Adhikarana karNashUlasya samprAptipUrvakaM lakShaNam (1) · Śloka 1
ಅಥ ಕರ್ಣರೋಗನಿದಾನಮ್ |
ಸಮೀರಣಃ ಶ್ರೋತ್ರಗತೋಽನ್ಯಥಾಚರನ್ ಸಮನ್ತತಃ ಶೂಲಮತೀವ ಕರ್ಣಯೋಃ |
ಕರೋತಿ ದೋಷೈಶ್ಚ ಯಥಾಸ್ವಮಾವೃತಃ ಸ ಕರ್ಣಶೂಲಃ ಕಥಿತೋ ದುರಾಚರಃ ||೧||
(ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೨೦) |
View original
अथ कर्णरोगनिदानम् |
समीरणः श्रोत्रगतोऽन्यथाचरन् समन्ततः शूलमतीव कर्णयोः |
करोति दोषैश्च यथास्वमावृतः स कर्णशूलः कथितो दुराचरः ||१||
(सु. उ. तं. अ. २०) |
ಮುಖರೋಗೇ ಜಿಹ್ವಾಶ್ರಯರೋಗೋಽಭಿಹಿತಃ, ಜಿಹ್ವಾ ಚೇನ್ದ್ರಿಯಾಧಿಷ್ಠಾನಮ್, ಅತ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಧಿಷ್ಠಾನದುಷ್ಟಿಸಾಮ್ಯಾತ್ ಕರ್ಣರೋಗನಿದಾನಮುಚ್ಯತೇ; ಕರ್ಣಶಬ್ದೇನ ಚ ಕರ್ಣಶಷ್ಕುಲ್ಯವಚ್ಛಿನ್ನಮದೃಷ್ಟೋಪಗೃಹೀತಂ ಶ್ರೋತ್ರಮುಚ್ಯತೇ, ತತ್ರ ಯದ್ಯಪ್ಯೇಕದೇಶಗತೋ ರೋಗಸ್ತಥಾಽಪ್ಯವಯವೇಽಪಿ ಸಮುದಾಯೋಪಚಾರತಃ ಕರ್ಣವ್ಯಪದೇಶಃ| ತತ್ರ ಕರ್ಣಶೂಲಂ ಕಷ್ಟತ್ವಾತ್ ಪ್ರಾಗಾಹ– ಸಮೀರಣ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರಾನಯೈವ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಾಽರ್ಥತೋ ನಿದಾನಸಞ್ಚಯಾದ್ಯಾಕ್ಷಿಪ್ತಂ; ಯತೋ ನಿದಾನಾತ್ ಸಞ್ಚಯಃ, ಸಞ್ಚಯಾತ್ ಪ್ರಕೋಪಃ, ಪ್ರಕೋಪಾತ್ ಪ್ರಸರಃ, ಪ್ರಸರಾತ್ ಸ್ಥಾನಸಂಶ್ರಯಃ, ತತೋ ವ್ಯಕ್ತಿಃ, ತತೋ ಭೇದ ಇತಿ| ಕರ್ಣಶೂಲಸ್ಯ ಚ ಕಷ್ಟತ್ವಂ ಮೂರ್ಛಾದ್ಯುಪದ್ರವಯೋಗಾತ್| ಯದಾಹ ವಿದೇಹಃ– “ಮೂರ್ಛಾ ದಾಹೋ ಜ್ವರಃ ಕಾಸೋ ಹೃಲ್ಲಾಸೋ ವಮಥುಸ್ತಥಾ| ಉಪದ್ರವಾಃ ಕರ್ಣಶೂಲೇ ಭವನ್ತ್ಯೇತೇ ಮರಿಷ್ಯತಃ||” ಇತಿ| ಅನ್ಯಥಾಚರನ್ನಿತಿ ಪ್ರತಿಲೋಮಂ ಚರನ್| ದೋಷೈರಿತಿ ಕಫಪಿತ್ತರಕ್ತೈಃ; ರಕ್ತೇಽಪಿ ರುಜಾಕರ್ತೃತ್ವಾತ್ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ದೋಷವ್ಯಪದೇಶಃ| ಯಥಾಸ್ವಮಾವೃತ ಇತಿ ಸ್ವನಿದಾನಕುಪಿತದೋಷೈರ್ಯಥಾಸ್ವೀಯಲಕ್ಷಣೈರಾವೃತೋ ನ ತು ಕೋಪಿತೈರ್ವಾಯುನಾ; “ಏಕಃ ಪ್ರಕುಪಿತೋ ದೋಷಃ ಸರ್ವಾನೇವ ಪ್ರಕೋಪಯೇತ್” ಇತಿ ನ್ಯಾಯಾತ್; ಯತಃ ಸ್ವತನ್ತ್ರಕುಪಿತಾ ದೋಷಾಃ ಸಂಸರ್ಗಭಾಜೋ ಭವನ್ತಿ, ಪರತನ್ತ್ರಕುಪಿತಾಸ್ತ್ವನುಬನ್ಧರೂಪಾ ಭವನ್ತಿ; ಅಥವಾ ಯಥಾಸ್ವಮಿತಿ ಶೂಲವಿಶೇಷಣಂ, ಯಥಾಸ್ವೀಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ದುರಾಚಾರ ಇತಿ ದುಃಖೇನಾಚರ್ಯತೇ ಇತಿ ದುರಾಚರಃ||೧||
Adhikarana karNanAda-bAdhiryalakShaNam (2-3) · Śloka 3
ಕರ್ಣಸ್ರೋತಃ ಸ್ಥಿತೇ ವಾತೇ ಶೃಣೋತಿ ವಿವಿಧಾನ್ ಸ್ವರಾನ್ |
ಭೇರೀಮೃದಙ್ಗಶಙ್ಖಾನಾಂ ಕರ್ಣನಾದಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ||೨||
ಯದಾ ಶಬ್ದವಹಂ ವಾಯುಃ ಸ್ರೋತ ಆವೃತ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ |
ಶುದ್ಧಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾನ್ವಿತೋ ವಾಽಪಿ ಬಾಧಿರ್ಯಂ ತೇನ ಜಾಯತೇ ||೩||
View original
कर्णस्रोतः स्थिते वाते शृणोति विविधान् स्वरान् |
भेरीमृदङ्गशङ्खानां कर्णनादः स उच्यते ||२||
यदा शब्दवहं वायुः स्रोत आवृत्य तिष्ठति |
शुद्धः श्लेष्मान्वितो वाऽपि बाधिर्यं तेन जायते ||३||
ಕರ್ಣನಾದಮಾಹ– ಕರ್ಣಸ್ರೋತಃಸ್ಥಿತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯದಾ ಕರ್ಣಸ್ರೋತಸಿ ವಿವಿಧಪ್ರಕಾರೇಣಾವಸ್ಥಿತೋ ವಾಯುರ್ಭವತಿ ತದಾ ತಸ್ಯ ವಿವಿಧಾಭಿಹನನಾದುಕ್ತವಿವಿಧಶಬ್ದಶ್ರವಣಂ, ಭೇರೀಮೃದಙ್ಗಶಙ್ಖಾನಾಮಿತ್ಯುಪಲಕ್ಷಣಂ, ತೇನ ಭೃಙ್ಗಾರಾದಿಶಬ್ದಶ್ರವಣಂ ಚ ಭವತಿ| ಯದುಕ್ತಂ ವಿದೇಹೇ– “ಶಿರೋಗತೋ ಯದಾ ವಾಯುಃ ಶ್ರೋತ್ರಯೋಃ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ| ತದಾ ತು ವಿವಿಧಾನ್ ಶಬ್ದಾನ್ ಸಮೀರಯತಿ ಕರ್ಣಯೋಃ|| ಭೃಙ್ಗಾರಕ್ರೌಞ್ಚನಾದಂ ವಾ ಮಣ್ಡೂಕಕಾಕಯೋಸ್ತಥಾ| ತನ್ತ್ರೀಮೃದಙ್ಗಶಬ್ದಂ ವಾ ಸಾಮತೂರ್ಯಸ್ವನಂ ತಥಾ|| ಗೀತಾಧ್ಯಯನವಂಶಾನಾಂ ನಿರ್ಘೋಷಂ ಕ್ಷ್ವೇಡನಂ ತಥಾ| ಅಪಾಮಿವ ಪತನ್ತೀನಾಂ ಶಕಟಸ್ಯೇವ ಗಚ್ಛತಃ|| ಶ್ವಸತಾಮಿವ ಸರ್ಪಾಣಾಂ ಸದೃಶಃ ಶ್ರೂಯತೇ ಸ್ವನಃ|” ಇತಿ||೨-೩||
Adhikarana karNakShveDalakShaNam (4) · Śloka 4
ವಾಯುಃ ಪಿತ್ತಾದಿಭಿರ್ಯುಕ್ತೋ ವೇಣುಘೋಷೋಪಮಂ ಸ್ವನಮ್ |
ಕರೋತಿ ಕರ್ಣಯೋಃ ಕ್ಷ್ವೇಡಂ ಕರ್ಣಕ್ಷ್ವೇಡಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ||೪||
View original
वायुः पित्तादिभिर्युक्तो वेणुघोषोपमं स्वनम् |
करोति कर्णयोः क्ष्वेडं कर्णक्ष्वेडः स उच्यते ||४||
ಕರ್ಣಕ್ಷ್ವೇಡಮಾಹ– ವಾಯುರಿತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷ್ವೇಡಮೇವ ವ್ಯಾಕರೋತಿ– ವೇಣುಘೋಷೋಪಮಂ ಸ್ವನಮಿತಿ| ನನು, ಕರ್ಣನಾದಾತ್ ಕಥಮಸ್ಯ ಭೇದಃ? ಉಚ್ಯತೇ– ಕರ್ಣನಾದೇ ಕೇವಲಾನಿಲಜೇ ನಾನಾಶಬ್ದಾನ್ ಶೃಣೋತಿ, ಅತ್ರ ತು ವೇಣುಶಬ್ದಮೇವ ನಿಯಮೇನ; ತಥಾಽಯಂ ಪಿತ್ತಾದಿಸಂಸೃಷ್ಟವಾತಜನ್ಯ ಇತಿ| ತಥಾಹ ವಿದೇಹಃ– “ಮಾರುತಃ ಕಫಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಸೃಷ್ಟಃ ಶೋಣಿತೇನ ಚ| ಕರ್ಣಕ್ಷ್ವೇಡಂ ಸಞ್ಜನಯೇತ್ ಕ್ಷ್ವೇಡನಂ ವೇಣುಘೋಷವತ್||” ಇತಿ||೪||
Adhikarana karNasrAvalakShaNam (5) · Śloka 5
ಶಿರೋಽಭಿಘಾತಾದಥವಾ ನಿಮಜ್ಜತೋ ಜಲೇ ಪ್ರಪಾಕಾದಥವಾಽಪಿ ವಿದ್ರಧೇಃ |
ಸ್ರವೇದ್ಧಿ ಪೂಯಂ ಶ್ರವಣೋಽನಿಲಾರ್ದಿತಃ ಸ ಕರ್ಣಸಂಸ್ರಾವ ಇತಿ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ ||೫||
(ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೨೦) |
View original
शिरोऽभिघातादथवा निमज्जतो जले प्रपाकादथवाऽपि विद्रधेः |
स्रवेद्धि पूयं श्रवणोऽनिलार्दितः स कर्णसंस्राव इति प्रकीर्तितः ||५||
(सु. उ. तं. अ. २०) |
ಕರ್ಣಸ್ರಾವಮಾಹ– ಶಿರೋಽಭಿಘಾತಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ರವೇದ್ಧಿ ಪೂಯಮಿತ್ಯುಪಲಕ್ಷಣಂ, ತೇನ ರಕ್ತಜಲೇ ಚ ಸ್ರವತ ಇತಿ ಮನ್ತವ್ಯಂ, ಶಿರೋಽಭಿಘಾತಜಲಮಜ್ಜನಮಾತ್ರೇಣ ಪೂಯಸ್ಯಾಸಮ್ಭವಾತ್; ಅಥವಾ ಪ್ರಪಾಕಾದಿತಿ ಸರ್ವತ್ರ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ; ತರ್ಹಿ ನ ಪಾಕಾತ್ ಪೃಥಕ್ ಸ್ರಾವ ಉಕ್ತಃ, ಸರ್ವತ್ರ ಪಾಕಸ್ಯಾವಿಶಿಷ್ಟತ್ವಾದಿತಿ ಕಾರ್ತಿಕಃ| ನನು, ಪಾಕಾತ್ ವಿದ್ರಧೇಃ ಸ್ರಾವಸಮ್ಭವೋಽಸ್ತು, ವಿದ್ರಧೌ ತು ವಾತೇತರದೋಷಸ್ಯಾಪಿ ಸಮ್ಭವಾತ್ ಕಥಮನಿಲಾರ್ದಿತ ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್? ಉಚ್ಯತೇ– ಅತಿಸ್ರಾವೇಣಾತ್ರಾನಿಲಕೋಪಾದನಿಲಾರ್ದಿತತ್ವಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್||೫||
Adhikarana karNagUthaka-karNapratinAhalakShaNam (6-7) · Śloka 7
ಮಾರುತಃ ಕಫಸಂಯುಕ್ತಃ ಕರ್ಣಕಣ್ಡೂಂ ಕರೋತಿ ಚ |
ಪಿತ್ತೋಷ್ಮಶೋಷಿತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಕುರುತೇ ಕರ್ಣಗೂಥಕಮ್ ||೬||
ಸ ಕರ್ಣಗೂಥೋ ದ್ರವತಾಂ ಗತೋ ಯದಾ ವಿಲಾಯಿತೋ ಘ್ರಾಣಮುಖಂ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ |
ತದಾ ಸ ಕರ್ಣಪ್ರತಿನಾಹಸಞ್ಜ್ಞಿತೋ ಭವೇದ್ವಿಕಾರಃ ಶಿರಸೋಽರ್ಧಭೇದಕೃತ್ ||೭||
(ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೨೦) |
View original
मारुतः कफसंयुक्तः कर्णकण्डूं करोति च |
पित्तोष्मशोषितः श्लेष्मा कुरुते कर्णगूथकम् ||६||
स कर्णगूथो द्रवतां गतो यदा विलायितो घ्राणमुखं प्रपद्यते |
तदा स कर्णप्रतिनाहसञ्ज्ञितो भवेद्विकारः शिरसोऽर्धभेदकृत् ||७||
(सु. उ. तं. अ. २०) |
ಕರ್ಣಪ್ರತಿನಾಹಮಾಹ– ಸ ಕರ್ಣಗೂಥೋ ದ್ರವತಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ವಿಲಾಯಿತ ಇತಿ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾಭ್ಯಾಂ ವಿಲೀನೀಕೃತಃ ಸನ್| ಘ್ರಾಣಮುಖಮಿತಿ ದ್ವನ್ದ್ವತ್ವಾದೇಕವದ್ಭಾವಃ, ತೇನ ಘ್ರಾಣಂ ಚ ಮುಖಂ ಚ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯೇ ‘ಘ್ರಾಣಮುಖಾತ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತದಾ ಘ್ರಾಣಮುಖಾತ್ ನಾಸಾಸಕಾಶಾತ್ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ಗಚ್ಛತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಯಂ ಕಫಜೋ ವಿಕಾರಃ; ಅಥವಾ ಕರ್ಣಗೂಥಶೋಷೇ ಮಾರುತಪಿತ್ತವ್ಯಾಪಾರಾತ್ತ್ರಯಾಣಾಮಪಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋಽಸ್ತಿ, ತೇನ ಸನ್ನಿಪಾತಜೋಽಯಂ; ತಥಾಚ ವಿದೇಹಃ– “ಕಫಾದ್ವಾ ಮಾರುತಾದ್ವಾಽಪಿ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ ವಾ ಪುನಃ|” ಇತಿ| ಶಿರಸೋಽರ್ಧಭೇದಕೃದಿತಿ ಅರ್ಧಾವಭೇದಶಿರೋರೋಗಕೃತ್||೬-೭||
Adhikarana krimikarNakalakShaNam (8) · Śloka 8
ಯದಾ ತು ಮೂರ್ಛನ್ತ್ಯಥವಾಽಪಿ ಜನ್ತವಃ ಸೃಜನ್ತ್ಯಪತ್ಯಾನ್ಯಥವಾಽಪಿ ಮಕ್ಷಿಕಾಃ |
ತದ್ವ್ಯಞ್ಜನತ್ವಾಚ್ಛ್ರವಣೋ ನಿರುಚ್ಯತೇ ಭಿಷಗ್ಭಿರಾದ್ಯೈಃ ಕ್ರಿಮಿಕರ್ಣಕೋ ಗದಃ ||೮||
(ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೨೦) |
View original
यदा तु मूर्छन्त्यथवाऽपि जन्तवः सृजन्त्यपत्यान्यथवाऽपि मक्षिकाः |
तद्व्यञ्जनत्वाच्छ्रवणो निरुच्यते भिषग्भिराद्यैः क्रिमिकर्णको गदः ||८||
(सु. उ. तं. अ. २०) |
ಕ್ರಿಮಿಕರ್ಣಕಮಾಹ– ಯದಾ ತು ಮೂರ್ಛನ್ತೀತ್ಯಾದಿ| ಮೂರ್ಛನ್ತಿ ಉಚ್ಛ್ರಿತಾ ಭವನ್ತಿ| ಜನ್ತವಃ ಕ್ರಿಮಯಃ| ಕ್ರಿಮಿಮೂರ್ಛನಂ ಚ ಮಾಂಸಶೋಣಿತಕೋಥೇ ಸತಿ ಜ್ಞೇಯಂ, ತದನ್ತರೇಣ ಕ್ರಿಮೀಣಾಮಸಮ್ಭವಾತ್| ಅಪತ್ಯಾನೀತಿ ಡಿಮ್ಭಕಾನ್| ತದ್ವ್ಯಞ್ಜನತ್ವಾದಿತಿ ಕ್ರಿಮಿಲಕ್ಷಣತ್ವಾತ್| ಶ್ರವಣೋ ನಿರುಚ್ಯತೇ ಇತಿ ಕ್ರಿಮಿಕರ್ಣಕೋ ಗದ ಇತಿ ಆಶ್ರಯಾಶ್ರಿತಯೋರಭೇದೋಪಚಾರಾಚ್ಛ್ರವಣಃ ಕ್ರಿಮಿಕರ್ಣಕೋ ಗದೋ ಭಣ್ಯತೇ| ಶ್ರವಣಶಬ್ದಃ ಪುಂಲಿಙ್ಗೋಽಪ್ಯಸ್ತೀತ್ಯಸ್ಮಾದೇವ ನಿರ್ದೇಶಾತ್ ಪ್ರತೀಯತೇ| ಅಯಂ ವಿಕಾರಸ್ತ್ರಿದೋಷಜೋ ಮನ್ತವ್ಯಃ| ತಥಾ ಚ ನಿಮಿಃ– “ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಜಲೋನ್ಮಿಶ್ರೇ ಕೋಥೇ ಶೋಣಿತಮಾಂಸಜೇ| ಮೂರ್ಛನ್ತಿ ಜನ್ತವಸ್ತತ್ರ ಕೃಷ್ಣಾಸ್ತಾಮ್ರಾಃ ಸಿತಾರುಣಾಃ|| ಭಕ್ಷಯನ್ತೀವ ತೇ ಕರ್ಣಂ ಕುರ್ವನ್ತೋ ವಿವಿಧಾ ರುಜಃ| ಕ್ರಿಮಿಕರ್ಣಂ ತು ತಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಸನ್ನಿಪಾತಪ್ರಕೋಪಜಮ್||” ಇತಿ||೮||
Adhikarana karNapraviShTapata~ggakITAdilakShaNam (9-10) · Śloka 10
ಪತಙ್ಗಾಃ ಶತಪದ್ಯಶ್ಚ ಕರ್ಣಸ್ರೋತಃ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಹಿ |
ಅರತಿಂ ವ್ಯಾಕುಲತ್ವಂ ಚ ಭೃಶಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ವೇದನಾಮ್ ||೯||
ಕರ್ಣೋ ನಿಸ್ತುದ್ಯತೇ ತಸ್ಯ ತಥಾ ಫರಫರಾಯತೇ |
ಕೀಟೇ ಚರತಿ ರುಕ್ ತೀವ್ರಾ ನಿಷ್ಪನ್ದೇ ಮನ್ದವೇದನಾ ||೧೦||
View original
पतङ्गाः शतपद्यश्च कर्णस्रोतः प्रविश्य हि |
अरतिं व्याकुलत्वं च भृशं कुर्वन्ति वेदनाम् ||९||
कर्णो निस्तुद्यते तस्य तथा फरफरायते |
कीटे चरति रुक् तीव्रा निष्पन्दे मन्दवेदना ||१०||
ಕರ್ಣಪ್ರವಿಷ್ಟಪತಙ್ಗಕೀಟಾದಿಲಿಙ್ಗಮಾಹ– ಪತಙ್ಗಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಶತಪದ್ಯ ಇತಿ ಕಾರಣ್ಡಿಕಾಃ| ನಿಷ್ಪನ್ದೇ ಇತಿ ಸ್ಥಿರೇ||೯-೧೦||
Adhikarana karNavidradhilakShaNam (11) · Śloka 11
ಕ್ಷತಾಭಿಘಾತಪ್ರಭವಸ್ತು ವಿದ್ರಧಿರ್ಭವೇತ್ತಥಾ ದೋಷಕೃತೋಽಪರಃ ಪುನಃ |
ಸರಕ್ತಪೀತಾರುಣಮಸ್ರಮಾಸ್ರವೇತ್ ಪ್ರತೋದಧೂಮಾಯನದಾಹಚೋಷವಾನ್ ||೧೧||
(ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೨೦) |
View original
क्षताभिघातप्रभवस्तु विद्रधिर्भवेत्तथा दोषकृतोऽपरः पुनः |
सरक्तपीतारुणमस्रमास्रवेत् प्रतोदधूमायनदाहचोषवान् ||११||
(सु. उ. तं. अ. २०) |
ಕರ್ಣವಿದ್ರಧಿಮಾಹ– ಕ್ಷತಾಭಿಘಾತಪ್ರಭವಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷತಪ್ರಭವೋಽಭಿಘಾತಪ್ರಭವಶ್ಚ, ಕ್ಷತಾಭಿಘಾತಪ್ರಭವಯೋರಾಗನ್ತುಕತ್ವಾದೇಕತ್ವಮ್, ಏವಂ ವಾತಾದಿಜಸ್ಯಾಪಿ ದೋಷಜತ್ವಾದೇಕತ್ವಮ್| ಸರಕ್ತಪೀತಾರುಣಮಸ್ರಮಾಸ್ರವೇದಿತಿ ಅಸ್ರಮಾಸ್ರಾವಂ, ಸರಕ್ತಪೀತಾರುಣವರ್ಣತ್ವಂ ಚಾಸ್ರಾವಸ್ಯ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಸಮ್ಭವಾತ್||೧೧||
Adhikarana karNapAkalakShaNam (12) · Śloka 12
ಕರ್ಣಪಾಕಸ್ತು ಪಿತ್ತೇನ ಕೋಥವಿಕ್ಲೇದಕೃದ್ಭವೇತ್ |
ಕರ್ಣವಿದ್ರಧಿಪಾಕಾದ್ವಾ ಜಾಯತೇ ಚಾಮ್ಬುಪೂರಣಾತ್ ||೧೨||
View original
कर्णपाकस्तु पित्तेन कोथविक्लेदकृद्भवेत् |
कर्णविद्रधिपाकाद्वा जायते चाम्बुपूरणात् ||१२||
ಕರ್ಣಪಾಕಲಕ್ಷಣಮಾಹ– ಕರ್ಣಪಾಕ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕೋಥವಿಕ್ಲೇದಕೃದಿತಿ ಕೋಥಃ ಪೂತಿಭಾವಃ, ವಿಕ್ಲೇದ ಆರ್ದ್ರತಾ| ನನು, ಕರ್ಣಗೂಥಲಕ್ಷಣೇ ಪಿತ್ತೇನ ಶೋಷಣಮುಕ್ತಂ, ತತ್ಕಥಮಾರ್ದ್ರತಾ? ನೈವಮ್, ಏವಂವಿಕಾರಜನಕಕರ್ಮಸಹಕಾರಿಣಾ ದ್ರವಾಂಶೋದ್ರಿಕ್ತೇನ ಪಿತ್ತೇನಾರ್ದ್ರತಾ, ತತ್ರ ತ್ವೇತದ್ವಿಪರೀತತ್ವೇನ ಶೋಷಃ||೧೨||
Adhikarana pUtikarNalakShaNam (13) · Śloka 13
ಪೂಯಂ ಸ್ರವತಿ ಪೂತಿ ವಾ ಸ ಜ್ಞೇಯಃ ಪೂತಿಕರ್ಣಕಃ |೧೩|
View original
पूयं स्रवति पूति वा स ज्ञेयः पूतिकर्णकः |१३|
ಪೂತಿಕರ್ಣಲಕ್ಷಣಮಾಹ– ಪೂಯಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪೂಯಂ ಸ್ರವತಿ ವಾ ಪೂತೀತಿ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಣಂ, ವಾಶಬ್ದೋಽತ್ರ ಸಮುಚ್ಚಯೇ; ತೇನಾವೇದನತ್ವಂ, ಸವೇದನತ್ವಂ ವಾ, ಘನಸ್ರಾವಿತ್ವಂ ಚ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ| ಘನಸ್ರಾವನಿಯಮಾಚ್ಚ ಕರ್ಣಸ್ರಾವಾದಸ್ಯ ಭೇದಃ| ತಥಾಚೋಕ್ತಂ ಸುಶ್ರುತೇ– “ಸ್ರೋತಃಸ್ಥಿತೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಪಿತ್ತತೇಜಸಾ ವಿಲೀಯಮಾನೇ ಭೃಶಸಮ್ಪ್ರತಾಪಿತೇ| ಅವೇದನೋ ವಾಽಥ ಸವೇದನೋ ವಾ ಘನಂ ಸ್ರವೇತ್ ಪೂತಿ ಚ ಪೂತಿಕರ್ಣಃ||” ಇತಿ| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೨೦)| ಪೂತಿಮಾನ್ ಕರ್ಣಃ ಪೂತಿಕರ್ಣಃ|೧೩|–
Adhikarana karNagatashothArbudArshasAM lakShaNam (13) · Śloka 13
ಕರ್ಣಶೋಥಾರ್ಬುದಾರ್ಶಾಂಸಿ ಜಾನೀಯಾದುಕ್ತಲಕ್ಷಣೈಃ ||೧೩||
View original
कर्णशोथार्बुदार्शांसि जानीयादुक्तलक्षणैः ||१३||
ಇದಾನೀಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾಪೂರಣಾರ್ಥಂ ಕರ್ಣಗತಶೋಥಾರ್ಬುದಾರ್ಶಸಾಮತಿದೇಶೇನ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ– ಕರ್ಣಶೋಥೇತ್ಯಾದಿ| ಕರ್ಣಶೋಥಾಶ್ಚತ್ವಾರೋ ವಾತಪಿತ್ತಕಫರಕ್ತಜತ್ವೇನ; ಏವಮರ್ಶಶ್ಚತುರ್ವಿಧಂ, ಸಹಜಸನ್ನಿಪಾತಜಾರ್ಶಸೋಃ ಸನ್ನಿಪಾತಾಗನ್ತುಜಶೋಥಯೋಶ್ಚಾತ್ರಾಸಮ್ಭೂತಿರಾಧಾರಪ್ರಭಾವಾತ್| ಅರ್ಬುದಂ ಚ ಸಪ್ತವಿಧಂ ವಾತಪಿತ್ತಕಫರಕ್ತಮಾಂಸಮೇದಃಸಿರಾನಿಮಿತ್ತಭೇದಾತ್; ಸಿರಾಜಸ್ಯ ವಾತಜಾವರುದ್ಧಸ್ಯಾತ್ರ ಪೃಥಗ್ಗಣನಂ ಶಾಲಾಕ್ಯಸಿದ್ಧಾನ್ತಸಂವಾದಾದಿತಿ ಕಾರ್ತಿಕಃ| ಯಥಾ ಸುಶ್ರುತೇ ಏವ ಕರ್ಣರೋಗಾನನ್ತರಮ್– “ದೋಷೈಸ್ತ್ರಿಭಿಸ್ತೈಃ ಪೃಥಗೇಕಶಶ್ಚ ಬ್ರೂಯಾತ್ತಥಾಽರ್ಶಾಂಸಿ ತಥೈವ ಶೋಥಾನ್| ಶಾಲಾಕ್ಯಸಿದ್ಧಾನ್ತಮವೇಕ್ಷ್ಯ ಚಾಪಿ ಸರ್ವಾತ್ಮಕಂ ಸಪ್ತಮಮರ್ಬುದಂ ತು||” (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೨೨) ಇತಿ| ನಾಸಾರೋಗೇಽಭಿಧಾಸ್ಯತಿ, ತಥೇಹಾಪಿ ಯುಜ್ಯತೇ; ತೇನ ರಕ್ತಜಸ್ಯ ಪಿತ್ತಸಮಾನಲಿಙ್ಗತ್ವಾತ್ ಪಿತ್ತಜೇಽನ್ತರ್ಭಾವಃ, ತಥಾಽಽಗನ್ತುಜಸ್ಯಾಪಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತಲಿಙ್ಗತ್ವಾತ್ ಪಿತ್ತಜ ಏವಾನ್ತರ್ಭಾವಃ; ತೇನ ಶೋಥಃ ಸನ್ನಿಪಾತಜೋಽತ್ರ ಅಗಣನೀಯಃ, ಏವಂ ಸಹಜರಕ್ತಜಯೋರ್ದೋಷಜ ಏವಾನ್ತರ್ಭಾವಾತ್ ಸನ್ನಿಪಾತಜಮರ್ಶೋಽಪೃಥಗ್ಗಣನೀಯಮ್, ಅರ್ಬುದಂ ಚ ಸನ್ನಿಪಾತಜಂ ಸಪ್ತಮಿತಿ, ಏವಮೇಭಿಃ ಸಹಾಷ್ಟಾವಿಂಶತಿಃ ಸುಶ್ರುತೋಕ್ತಾಃ ಕರ್ಣರೋಗಾ ಭವನ್ತಿ||೧೩||
Adhikarana karNarogasya vAtajAdibhedena lakShaNAni (14-15) · Śloka 15
ನಾದೋಽತಿರುಕ್ ಕರ್ಣಮಲಸ್ಯ ಶೋಷಃ ಸ್ರಾವಸ್ತನುಶ್ಚಾಶ್ರವಣಂ ಚ ವಾತಾತ್ |
ಶೋಥಃ ಸರಾಗೋ ದರಣಂ ವಿದಾಹಃ ಸಪೀತಪೂತಿಸ್ರವಣಂ ಚ ಪಿತ್ತಾತ್ ||೧೪||
ವೈಶ್ರುತ್ಯಕಣ್ಡೂಸ್ಥಿರಶೋಥಶುಕ್ಲಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ರುತಿಃ ಸ್ವಲ್ಪರುಜಃ ಕಫಾಚ್ಚ |
ಸರ್ವಾಣಿ ರೂಪಾಣಿ ಚ ಸನ್ನಿಪಾತಾತ್ ಸ್ರಾವಶ್ಚ ತತ್ರಾಧಿಕದೋಷವರ್ಣಃ ||೧೫||
(ಚ. ಚಿ. ಅ. ೨೬) |
View original
नादोऽतिरुक् कर्णमलस्य शोषः स्रावस्तनुश्चाश्रवणं च वातात् |
शोथः सरागो दरणं विदाहः सपीतपूतिस्रवणं च पित्तात् ||१४||
वैश्रुत्यकण्डूस्थिरशोथशुक्लस्निग्धस्रुतिः स्वल्परुजः कफाच्च |
सर्वाणि रूपाणि च सन्निपातात् स्रावश्च तत्राधिकदोषवर्णः ||१५||
(च. चि. अ. २६) |
ಇದಾನೀಂ ಚರಕೋಕ್ತಂ ಕರ್ಣರೋಗಚತುಷ್ಟಯಂ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಸನ್ನಿಪಾತಜಭೇದಾದಾಹ– ನಾದೋಽತಿರುಗಿತ್ಯಾದಿ| ಅಶ್ರವಣಮಿತಿ ಅಶಬ್ದಶ್ರುತಿಃ| ವೈಶ್ರುತ್ಯಮಿತಿ ವಿರುದ್ಧಶ್ರವಣಮ್||೧೪-೧೫||
Adhikarana paripoTakalakShaNam (16) · Śloka 16
ಸೌಕುಮಾರ್ಯಾಚ್ಚಿರೋತ್ಸೃಷ್ಟೇ ಸಹಸಾಽತಿಪ್ರವರ್ಧಿತೇ |
ಕರ್ಣಶೋಥೋ ಭವೇತ್ ಪಾಲ್ಯಾಂ ಸರುಜಃ ಪರಿಪೋಟವಾನ್ |
ಕೃಷ್ಣಾರುಣನಿಭಃ ಸ್ತಬ್ಧಃ ಸ ವಾತಾತ್ ಪರಿಪೋಟಕಃ ||೧೬||
(ಸು. ಚಿ. ಅ. ೨೫) |
View original
सौकुमार्याच्चिरोत्सृष्टे सहसाऽतिप्रवर्धिते |
कर्णशोथो भवेत् पाल्यां सरुजः परिपोटवान् |
कृष्णारुणनिभः स्तब्धः स वातात् परिपोटकः ||१६||
(सु. चि. अ. २५) |
ಕರ್ಣಾವಯವತ್ವಾತ್ ಕರ್ಣಪಾಲ್ಯಾಸ್ತದ್ವಿಕಾರಾನಾಹ– ಸೌಕುಮಾರ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಸೌಕುಮಾರ್ಯಾದ್ಧೇತೋಶ್ಚಿರಂ ವರ್ಧನೇನ ತ್ಯಕ್ತೇ ಸಹಸಾ ಚ ವರ್ಧಯಿತುಮಾರಬ್ಧೇ ಕರ್ಣೇ ಶೋಥಃ, ಪರಿಪೋಟವಾನ್ ಮನಾಕ್ತ್ವಗವದರಣವಾನಿತ್ಯರ್ಥಃ||೧೬||
Adhikarana utpAtalakShaNam (17) · Śloka 17
ಗುರ್ವಾಭರಣಸಂಯೋಗಾತ್ತಾಡನಾದ್ಘರ್ಷಣಾದಪಿ |
ಶೋಥಃ ಪಾಲ್ಯಾಂ ಭವೇಚ್ಛ್ಯಾವೋ ದಾಹಪಾಕರುಜಾನ್ವಿತಃ ||೧೭||
ರಕ್ತೋ ವಾ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಮುತ್ಪಾತಃ ಸ ಗದೋ ಮತಃ |
(ಸು. ಚಿ. ಅ. ೨೫) |
View original
गुर्वाभरणसंयोगात्ताडनाद्घर्षणादपि |
शोथः पाल्यां भवेच्छ्यावो दाहपाकरुजान्वितः ||१७||
रक्तो वा रक्तपित्ताभ्यामुत्पातः स गदो मतः |
(सु. चि. अ. २५) |
ಉತ್ಪಾತಲಕ್ಷಣಮಾಹ– ಗುರ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಶ್ಯಾವತ್ವಂ ವ್ಯಾಧಿಪ್ರಭಾವಾತ್, ಪಿತ್ತರಕ್ತಯೋಃ ಶ್ಯಾವತ್ವಾಜನಕತ್ವಾತ್; ಕಿಂವಾ ವಾತಾನುಬನ್ಧಾದತ್ರ ಶ್ಯಾವತ್ವಮ್||೧೭||–
Adhikarana unmanthakalakShaNam (18-20) · Śloka 20
ಕರ್ಣಂ ಬಲಾದ್ವರ್ಧಯತಃ ಪಾಲ್ಯಾಂ ವಾಯುಃ ಪ್ರಕುಪ್ಯತಿ ||೧೮||
ಕಫಂ ಸಙ್ಗೃಹ್ಯ ಕುರುತೇ ಶೋಥಂ ಸ್ತಬ್ಧಮವೇದನಮ್ |
ಉನ್ಮನ್ಥಕಃ ಸಕಣ್ಡೂಕೋ ವಿಕಾರಃ ಕಫವಾತಜಃ ||೧೯||
ಸಂವರ್ಧ್ಯಮಾನೇ ದುರ್ವಿದ್ಧೇ ಕಣ್ಡೂಪಾಕರುಜಾನ್ವಿತಃ |
ಶೋಥೋ ಭವತಿ ಪಾಕಶ್ಚ ತ್ರಿದೋಷೋ ದುಃಖವರ್ಧನಃ ||೨೦||
(ಸು. ಚಿ. ಅ. ೨೫) |
View original
कर्णं बलाद्वर्धयतः पाल्यां वायुः प्रकुप्यति ||१८||
कफं सङ्गृह्य कुरुते शोथं स्तब्धमवेदनम् |
उन्मन्थकः सकण्डूको विकारः कफवातजः ||१९||
संवर्ध्यमाने दुर्विद्धे कण्डूपाकरुजान्वितः |
शोथो भवति पाकश्च त्रिदोषो दुःखवर्धनः ||२०||
(सु. चि. अ. २५) |
ಉನ್ಮನ್ಥಕಮಾಹ– ಕರ್ಣಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ತಬ್ಧತ್ವಂ ವಾತಕೃತಂ, ಕಣ್ಡೂಃ ಕಫಾತ್, ಇತಿ ವಾತಕಫಲಿಙ್ಗಮ್||೧೮-೨೦||
Adhikarana parilehIlakShaNam (21-22) · Śloka 22
ಕಫಾಸೃಕ್ಕ್ರಿಮಯಃ ಕ್ರುದ್ಧಾಃ ಸರ್ಷಪಾಭಾ ವಿಸರ್ಪಿಣಃ |
ಕುರ್ವನ್ತಿ ಪಾಲ್ಯಾಂ ಪಿಡಕಾಃ ಕಣ್ಡೂದಾಹರುಜಾನ್ವಿತಾಃ ||೨೧||
ಕಫಾಸೃಕ್ಕ್ರಿಮಿಸಮ್ಭೂತಃ ಸ ವಿಸರ್ಪನ್ನಿತಸ್ತತಃ |
ಲಿಹೇತ್ ಸಶಷ್ಕುಲೀಂ ಪಾಲೀಂ ಪರಿಲೇಹೀತಿ ಸ ಸ್ಮೃತಃ ||೨೨||
(ಸು. ಚಿ. ಅ. ೨೫) |
View original
कफासृक्क्रिमयः क्रुद्धाः सर्षपाभा विसर्पिणः |
कुर्वन्ति पाल्यां पिडकाः कण्डूदाहरुजान्विताः ||२१||
कफासृक्क्रिमिसम्भूतः स विसर्पन्नितस्ततः |
लिहेत् सशष्कुलीं पालीं परिलेहीति स स्मृतः ||२२||
(सु. चि. अ. २५) |
ಪರಿಲೇಹೀಮಾಹ– ಕಫಾಸೃಗಿತ್ಯಾದಿ| ಸ ವಿಸರ್ಪನ್ನಿತಿ ಸ ಇತಿ ಪಿಡಕಾತ್ಮಕೋ ವಿಕಾರ; ‘ವಿಸರ್ಪಾನ್ವಿತಃ’ ಇತಿ ಪಾಠಾನ್ತರೇ ವಿಸರ್ಪೇಣಾನ್ವಿತಃ| ಲಿಹೇದಿತಿ ನಿರ್ಮಾಂಸೀಂ ಕರೋತಿ ಆಚ್ಛಾದಯೇದ್ವಾ||೨೧-೨೨||
Adhikarana puShpikA · Śloka 57
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಾಧವಕರವಿರಚಿತೇ ಮಾಧವನಿದಾನೇ ಕರ್ಣರೋಗನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್ ||೫೭||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने कर्णरोगनिदानं समाप्तम् ||५७||
ಇತಿ ಶ್ರೀಕಣ್ಠದತ್ತಕೃತಾಯಾಂ ಮಧುಕೋಶವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಕರ್ಣರೋಗನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್||೫೭||