Adhikarana shItapittasya nidAnapUrvikA samprAptiH (1) · Śloka 1
അഥ ശീതപിത്തോദര്ദ-കോഠനിദാനമ് |
ശീതമാരുതസംസ്പര്ശാത് പ്രദുഷ്ടൌ കഫമാരുതൌ |
പിത്തേന സഹ സമ്ഭൂയ ബഹിരന്തര്വിസര്പതഃ ||൧||
View original
अथ शीतपित्तोदर्द-कोठनिदानम् |
शीतमारुतसंस्पर्शात् प्रदुष्टौ कफमारुतौ |
पित्तेन सह सम्भूय बहिरन्तर्विसर्पतः ||१||
ത്വഗ്ദുഷ്ടിദോഷത്രയജന്യത്വസാമാന്യാത് കുഷ്ഠാനന്തരം ശീതപിത്തോദര്ദാദിനിദാനമ്| തസ്യ ദോഷത്രയജന്യത്വമാഹ– ശീതമാരുതസംസ്പര്ശാദിത്യാദി| പിത്തേന സഹ സമ്ഭൂയേതി സ്വഹേതൂപചിതേന പിത്തേന സമ്ഭൂയ മിലിത്വാ| ബഹിരന്തരിതി ബഹിസ്ത്വചി, അന്തഃ ശോണിതാദൌ; വിസര്പതഃ പ്രസരതഃ||൧||
Adhikarana shItapittapUrvarUpam (2) · Śloka 2
പിപാസാരുചിഹൃല്ലാസദേഹസാദാങ്ഗഗൌരവമ് |
രക്തലോചനതാ തേഷാം പൂര്വരൂപസ്യ ലക്ഷണമ് ||൨||
View original
पिपासारुचिहृल्लासदेहसादाङ्गगौरवम् |
रक्तलोचनता तेषां पूर्वरूपस्य लक्षणम् ||२||
പൂര്വരൂപമാഹ– പിപാസേത്യാദി| രക്തലോചനതാ പ്രഭാവാത്| പൂര്വരൂപസ്യ ലക്ഷണമിതി പൂര്വരൂപസ്യ സ്വരൂപമിത്യര്ഥഃ; ന തു ലക്ഷണമത്ര ലിങ്ഗം, പിപാസാദിവ്യതിരിക്തസ്യ പൂര്വരൂപസ്യാഭാവാത്||൨||
Adhikarana shItapittalakShaNam (3-4) · Śloka 4
വരടീദഷ്ടസംസ്ഥാനഃ ശോഥഃ സഞ്ജായതേ ബഹിഃ |
സകണ്ഡൂസ്തോദബഹുലശ്ഛര്ദിജ്വരവിദാഹവാന് ||൩||
ഉദര്ദമിതി തം വിദ്യാച്ഛീതപിത്തമഥാപരേ |
വാതാധികം ശീതപിത്തമുദര്ദസ്തു കഫാധികഃ ||൪||
View original
वरटीदष्टसंस्थानः शोथः सञ्जायते बहिः |
सकण्डूस्तोदबहुलश्छर्दिज्वरविदाहवान् ||३||
उदर्दमिति तं विद्याच्छीतपित्तमथापरे |
वाताधिकं शीतपित्तमुदर्दस्तु कफाधिकः ||४||
ഉദര്ദലക്ഷണമാഹ– വരടീത്യാദി| സകണ്ഡൂസ്തോദബഹുലശ്ഛര്ദിജ്വരവിദാഹവാനിതി അത്ര കണ്ഡൂഃ കഫാത്, തോദോ വാതാത്, ഛര്ദിജ്വരവിദാഹാഃ പിത്താദിതി ദോഷത്രയലിങ്ഗമ്| അനയോഃ ശീതപിത്തോദര്ദയോഃ സമാനസംസ്ഥാനത്വേऽപി വാതാധികം ശീതപിത്തം, കഫാധിക ഉദര്ദഃ||൩-൪||
Adhikarana udardasya dharmAntaram (5) · Śloka 5
സോത്സങ്ഗൈശ്ച സരാഗൈശ്ച കണ്ഡൂമദ്ഭിശ്ച മണ്ഡലൈഃ |
ശൈശിരഃ കഫജോ വ്യാധിരുദര്ദ ഇതി കീര്തിതഃ ||൫||
View original
सोत्सङ्गैश्च सरागैश्च कण्डूमद्भिश्च मण्डलैः |
शैशिरः कफजो व्याधिरुदर्द इति कीर्तितः ||५||
ഉദര്ദസ്യ ധര്മാന്തരമാഹ– സോത്സങ്ഗൈരിത്യാദി| ഉത്സങ്ഗൈഃ മധ്യനിമ്നൈഃ| ശൈശിര ഇതി ശിശിരസമ്ഭവഃ||൫||
Adhikarana koThalakShaNam (6) · Śloka 6
അസമ്യഗ്വമനോദീര്ണപിത്തശ്ലേഷ്മാന്നനിഗ്രഹൈഃ |
മണ്ഡലാനി സകണ്ഡൂനി രാഗവന്തി ബഹൂനി ച |
ഉത്കോഠഃ സാനുബന്ധശ്ച കോഠ ഇത്യഭിധീയതേ ||൬||
View original
असम्यग्वमनोदीर्णपित्तश्लेष्मान्ननिग्रहैः |
मण्डलानि सकण्डूनि रागवन्ति बहूनि च |
उत्कोठः सानुबन्धश्च कोठ इत्यभिधीयते ||६||
ത്വഗ്ദുഷ്ടിസാമ്യാദത്രൈവ കോഠോऽഭിധീയതേ– അസമ്യഗ്വമനേത്യാദി| അസമ്യക്ത്വം വമനസ്യായോഗമിഥ്യായോഗാദിനാ, തഥോദീര്ണാനാം പിത്തശ്ലേഷ്മാന്നാനാം നിഗ്രഹോ വേഗവിധാരണം, തൈര്മണ്ഡലാനി ജായന്തേ, സ കോഠഃ| അഥവാऽയമര്ഥഃ– അസമ്യഗ്വമനോദീര്ണൌ പിത്തശ്ലേഷ്മാണൌ, തഥാऽന്നനിഗ്രഹ ഉപസ്ഥിതവേഗസ്യാന്നസ്യ നിഗ്രഹഃ ഛര്ദിനിഗ്രഹഃ ഇതി യാവത്, തൈര്ഹേതുഭിര്ഭവന്തി| വമനസ്യ ചാസമ്യക്ത്വമയോഗമിഥ്യായോഗാഭ്യാം ജ്ഞേയമ്, അതിയോഗസ്യ തു പിത്തശ്ലേഷ്മകോഠാകരത്വാത്| ഏതേന ഹേതുലക്ഷണഭേദാദ്ഭിന്നഃ കോഠ ഉദര്ദാത്| കോഠോ നിരനുബന്ധഃ| തഥാ ചോക്തമ്– “ക്ഷണികോത്പാദവിനാശഃ കോഠ ഇതി നിഗദ്യതേ തജ്ജ്ഞൈഃ|” ഇതി സാനുബന്ധ ഉത്കോഠോऽഭിധീയതേ| സാനുബന്ധതാ ച പുനഃപുനര്ഭവനേന||൬||
Adhikarana puShpikA · Śloka 50
ഇതി ശ്രീമാധവകരവിരചിതേ മാധവനിദാനേ ശീതപിത്തോദര്ദകോഠാനിദാനം സമാപ്തമ് ||൫൦||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने शीतपित्तोदर्दकोठानिदानं समाप्तम् ||५०||
ഇതി ശ്രീകണ്ഠദത്തകൃതായാം മധുകോശവ്യാഖ്യായാം ശീതപിത്തോദര്ദകോഠനിദാനം സമാപ്തമ്||൫൦||