atha ślīpadanidānam | yaḥ sajvarō vaṅkṣaṇajō bhr̥śārtiḥ śōthō nr̥ṇāṁ pādagataḥ kramēṇa | tacchlīpadaṁ syāt karakarṇanētraśiśnauṣṭhanāsāsvapi kēcidāhuḥ ||1|| vātajaṁ kr̥ṣṇarūkṣaṁ ca sphuṭitaṁ tīvravēdanam | animittarujaṁ tasya bahuśō jvara ēva ca ||2|| pittajaṁ pītasaṅkāśaṁ dāhajvarayutaṁ mr̥du | ślaiṣmikaṁ snigdhavarṇaṁ ca śvētaṁ pāṇḍu guru sthiram ||3||
View original
अथ श्लीपदनिदानम् | यः सज्वरो वङ्क्षणजो भृशार्तिः शोथो नृणां पादगतः क्रमेण | तच्छ्लीपदं स्यात् करकर्णनेत्रशिश्नौष्ठनासास्वपि केचिदाहुः ||१|| वातजं कृष्णरूक्षं च स्फुटितं तीव्रवेदनम् | अनिमित्तरुजं तस्य बहुशो ज्वर एव च ||२|| पित्तजं पीतसङ्काशं दाहज्वरयुतं मृदु | श्लैष्मिकं स्निग्धवर्णं च श्वेतं पाण्डु गुरु स्थिरम् ||३||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
madhukōśa vyākhyā (vijayarakṣita, śrīkaṇṭhadatta kr̥ta)
utsēdhasādharmyādarbudēna saha kaphasambandhāvyabhicārasāmyāccātha ślīpadanidānam| tasya samprāptimāha– ya ityādi| vaṅkṣaṇāvasthānamēvāsya pūrvarūpam| kramēṇēti śanaiḥ śanaiḥ| tat ślīpadaṁ syādityanēna nirupādhirēvēyaṁ sañjñēti darśayati; anyē śilāvat padaṁ ślīpadamiti vadanti, nairuktyēna ca vidhinā sādhutvam| karakarṇādigataślīpadānāṁ yathōktasamprāptyabhāvāt kēcidāhuriti paramatēnōktiḥ||1-3||
ātaṅkadarpaṇa vyākhyā (vācaspati vaidya kr̥ta)
utsēdhasādharmyādarbudēna saha kaphasambandhāvyabhicārasādharmyācca ślīpadanidānam| tasya samprāptimāha– ya ityādi| vaṅkṣaṇādyavasthānamēvāsya pūrvarūpam| kramēṇēti śanaiḥ| vaṅkṣaṇamūrumēḍhrasandhiḥ, vaṅkṣaṇasthaḥ śvayathuḥ bhr̥śārtisahitaḥ caraṇaṁ gacchatītyarthaḥ, tat ślīpadaṁ syādityanēna pāribhāṣikī nirupādhirēvēyaṁ sañjñēti| anyē śilāvat padaṁ ślīpadamiti vadanti| kēcidāhuriti paramatēnōktiḥ| vātajamāha– animittamityādi| akāraṇēnaivaṁ pīḍā| bahuśō vāraṁvāraṁ jvaraḥ, śēṣaṁ sugamam| pittajamāha– pītasaṅkāśaṁ pītāvabhāsaṁ, mr̥du mr̥dusparśam| ślēṣmajamāha– snigdhavarṇamiti| snigdhavadvarṇō yasya, cikkaṇamityarthaḥ| pāṇḍu pītaśvētam||1-3||