ਅਥ ਸ਼੍ਲੀਪਦਨਿਦਾਨਮ੍ | ਯਃ ਸਜ੍ਵਰੋ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਜੋ ਭਸ਼ਾਰ੍ਤਿਃ ਸ਼ੋਥੋ ਨਣਾਂ ਪਾਦਗਤਃ ਕ੍ਰਮੇਣ | ਤਚ੍ਛ੍ਲੀਪਦਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਰਕਰ੍ਣਨੇਤ੍ਰਸ਼ਿਸ਼੍ਨੌਸ੍ਠਨਾਸਾਸ੍ਵਪਿ ਕੇਚਿਦਾਹੁਃ ||੧|| ਵਾਤਜਂ ਕਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਂ ਚ ਸ੍ਫੁਟਿਤਂ ਤੀਵ੍ਰਵੇਦਨਮ੍ | ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਰੁਜਂ ਤਸ੍ਯ ਬਹੁਸ਼ੋ ਜ੍ਵਰ ਏਵ ਚ ||੨|| ਪਿਤ੍ਤਜਂ ਪੀਤਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਦਾਹਜ੍ਵਰਯੁਤਂ ਮਦੁ | ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵਰ੍ਣਂ ਚ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਪਾਣ੍ਡੁ ਗੁਰੁ ਸ੍ਥਿਰਮ੍ ||੩||
View original
अथ श्लीपदनिदानम् | यः सज्वरो वङ्क्षणजो भृशार्तिः शोथो नृणां पादगतः क्रमेण | तच्छ्लीपदं स्यात् करकर्णनेत्रशिश्नौष्ठनासास्वपि केचिदाहुः ||१|| वातजं कृष्णरूक्षं च स्फुटितं तीव्रवेदनम् | अनिमित्तरुजं तस्य बहुशो ज्वर एव च ||२|| पित्तजं पीतसङ्काशं दाहज्वरयुतं मृदु | श्लैष्मिकं स्निग्धवर्णं च श्वेतं पाण्डु गुरु स्थिरम् ||३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਉਤ੍ਸੇਧਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਾਦਰ੍ਬੁਦੇਨ ਸਹ ਕਫਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਵ੍ਯਭਿਚਾਰਸਾਮ੍ਯਾਚ੍ਚਾਥ ਸ਼੍ਲੀਪਦਨਿਦਾਨਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਮਾਹ– ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਾਵਸ੍ਥਾਨਮੇਵਾਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਮ੍| ਕ੍ਰਮੇਣੇਤਿ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ| ਤਤ੍ ਸ਼੍ਲੀਪਦਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਨਿਰੁਪਾਧਿਰੇਵੇਯਂ ਸਞ੍ਜ੍ਞੇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ; ਅਨ੍ਯੇ ਸ਼ਿਲਾਵਤ੍ ਪਦਂ ਸ਼੍ਲੀਪਦਮਿਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਨੈਰੁਕ੍ਤ੍ਯੇਨ ਚ ਵਿਧਿਨਾ ਸਾਧੁਤ੍ਵਮ੍| ਕਰਕਰ੍ਣਾਦਿਗਤਸ਼੍ਲੀਪਦਾਨਾਂ ਯਥੋਕ੍ਤਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਭਾਵਾਤ੍ ਕੇਚਿਦਾਹੁਰਿਤਿ ਪਰਮਤੇਨੋਕ੍ਤਿਃ||੧-੩||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਉਤ੍ਸੇਧਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਾਦਰ੍ਬੁਦੇਨ ਸਹ ਕਫਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਵ੍ਯਭਿਚਾਰਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਾਚ੍ਚ ਸ਼੍ਲੀਪਦਨਿਦਾਨਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਮਾਹ– ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਾਦ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨਮੇਵਾਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਮ੍| ਕ੍ਰਮੇਣੇਤਿ ਸ਼ਨੈਃ| ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਮੂਰੁਮੇਢ੍ਰਸਨ੍ਧਿਃ, ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਸ੍ਥਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਭਸ਼ਾਰ੍ਤਿਸਹਿਤਃ ਚਰਣਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਤਤ੍ ਸ਼੍ਲੀਪਦਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਪਾਰਿਭਾਸਿਕੀ ਨਿਰੁਪਾਧਿਰੇਵੇਯਂ ਸਞ੍ਜ੍ਞੇਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਸ਼ਿਲਾਵਤ੍ ਪਦਂ ਸ਼੍ਲੀਪਦਮਿਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਕੇਚਿਦਾਹੁਰਿਤਿ ਪਰਮਤੇਨੋਕ੍ਤਿਃ| ਵਾਤਜਮਾਹ– ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਕਾਰਣੇਨੈਵਂ ਪੀਡਾ| ਬਹੁਸ਼ੋ ਵਾਰਂਵਾਰਂ ਜ੍ਵਰਃ, ਸ਼ੇਸਂ ਸੁਗਮਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਜਮਾਹ– ਪੀਤਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਪੀਤਾਵਭਾਸਂ, ਮਦੁ ਮਦੁਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਮਾਹ– ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵਰ੍ਣਮਿਤਿ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵਦ੍ਵਰ੍ਣੋ ਯਸ੍ਯ, ਚਿਕ੍ਕਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਾਣ੍ਡੁ ਪੀਤਸ਼੍ਵੇਤਮ੍||੧-੩||