Adhikarana shUkadoShanidAnam (1) · Śloka 1
ਅਥ ਸ਼ੂਕਦੋਸਨਿਦਾਨਮ੍ |
ਅਕ੍ਰਮਾਚ੍ਛੇਫਸੋ ਵਦ੍ਧਿਂ ਯੋਭਿਵਾਞ੍ਛਤਿ ਮੂਢਧੀਃ |
ਵ੍ਯਾਧਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਦਸ਼ ਚਾਸ੍ਟੌ ਚ ਸ਼ੂਕਜਾਃ ||੧||
View original
अथ शूकदोषनिदानम् |
अक्रमाच्छेफसो वृद्धिं योऽभिवाञ्छति मूढधीः |
व्याधयस्तस्य जायन्ते दश चाष्टौ च शूकजाः ||१||
ਸਮਾਨਸ੍ਥਾਨਤ੍ਵਾਚ੍ਛੂਕਦੋਸਨਿਦਾਨਮਾਹ– ਅਕ੍ਰਮਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੂਕੋ ਜਲਸ਼ੂਕਃ, ਸ ਤੁ ਵਿਸਜਨ੍ਤੁਰ੍ਜਲਮਲੋਦ੍ਭਵਃ ਸਸ਼ੂਕਃ, ਤਥਾ ਸ਼ੂਕਪ੍ਰਧਾਨੋ ਲਿਙ੍ਗਵਦ੍ਧਿਕਰੋ ਵਾਤ੍ਸ੍ਯਾਯਨਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਯੋਗਃ ਸ਼ੂਕ ਉਚ੍ਯਤੇ; ਤਸ੍ਯ ਦੋਸੋ ਵੈਕਤਮਸਮ੍ਯਕ੍ਕਰਣਾਤ੍, ਤਤੋ ਵਾ ਦੋਸੋ ਵਾਤਾਦਿਃ, ਤਤ੍ਕਤੋ ਵਾ ਵਿਕਾਰਃ, “ਦੋਸਾ ਅਪਿ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਖ੍ਯਾਂ ਲਭਨ੍ਤੇ” ਇਤ੍ਯਾਗਮਾਤ੍; ਅਤ ਏਵ ਸ਼ੂਕਦੋਸਵਿਵਰਣੇ ਸ਼ੂਕਦੋਸਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਵ੍ਯਾਧਯ ਏਵ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾਃ| ਏਵਂ ਚ ਯਦਤ੍ਰ ‘ਕੁਮ੍ਭਿਕਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਾਰਣਾਨ੍ਤਰੋਪਵਰ੍ਣਨਂ ਤਤ੍ ਸ਼ੂਕਕਤਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਦਿਰੂਪਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਲੋਪਾਤ੍ ਸ਼ੂਕਾਦਿਦੋਸਨਿਦਾਨਮਾਹੁਃ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਦੁਸ੍ਟਯੋਨਿਗੂਢਾਨ੍ਤਰ੍ਲੋਮਦੁਰ੍ਭਗਾਗਮਨਾਦਿ ਗਹ੍ਯਤੇ; ਤਨ੍ਨ ਮਨੋਹਰਂ, “ਵਦ੍ਧਿਂ ਯੋਭਿਵਾਞ੍ਛਤਿ” ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਵਿਸ਼ੇਸਣੇਨ ਦੁਸ੍ਟਯੋਨ੍ਯਾਦੇਰਯੋਗ੍ਯਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹੀਤੁਮਨਰ੍ਹਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਦੁਸ੍ਟਯੋਨ੍ਯਾਦੀਨ੍ਯੁਪਦਂਸ਼ਹੇਤੁਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਨਾਨੁਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਤਦਨੈਕਾਨ੍ਤਿਕਮ੍, ਏਕਜਾਤੀਯਹੇਤੂਨਾਮਨੇਕਰੋਗਕਰਣਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍| ਅਕ੍ਰਮਾਦਿਤ੍ਯਨੁਚਿਤਵਦ੍ਧਿਕ੍ਰਮਾਤ੍; ਅਨੁਚਿਤਾ ਚ ਵਦ੍ਧਿਰ੍ਭੂਰਿਵਿਕਾਰਕਰਜਲਸ਼ੂਕਯੋਗਾਨਾਮਾਚਾਰਣਾਤ੍, ਜਲਸ਼ੂਕਯੋਗਾਨਾਂ ਵਾਤ੍ਸ੍ਯਾਯਨਾਦੌ ਵਿਸ੍ਤਰਃ| ਯਥਾ– “ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਸ੍ਥਿਜਲਸ਼ੂਕਮਥਾਬ੍ਜਪਤ੍ਰਮਨ੍ਤਰ੍ਵਿਦਹ੍ਯ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਸਹ ਸੈਨ੍ਧਵੇਨ| ਏਤਦ੍ਵਿਰੂਢਬਹਤੀਫਲਤੋਯਪਿਸ੍ਟਮਾਲੇਪਨਂ ਮਹਿਸਵਿਡ੍ਵਿਮਲੀਕਤੇਙ੍ਗੇ|| ਸ੍ਥੂਲਂ ਮਹਤ੍ਤਰਤੁਰਙ੍ਗਮਤੁਲ੍ਯਮਾਸ਼ੁ ਸ਼ੇਫਂ ਕਰੋਤ੍ਯਭਿਮਤਂ ਨ ਹਿ ਸਂਸ਼ਯੋਸ੍ਤਿ||” ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਚ੍ਚ ਜਲਸ਼ੂਕਰਹਿਤਮਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਦਿਤੈਲਂ ਤਦੁਚਿਤਮੇਵ ਲਿਙ੍ਗਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਯਦੁਕ੍ਤਮ੍– “ਅਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਵਰੀਕੁਸ੍ਠਮਾਂਸੀਸਿਂਹੀਫਲਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਦੁਗ੍ਧੇਨ ਤਿਲਤੈਲਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍|| ਸ੍ਤਨਲਿਙ੍ਗਕਰ੍ਣਪਾਲਿਵਰ੍ਧਨਂ ਮ੍ਰਕ੍ਸਣਾਦਿਦਮ੍||” ਇਤਿ| ਗਦਾਧਰਸ੍ਤ੍ਵਾਹ– ਲਿਙ੍ਗਵਦ੍ਧਿਰੇਵ ਕਾਮਪਰਾਯਣਨਿਨ੍ਦਿਤਪੁਰੁਸੈਃ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਾ ਅਕ੍ਰਮਃ| ਦਸ਼ ਚਾਸ੍ਟੌ ਚੇਤਿ ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼; ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦੇਵ ਲਬ੍ਧਾਯਾਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯਾਂ ਪੁਨਸ੍ਤਦੁਕ੍ਤਿਃ ਸਮ੍ਮੂਢਪਿਡਕਾਦੌ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਸ਼ਙ੍ਕਾਨਿਰਾਸਾਰ੍ਥਮ੍||੧||
Adhikarana sarShapikAlakShaNam (2) · Śloka 2
ਗੌਰਸਰ੍ਸਪਸਂਸ੍ਥਾਨਾ ਸ਼ੂਕਦੁਰ੍ਭੁਗ੍ਨਹੇਤੁਕਾ |
ਪਿਡਕਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਾਤਾਭ੍ਯਾਂ ਜ੍ਞੇਯਾ ਸਰ੍ਸਪਿਕਾ ਤੁ ਸਾ ||੨||
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
गौरसर्षपसंस्थाना शूकदुर्भुग्नहेतुका |
पिडका श्लेष्मवाताभ्यां ज्ञेया सर्षपिका तु सा ||२||
(सु. नि. अ. १४) |
ਸਰ੍ਸਪਿਕਾਮਾਹ– ਗੌਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੂਕਦੁਰ੍ਭੁਗ੍ਨਹੇਤੁਕੇਤਿ ਦੁਰ੍ਭੁਗ੍ਨਸ਼ੂਕਹੇਤੁਕੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਿਡਕਾਦਿਸੁ ਉਭਯਵਚਨਮਿਤਿ(?) ਪਰਨਿਪਾਤਃ ਦੁਰ੍ਭੁਗ੍ਨੋ ਦੁਰਵਚਾਰਿਤਃ| ‘ਸ਼ੂਕਦੁਰ੍ਭਗਹੇਤੁਕਾ’ ਇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰੇ ਸ਼ੂਕਨਿਮਿਤ੍ਤਾ, ਦੁਸ੍ਟਯੋਨਿਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨||
Adhikarana aShThIlikAlakShaNam (3) · Śloka 3
ਕਠਿਨਾ ਵਿਸਮੈਰ੍ਭੁਗ੍ਨੈਰ੍ਵਾਯੁਨਾਸ੍ਠੀਲਿਕਾ ਭਵੇਤ੍ |੩|
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
कठिना विषमैर्भुग्नैर्वायुनाऽष्ठीलिका भवेत् |३|
(सु. नि. अ. १४) |
ਅਸ੍ਠੀਲਿਕਾਮਾਹ– ਕਠਿਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸਮੈਰ੍ਭੁਗ੍ਨੈਰਿਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਸ਼ੂਕੈਰਿਤ੍ਯਨੇਨ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਵਿਸਮੈਰਿਤਿ ਅਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੈਃ| ਅਸ੍ਠੀਲਿਕਾ ਲੌਹਕਾਰਸ੍ਯ ਭਾਣ੍ਡੀਵਿਸ਼ੇਸ, ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਾਦਸ੍ਠੀਲਿਕਾ|੩|–
Adhikarana grathitalakShaNam (3) · Śloka 3
ਸ਼ੂਕੈਰ੍ਯਤ੍ ਪੂਰਿਤਂ ਸ਼ਸ਼੍ਵਦ੍ਗ੍ਰਥਿਤਂ ਨਾਮ ਤਤ੍ ਕਫਾਤ੍ ||੩||
View original
शूकैर्यत् पूरितं शश्वद्ग्रथितं नाम तत् कफात् ||३||
ਗ੍ਰਥਿਤਮਾਹ– ਸ਼ੂਕੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੂਕੈਰ੍ਯਤ੍ ਪੂਰਿਤਂ ਸ਼ਸ਼੍ਵਦ੍ਗ੍ਰਥਿਤਮਿਤਿ ਸ਼ੂਕੈਃ ਸਰ੍ਵਦਾ ਪੂਰਿਤਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਯਤ੍ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਲਂ ਤਤ੍ ਗ੍ਰਥਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਗ੍ਰਥਿਤਸਞ੍ਜ੍ਞਾ||੩||
Adhikarana kumbhikAlakShaNam (4) · Śloka 4
ਕੁਮ੍ਭਿਕਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥਾ ਜਾਮ੍ਬਵਾਸ੍ਥਿਨਿਭਾਸ਼ੁਭਾ |੪|
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
कुम्भिका रक्तपित्तोत्था जाम्बवास्थिनिभाऽशुभा |४|
(सु. नि. अ. १४) |
ਕੁਮ੍ਭਿਕਾਮਾਹ– ਕੁਮ੍ਭਿਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕੁਮ੍ਭੀ ਕੁਮ੍ਭੀਲਤਾ, ਤਸ੍ਯਾਃ ਫਲਂ ਕੁਮ੍ਭੀ; ਤਦ੍ਧਿਤਸ੍ਯ ਲੁਕ੍; ‘ਇਵੇ ਪ੍ਰਤਿਕਤੌ’ ਇਤਿ ਕਨ੍ ਕੁਮ੍ਭੀਫਲਵਤ੍ ਕੁਮ੍ਭਿਕਾ| ਅਸ਼ੁਭੇਤਿ ਸ਼ੁਭਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਤਦ੍ਵਿਰੋਧੇ ਨਞ੍, ਕਸ੍ਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਆਸ਼ੁਜਾ’ ਇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਮ੍|੪|–
Adhikarana alajIlakShaNam (4) · Śloka 4
ਤੁਲ੍ਯਜਾਂ ਤ੍ਵਲਜੀਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਂ ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ ||੪||
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
तुल्यजां त्वलजीं विद्याद्यथाप्रोक्तां विचक्षणः ||४||
(सु. नि. अ. १४) |
ਅਲਜੀਮਾਹ– ਤੁਲ੍ਯਜਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੁਲ੍ਯਜਾਮਿਤਿ ਪ੍ਰਮੇਹਪਿਡਕਾ ਅਲਜੀ ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਸਮ੍ਭਵਾ, ਸਾ ਚ ਰਕ੍ਤਾਸਿਤਾ ਸ੍ਫੋਟਚਿਤਾ| ਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਮੇਵ ਵਿਵਣੋਤਿ– ਯਥਾਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਮਿਤਿ| ਅਲਜੀ ਯਥਾਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਯਾਦਸ਼ਲਕ੍ਸਣਾ ਤਥੇਯਮਪੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਸਾ ਚ ਕਾਰਣਚਿਕਿਤ੍ਸਾਭੇਦਾਤ੍ ਪ੍ਰਮੇਹਂ ਵਿਨਾ ਲਿਙ੍ਗ ਏਵ ਸਮ੍ਭਵਾਚ੍ਚ ਤਤਃ ਪਥਗ੍ਭੂਤਾ ਜ੍ਞੇਯਾ||੪||
Adhikarana mRuditalakShaNam (5) · Śloka 5
ਮਦਿਤਂ ਪੀਡਿਤਂ ਯਚ੍ਚ ਸਂਰਬ੍ਧਂ ਵਾਤਕੋਪਤਃ |੫|
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
मृदितं पीडितं यच्च संरब्धं वातकोपतः |५|
(सु. नि. अ. १४) |
ਮਦਿਤਮਾਹ– ਮਦਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੀਡਿਤਮਿਤਿ ਅਧਿਕਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ਼ੂਕਪਾਤਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪੀਡਿਤਮਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਂ, ਪੀਡਿਤਂ ‘ਲਿਙ੍ਗਮ੍’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸਂਰਬ੍ਧਂ ਸਸ਼ੋਥਮ੍|੫|–
Adhikarana sammUDhapiDakAlakShaNam (5) · Śloka 5
ਪਾਣਿਭ੍ਯਾਂ ਭਸ਼ਸਮ੍ਮੂਢੇ ਸਮ੍ਮੂਢਪਿਡਕਾ ਭਵੇਤ੍ ||੫||
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
पाणिभ्यां भृशसम्मूढे सम्मूढपिडका भवेत् ||५||
(सु. नि. अ. १४) |
ਸਮ੍ਮੂਢਪਿਡਕਾਮਾਹ– ਪਾਣਿਭ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਾਣਿਭ੍ਯਾਂ ਭਸ਼ਸਮ੍ਮੂਢੇ ਇਤ੍ਯਧਿਕਾਰਾਤ੍ ਪਾਤਿਤਸ਼ੂਕੇ ਲਿਙ੍ਗੇ ਪਾਣਿਭ੍ਯਾਂ ਭਸ਼ਸਮ੍ਮੂਢੇ ਪਿਚ੍ਚਿਤਾਵਨਤੇ, ਅਤ੍ਰਾਪਿ ‘ਵਾਤਕੋਪਾਤ੍’ ਇਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ||੫||
Adhikarana adhimanthalakShaNam (6) · Śloka 6
ਦੀਰ੍ਘਾ ਬਹ੍ਵ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਿਡਕਾ ਦੀਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਧ੍ਯਤਸ੍ਤੁ ਯਾਃ |
ਸੋਧਿਮਨ੍ਥਃ ਕਫਾਸਗ੍ਭ੍ਯਾਂ ਵੇਦਨਾਰੋਮਹਰ੍ਸਕਤ੍ ||੬||
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
दीर्घा बह्व्यश्च पिडका दीर्यन्ते मध्यतस्तु याः |
सोऽधिमन्थः कफासृग्भ्यां वेदनारोमहर्षकृत् ||६||
(सु. नि. अ. १४) |
ਅਧਿਮਨ੍ਥਮਾਹ– ਦੀਰ੍ਘਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਫਾਸਗ੍ਭ੍ਯਾਮਿਤਿ ਸ਼ੂਕਪਾਤਕਤਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਏਵਮਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਸ਼ੂਕਦੋਸਾਭਿਹਿਤੇ ਸ਼ੂਕਪਾਤੋਨੁਕ੍ਤੋਪਿ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਵੇਦਨਾਰੋਮਹਰ੍ਸਕਦਿਤਿ ਵੇਦਨਯਾ ਰੋਮਹਰ੍ਸਂ ਕਰੋਤਿ||੬||
Adhikarana puShkarikAlakShaNam (7) · Śloka 7
ਪਿਡਕਾ ਪਿਡਕਾਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਣਿਤਸਮ੍ਭਵਾ |
ਪਦ੍ਮਕਰ੍ਣਿਕਸਂਸ੍ਥਾਨਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਪੁਸ੍ਕਰਿਕਾ ਤੁ ਸਾ ||੭||
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
पिडका पिडकाव्याप्ता पित्तशोणितसम्भवा |
पद्मकर्णिकसंस्थाना ज्ञेया पुष्करिका तु सा ||७||
(सु. नि. अ. १४) |
ਪੁਸ੍ਕਰਿਕਾਮਾਹ– ਪਿਡੇਕੇਤ੍ਯਾਦਿ||੭||
Adhikarana sparshahAnilakShaNam (8) · Śloka 8
ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਹਾਨਿਂ ਤੁ ਜਨਯੇਚ੍ਛੋਣਿਤਂ ਸ਼ੂਕਦੂਸਿਤਮ੍ |੮|
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
स्पर्शहानिं तु जनयेच्छोणितं शूकदूषितम् |८|
(सु. नि. अ. १४) |
ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਹਾਨਿਮਾਹ– ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਹਾਨਿਂ ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ|੮|–
Adhikarana uttamAlakShaNam (8) · Śloka 8
ਮੁਦ੍ਗਮਾਸੋਪਮਾ ਰਕ੍ਤਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੋਦ੍ਭਵਾ ਤੁ ਯਾ ||੮||
ਵ੍ਯਾਧਿਰੇਸੋਤ੍ਤਮਾ ਨਾਮ ਸ਼ੂਕਾਜੀਰ੍ਣਨਿਮਿਤ੍ਤਜਾ |
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
मुद्गमाषोपमा रक्ता रक्तपित्तोद्भवा तु या ||८||
व्याधिरेषोत्तमा नाम शूकाजीर्णनिमित्तजा |
(सु. नि. अ. १४) |
ਉਤ੍ਤਮਾਮਾਹ– ਮੁਦ੍ਗਮਾਸੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਏਸੋਤ੍ਤਮਾ ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਸ਼ੂਕਾਜੀਰ੍ਣਨਿਮਿਤ੍ਤਜਾ ਭਵਤਿ, ਸ਼ੂਕਾਜੀਰ੍ਣਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਦੁਰਵਚਾਰਿਤਸ਼ੂਕਵਿਕਤਿਰੂਪਮੇਵ| “ਵ੍ਯਾਧਿਰੇਸੋਤ੍ਤਮੋ ਨਾਮ” ਇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰੇ ਏਸੋਤ੍ਤਮ ਇਤਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ ਪੂਰ੍ਵਤ੍ਰਾਸਿਦ੍ਧਵਿਧੇਰਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਾਧੁਃ||੮||–
Adhikarana shataponakalakShaNam (9) · Śloka 11
ਛਿਦ੍ਰੈਰਣੁਮੁਖੈਰ੍ਲਿਙ੍ਗਂ ਚਿਤਂ ਯਸ੍ਯ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ||੯||
ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਜੋ ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਸ ਜ੍ਞੇਯਃ ਸ਼ਤਪੋਨਕਃ |
(ਸੁ. ਨਿ. ੧੪) ||੧੧||
View original
छिद्रैरणुमुखैर्लिङ्गं चितं यस्य समन्ततः ||९||
वातशोणितजो व्याधिः स ज्ञेयः शतपोनकः |
(सु. नि. १४) ||११||
ਸ਼ਤਪੋਨਕਮਾਹ– ਛਿਦ੍ਰੈਰਣੁਮੁਖੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਛਿਦ੍ਰੈਰਿਤਿ ਦੁਰਵਚਾਰਿਤਸ਼ੂਕਦੋਸਜਨਿਤਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਜੈਃ, ਚਿਤਮੁਪਚਿਤਮ੍, ਅਤ ਏਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਂ ਲੇਖਨੋਪਦੇਸ਼ਃ| ਸ਼ਤਪੋਨਕਸ਼੍ਚਾਲਨਿਕਾ, ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ਼ਤਪੋਨਕਃ||੯||–
Adhikarana tvakpAkalakShaNam (10) · Śloka 10
ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਤੋ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਪਾਕੋ ਜ੍ਵਰਦਾਹਕਤ੍ ||੧੦||
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
वातपित्तकृतो ज्ञेयस्त्वक्पाको ज्वरदाहकृत् ||१०||
(सु. नि. अ. १४) |
ਤ੍ਵਕ੍ਪਾਕਮਾਹ– ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੂਕਦੋਸੇਸੁ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਦੋਸਸ੍ਯਾਭਿਧਾਨਂ ਸ਼ੂਕਵਿਸ਼ੇਸਾਦਾਹਾਰਾਚਾਰਭੇਦਾਚ੍ਚ ਸਮਰ੍ਥਨੀਯਮ੍||੧੦||
Adhikarana shoNitArbudalakShaNam (11) · Śloka 11
ਕਸ੍ਣੈਃ ਸ੍ਫੋਟੈਃ ਸਰਕ੍ਤਾਭਿਃ ਪਿਡਕਾਭਿਰ੍ਨਿਪੀਡਿਤਮ੍ |
ਯਸ੍ਯ ਵਾਸ੍ਤੁਰੁਜਸ਼੍ਚੋਗ੍ਰਾ ਜ੍ਞੇਯਂ ਤਚ੍ਛੋਣਿਤਾਰ੍ਬੁਦਮ੍ ||੧੧||
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
कृष्णैः स्फोटैः सरक्ताभिः पिडकाभिर्निपीडितम् |
यस्य वास्तुरुजश्चोग्रा ज्ञेयं तच्छोणितार्बुदम् ||११||
(सु. नि. अ. १४) |
ਸ਼ੋਣਿਤਾਰ੍ਬੁਦਮਾਹ– ਕਸ੍ਣੈਃ ਸ੍ਫੋਟੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਪਿਡਕਾਭਿਰਿਤਿ ਸ੍ਵਲ੍ਪਾਭਿਰ੍ਨਿਪੀਡਿਤਂ ਲਿਙ੍ਗਮਿਤਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਯਸ੍ਯ ਵਾਸ੍ਤੁਰੁਜ ਇਤਿ ਵਾਸ੍ਤੁ ਵ੍ਰਣਾਧਿਸ੍ਠਾਨਂ, ਤਤ੍ਰ ਰੁਜਃ, ਅਗਾਧੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤਮਾਂਸਸ਼ੋਥਤ੍ਵਾਤ੍| ‘ਬਸ੍ਤਿਰੁਜਸ਼੍ਚੋਗ੍ਰਾ’ ਇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਮ੍| ਅਰ੍ਬੁਦਂ ਦੁਰਵਚਾਰਿਤਸ਼ੂਕਜਸ਼ੋਣਿਤਕਤਮ੍||੧੧||
Adhikarana mAMsArbudalakShaNam (12) · Śloka 12
ਮਾਂਸਦੋਸੇਣ ਜਾਨੀਯਾਦਰ੍ਬੁਦਂ ਮਾਂਸਸਮ੍ਭਵਮ੍ |੧੨|
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
मांसदोषेण जानीयादर्बुदं मांससम्भवम् |१२|
(सु. नि. अ. १४) |
ਮਾਂਸਾਰ੍ਬੁਦਮਾਹ– ਮਾਂਸਦੋਸੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਾਂਸਦੋਸੇਣੇਤਿ ਸ਼ੂਕਪਾਤਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਹਾਰਾਦਿਨਾ ਕਤੇਨ ਮਾਂਸਦੋਸੇਣ|੧੨|–
Adhikarana mAMsapAkalakShaNam (12) · Śloka 12
ਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਸ੍ਯ ਮਾਂਸਾਨਿ ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਵੇਦਨਾਃ ||੧੨||
ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤਂ ਮਾਂਸਪਾਕਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਤਂ ਭਿਸਕ੍ |
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
शीर्यन्ते यस्य मांसानि यस्य सर्वाश्च वेदनाः ||१२||
विद्यात्तं मांसपाकं तु सर्वदोषकृतं भिषक् |
(सु. नि. अ. १४) |
ਮਾਂਸਪਾਕਮਾਹ– ਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਗਲਨ੍ਤਿ, ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਵੇਦਨਾ ਇਤਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਜਾਃ||੧੨||–
Adhikarana vidradhilakShaNam (13) · Śloka 13
ਵਿਦ੍ਰਧਿਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਯਥੋਕ੍ਤਮਿਤਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੧੩||
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
विद्रधिं सन्निपातेन यथोक्तमिति निर्दिशेत् ||१३||
(सु. नि. अ. १४) |
ਵਿਦ੍ਰਧਿਮਾਹ– ਵਿਦ੍ਰਧਿਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਯਥੋਕ੍ਤਮਿਤਿ ‘ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਰੁਜਾਸ੍ਰਾਵਃ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਵਿਦ੍ਰਧਿਲਕ੍ਸਣਂ ਵਿਦ੍ਰਧਿਮਿਹ ਜਾਨੀਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੩||
Adhikarana tilakAlakalakShaNam (14-15) · Śloka 15
ਕਸ੍ਣਾਨਿ ਚਿਤ੍ਰਾਣ੍ਯਥਵਾ ਸ਼ੂਕਾਨਿ ਸਵਿਸਾਣਿ ਵਾ |
ਪਾਤਿਤਾਨਿ ਪਚਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਮੇਢ੍ਰਂ ਨਿਰਵਸ਼ੇਸਤਃ ||੧੪||
ਕਾਲਾਨਿ ਭੂਤ੍ਵਾ ਮਾਂਸਾਨਿ ਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ |
ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਸਮੁਤ੍ਥਾਂਸ੍ਤੁ ਤਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤਿਲਕਾਲਕਾਨ੍ ||੧੫||
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
कृष्णानि चित्राण्यथवा शूकानि सविषाणि वा |
पातितानि पचन्त्याशु मेढ्रं निरवशेषतः ||१४||
कालानि भूत्वा मांसानि शीर्यन्ते यस्य देहिनः |
सन्निपातसमुत्थांस्तु तान् विद्यात्तिलकालकान् ||१५||
(सु. नि. अ. १४) |
ਤਿਲਕਾਲਕਮਾਹ– ਕਸ੍ਣਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਿਤ੍ਰਾਣੀਤਿ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਾਨਿ| ਸਵਿਸਾਣੀਤਿ ਸ਼ੂਕਾਨਾਂ ਸਵਿਸਤ੍ਵੇਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸਾਰ੍ਥਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਕਾਲਾਨੀਤਿ ਕਸ੍ਣਾਨਿ, ਕਸ੍ਣਤਿਲਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਿਲਕਾਲਕਸਞ੍ਜ੍ਞਾ| ਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਗਲਨ੍ਤਿ||੧੪-੧੫||
Adhikarana shUkadoShANAM sAdhyAsAdhyavicAraH (16) · Śloka 16
ਤਤ੍ਰ ਮਾਂਸਾਰ੍ਬੁਦਂ ਯਚ੍ਚ ਮਾਂਸਪਾਕਸ਼੍ਚ ਯਃ ਸ੍ਮਤਃ |
ਵਿਦ੍ਰਧਿਸ਼੍ਚ ਨ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਯੇ ਚ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਿਲਕਾਲਕਾਃ ||੧੬||
(ਸੁ. ਨਿ. ਅ. ੧੪) |
View original
तत्र मांसार्बुदं यच्च मांसपाकश्च यः स्मृतः |
विद्रधिश्च न सिद्ध्यन्ति ये च स्युस्तिलकालकाः ||१६||
(सु. नि. अ. १४) |
ਸ਼ੂਕਦੋਸੇਸ੍ਵਸਾਧ੍ਯਾਨਾਹ– ਤਤ੍ਰ ਮਾਂਸਾਰ੍ਬੁਦਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਚ੍ਚੇਤਿ ਚਕਾਰੋਯਂ ਭਿਨ੍ਨਕ੍ਰਮਃ, ਸ ਚ ਨ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤੀਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰਂ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਃ; ਤੇਨ ਸਾਧ੍ਯਤਾਪ੍ਯੇਸਾਮਚਿਰਤ੍ਵਾਦਿਨਾ ਭਵਤਿ, ਅਤ ਏਵ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਵਿਧਾਨਮੁਪਪਨ੍ਨਮਿਤਿ ਗਦਾਧਰਃ| ਦੁਰ੍ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਸਾਧ੍ਯੇ ਏਵ ਅਸਾਧ੍ਯਤਾਰੋਪਾਦਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਵਸ੍ਥਾਯਾਮਸਾਧ੍ਯੇਪਿ ਕ੍ਰਿਯਾਸਿਦ੍ਧੇਸ਼੍ਚ ਮਾ ਨਿਵਰ੍ਤਤਾਂ ਭਿਸਗਿਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਕਾਰੁਣਿਕਤਯਾ ਆਚਾਰ੍ਯ ਉਪਦਿਸ਼ਤੀਤਿ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਮ੍||੧੬||
Adhikarana puShpikA · Śloka 48
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਰਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨੇ ਸ਼ੂਕਦੋਸਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ||੪੮||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने शूकदोषनिदानं समाप्तम् ||४८||
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤਕਤਾਯਾਂ ਮਧੁਕੋਸ਼ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ੂਕਦੋਸਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍||੪੮||