Adhikarana krimINAM sa~gkhyA (1-2) · Śloka 1
അഥ ക്രിമിനിദാനമ് |
ക്രിമയശ്ച ദ്വിധാ പ്രോക്താ ബാഹ്യാഭ്യന്തരഭേദതഃ |
ബഹിര്മലകഫാസൃഗ്വിഡ്ജന്മഭേദാച്ചതുര്വിധാഃ ||൧||
നാമതോ വിംശതിവിധാ ബാഹ്യാസ്തത്ര മലോദ്ഭവാഃ |
(വാ. നി. അ. ൧൪) |
View original
अथ क्रिमिनिदानम् |
क्रिमयश्च द्विधा प्रोक्ता बाह्याभ्यन्तरभेदतः |
बहिर्मलकफासृग्विड्जन्मभेदाच्चतुर्विधाः ||१||
नामतो विंशतिविधा बाह्यास्तत्र मलोद्भवाः |
(वा. नि. अ. १४) |
അജീര്ണാത് ക്രിമിസമ്ഭവ ഇത്യതോऽജീര്ണാനന്തരം ക്രിമിനിദാനമാഹ– ക്രിമയ ഇത്യാദി| തത്ര ബാഹ്യാസ്ത്വഗുപലേപകബാഹ്യമലസമ്ഭവാഃ, ആഭ്യന്തരാ ആമാശയാദിസമ്ഭവാഃ, തേ ദേശഭേദേന ദ്വൈവിധ്യേനോക്താഃ കാരണഭേദാച്ചതുര്ധാ ഭവന്തീത്യാഹ– ബഹിര്മലേത്യാദി| ബഹിര്മലോ ഗാത്രോപലേപീ സ്വേദാദിരുക്ത ഏവ ബഹിര്മലാദിഷു ചതുര്ഷു ജന്മ ബഹിര്മലാദിജന്മ തദ്ഭേദാത്| ത ഏവ ചതുര്വിധാ നാമഭേദേന വിംശതിവിധാ ഭവന്തി, വിംശത്യതിരിക്താശ്ചാതിസൂക്ഷ്മാഃ കൃമയഃ സഹജാശ്ചരകേണോക്താഃ, തേ ചാവൈകാരികത്വേന രോഗാധികാരേ നോച്യന്തേ, വിംശതിവിധാസ്തു ക്രിമയോ ദോഷപ്രകോപണദ്വാരേണ ജ്വരശൂലാദീന് ജനയന്തീതി രോഗാ ഉച്യന്തേ||൧-൨||–
Adhikarana bAhyakrimilakShaNam (2-3) · Śloka 3
തിലപ്രമാണസംസ്ഥാനവര്ണാഃ കേശാമ്ബരാശ്രയാഃ ||൨||
ബഹുപാദാശ്ച സൂക്ഷ്മാശ്ച യൂകാ ലിക്ഷാശ്ച നാമതഃ |
ദ്വിധാ തേ കോഠപിഡകാകണ്ഡൂഗണ്ഡാന് പ്രകുര്വതേ ||൩||
(വാ. നി. അ. ൧൪) |
View original
तिलप्रमाणसंस्थानवर्णाः केशाम्बराश्रयाः ||२||
बहुपादाश्च सूक्ष्माश्च यूका लिक्षाश्च नामतः |
द्विधा ते कोठपिडकाकण्डूगण्डान् प्रकुर्वते ||३||
(वा. नि. अ. १४) |
ഉക്താന് ബാഹ്യാന് വിവൃണോതി– ബാഹ്യാസ്തത്ര മലോദ്ഭവാ ഇതി| തിലാനാമിവ പ്രമാണം പരിമാണം, സംസ്ഥാനമാകൃതിഃ, വര്ണശ്ച ശ്വേതഃ കൃഷ്ണോ വാ യേഷാം യൂകാദിരൂപാണാം തേ തഥാ| കേശാമ്ബരാശ്രയാ ഇതി അമ്ബരം വസ്ത്രമ്| ബഹുപാദാ ഇതി യൂകാഃ, സൂക്ഷ്മാ ഇതി ലിക്ഷാഃ||൨-൩||
Adhikarana kriminidAnam (4) · Śloka 4
അജീര്ണഭോജീ മധുരാമ്ലനിത്യോ ദ്രവപ്രിയഃ പിഷ്ടഗുഡോപഭോക്താ |
വ്യായാമവര്ജീ ച ദിവാശയാനോ വിരുദ്ധഭുക് സംലഭതേ ക്രിമീംസ്തു ||൪||
View original
अजीर्णभोजी मधुराम्लनित्यो द्रवप्रियः पिष्टगुडोपभोक्ता |
व्यायामवर्जी च दिवाशयानो विरुद्धभुक् संलभते क्रिमींस्तु ||४||
തേഷാം നിദാനമാഹ– അജീര്ണേത്യാദി| അജീര്ണേ ഭോജനശീലോऽജീര്ണഭോജ| മധുരാമ്ലനിത്യഃ സതതമധുരാമ്ലഭോജ| വിരുദ്ധം ക്ഷീരമത്സ്യാദി||൪||
Adhikarana krimivisheShe nidAnavisheShaH (5) · Śloka 5
മാഷപിഷ്ടാമ്ലലവണഗുഡശാകൈഃ പുരീഷജാഃ |
മാംസമത്സ്യഗുഡക്ഷീരദധിശുക്തൈഃ കഫോദ്ഭവാഃ ||൫||
വിരുദ്ധാജീര്ണശാകാദ്യൈഃ ശോണിതോത്ഥാ ഭവന്തി ഹി |
(സു. ഉ. തം. അ. ൫൪) |
View original
माषपिष्टाम्ललवणगुडशाकैः पुरीषजाः |
मांसमत्स्यगुडक्षीरदधिशुक्तैः कफोद्भवाः ||५||
विरुद्धाजीर्णशाकाद्यैः शोणितोत्था भवन्ति हि |
(सु. उ. तं. अ. ५४) |
ക്രിമിവിശേഷേ നിദാനവിശേഷമാഹ– മാഷേത്യാദി||൫||–
Adhikarana AbhyantarakrimilakShaNam (6) · Śloka 6
ജ്വരോ വിവര്ണതാ ശൂലം ഹൃദ്രോഗഃ സദനം ഭ്രമഃ ||൬||
ഭക്തദ്വേഷോऽതിസാരശ്ച സഞ്ജാതക്രിമിലക്ഷണമ് |
(സു. ഉ. തം. അ. ൫൪) |
View original
ज्वरो विवर्णता शूलं हृद्रोगः सदनं भ्रमः ||६||
भक्तद्वेषोऽतिसारश्च सञ्जातक्रिमिलक्षणम् |
(सु. उ. तं. अ. ५४) |
ആഭ്യന്തരക്രിമിലക്ഷണമാഹ– ജ്വര ഇത്യാദി||൬||–
Adhikarana kaphajakrimilakShaNam (7-10) · Śloka 10
കഫാദാമാശയേ ജാതാ വൃദ്ധാഃ സര്പന്തി സര്വതഃ ||൭||
പൃഥുബ്രധ്നനിഭാഃ കേചിത് കേചിദ്ഗണ്ഡൂപദോപമാഃ |
രൂഢധാന്യാങ്കുരാകാരാസ്തനുദീര്ഘാസ്തഥാऽണവഃ ||൮||
ശ്വേതാസ്താമ്രാവഭാസാശ്ച നാമതഃ സപ്തധാ തു തേ |
അന്ത്രാദാ ഉദാരാവേഷ്ടാ ഹൃദയാദാ മഹാഗുദാഃ ||൯||
ചുരവോ ദര്ഭകുസുമാഃ സുഗന്ധാസ്തേ ച കുര്വതേ |
ഹൃല്ലാസമാസ്യസ്രവണമവിപാകമരോചകമ് ||൧൦||
മൂര്ഛാച്ഛര്ദിജ്വരാ നാഹകാര്ശ്യക്ഷവഥുപീനസാന് |
(വാ. നി. അ. ൧൪) |
View original
कफादामाशये जाता वृद्धाः सर्पन्ति सर्वतः ||७||
पृथुब्रध्ननिभाः केचित् केचिद्गण्डूपदोपमाः |
रूढधान्याङ्कुराकारास्तनुदीर्घास्तथाऽणवः ||८||
श्वेतास्ताम्रावभासाश्च नामतः सप्तधा तु ते |
अन्त्रादा उदारावेष्टा हृदयादा महागुदाः ||९||
चुरवो दर्भकुसुमाः सुगन्धास्ते च कुर्वते |
हृल्लासमास्यस्रवणमविपाकमरोचकम् ||१०||
मूर्छाच्छर्दिज्वरा नाहकार्श्यक्षवथुपीनसान् |
(वा. नि. अ. १४) |
കഫജാനാഹ– കഫാദിത്യാദി| കഫനിമിത്താഃ ക്രിമയോ യേ ത്വാമാശയേ ജായന്തേ, തേ ച വൃദ്ധാഃ സന്തഃ സര്വത ഊര്ധ്വമധശ്ച സര്പന്തി; ഏവം പുരീഷജാദിഷു ദൃഷ്ടവ്യമ്| ബ്രധ്നശ്ചര്മലതാ, ‘ബ്രധ്നീ’ ഇതി ലോകേ| രൂഢം പ്രരൂഢമ്| തനവഃ പരിണാഹേന, ദീര്ഘാ ആയാമേന, അണവഃ ഉഭാഭ്യാമപി സ്വല്പാഃ| തേ ഇതി കഫജാഃ| സപ്ത നാമാനി വിവൃണോതി– അന്ത്രാദാ ഇത്യാദി| ഏതേ ച നാമവിശേഷാഃ കേചിത് സാന്വയാഃ കേചിന്നിരന്വയാ വ്യവഹാരാര്ഥം പൂര്വാചാര്യൈഃ പ്രണീതാഃ; ഏവം വക്ഷ്യമാണേഷ്വപി ബോധ്യമിതി||൭-൧൦||–
Adhikarana raktajakrimilakShaNam (11-12) · Śloka 12
രക്തവാഹിസിരാസ്ഥാനരക്തജാ ജന്തവോऽണവഃ ||൧൧||
അപാദാ വൃത്തതാമ്രാശ്ച സൌക്ഷ്മ്യാത് കേചിദദര്ശനാഃ |
കേശാദാ രോമവിധ്വംസാ രോമദ്വീപാ ഉദുമ്ബരാഃ |
ഷട് തേ കുഷ്ഠൈകകര്മാണഃ സഹസൌരസമാതരഃ ||൧൨||
(വാ. നി. അ. ൧൪) |
View original
रक्तवाहिसिरास्थानरक्तजा जन्तवोऽणवः ||११||
अपादा वृत्तताम्राश्च सौक्ष्म्यात् केचिददर्शनाः |
केशादा रोमविध्वंसा रोमद्वीपा उदुम्बराः |
षट् ते कुष्ठैककर्माणः सहसौरसमातरः ||१२||
(वा. नि. अ. १४) |
രക്തജാനാഹ-രക്തേത്യാദി| രക്തവാഹിസിരാസ്ഥാനാശ്ച തേ രക്തജാശ്ചേതി രക്തവാഹിസിരാസ്ഥാനരക്തജാഃ; അഥവാ രക്തവാഹിസിരാസ്ഥാനം യദ്രക്തം തജ്ജാഃ| നാമഭേദാത്തേ ഷട്, തത്ര കേശാദാദയശ്ചത്വാരഃ, സഹ സൌരസനാമമാതൃനാമഭ്യാം ക്രിമിഭ്യാം വര്തന്തേ ഇതി സഹസൌരസമാതരഃ, ഏവം ഷഡ് ഭവന്തി| കുഷ്ഠൈകകര്മാണ ഇതി കുഷ്ഠമേവൈകം കാര്യം യേഷാം തേ തഥാ, കുഷ്ഠജനകാ ഇതി യാവത്| ഉക്തം ഹി സുശ്രുതേ– “സര്വാണി കുഷ്ഠാനി സവാതാനി സപിത്താനി സശ്ലേഷ്മാണി സക്രിമീണി ചോപദിശ്യന്തേ” (സു. നി. അ. ൫) ഇതി ||൧൧-൧൨||
Adhikarana purIShajakrimilakShaNam (13-16) · Śloka 16
പക്വാശയേ പുരീഷോത്ഥാ ജായന്തേऽധോവിസര്പിണഃ |
പ്രവൃദ്ധാഃ സ്യുര്ഭവേയുശ്ച തേ യദാऽऽമാശയോന്മുഖാഃ ||൧൩||
തദാऽസ്യോദ്ഗാരനിഃശ്വാസാ വിഡ്ഗന്ധാനുവിധായിനഃ |
പൃഥുവൃത്തതനുസ്ഥൂലാഃ ശ്യാവപീതസിതാസിതാഃ ||൧൪||
തേ പഞ്ച നാമ്നാ ക്രിമയഃ കകേരുകമകേരുകാഃ |
സൌസുരാദാഃ സശൂലാഖ്യാ ലേലിഹാ ജനയന്തി ഹി ||൧൫||
വിഡ്ഭേദശൂലവിഷ്ടമ്ഭകാര്ശ്യപാരുഷ്യപാണ്ഡുതാഃ |
രോമഹര്ഷാഗ്നിസദനം ഗുദകണ്ഡൂര്വിമാര്ഗഗാഃ ||൧൬||
(വാ. നി. അ. ൧൪) |
View original
पक्वाशये पुरीषोत्था जायन्तेऽधोविसर्पिणः |
प्रवृद्धाः स्युर्भवेयुश्च ते यदाऽऽमाशयोन्मुखाः ||१३||
तदाऽस्योद्गारनिःश्वासा विड्गन्धानुविधायिनः |
पृथुवृत्ततनुस्थूलाः श्यावपीतसितासिताः ||१४||
ते पञ्च नाम्ना क्रिमयः ककेरुकमकेरुकाः |
सौसुरादाः सशूलाख्या लेलिहा जनयन्ति हि ||१५||
विड्भेदशूलविष्टम्भकार्श्यपारुष्यपाण्डुताः |
रोमहर्षाग्निसदनं गुदकण्डूर्विमार्गगाः ||१६||
(वा. नि. अ. १४) |
പുരീഷജാനാഹ– പക്വാശയ ഇത്യാദി| അധോവിസര്പിണ ഇതി വിസര്പണം ഗതിഃ, ഗുദനിഃസരണശീലാഃ; തേ യദാऽതിവൃദ്ധാഃ സന്തഃ ആമാശയോന്മുഖാ ഭവേയുസ്തദാऽസ്യ രോഗിണ ഉദ്ഗാരനിഃശ്വാസ വിഡ്ഗന്ധാനുവിധായിനഃ സ്യുഃ പുരീഷഗന്ധയുക്താ ഭവന്തീതി യോജ്യമ്| ശേഷം സുബോധമ്||൧൩-൧൬||
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ഇതി ശ്രീമാധവകരവിരചിതേ മാധവനിദാനേ ക്രിമിനിദാനം സമാപ്തമ് ||൭||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने क्रिमिनिदानं समाप्तम् ||७||
ഇതി ശ്രീവിജയരക്ഷിതകൃതായാം മധുകോശവ്യാഖ്യായാം ക്രിമിനിദാനം സമാപ്തമ്||൭||