Adhikarana raktapittasya nidAnapUrvikA samprAptiH (1-3) · Śloka 3
அத ரக்தபித்தநிதாநம் |
கர்மவ்யாயாமஶோகாத்வவ்யவாயைரதிஸேவிதைஃ |
தீக்ஷ்ணோஷ்ணக்ஷாரலவணைரம்லைஃ கடுபிரேவ ச ||௧||
பித்தஂ விதக்தஂ ஸ்வகுணைர்விதஹத்யாஶு ஶோணிதம் |
ததஃ ப்ரவர்ததே ரக்தமூர்த்வஂ சாதோ த்விதாऽபி வா ||௨||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௫) |
ஊர்த்வஂ நாஸாக்ஷிகர்ணாஸ்யைர்மேட்ரயோநிகுதைரதஃ |
குபிதஂ ரோமகூபைஶ்ச ஸமஸ்தைஸ்தத்ப்ரவர்ததே ||௩||
(ஆமாஶயாத்வ்ரஜேதூர்த்வமதஃ பக்வாஶயாத்வ்ரஜேத் |
விதக்தயோர்த்வயோஶ்சாபி த்விதா மார்கஂ ப்ரவர்ததே) |
View original
अथ रक्तपित्तनिदानम् |
घर्मव्यायामशोकाध्वव्यवायैरतिसेवितैः |
तीक्ष्णोष्णक्षारलवणैरम्लैः कटुभिरेव च ||१||
पित्तं विदग्धं स्वगुणैर्विदहत्याशु शोणितम् |
ततः प्रवर्तते रक्तमूर्ध्वं चाधो द्विधाऽपि वा ||२||
(सु. उ. तं. अ. ४५) |
ऊर्ध्वं नासाक्षिकर्णास्यैर्मेढ्रयोनिगुदैरधः |
कुपितं रोमकूपैश्च समस्तैस्तत्प्रवर्तते ||३||
(आमाशयाद्व्रजेदूर्ध्वमधः पक्वाशयाद्व्रजेत् |
विदग्धयोर्द्वयोश्चापि द्विधा मार्गं प्रवर्तते) |
பாண்டுரோகவத்ரக்தபித்தஸ்யாபி பித்தஜந்யத்வாத்ததநந்தரஂ ரக்தபித்தநிதாநமாஹ– கர்மேத்யாதி| கர்ம ஆதபஃ| தீக்ஷ்ணஂ தீக்ஷ்ணவீர்யஂ மரிசாதி, உஷ்ணோऽக்நிதாபஃ, க்ஷாரோ யவக்ஷாராதிஃ, கண்டாபாடல்யாதிகதஶ்ச; விதக்தஂ குபிதம்| ஸ்வகுணைரிதி ‘பித்தஂ தீக்ஷ்ணஂ த்ரவஂ பூதி’ இத்யாதிபிஃ, விதஹதி கோபயதி ஸ்வகுணைரேவ, “விதாஹஶ்சாஸ்ய ரக்தஸ்ய பித்தவத்” (ஸு. ஸூ. அ. ௨௧) இத்யுக்தேஃ| ததஃ ப்ரவர்ததே நிஃஸரதி, பித்தஂ ரக்தஂ ச தாதுரூபஂ; நது கேவலஂ ரக்தஂ, ரக்தபித்தமிதி வ்யபதேஶாநுபபத்தேஃ| அத பித்தேந துஷ்டஂ ரக்தஂ ரக்தபித்தமித்யுச்யதே, ததா பித்தரக்தமிதி வ்யபதேஶஃ ப்ரஸஜ்யேத, ஏதேந ரக்தஂ ச பித்தஂ சேதி த்வந்த்வஸமாஸாந்நிருக்திருக்தா ஸுஶ்ருதேந| நநு, சரகே ‘ராகபரிப்ராப்தஂ பித்தஂ ரக்தபித்தம்’ இத்யுக்தஂ, தேந ரக்தஂ ச தத் பித்தஂ சேதி கர்மதாரயஸமாஸேந நிருக்திருக்தா| அத்ர ச காரணத்ரயமுக்தம்| யதாஹ– “ஸஂயோகாத்தூஷணாத்தத்து ஸாமாந்யாத்கந்தவர்ணயோஃ| ரக்தஸ்ய பித்தமாக்யாதஂ ரக்தபித்தஂ மநீஷிபிஃ||” (ச. சி. அ. ௪) இதி, தத்கதஂ ந விரோதஃ? நைவம், அத்ராபி ரக்தப்ரவத்தேஃ, துஷ்டஂ ஹி ரக்தஂ பித்தே ராகமாததத்தத்ஸஂஸர்கி ரக்தஂ ஸ்வயமபி ப்ரவர்ததே இதி பூர்வ ஏவார்தஃ| தேந ரக்தஂ ச பித்தஂ சேதி ரக்தபித்தஂ, ரக்த ச தத் பித்தஂ சேத்யுபயதாऽபி நிருக்தாவதோஷஃ||௧-௩||
Adhikarana raktapittapUrvarUpam (4) · Śloka 4
ஸதநஂ ஶீதகாமித்வஂ கண்டதூமாயநஂ வமிஃ |
லோஹகந்திஶ்ச நிஃஶ்வாஸோ பவத்யஸ்மிந் பவிஷ்யதி ||௪||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௫) |
View original
सदनं शीतकामित्वं कण्ठधूमायनं वमिः |
लोहगन्धिश्च निःश्वासो भवत्यस्मिन् भविष्यति ||४||
(सु. उ. तं. अ. ४५) |
பூர்வரூபமாஹ– ஸதநமித்யாதி| கண்டதூமாயநஂ கண்டாத்தூமநிர்கம இவ ப்ரதீதிஃ||௪||
Adhikarana shlaiShmikaraktapittalakShaNam (5) · Śloka 5
ஸாந்த்ரஂ ஸபாண்டு ஸஸ்நேஹஂ பிச்சிலஂ ச கபாந்விதம் |௫|
(ச. சி. அ. ௪) |
View original
सान्द्रं सपाण्डु सस्नेहं पिच्छिलं च कफान्वितम् |५|
(च. चि. अ. ४) |
ஶ்லைஷ்மிகமாஹ– ஸாந்த்ரமித்யாதி| ஸாந்த்ரஂ கநஂ, ஸபாண்டு ஸஸ்நேஹமிதி ஈஷத்பாண்டுஸ்நேஹம்|௫|
Adhikarana vAtikaraktapittalakShaNam (5) · Śloka 5
ஶ்யாவாருணஂ ஸபேநஂ ச தநு ரூக்ஷஂ ச வாதிகம் ||௫||
(ச. சி. அ. ௪) |
View original
श्यावारुणं सफेनं च तनु रूक्षं च वातिकम् ||५||
(च. चि. अ. ४) |
வாதிகமாஹ– ஶ்யாவேத்யாதி| தநு அகநம்||௫||
Adhikarana paittikaraktapittalakShaNam (6) · Śloka 6
ரக்தபித்தஂ கஷாயாபஂ கஷ்ணஂ கோமூத்ரஸந்நிபம் |
மேசகாகாரதூமாபமஞ்ஜநாபஂ ச பைத்திகம் ||௬||
(ச. சி. அ. ௪) |
ஸஂஸஷ்டலிங்கஂ ஸஂஸர்காத்த்ரிலிங்கஂ ஸாந்நிபாதிகம் |
(ச. சி. அ. ௪) |
View original
रक्तपित्तं कषायाभं कृष्णं गोमूत्रसन्निभम् |
मेचकागारधूमाभमञ्जनाभं च पैत्तिकम् ||६||
(च. चि. अ. ४) |
संसृष्टलिङ्गं संसर्गात्त्रिलिङ्गं सान्निपातिकम् |
(च. चि. अ. ४) |
பைத்திகமாஹ– ரக்தேத்யாதி| கஷாயாபஂ வடாதிக்வாதவர்ணம்| மேசகாகாரதூமாபமிதி மேசகாகாரதூமயோரிவாபா யஸ்ய தத்ததா; மேசகாபம், ஆகாரதூமாபஂ ச; மஸணீகதகஷ்ணமணிவர்ணஸ்யேவவர்ணோ மேசக இதி ஜேஜ்ஜடாதயஃ ப்ராஹுஃ, சிக்கணகஷ்ண இத்யர்தஃ| அஞ்ஜநாபஂ ஸௌவீராஞ்ஜநவர்ணாபம்| நநு, ஸர்வமேவ ரக்தபித்தஂ துஷ்டேந பித்தேநாரப்யதே தத் கதஂ பைத்திகஂ ரக்தபித்தமிதி? உச்யதே– ஸத்யஂ, கிந்து யதா ஸ்வஸ்தாநஸ்தஂ பித்தஂ ரக்தபித்தாரம்பகஂ ஸ்தாநாந்தராவஸ்திதேந பித்தேந ஸங்கஹ்யதே, கிஂவா தோஷாந்தராஸஂஶ்லிஷ்டஂ கேவலஂ பித்தமாரம்பகஂ, ததா பைத்திகமிதி வ்யபதேஶ இதி| நநு, கேவலஂ பைத்திகஂ ந ஸம்பவத்யேவ, யத்வக்ஷ்யதி– “ஊர்த்வகஂ கபஸஂஸஷ்டமதோகஂ பவநாநுகம்|” இதி; ந ச தஸ்ய நிர்திஷ்டோ மார்கஃ| உச்யதே– யதா ஸ்வகாரணோத்பூதேந கபேந வாதேந வா ஸ்வலக்ஷணகாரிணா ஸஂஸஷ்டஂ பவதி, ததா ஶ்லைஷ்மிகாதிவ்யபதேஶஃ, ந து மார்கஸம்பந்தாநுகதேந கபவாதஸம்பந்தேந| ஊர்த்வகஂ ஹி மார்கஸம்பந்தமஹிம்நாऽவஶ்யஂ கபேந, அதோகஂ சாவஶ்யஂ வாதேந, அநுபத்யதே| நச தத்ர கபவாதௌ ஸ்வலக்ஷணஂ குருதஃ, யதா ஶரதி ஜ்வரகரஂ பித்தஂ காலமஹிம்நாऽநுகதேந கபேநாநுபத்யதே ததாऽபி பைத்திக ஏவாஸௌ ப்ராகதோ ஜ்வரஃ| யதுக்தம்– “குர்யாத் பித்தஂ ச ஶரதி தஸ்ய சாநுபலஃ கபஃ|” (ச. சி. அ. ௩) இதி| தேந யதா ஏகதோஷலிங்கயுக்தஂ பவதி ததா ஏகதோஷாநுகம், ஏவஂ த்விதோஷலிங்கஂ த்ரிதோஷலிங்கஂ ச போத்யம்| தேநோர்த்வகமதோகஂ சைகத்வித்ரிலிங்கஂ பவதி| ஏதேந பைத்திகஸ்ய மார்கோ ந தர்ஶித இதி யதுக்தஂ தந்நிரஸ்தமிதி||௬||
Adhikarana dvandvajasya tridoShajasya ca raktapittasya lakShaNam (7) · Śloka 7
ஊர்த்வகஂ கபஸஂஸஷ்டமதோகஂ பவநாநுகம் |
த்விமார்கஂ கபவாதாப்யாமுபாப்யாமநுவர்ததே ||௭||
(ச. சி. அ. ௪) |
View original
ऊर्ध्वगं कफसंसृष्टमधोगं पवनानुगम् |
द्विमार्गं कफवाताभ्यामुभाभ्यामनुवर्तते ||७||
(च. चि. अ. ४) |
ஸஂஸர்கவிஶேஷேண மார்கபேதமாஹ– ஊர்த்வகமித்யாதி||௭||
Adhikarana saMsargavisheSheNa mArgabhedAH (8) · Śloka 8
ஊர்த்வஂ ஸாத்யமதோ யாப்யமஸாத்யஂ யுகபத்கதம் |௮|
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௫) |
View original
ऊर्ध्वं साध्यमधो याप्यमसाध्यं युगपद्गतम् |८|
(सु. उ. तं. अ. ४५) |
மார்கபேதேந ஸாத்யத்வாதிகமாஹ– ஊர்த்வமித்யாதி| ஊர்த்வஂ ஸாத்யமிதி ஊர்த்வகஸ்ய கபபித்தஸஂஶ்லிஷ்டத்வேந கஷாயதிக்தௌ ரஸௌ கபபித்தஹரௌ யோக்யௌ, பித்தஹரணே ப்ரதாநஂ விரேசநஂ ச யோக்யம்| அதோகே து ஏக ஏவ மதுரோ வாதபித்தப்ரஶமநஃ, வமநஂ ச ப்ரதிமார்கத்வேந வேகமாத்ரவிரோதி, ந து பித்தஹரணம்| உபயமார்கஂ ச விருத்தோபக்ரமத்வாதேவாஸாத்யம்| யதுக்தஂ சரகே– “ஸாத்யஂ லோஹிதபித்தஂ தத்யதூர்த்வஂ ப்ரதிபத்யதே| விரேசநஸ்ய யோக்யத்வாத்பஹுத்வாத்பேஷஜஸ்ய ச|| விரேசநஂ ஹி பித்தஸ்ய ஜயாய பரமௌஷதம்|” (ச. சி. அ. ௨) இத்யாதி|௮|–
Adhikarana mArgabhedena sAdhyatvAdikam (8-9) · Śloka 8
ஏகமார்கஂ பலவதோ நாதிவேகஂ நவோத்திதம் ||௮||
ரக்தபித்தஂ ஸுகே காலே ஸாத்யஂ ஸ்யாந்நிருபத்ரவம் |
(ச. சி. அ. ௪) |
View original
एकमार्गं बलवतो नातिवेगं नवोत्थितम् ||८||
रक्तपित्तं सुखे काले साध्यं स्यान्निरुपद्रवम् |
(च. चि. अ. ४) |
ஸாத்யத்வே ஹேதுமாஹ– ஏகமார்கமித்யாதி| ஏகமார்கமத்ரோர்த்வகமபிப்ரேதம், அதோகஸ்ய யாப்யத்வாத்| நவோத்திதம் அசிரஜம்| ஸுகே காலே ஹேமந்தஶிஶிரயோஃ| நிருபத்ரவஂ வக்ஷ்யமாணதௌர்பல்யாத்யுபத்ரவரஹிதம்||௮-௯||–
Adhikarana raktapittasya sAdhyAsAdhyalakShaNam (9-10) · Śloka 10
ஏகதோஷாநுகஂ ஸாத்யஂ த்விதோஷஂ யாப்யமுச்யதே ||௯||
யத்த்ரிதோஷமஸாத்யஂ ஸ்யாந்மந்தாக்நேரதிவேகவத் |
வ்யாதிபிஃ க்ஷீணதேஹஸ்ய வத்தஸ்யாநஶ்நதஶ்ச யத் ||௧௦||
(ச. சி. அ. ௪) |
View original
एकदोषानुगं साध्यं द्विदोषं याप्यमुच्यते ||९||
यत्त्रिदोषमसाध्यं स्यान्मन्दाग्नेरतिवेगवत् |
व्याधिभिः क्षीणदेहस्य वृद्धस्यानश्नतश्च यत् ||१०||
(च. चि. अ. ४) |
தோஷபேதேந ஸாத்யத்வாதிகமாஹ– ஏகதோஷாநுகமித்யாதி| மார்கபேததோஷபேதாப்யாஂ ஸாத்யத்வாஸாத்யத்வவிரோதே அர்ஶஃஸ்வபிஹிததோஷபேதபலிபேதாப்யாஂ ஸாத்யத்வாஸாத்யத்வவத்வ்யாக்யேயம்| மந்தாக்நேஸ்ததா வ்யாதிபிஃ க்ஷீணதேஹஸ்ய யததிவேகவத்ததஸாத்யம்| அநஶ்நதஃ அருச்யாதிநா, அந்நாபாவாத்வா||௯-௧௦||
Adhikarana raktapittasyopadravAH (11) · Śloka 11
தௌர்பல்யஶ்வாஸகாஸஜ்வரவமதுமதாஃ பாண்டுதாதாஹமூர்சா, புக்தே கோரோ விதாஹஸ்த்வததிரபி ஸதா ஹத்யதுல்யா ச பீடா |
தஷ்ணா கோஷ்டஸ்ய பேதஃ ஶிரஸி ச தபநஂ பூதிநிஷ்டீவநத்வஂ, பக்தத்வேஷாவிபாகௌ விகதிரபி பவேத்ரக்தபித்தோபஸர்காஃ ||௧௧||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௫) |
View original
दौर्बल्यश्वासकासज्वरवमथुमदाः पाण्डुतादाहमूर्छा, भुक्ते घोरो विदाहस्त्वधृतिरपि सदा हृद्यतुल्या च पीडा |
तृष्णा कोष्ठस्य भेदः शिरसि च तपनं पूतिनिष्ठीवनत्वं, भक्तद्वेषाविपाकौ विकृतिरपि भवेद्रक्तपित्तोपसर्गाः ||११||
(सु. उ. तं. अ. ४५) |
உபத்ரவாநாஹ– தௌர்பல்யேத்யாதி| தௌர்பல்யஂ ‘ஶக்த்யுபசயயோரபாவ’ இதி கயதாஸஃ| பக்தே கோரோ விதாஹ இதி ‘ஷஷ்ட்யர்தே ஸப்தமீ’ இதி கார்திகஃ| ஹத்யதுல்யேதி ஹதி அதுல்யா அஸதஶீ பீடா| கோஷ்டஸ்ய பேதஃ கோஷ்டமலஸ்யபேதஃ| தபநஂ தாபஃ| ‘ப்ரவிததஶிரஸ’ இதி பாடாந்தரே ப்ரவிததஂ விஸ்தீர்யமாணமிவ; ‘ப்ரவிததா விஸ்தீர்ணா வேதநா ஶிரஸி யஸ்ய ஸ ததா’ இதி கார்திகஃ| ‘ ப்ரவிததஸிரதா’ இதி பாடாந்தரே ஸிராவ்யாப்தகாத்ரதா| அவிபாக ஆஹாரஸ்ய| விகதிரபி பவேத்ரக்தபித்தோபஸர்கா இதி ஏதே ரக்தபித்தஸ்ய உபஸர்கா உபத்ரவாஃ; ததா தஸ்ய விகதிரபி பவேதிதி யோஜ்யம்| ஸா ச வக்ஷ்யமாணாமாஂஸப்ரக்ஷாலநாபமித்யாதிரூபா| ‘ரக்தபித்தோபஸர்காத்’ இதி பாடாந்தரஂ ஸுகமம்||௧௧||
Adhikarana raktapittasyAsAdhyalakShaNam (12-14) · Śloka 14
மாஂஸப்ரக்ஷாலநாபஂ குதிதமிவ ச யத் கர்தமாம்போநிபஂ வா, மேதஃபூயாஸ்ரகல்பஂ யகதிவ யதி வா பக்வஜம்பூபலாபம் |
யத் கஷ்ணஂ யச்ச நீலஂ பஶமதிகுணபஂ யத்ர சோக்தா விகாரா ஸ்தத்வர்ஜ்யஂ ரக்தபித்தஂ ஸுரபதிதநுஷா யச்ச துல்யஂ விபாதி ||௧௨||
(ஸு. உ. தஂ. அ. ௪௫) |
யேந சோபஹதோ ரக்தஂ ரக்தபித்தேந மாநவஃ |
பஶ்யேத்தஶ்யஂ வியச்சாபி தச்சாஸாத்யமஸஂஶயம் ||௧௩||
(ச. நி. அ. ௨) |
லோஹிதஂ சர்தயேத்யஸ்து பஹுஶோ லோஹிதேக்ஷணஃ |
லோஹிதோத்காரதர்ஶீ ச ம்ரியதே ரக்தபைத்திகஃ ||௧௪||
(ஸு. ஸூ. அ. ௩௩) |
View original
मांसप्रक्षालनाभं कुथितमिव च यत् कर्दमाम्भोनिभं वा, मेदःपूयास्रकल्पं यकृदिव यदि वा पक्वजम्बूफलाभम् |
यत् कृष्णं यच्च नीलं भृशमतिकुणपं यत्र चोक्ता विकारा स्तद्वर्ज्यं रक्तपित्तं सुरपतिधनुषा यच्च तुल्यं विभाति ||१२||
(सु. उ. तं. अ. ४५) |
येन चोपहतो रक्तं रक्तपित्तेन मानवः |
पश्येद्दृश्यं वियच्चापि तच्चासाध्यमसंशयम् ||१३||
(च. नि. अ. २) |
लोहितं छर्दयेद्यस्तु बहुशो लोहितेक्षणः |
लोहितोद्गारदर्शी च म्रियते रक्तपैत्तिकः ||१४||
(सु. सू. अ. ३३) |
அஸாத்யலக்ஷணமாஹ– மாஂஸேத்யாதி| குதிதமிவ பூதிதாஂ கதமிவ| கர்தமம் ஆவிலமிவாம்பஃ கர்தமாம்பஃ, அதவா கர்தமநிபமம்போநிபஂ ச| ததா மேதஃபூயாஸ்ரகல்பமிதி கல்பஶப்தோ மேதஃப்ரபதிபிஸ்த்ரிபிஃ ஸம்பத்யதே இதி கயதாஸஃ| யகதிவ யகத்கண்டமிவ| பக்வஜம்பூபலாபஂ ஸ்நிக்தகஷ்ணம்| கஷ்ணம் அஞ்ஜநாபம்| நீலஂ சாஷபக்ஷப்ரதிமம்| நநு, பைத்திகே கஷ்ணத்வஂ படிதஂ ந ச ததஸாத்யஂ? நைவம், அதிஶப்தேநாத்ர விஶேஷிதத்வாத், தேந தத்ர மநாக்கஷ்ணத்வஂ போத்யம் இதி ஜேஜ்ஜடஃ; அதவா ஜம்பூபலாபஂ யத் கஷ்ணஂ ததிதி யோஜ்யம்| உக்தா விகாராஃ ஶ்வாஸகாஸாதயஃ| ஸுரபதிதநுஷா துல்யஂ நாநாவர்ணம்| யேநேத்யாதி| யேந ரக்தபித்தேநேதி யோஜ்யம்| பஶ்யேத்தஶ்யஂ வியச்சாபி அதஶ்யமபி வியத்தஶ்யமிதி பஶ்யதீதி யோஜ்யஂ, ரக்தபித்தோபஹதநேத்ரத்வாதிதி; அதவா தஶ்யஂ கடபடாதி, வியச்ச ரக்தஂ பஶ்யதீதி| அபரமஸாத்யலக்ஷணமாஹ– லோஹிதமித்யாதி| யோ பஹுஶஶ்சர்தயேதிதி ஸம்பந்தஃ| லோஹிதோத்காரதர்ஶீதி லோஹிதோத்காரோ லோஹிததர்ஶீஂ ச, உத்காரோऽபி லோஹிதஃ ப்ரவர்ததே இத்யர்தஃ; அதவா லோஹிதமுத்காரஂ பஶ்யதீதி லோஹிதோத்காரதர்ஶீதி||௧௨-௧௪||
Adhikarana puShpikA · Śloka 9
இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே ரக்தபித்தநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௯||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने रक्तपित्तनिदानं समाप्तम् ||९||
இதி ஶ்ரீவிஜயரக்ஷிதகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ ரக்தபித்தநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௯||