഃ സദനം സ്ത്രീഷ്വഹര്ഷണമ് ||൧൫|| ഭിന്നാമശ്ലേഷ്മസംസൃഷ്ടഗുരുവര്ചഃപ്രവര്തനമ് | അകൃശസ്യാപി ദൌര്ബല്യമാലസ്യം ച കഫാത്മകേ ||൧൬|| (ച. ചി. അ. ൧൫) |
गुर्वतिस्निग्धशीतादिभोजनदतिभोजनत् | भुक्तमात्रस्य च स्वप्नाद्धन्त्यग्निं कुपितः कफः ||१३|| तस्यान्नं पच्यते दुःखं हृल्लासच्छर्द्यरोचकाः | आस्योपदेहमाधुर्यं कासष्ठीवनपीनसाः ||१४|| हृदयं मन्यते स्त्यानमुदरं स्तिमितं गुरुः | दुष्टो मधुर उद्गारः सदनं स्त्रीष्वहर्षणम् ||१५|| भिन्नामश्लेष्मसंसृष्टगुरुवर्चःप्रवर्तनम् | अकृशस्यापि दौर्बल्यमालस्यं च कफात्मके ||१६|| (च. चि. अ. १५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShaja-sa~ggraha-ghaTIyantrAkhyagrahaNIlakShaNam (17) · Śloka 4
പൃഥഗ്വാതാദിനിര്ദിഷ്ടഹേതുലിങ്ഗസമാഗമേ | ത്രിദോഷം നിര്ദിശേദേവം, തേഷാം വക്ഷ്യാമി ഭേഷജമ് ||൧൭|| (ച. ചി. അ. ൧൫) | (അന്ത്രകൂജനമാലസ്യം ദൌര്ബല്യം സദനം തഥാ | ദ്രവം ശീതം ഘനം സ്നിഗ്ധം സകടീവേദനം ശകൃത് |൧| ആമം ബഹു സപൈച്ഛില്യം സശബ്ദം മന്ദവേദനമ് | പക്ഷാന്മാസാദ്ദശാഹാദ്വാ നിത്യം വാऽപ്യഥ മുഞ്ചതി ||൨|| ദിവാ പ്രകോപോ ഭവതി രാത്രൌ ശാന്തിം വ്രജേച്ച സാ | ദുര്വിജ്ഞേയാ ദുശ്ചികിത്സ്യാ ചിരകാലാനുബന്ധിനീ ||൩|| സാ ഭവേദാമവാതേന സങ്ഗ്രഹഗ്രഹണീ മതാ | സ്വപതഃ പാര്ശ്വയോഃ ശൂലം ഗലജ്ജലഘടീധ്വനിഃ | തം വദന്തി ഘടീയന്ത്രമസാധ്യം ഗ്രഹണീഗദമ്) ||൪||
पृथग्वातादिनिर्दिष्टहेतुलिङ्गसमागमे | त्रिदोषं निर्दिशेदेवं, तेषां वक्ष्यामि भेषजम् ||१७|| (च. चि. अ. १५) | (अन्त्रकूजनमालस्यं दौर्बल्यं सदनं तथा | द्रवं शीतं घनं स्निग्धं सकटीवेदनं शकृत् |१| आमं बहु सपैच्छिल्यं सशब्दं मन्दवेदनम् | पक्षान्मासाद्दशाहाद्वा नित्यं वाऽप्यथ मुञ्चति ||२|| दिवा प्रकोपो भवति रात्रौ शान्तिं व्रजेच्च सा | दुर्विज्ञेया दुश्चिकित्स्या चिरकालानुबन्धिनी ||३|| सा भवेदामवातेन सङ्ग्रहग्रहणी मता | स्वपतः पार्श्वयोः शूलं गलज्जलघटीध्वनिः | तं वदन्ति घटीयन्त्रमसाध्यं ग्रहणीगदम्) ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNyAH sAma-nirAma-asAdhyalakShaNaM, vayo~anurUpaM sAdhyAsAdhyatvaM ca (18-19) · Śloka 1
ദോഷം സാമം നിരാമം ച വിദ്യാദത്രാതിസാരവത് ||൧൮|| ലിങ്ഗൈരസാധ്യോ ഗ്രഹണീവികാരോ യൈസ്തൈരതീസാരഗദോ ന സിധ്യേത് | വൃദ്ധസ്യ നൂനം ഗ്രഹണീവികാരോ ഹത്വാ തനൂം നൈവ നിവര്തതേ ച ||൧൯|| (ബാലകേ ഗ്രഹണീ സാധ്യാ യൂനി കൃച്ഛ്രാ സമീരിതാ | വൃദ്ധേ ത്വസാധ്യാ വിജ്ഞേയാ മതം ധന്വന്തരേരിദമ്) ||൧||
दोषं सामं निरामं च विद्यादत्रातिसारवत् ||१८|| लिङ्गैरसाध्यो ग्रहणीविकारो यैस्तैरतीसारगदो न सिध्येत् | वृद्धस्य नूनं ग्रहणीविकारो हत्वा तनूं नैव निवर्तते च ||१९|| (बालके ग्रहणी साध्या यूनि कृच्छ्रा समीरिता | वृद्धे त्वसाध्या विज्ञेया मतं धन्वन्तरेरिदम्) ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 4
ഇതി ശ്രീമാധവകരവിരചിതേ മാധവനിദാനേ ഗ്രഹണീരോഗനിദാനം സമാപ്തമ് ||൪||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने ग्रहणीरोगनिदानं समाप्तम् ||४||
🔊 Audio coming soon