Adhikarana mUtrAghAtanidAnam (1) · Śloka 1
ಅಥ ಮೂತ್ರಾಘಾತನಿದಾನಮ್ |
ಜಾಯನ್ತೇ ಕುಪಿತೈರ್ದೋಷೈರ್ಮೂತ್ರಾಘಾತಾಸ್ತ್ರಯೋದಶ |
ಪ್ರಾಯೋ ಮೂತ್ರವಿಘಾತಾದ್ಯೈರ್ವಾತಕುಣ್ಡಲಿಕಾದಯಃ ||೧||
View original
अथ मूत्राघातनिदानम् |
जायन्ते कुपितैर्दोषैर्मूत्राघातास्त्रयोदश |
प्रायो मूत्रविघाताद्यैर्वातकुण्डलिकादयः ||१||
ಮೂತ್ರವಿಕಾರಸಾಧರ್ಮ್ಯಾತ್ ಮೂತ್ರಾಘಾತಾನಾಹ– ಜಾಯನ್ತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಮೂತ್ರಾಘಾತಯೋಶ್ಚಾಯಂ ವಿಶೇಷಃ– ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರೇ ಕೃಚ್ಛ್ರತ್ವಮತಿಶಯಿತಮ್, ಈಷದ್ವಿಬನ್ಧಃ; ಮೂತ್ರಾಘಾತೇ ತು ವಿಬನ್ಧೋ ಬಲವಾನ್, ಕೃಚ್ಛ್ರತ್ವಮಲ್ಪಮಿತಿ| ಮೂತ್ರವಿಘಾತಾದ್ಯೈರ್ಮೂತ್ರವೇಗವಿಧಾರಣಾದಿಭಿಃ; ಆದ್ಯಶಬ್ದೇನ ಪುರೀಷಶುಕ್ರವೇಗವಿಘಾತಾದೀನಾಂ ರೂಕ್ಷಾಶನಾದೀನಾಂ ಚ ಗ್ರಹಣಮ್| ವಾತಕುಣ್ಡಲಿಕಾದಯಸ್ತ್ರಯೋದಶೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ||೧||
Adhikarana vAtakuNDalikAlakShaNam (2-3) · Śloka 3
ರೌಕ್ಷ್ಯಾದ್ವೇಗವಿಘಾತಾದ್ವಾ ವಾಯುರ್ಬಸ್ತೌ ಸವೇದನಃ |
ಮೂತ್ರಮಾವಿಶ್ಯ ಚರತಿ ವಿಗುಣಃ ಕುಣ್ಡಲೀಕೃತಃ ||೨||
ಮೂತ್ರಮಲ್ಪಾಲ್ಪಮಥವಾ ಸರುಜಂ ಸಮ್ಪ್ರವರ್ತತೇ |
ವಾತಕುಣ್ಡಲಿಕಾಂ ತಾಂ ತು ವ್ಯಾಧಿಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಸುದಾರುಣಮ್ ||೩||
(ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೮) |
View original
रौक्ष्याद्वेगविघाताद्वा वायुर्बस्तौ सवेदनः |
मूत्रमाविश्य चरति विगुणः कुण्डलीकृतः ||२||
मूत्रमल्पाल्पमथवा सरुजं सम्प्रवर्तते |
वातकुण्डलिकां तां तु व्याधिं विद्यात् सुदारुणम् ||३||
(सु. उ. तं. अ. ५८) |
ವಾತಕುಣ್ಡಲಿಕಾಮಾಹ– ರೌಕ್ಷ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಆವಿಶ್ಯೇತ್ಯಾವೃತ್ಯ; ‘ಆವಿಧ್ಯ’ ಇತಿ ಪಾಠಾನ್ತರೇ ಸ ಏವಾರ್ಥಃ| ಚರತಿ ಗಚ್ಛತಿ| ವಿಗುಣಃ ಕುಪಿತಃ| ಕುಣ್ಡಲೀಕೃತ ಇತಿ ವಾತ್ಯಾವದ್ಬಸ್ತಾವೇವ ಭ್ರಮಂಸ್ತಿಷ್ಠತೀತಿ||೨-೩||
Adhikarana aShThIlAlakShaNam (4) · Śloka 4
ಆಧ್ಮಾಪಯನ್ ಬಸ್ತಿಗುದಂ ರುದ್ಧ್ವಾ ವಾಯುಶ್ಚಲೋನ್ನತಾಮ್ |
ಕುರ್ಯಾತ್ತೀವ್ರಾರ್ತಿಮಷ್ಠೀಲಾಂ ಮೂತ್ರವಿಣ್ಮಾರ್ಗರೋಧಿನೀಮ್ ||೪||
View original
आध्मापयन् बस्तिगुदं रुद्ध्वा वायुश्चलोन्नताम् |
कुर्यात्तीव्रार्तिमष्ठीलां मूत्रविण्मार्गरोधिनीम् ||४||
ಅಷ್ಠೀಲಾಮಾಹ– ಆಧ್ಮಾಪಯನ್ನಿತ್ಯಾದಿ| ರುದ್ಧ್ವೇತಿ ಬಸ್ತಿಗುದಮೇವ| ಅಷ್ಠೀಲಾತುಲ್ಯತ್ವಾದಷ್ಠೀಲಾ, ಸಾ ಚ ವಾತವ್ಯಾಧಾವುಕ್ತಾ||೪||
Adhikarana vAtabastilakShaNam (5-6) · Śloka 6
ವೇಗಂ ವಿಧಾರಯೇದ್ಯಸ್ತು ಮೂತ್ರಸ್ಯಾಕುಶಲೋ ನರಃ |
ನಿರುಣದ್ಧಿ ಮುಖಂ ತಸ್ಯ ಬಸ್ತೇರ್ಬಸ್ತಿಗತೋಽನಿಲಃ ||೫||
ಮೂತ್ರಸಙ್ಗೋ ಭವೇತ್ತೇನ ಬಸ್ತಿಕುಕ್ಷಿನಿಪೀಡಿತಃ |
ವಾತಬಸ್ತಿಃ ಸ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ವ್ಯಾಧಿಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಪ್ರಸಾಧನಃ ||೬||
(ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೮) |
View original
वेगं विधारयेद्यस्तु मूत्रस्याकुशलो नरः |
निरुणद्धि मुखं तस्य बस्तेर्बस्तिगतोऽनिलः ||५||
मूत्रसङ्गो भवेत्तेन बस्तिकुक्षिनिपीडितः |
वातबस्तिः स विज्ञेयो व्याधिः कृच्छ्रप्रसाधनः ||६||
(सु. उ. तं. अ. ५८) |
ವಾತಬಸ್ತಿಮಾಹ– ವೇಗಮಿತ್ಯಾದಿ| ಬಸ್ತಿಕುಕ್ಷಿನಿಪೀಡಿತ ಇತಿ ಬಸ್ತೌ ಕುಕ್ಷೌ ಚ ನಿಪೀಡಿತಃ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತೋ ವಾಯುರಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ; ‘ಬಸ್ತಿಕುಕ್ಷೀ ನಿಪೀಡಯನ್’ ಇತಿ ಪಾಠಾನ್ತರೇ ಬಸ್ತಿಕುಕ್ಷ್ಯೋ ರುಜಾಕರ ಇತಿ||೫-೬||
Adhikarana mUtrAtItalakShaNam (7) · Śloka 7
ಚಿರಂ ಧಾರಯತೋ ಮೂತ್ರಂ ತ್ವರಯಾ ನ ಪ್ರವರ್ತತೇ |
ಮೇಹಮಾನಸ್ಯ ಮನ್ದಂ ವಾ ಮೂತ್ರಾತೀತಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ||೭||
View original
चिरं धारयतो मूत्रं त्वरया न प्रवर्तते |
मेहमानस्य मन्दं वा मूत्रातीतः स उच्यते ||७||
ಮೂತ್ರಾತೀತಮಾಹ– ಚಿರಮಿತ್ಯಾದಿ| ತ್ವರಯಾ ನ ಪ್ರವರ್ತತೇ ಇತಿ ಮೂತ್ರಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಮೇಹಮಾನಸ್ಯ ಮೂತ್ರಂ ತ್ಯಜತಃ| ‘ವಹಮಾನಸ್ಯ’ ಇತಿ ಪಾಠಾನ್ತರಂ ಸುಗಮಮ್||೭||
Adhikarana mUtrajaTharalakShaNam (8-9) · Śloka 9
ಮೂತ್ರಸ್ಯ ವೇಗೇಽಭಿಹತೇ ತದುದಾವರ್ತಹೇತುಕಃ |
ಅಪಾನಃ ಕುಪಿತೋ ವಾಯುರುದರಂ ಪೂರಯೇದ್ಭೃಶಮ್ ||೮||
ನಾಭೇರಧಸ್ತಾದಾಧ್ಮಾನಂ ಜನಯೇತ್ತೀವ್ರವೇದನಮ್ |
ತನ್ಮೂತ್ರಜಠರಂ ವಿದ್ಯಾದಧೋಬಸ್ತಿನಿರೋಧನಮ್ ||೯||
(ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೮) |
View original
मूत्रस्य वेगेऽभिहते तदुदावर्तहेतुकः |
अपानः कुपितो वायुरुदरं पूरयेद्भृशम् ||८||
नाभेरधस्तादाध्मानं जनयेत्तीव्रवेदनम् |
तन्मूत्रजठरं विद्यादधोबस्तिनिरोधनम् ||९||
(सु. उ. तं. अ. ५८) |
ಮೂತ್ರಜಠರಮಾಹ– ಮೂತ್ರಸ್ಯ ವೇಗ ಇತ್ಯಾದಿ| ತದುದಾವರ್ತಹೇತುಕ ಇತಿ ಮೂತ್ರವೇಗಧಾರಣಜನಿತೋದಾವರ್ತನಿಮಿತ್ತಃ| ಅಧೋಬಸ್ತಿನಿರೋಧನಮಿತಿ ಬಸ್ತೇರಧೋಭಾಗೇ ವಿಬನ್ಧಕಾರಕಮ್||೮-೯||
Adhikarana mUtrotsa~ggalakShaNam (10-11) · Śloka 11
ಬಸ್ತೌ ವಾಽಪ್ಯಥವಾ ನಾಲೇ ಮಣೌ ವಾ ಯಸ್ಯ ದೇಹಿನಃ |
ಮೂತ್ರಂ ಪ್ರವೃತ್ತಂ ಸಜ್ಜೇತ ಸರಕ್ತಂ ವಾ ಪ್ರವಾಹತಃ ||೧೦||
ಸ್ರವೇಚ್ಛನೈರಲ್ಪಮಲ್ಪಂ ಸರುಜಂ ವಾಽಥ ನೀರುಜಮ್ |
ವಿಗುಣಾನಿಲಜೋ ವ್ಯಾಧಿಃ ಸ ಮೂತ್ರೋತ್ಸಙ್ಗಸಞ್ಜ್ಞಿತಃ ||೧೧||
(ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೮) |
View original
बस्तौ वाऽप्यथवा नाले मणौ वा यस्य देहिनः |
मूत्रं प्रवृत्तं सज्जेत सरक्तं वा प्रवाहतः ||१०||
स्रवेच्छनैरल्पमल्पं सरुजं वाऽथ नीरुजम् |
विगुणानिलजो व्याधिः स मूत्रोत्सङ्गसञ्ज्ञितः ||११||
(सु. उ. तं. अ. ५८) |
ಮೂತ್ರೋತ್ಸಙ್ಗಮಾಹ– ಬಸ್ತಾವಿತ್ಯಾದಿ| ನಾಲೇ ಮೇಢ್ರೇ, ಮಣೌ ಮೇಢ್ರಾಗ್ರೇ| ಪ್ರವೃತ್ತಂ ಸಜ್ಜೇತೇತಿ ಸಂಸಕ್ತಂ ಸನ್ನ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ಸರಕ್ತಂ ವಾ ಪ್ರವಾಹತ ಇತಿ ಪ್ರವಾಹಣಕುಪಿತವಾಯುನಾ ಬಸ್ತ್ಯಾದಿಭೇದಜನಿತರಕ್ತಯುಕ್ತಂ ಮೂತ್ರಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ||೧೦-೧೧||
Adhikarana mUtrakShayalakShaNam (12) · Śloka 12
ರೂಕ್ಷಸ್ಯ ಕ್ಲಾನ್ತದೇಹಸ್ಯ ಬಸ್ತಿಸ್ಥೌ ಪಿತ್ತಮಾರುತೌ |
ಮೂತ್ರಕ್ಷಯಂ ಸರುಗ್ದಾಹಂ ಜನಯೇತಾಂ ತದಾಹ್ವಯಮ್ ||೧೨||
(ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೮) |
View original
रूक्षस्य क्लान्तदेहस्य बस्तिस्थौ पित्तमारुतौ |
मूत्रक्षयं सरुग्दाहं जनयेतां तदाह्वयम् ||१२||
(सु. उ. तं. अ. ५८) |
ಮೂತ್ರಕ್ಷಯಮಾಹ– ರೂಕ್ಷಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ತದಾಹ್ವಯಮಿತಿ ಮೂತ್ರಕ್ಷಯಾಖ್ಯಂ, ಕಾರಣೇ ಕಾರ್ಯೋಪಚಾರಾತ್||೧೨||
Adhikarana mUtragranthilakShaNam (13) · Śloka 13
ಅನ್ತರ್ಬಸ್ತಿಮುಖೇ ವೃತ್ತಃ ಸ್ಥಿರೋಽಲ್ಪಃ ಸಹಸಾ ಭವೇತ್ |
ಅಶ್ಮರೀತುಲ್ಯರುಗ್ಗ್ರನ್ಥಿರ್ಮೂತ್ರಗ್ರನ್ಥಿಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ||೧೩||
(ವಾ. ನಿ. ಅ. ೯) |
View original
अन्तर्बस्तिमुखे वृत्तः स्थिरोऽल्पः सहसा भवेत् |
अश्मरीतुल्यरुग्ग्रन्थिर्मूत्रग्रन्थिः स उच्यते ||१३||
(वा. नि. अ. ९) |
ಮೂತ್ರಗ್ರನ್ಥಿಮಾಹ– ಅನ್ತರಿತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ತರ್ಬಸ್ತಿಮುಖೇ ಬಸ್ತಿಮುಖಸ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರೇ| ಗ್ರನ್ಥಿರ್ಗುಡಕಾಕಾರಃ| ನನು, ಸ್ಥಾನವೇದನಾಕಾರಣಾನಾಮಭಿನ್ನತ್ವಾದಶ್ಮರ್ಯಾ ಸಹ ಕೋ ಭೇದಃ? ಉಚ್ಯತೇ– ಅಶ್ಮರ್ಯಾಂ ಪಿತ್ತಾದಿಕಂ ಸಂಹನ್ಯತೇ, ಅತ್ರ ತು ರಕ್ತಮೇವ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ– “ರಕ್ತಂ ವಾತಕಫಾದ್ದುಷ್ಟಂ ಬಸ್ತಿದ್ವಾರೇ ಸುದಾರುಣಮ್| ಗ್ರನ್ಥಿಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ಸ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಸೃಜೇನ್ಮೂತ್ರಂ ತದಾವೃತಮ್|| ಅಶ್ಮರೀಸಮಶೂಲಂ ತಂ ರಕ್ತಗ್ರನ್ಥಿಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ||” ಇತಿ| ವಿಶೇಷಜ್ಞಾನಂ ತು ಕುತ ಇತಿ ಚೇತ್? ಅಶ್ಮರೀಪೂರ್ವರೂಪೋಕ್ತಸ್ಯ ಮೂತ್ರೇ ಬಸ್ತಸಗನ್ಧತ್ವಾದೇರ್ಭಾವಾಭಾವಾಭ್ಯಾಮ್||೧೩||
Adhikarana mUtrashukralakShaNam (14) · Śloka 14
ಮೂತ್ರಿತಸ್ಯ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ಯಾತೋ ವಾಯುನಾ ಶುಕ್ರಮುದ್ಧತಮ್ |
ಸ್ಥಾನಾಚ್ಚ್ಯುತಂ ಮೂತ್ರಯತಃ ಪ್ರಾಕ್ ಪಶ್ಚಾದ್ವಾ ಪ್ರವರ್ತತೇ ||೧೪||
ಭಸ್ಮೋದಕಪ್ರತೀಕಾಶಂ ಮೂತ್ರಶುಕ್ರಂ ತದುಚ್ಯತೇ |
(ವಾ. ನಿ. ಅ. ೯) |
View original
मूत्रितस्य स्त्रियं यातो वायुना शुक्रमुद्धतम् |
स्थानाच्च्युतं मूत्रयतः प्राक् पश्चाद्वा प्रवर्तते ||१४||
भस्मोदकप्रतीकाशं मूत्रशुक्रं तदुच्यते |
(वा. नि. अ. ९) |
ಮೂತ್ರಶುಕ್ರಮಾಹ– ಮೂತ್ರಿತಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಮೂತ್ರಿತಸ್ಯ ಮೂತ್ರವೇಗಿತಸ್ಯ| ಸ್ಥಾನಾಚ್ಚ್ಯುತಂ ಸ್ವಸ್ಥಾನಾದ್ಭ್ರಷ್ಟಂ ಶುಕ್ರಮ್||೧೪||–
Adhikarana uShNavAtalakShaNam (15-16) · Śloka 16
ವ್ಯಾಯಾಮಾಧ್ವಾತಪೈಃ ಪಿತ್ತಂ ಬಸ್ತಿಂ ಪ್ರಾಪ್ಯಾನಿಲಾನ್ವಿತಮ್ ||೧೫||
ಬಸ್ತಿಂ ಮೇಢ್ರಂ ಗುದಂ ಚೈವ ಪ್ರದಹೇತ್ ಸ್ರಾವಯೇದಧಃ |
ಮೂತ್ರಂ ಹಾರಿದ್ರಮಥವಾ ಸರಕ್ತಂ ರಕ್ತಮೇವ ವಾ ||೧೬||
ಕೃಚ್ಛ್ರಾತ್ ಪುನಃ ಪುನರ್ಜನ್ತೋರುಷ್ಣವಾತಂ ಬ್ರುವನ್ತಿ ತಮ್ |
(ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೮) |
View original
व्यायामाध्वातपैः पित्तं बस्तिं प्राप्यानिलान्वितम् ||१५||
बस्तिं मेढ्रं गुदं चैव प्रदहेत् स्रावयेदधः |
मूत्रं हारिद्रमथवा सरक्तं रक्तमेव वा ||१६||
कृच्छ्रात् पुनः पुनर्जन्तोरुष्णवातं ब्रुवन्ति तम् |
(सु. उ. तं. अ. ५८) |
ಉಷ್ಣವಾತಮಾಹ– ವ್ಯಾಯಾಮೇತ್ಯಾದಿ| ವ್ಯಾಯಾಮಾತ್ ವಿರೋಧಿಸೌಮ್ಯಧಾತುಕ್ಷಯಾತ್ತೇಜೋವೃದ್ಧ್ಯಾ ಪಿತ್ತವೃದ್ಧಿಃ| ಅನಿಲಾನ್ವಿತಮನಿಲಸಂಯುತಮ್| ‘ಅನಿಲಾವೃತಮ್’ ಇತಿ ಪಾಠಾನ್ತರಂ ಸುಗಮಮ್| ಸರಕ್ತಮೀಷಲ್ಲೋಹಿತಮ್||೧೫-೧೬||–
Adhikarana mUtrasAdalakShaNam (17-18) · Śloka 18
ಪಿತ್ತಂ ಕಫೋ ದ್ವಾವಪಿ ವಾ ಸಂಹನ್ಯೇತೇಽನಿಲೇನ ಚೇತ್ ||೧೭||
ಕೃಚ್ಛ್ರಾನ್ಮೂತ್ರಂ ತದಾ ಪೀತಂ ಶ್ವೇತಂ ರಕ್ತಂ ಘನಂ ಸೃಜೇತ್ |
ಸದಾಹಂ ರೋಚನಾಶಙ್ಖಚೂರ್ಣವರ್ಣಂ ಭವೇತ್ತು ತತ್ ||೧೮||
ಶುಷ್ಕಂ ಸಮಸ್ತವರ್ಣಂ ವಾ ಮೂತ್ರಸಾದಂ ವದನ್ತಿ ತಮ್ |
(ವಾ. ನಿ. ಅ. ೯) |
View original
पित्तं कफो द्वावपि वा संहन्येतेऽनिलेन चेत् ||१७||
कृच्छ्रान्मूत्रं तदा पीतं श्वेतं रक्तं घनं सृजेत् |
सदाहं रोचनाशङ्खचूर्णवर्णं भवेत्तु तत् ||१८||
शुष्कं समस्तवर्णं वा मूत्रसादं वदन्ति तम् |
(वा. नि. अ. ९) |
ಮೂತ್ರಸಾದಮಾಹ– ಪಿತ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಂಹನ್ಯೇತೇ ಸ್ತ್ಯಾನೀಕ್ರಿಯೇತೇ| ಶುಷ್ಕಮಲ್ಪಂ, ತನ್ಮೂತ್ರಂ ಪಿತ್ತೇನ ರೋಚನಾಭಂ, ಕಫೇನ ಶಙ್ಖಚೂರ್ಣಾಭಂ, ಸಮಸ್ತವರ್ಣಮುಕ್ತಸಕಲವರ್ಣಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾತ್||೧೭-೧೮||–
Adhikarana viDvighAtalakShaNam (19-20) · Śloka 20
ರೂಕ್ಷದುರ್ಬಲಯೋರ್ವಾತೇನೋದಾವೃತ್ತಂ ಶಕೃದ್ಯದಾ ||೧೯||
ಮೂತ್ರಸ್ರೋತೋಽನುಪದ್ಯೇತ ವಿಟ್ಸಂಸೃಷ್ಟಂ ತದಾ ನರಃ |
ವಿಡ್ಗನ್ಧಂ ಮೂತ್ರಯೇತ್ ಕೃಚ್ಛ್ರಾದ್ವಿಡ್ವಿಘಾತಂ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್ ||೨೦||
(ವಾ. ನಿ. ಅ. ೯) |
View original
रूक्षदुर्बलयोर्वातेनोदावृत्तं शकृद्यदा ||१९||
मूत्रस्रोतोऽनुपद्येत विट्संसृष्टं तदा नरः |
विड्गन्धं मूत्रयेत् कृच्छ्राद्विड्विघातं विनिर्दिशेत् ||२०||
(वा. नि. अ. ९) |
ವಿಡ್ವಿಘಾತಮಾಹ– ರೂಕ್ಷೇತ್ಯಾದಿ| ಅನುಪದ್ಯೇತ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್| ವಿಡ್ಗನ್ಧಮಿತ್ಯತ್ರ ವಾಶಬ್ದೋ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ||೧೯-೨೦||
Adhikarana bastikuNDalalakShaNam (21-22) · Śloka 24
ದ್ರುತಾಧ್ವಲಙ್ಘನಾಯಾಸೈರಭಿಘಾತಾತ್ ಪ್ರಪೀಡನಾತ್ |
ಸ್ವಸ್ಥಾನಾದ್ಬಸ್ತಿರುದ್ವೃತ್ತಃ ಸ್ಥೂಲಸ್ತಿಷ್ಠತಿ ಗರ್ಭವತ್ ||೨೧||
ಶೂಲಸ್ಪನ್ದನದಾಹಾರ್ತೋ ಬಿನ್ದುಂ ಬಿನ್ದುಂ ಸ್ರವತ್ಯಪಿ |
ಪೀಡಿತಸ್ತು ಸೃಜೇದ್ಧಾರಾಂ ಸಂಸ್ತಮ್ಭೋದ್ವೇಷ್ಟನಾರ್ತಿಮಾನ್ ||೨೨||
ಬಸ್ತಿಕುಣ್ಡಲಮಾಹುಸ್ತಂ ಘೋರಂ ಶಸ್ತ್ರವಿಷೋಪಮಮ್ |
ಪವನಪ್ರಬಲಂ ಪ್ರಾಯೋ ದುರ್ನಿವಾರಮಬುದ್ಧಿಭಿಃ |೨೪|
View original
द्रुताध्वलङ्घनायासैरभिघातात् प्रपीडनात् |
स्वस्थानाद्बस्तिरुद्वृत्तः स्थूलस्तिष्ठति गर्भवत् ||२१||
शूलस्पन्दनदाहार्तो बिन्दुं बिन्दुं स्रवत्यपि |
पीडितस्तु सृजेद्धारां संस्तम्भोद्वेष्टनार्तिमान् ||२२||
बस्तिकुण्डलमाहुस्तं घोरं शस्त्रविषोपमम् |
पवनप्रबलं प्रायो दुर्निवारमबुद्धिभिः |२४|
ಬಸ್ತಿಕುಣ್ಡಲಮಾಹ– ದ್ರುತೇತ್ಯಾದಿ| ಲಙ್ಘನಮುತ್ಪತನಮ್| ಉದ್ವೃತ್ತಃ ಸ್ವಸ್ಥಾನಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಗತಃ, ಗರ್ಭವದಿತಿ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ಉದರಾನ್ತರ್ಗತಾಪತ್ಯವತ್, ಏತೇನ ಬಸ್ತಿಪುಟಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವಗಮನಂ ದರ್ಶಿತಮ್| ಪೀಡಿತ ಇತಿ ನಾಭೇರಧಃ| ಉದ್ವೇಷ್ಟನಾರ್ತಿಃ ಉದ್ವೇಷ್ಟನರೂಪಾಽಽರ್ತಿಃ| ಶಸ್ತ್ರವಿಷೋಪಮಂ ಶಸ್ತ್ರವಿಷಸದೃಶಮಿತಿ ವಿಭಿನ್ನಾರ್ಥಸೂಚನಾರ್ಥಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾನುಭವೋಪದರ್ಶನಾರ್ಥಮ್||೨೧-೨೨||
Adhikarana bastikuNDalasya doShAntarasaMsRuShTasya lakShaNam (23) · Śloka 24
ತಸ್ಮಿನ್ ಪಿತ್ತಾನ್ವಿತೇ ದಾಹಃ ಶೂಲಂ ಮೂತ್ರವಿವರ್ಣತಾ ||೨೩||
ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಗೌರವಂ ಶೋಥಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮೂತ್ರಂ ಘನಂ ಸಿತಮ್ |೨೪|
View original
तस्मिन् पित्तान्विते दाहः शूलं मूत्रविवर्णता ||२३||
श्लेष्मणा गौरवं शोथः स्निग्धं मूत्रं घनं सितम् |२४|
ವಾತಸ್ಯೈವ ದೋಷಾನ್ತರಾನುಬನ್ಧಿನೋ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ– ತಸ್ಮಿನ್ನಿತ್ಯಾದಿ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಅನ್ವಿತೇ ತಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್||೨೩||–
Adhikarana bastikuNDalasya sAdhyAsAdhyavicAraH (24) · Śloka 25
ಶ್ಲೇಷ್ಮರುದ್ಧಬಿಲೋ ಬಸ್ತಿಃ ಪಿತ್ತೋದೀರ್ಣೋ ನ ಸಿಧ್ಯತಿ ||೨೪||
ಅವಿಭ್ರಾನ್ತಬಿಲಃ ಸಾಧ್ಯೋ, ನ ತು ಯಃ ಕುಣ್ಡಲೀಕೃತಃ |೨೫|
View original
श्लेष्मरुद्धबिलो बस्तिः पित्तोदीर्णो न सिध्यति ||२४||
अविभ्रान्तबिलः साध्यो, न तु यः कुण्डलीकृतः |२५|
ತಸ್ಯೈವ ಸಾಧ್ಯತ್ವಾಸಾಧ್ಯತ್ವಮಾಹ– ಶ್ಲೇಷ್ಮರುದ್ಧಬಿಲ ಇತ್ಯಾದಿ| ಬಿಲಂ ಬಸ್ತಿಮುಖಶುಷಿರಮ್| ಪಿತ್ತೋದೀರ್ಣಃ ಉಪಚಿತಪಿತ್ತಃ, ಸ ಏವ ಅವಿಭ್ರಾನ್ತಬಿಲೋಽನಾವೃತಬಿಲಃ| ಕಫೇನ ಕುಣ್ಡಲೀಕೃತೋಽಸಾಧ್ಯ ಇತಿ ಬೋಧ್ಯಮ್| ಅಕುಣ್ಡಲೀಕೃತಸ್ತು ಸಾಧ್ಯತ್ವೇನೋಕ್ತಃ||೨೪||–
Adhikarana kuNDalIbhUtabasterlakShaNam (25) · Śloka 25
ಸ್ಯಾದ್ಬಸ್ತೌ ಕುಣ್ಡಲೀಭೂತೇ ತೃಣ್ಮೋಹಃ ಶ್ವಾಸ ಏವ ಚ ||೨೫||
View original
स्याद्बस्तौ कुण्डलीभूते तृण्मोहः श्वास एव च ||२५||
ಕುಣ್ಡಲೀಭೂತಸ್ಯೈವ ಲಿಙ್ಗಮಾಹ– ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಏತೌ ವಿಡ್ವಿಘಾತಬಸ್ತಿಕುಣ್ಡಲೌ ಸುಶ್ರುತೇನ ನ ಪಠಿತೌ, ತೇನ ಹಿ ಮೂತ್ರೋದಕಸಾದಮೇವ ದ್ವಿಧಾ ಪಠಿತ್ವಾ ‘ದ್ವಾದಶ ಮೂತ್ರಾಘಾತಾ’ ಇತ್ಯುಕ್ತಂ, ಸರ್ವಾನಭಿಧಾನಂ ತು ಪರಾಧಿಕಾರತ್ವೇನೇತಿ ಮನ್ತವ್ಯಮ್||೨೫||
Adhikarana puShpikA · Śloka 31
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಾಧವಕರವಿರಚಿತೇ ಮಾಧವನಿದಾನೇ ಮೂತ್ರಾಘಾತನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್ ||೩೧||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने मूत्राघातनिदानं समाप्तम् ||३१||
ಇತಿ ಶ್ರೀವಿಜಯರಕ್ಷಿತಕೃತಾಯಾಂ ಮಧುಕೋಶವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಮೂತ್ರಾಘಾತನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್||೩೧||