Adhikarana shUlasya sannikRuShTanidAnam (1) · Śloka 1
ಅಥ ಶೂಲಪರಿಣಾಮಶೂಲಾನ್ನದ್ರವಶೂಲನಿದಾನಮ್ |
ದೋಷೈಃ ಪೃಥಕ್ ಸಮಸ್ತಾಮದ್ವನ್ದ್ವೈಃ ಶೂಲೋಽಷ್ಟಧಾ ಭವೇತ್ |
ಸರ್ವೇಷ್ವೇತೇಷು ಶೂಲೇಷು ಪ್ರಾಯೇಣ ಪವನಃ ಪ್ರಭುಃ ||೧||
View original
अथ शूलपरिणामशूलान्नद्रवशूलनिदानम् |
दोषैः पृथक् समस्तामद्वन्द्वैः शूलोऽष्टधा भवेत् |
सर्वेष्वेतेषु शूलेषु प्रायेण पवनः प्रभुः ||१||
ಆಮವಾತೇಽಪಿ ಶೂಲಂ ಭವತೀತ್ಯತಸ್ತದನನ್ತರಂ ಶೂಲನಿದಾನಮ್| ಜ್ವರಾದಿವತ್ ಶೂಲಸ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಾಗುತ್ಪತ್ತಿರಸ್ತಿ| ಯದಾಹ ಹಾರೀತಃ– “ಅನಙ್ಗನಾಶಾಯ ಹರಸ್ತ್ರಿಶೂಲಂ ಮುಮೋಚ ಕೋಪಾನ್ಮಕರಧ್ವಜಶ್ಚ| ತಮಾಪತನ್ತಂ ಸಹಸಾ ನಿರೀಕ್ಷ್ಯ ಭಯಾರ್ದಿತೋ ವಿಷ್ಣುತನುಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟಃ|| ಸ ವಿಷ್ಣುಹುಙ್ಕಾರವಿಮೋಹಿತಾತ್ಮಾ ಪಪಾತ ಭೂಮೌ ಪ್ರಥಿತಃ ಸ ಶೂಲಃ| ಸ ಪಞ್ಚಭೂತಾನುಗತಂ ಶರೀರಂ ಪ್ರದೂಷಯತ್ಯಸ್ಯ ಹಿ ಪೂರ್ವಸೃಷ್ಟಿಃ||” ಇತಿ| ಏತೇನ ಶೂಲಸಮ್ಭವತ್ವಾದಸ್ಯ ಶೂಲಮಿತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಾ, ಶೂಲನಿಖಾತವದ್ವೇದನಾಜನಕತ್ವಾಚ್ಚ| ತದಾಹ ವೃದ್ಧಸುಶ್ರುತಃ– “ಶಙ್ಕುಸ್ಫೋಟನವತ್ತಸ್ಯ ಯಸ್ಮಾತ್ತೀವ್ರಾ ಹಿ ವೇದನಾ| ಶೂಲಾಸಕ್ತಸ್ಯ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾಚ್ಛೂಲಮಿಹೋಚ್ಯತೇ||” (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೪೨) ಇತಿ| ಕಫಪಿತ್ತಾದಿಶೂಲೇಷ್ವವಶ್ಯಮ್ಭಾವೀ ವಾಯುರಿತ್ಯಾಹ– ಸರ್ವೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಭುಃ ಕರ್ತಾ||೧||
Adhikarana vAtikashUlasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (2-5) · Śloka 5
ವ್ಯಾಯಾಮಯಾನಾದತಿಮೈಥುನಾಚ್ಚ ಪ್ರಜಾಗರಾಚ್ಛೀತಜಲಾತಿಪಾನಾತ್ |
ಕಲಾಯಮುದ್ಗಾಢಕಿಕೋರದೂಷಾದತ್ಯರ್ಥರೂಕ್ಷಾಧ್ಯಶನಾಭಿಘಾತಾತ್ ||೨||
ಕಷಾಯತಿಕ್ತಾತಿವಿರೂಢಜಾನ್ನವಿರುದ್ಧವಲ್ಲೂರಕಶುಷ್ಕಶಾಕಾತ್ |
ವಿಟ್ಶುಕ್ರಮೂತ್ರಾನಿಲವೇಗರೋಧಾಚ್ಛೋಕೋಪವಾಸಾದತಿಹಾಸ್ಯಭಾಷ್ಯಾತ್ ||೩||
ವಾಯುಃ ಪ್ರವೃದ್ಧೋ ಜನಯೇದ್ಧಿ ಶೂಲಂ ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಪೃಷ್ಠತ್ರಿಕಬಸ್ತಿದೇಶೇ |
ಜೀರ್ಣೇ ಪ್ರದೋಷೇ ಚ ಘನಾಗಮೇ ಚ ಶೀತೇ ಚ ಕೋಪಂ ಸಮುಪೈತಿ ಗಾಢಮ್ ||೪||
ಮುಹುರ್ಮುಹುಶ್ಚೋಪಶಮಪ್ರಕೋಪೀ ವಿಡ್ವಾತಸಂಸ್ತಮ್ಭನತೋದಭೇದೈಃ |
ಸಂಸ್ವೇದನಾಭ್ಯಞ್ಜನಮರ್ದನಾದ್ಯೈಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಭೋಜ್ಯೈಶ್ಚ ಶಮಂ ಪ್ರಯಾತಿ ||೫||
View original
व्यायामयानादतिमैथुनाच्च प्रजागराच्छीतजलातिपानात् |
कलायमुद्गाढकिकोरदूषादत्यर्थरूक्षाध्यशनाभिघातात् ||२||
कषायतिक्तातिविरूढजान्नविरुद्धवल्लूरकशुष्कशाकात् |
विट्शुक्रमूत्रानिलवेगरोधाच्छोकोपवासादतिहास्यभाष्यात् ||३||
वायुः प्रवृद्धो जनयेद्धि शूलं हृत्पार्श्वपृष्ठत्रिकबस्तिदेशे |
जीर्णे प्रदोषे च घनागमे च शीते च कोपं समुपैति गाढम् ||४||
मुहुर्मुहुश्चोपशमप्रकोपी विड्वातसंस्तम्भनतोदभेदैः |
संस्वेदनाभ्यञ्जनमर्दनाद्यैः स्निग्धोष्णभोज्यैश्च शमं प्रयाति ||५||
ವಾತಿಕಮಾಹ– ವ್ಯಾಯಾಮೇತ್ಯಾದಿ| ಶೀತಜಲಾತಿಪಾನಾತ್ ಶೀತಲಜಲಸ್ಯ ಪ್ರಭೂತಪಾನಾತ್| ಆಢಕೀ ತುವರೀ, ಕೋರದೂಷಃ ಕೋದ್ರವಃ, ವಿರೂಢಜಾನ್ನಮಙ್ಕುರಿತಧಾನ್ಯಕೃತಮನ್ನಂ, ವಿರುದ್ಧಂ ಕ್ಷೀರಮತ್ಸ್ಯಾದಿಕಂ, ವಲ್ಲೂರಂ ಶುಷ್ಕಮಾಂಸಮ್| ಯದ್ಯಪಿ ಸರ್ವೈರೇವ ವಾತಕೋಪನೈರ್ವಾತಶೂಲಂ ಸ್ಯಾತ್ತಥಾಽಪಿ ವ್ಯಾಯಾಮಾದಿಪಾಠೇನೈತದ್ದರ್ಶಯತಿ– ವ್ಯಾಯಾಮಾದಯೋ ಯಥಾ ವಾತಹೇತವಸ್ತಥಾ ಶೂಲಹೇತವೋಽಪೀತಿ; ದೋಷವ್ಯಾಧಿಹೇತವ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಏವಂ ಪಿತ್ತಶೂಲಾದಿಷು ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮ್| ಜೀರ್ಣೇ ಇತ್ಯಾಹಾರೇ| ಘನಾಗಮೇ ವರ್ಷಾಸು, ಮೇಘೋದಯೇ ಚ| ಮುಹುರ್ಮುಹುರುಪಶಮಪ್ರಕೋಪೌ ವಾಯೋಶ್ಚಲತ್ವೇನ||೨-೫||
Adhikarana paittikashUlasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (6-8) · Śloka 8
ಕ್ಷಾರಾತಿತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣವಿದಾಹಿತೈಲನಿಷ್ಪಾವಪಿಣ್ಯಾಕಕುಲತ್ಥಯೂಷೈಃ |
ಕಟ್ವಮ್ಲಸೌವೀರಸುರಾವಿಕಾರೈಃ ಕ್ರೋಧಾನಲಾಯಾಸರವಿಪ್ರತಾಪೈಃ ||೬||
ಗ್ರಾಮ್ಯಾತಿಯೋಗಾದಶನೈರ್ವಿದಗ್ಧೈಃ ಪಿತ್ತಂ ಪ್ರಕುಪ್ಯಾಶು ಕರೋತಿ ಶೂಲಮ್ |
ತೃಣ್ಮೋಹದಾಹಾರ್ತಿಕರಂ ಹಿ ನಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಸ್ವೇದಮೂರ್ಛಾಭ್ರಮಚೋಷಯುಕ್ತಮ್ ||೭||
ಮಧ್ಯನ್ದಿನೇ ಕುಪ್ಯತಿ ಚಾರ್ಧರಾತ್ರೇ ವಿದಾಹಕಾಲೇ ಜಲದಾತ್ಯಯೇ ಚ |
ಶೀತೇ ಚ ಶೀತೈಃ ಸಮುಪೈತಿ ಶಾನ್ತಿಂ ಸುಸ್ವಾದುಶೀತೈರಪಿ ಭೋಜನಶ್ಚ ||೮||
View original
क्षारातितीक्ष्णोष्णविदाहितैलनिष्पावपिण्याककुलत्थयूषैः |
कट्वम्लसौवीरसुराविकारैः क्रोधानलायासरविप्रतापैः ||६||
ग्राम्यातियोगादशनैर्विदग्धैः पित्तं प्रकुप्याशु करोति शूलम् |
तृण्मोहदाहार्तिकरं हि नाभ्यां संस्वेदमूर्छाभ्रमचोषयुक्तम् ||७||
मध्यन्दिने कुप्यति चार्धरात्रे विदाहकाले जलदात्यये च |
शीते च शीतैः समुपैति शान्तिं सुस्वादुशीतैरपि भोजनश्च ||८||
ಪೈತ್ತಿಕಮಾಹ– ಕ್ಷಾರೇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷಾರೋ ಯವಕ್ಷಾರಾದಿಃ ಮುಷ್ಕಕಾದಿಕೃತಕ್ಷಾರದ್ರವ್ಯಂ ಚ, ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಂ ಮರಿಚರಾಜಿಕಾದಿ, ವಿದಾಹಿ ವಂಶಕರೀರಾದಿ, ತೈಲಂ ತಿಲವಿಕೃತಿಃ, ನಿಷ್ಪಾವಃ ಶಿಮ್ಬಿಃ, ಪಿಣ್ಯಾಕೋ ನಿಃಸ್ನೇಹಃ ಸರ್ಷಪಾದಿಕಲ್ಕಃ, ಕುಲತ್ಥಯೂಷೋಽತ್ರ ಕುಲತ್ಥಾನ್ನಪಾನೋಪಲಕ್ಷಣಃ| ಸೌವೀರಂ ಸನ್ಧಾನವಿಶೇಷಃ| ರವಿಪ್ರತಾಪೋ ರೌದ್ರಃ| ಗ್ರಾಮ್ಯಾತಿಯೋಗೋ ಮೈಥುನಾತಿಸೇವಾ| ವಿದಾಹೀತಿ ಪೂರ್ವಂ ಪಠಿತ್ವಾಽಪಿ ಅಶನೈರ್ವಿದಗ್ಧೈರಿತ್ಯನೇನಾವಿದಾಹಿವಸ್ತುನೋಽಪಿ ದೋಷವಶೇನ ವಿದಾಹಿತ್ವಂ ದರ್ಶಿತಮ್| ಯದಾಹ ಸುಶ್ರುತಃ– “ಸ್ರೋತಸ್ಯನ್ನವಹೇ ಪಿತ್ತಮಗ್ನೌ ವಾ ಯಸ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ| ವಿದಾಹಿ ಭುಕ್ತಮನ್ಯದ್ವಾ ತಸ್ಯಾಪ್ಯನ್ನಂ ವಿದಹ್ಯತೇ||” (ಸು. ಸೂ. ಅ. ೪೬) ಇತಿ| ವಿದಾಹಕಾಲ ಇತ್ಯಾಹಾರಸ್ಯ| ಜಲದಾತ್ಯಯೇ ಶರದಿ||೬-೮||
Adhikarana shlaiShmikashUlasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (9-10) · Śloka 10
ಆನೂಪವಾರಿಜಕಿಲಾಟಪಯೋವಿಕಾರೈರ್ಮಾಂಸೇಕ್ಷುಪಿಷ್ಟಕೃಶರಾತಿಲಶಷ್ಕುಲೀಭಿಃ |
ಅನ್ಯೈರ್ಬಲಾಸಜನಕೈರಪಿ ಹೇತುಭಿಶ್ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಪ್ರಕೋಪಮುಪಗಮ್ಯ ಕರೋತಿ ಶೂಲಮ್ ||೯||
ಹೃಲ್ಲಾಸಕಾಸಸದನಾರುಚಿಸಮ್ಪ್ರಸೇಕೈರಾಮಾಶಯೇ ಸ್ತಿಮಿತಕೋಷ್ಠಶಿರೋಗುರುತ್ವೈಃ |
ಭುಕ್ತೇ ಸದೈವ ಹಿ ರುಜಂ ಕುರುತೇಽತಿಮಾತ್ರಂ ಸೂರ್ಯೋದಯೇಽಥ ಶಿಶಿರೇ ಕುಸುಮಾಗಮೇ ಚ ||೧೦||
View original
आनूपवारिजकिलाटपयोविकारैर्मांसेक्षुपिष्टकृशरातिलशष्कुलीभिः |
अन्यैर्बलासजनकैरपि हेतुभिश्च श्लेष्मा प्रकोपमुपगम्य करोति शूलम् ||९||
हृल्लासकाससदनारुचिसम्प्रसेकैरामाशये स्तिमितकोष्ठशिरोगुरुत्वैः |
भुक्ते सदैव हि रुजं कुरुतेऽतिमात्रं सूर्योदयेऽथ शिशिरे कुसुमागमे च ||१०||
ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಮಾಹ– ಆನೂಪೇತ್ಯಾದಿ| ಆನೂಪವಾರಿಜಂ ಮಾಂಸಾದಿಕಂ, ಕಿಲಾಟಂ ತಕ್ರಕೂರ್ಚಿಕಾ, ಕೃಶರಾ ತಿಲತಣ್ಡುಲಮಾಷಯವಾಗೂಃ| ಸೂರ್ಯೋದಯೇ ಪ್ರಾತಃ| ಕುಸುಮಾಗಮೇ ವಸನ್ತೇ||೯-೧೦||
Adhikarana sAnnipAtikashUlalakShaNam (11) · Śloka 11
ಸರ್ವೇಷು ದೋಷೇಷು ಚ ಸರ್ವಲಿಙ್ಗಂ ವಿದ್ಯಾದ್ಭಿಷಕ್ ಸರ್ವಭವಂ ಹಿ ಶೂಲಮ್ |
ಸುಕಷ್ಟಮೇನಂ ವಿಷವಜ್ರಕಲ್ಪಂ ವಿವರ್ಜನೀಯಂ ಪ್ರವದನ್ತಿ ತಜ್ಜ್ಞಾಃ ||೧೧||
View original
सर्वेषु दोषेषु च सर्वलिङ्गं विद्याद्भिषक् सर्वभवं हि शूलम् |
सुकष्टमेनं विषवज्रकल्पं विवर्जनीयं प्रवदन्ति तज्ज्ञाः ||११||
ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಮಾಹ– ಸರ್ವೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ತ್ರಿದೋಷಾಣಾಂ ಮಿಲಿತೈರ್ಲಕ್ಷಣೈಸ್ತ್ರಿದೋಷಜಂ ಜಾನೀಯಾತ್| ಸುಕಷ್ಟಮಸಾಧ್ಯಮ್| ವಿಷವಜ್ರತುಲ್ಯಂ ಮಾರಣಾತ್ಮಕತ್ವಾತ್||೧೧||
Adhikarana AmashUlalakShaNam (12) · Śloka 12
ಆಟೋಪಹೃಲ್ಲಾಸವಮೀಗುರುತ್ವಸ್ತೈಮಿತ್ಯಕಾನಾಹಕಫಪ್ರಸೇಕೈಃ |
ಕಫಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗೇನ ಸಮಾನಲಿಙ್ಗಮಾಮೋದ್ಭವಂ ಶೂಲಮುದಾಹರನ್ತಿ ||೧೨||
View original
आटोपहृल्लासवमीगुरुत्वस्तैमित्यकानाहकफप्रसेकैः |
कफस्य लिङ्गेन समानलिङ्गमामोद्भवं शूलमुदाहरन्ति ||१२||
ಆಮಶೂಲಮಾಹ– ಆಟೋಪೇತ್ಯಾದಿ| ಕಫಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗೇನ ಕಫಶೂಲೋಕ್ತಲಿಙ್ಗೇನ||೧೨||
Adhikarana dvandvajashUlalakShaNam (13-14) · Śloka 14
ದ್ವಿದೋಷಲಕ್ಷಣೈರೇತೈರ್ವಿದ್ಯಾಚ್ಛೂಲಂ ದ್ವಿದೋಷಜಮ್ |
ಬಸ್ತೌ ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಪೃಷ್ಠೇಷು ಸ ಶೂಲಃ ಕಫವಾತಿಕಃ |
ಕುಕ್ಷೌ ಹೃನ್ನಾಭಿಮಧ್ಯೇಷು ಸ ಶೂಲಃ ಕಫಪೈತ್ತಿಕಃ ||೧೩||
ದಾಹಜ್ವರಕರೋ ಘೋರೋ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ವಾತಪೈತ್ತಿಕಃ |೧೪|
View original
द्विदोषलक्षणैरेतैर्विद्याच्छूलं द्विदोषजम् |
बस्तौ हृत्पार्श्वपृष्ठेषु स शूलः कफवातिकः |
कुक्षौ हृन्नाभिमध्येषु स शूलः कफपैत्तिकः ||१३||
दाहज्वरकरो घोरो विज्ञेयो वातपैत्तिकः |१४|
ವಾತಪೈತ್ತಿಕಶ್ಚರಕೋಕ್ತವಾತಪೈತ್ತಿಕಶೂಲಸ್ಥಾನೇ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ| ಏವಂ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕೋಽಪಿ ಉಕ್ತದೋಷತ್ರಯಸ್ಥಾನೇ| ಯದುಕ್ತಮ್– “ವಾತಾತ್ಮಕಂ ಬಸ್ತಿಗತಂ ವದನ್ತಿ, ಪಿತ್ತಾತ್ಮಕಂ ಚಾಪಿ ವದನ್ತಿ ನಾಭ್ಯಾಮ್| ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಕುಕ್ಷೌ ಕಫಸನ್ನಿವಿಷ್ಟಂ, ಸರ್ವೇಷು ದೇಶೇಷು ಚ ಸನ್ನಿಪಾತಾತ್||” ಇತಿ||೧೩-೧೪||–
Adhikarana shUlasya sAdhyAsAdhyatvam (14) · Śloka 15
ಏಕದೋಷೋತ್ಥಿತಃ ಸಾಧ್ಯಃ, ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯೋ ದ್ವಿದೋಷಜಃ ||೧೪||
ಸರ್ವದೋಷೋತ್ಥಿತೋ ಘೋರಸ್ತ್ವಸಾಧ್ಯೋ ಭೂರ್ಯುಪದ್ರವಃ |೧೫|
View original
एकदोषोत्थितः साध्यः, कृच्छ्रसाध्यो द्विदोषजः ||१४||
सर्वदोषोत्थितो घोरस्त्वसाध्यो भूर्युपद्रवः |१५|
ಸಾಧ್ಯತ್ವಾದಿಲಕ್ಷಣಮಾಹ– ಏಕೇತ್ಯಾದಿ| ಭೂರ್ಯುಪದ್ರವ ಇತಿ ಉಪದ್ರವಾಸ್ತು ವೇದನಾದಯಃ| ಯದುಕ್ತಮ್– “ವೇದನಾ ಚ ತೃಷಾ ಮೂರ್ಛಾ ಆನಾಹೋ ಗೌರವಾರುಚೀ| ಕಾಸಃ ಶ್ವಾಸಶ್ಚ ಹಿಕ್ಕಾ ಚ ಶೂಲಸ್ಯೋಪದ್ರವಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ||” ಇತಿ||೧೪||–
Adhikarana pariNAmashUlasya nidAnapUrvakaM lakShaNam (15-16) · Śloka 17
ಸ್ವೈರ್ನಿದಾನೈಃ ಪ್ರಕುಪಿತೋ ವಾಯುಃ ಸನ್ನಿಹಿತಸ್ತದಾ ||೧೫||
ಕಫಪಿತ್ತೇ ಸಮಾವೃತ್ಯ ಶೂಲಕಾರೀ ಭವೇದ್ಬಲೀ |
ಭುಕ್ತೇ ಜೀರ್ಯತಿ ಯಚ್ಛೂಲಂ ತದೇವ ಪರಿಣಾಮಜಮ್ ||೧೬||
ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಪ್ಯೇತತ್ ಸಮಾಸೇನಾಭಿಧೀಯತೇ |೧೭|
View original
स्वैर्निदानैः प्रकुपितो वायुः सन्निहितस्तदा ||१५||
कफपित्ते समावृत्य शूलकारी भवेद्बली |
भुक्ते जीर्यति यच्छूलं तदेव परिणामजम् ||१६||
तस्य लक्षणमप्येतत् समासेनाभिधीयते |१७|
ಪರಿಣಾಮಶೂಲಮಾಹ– ಸ್ವೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಅಸ್ಯ ಚ ತ್ರಿದೋಷಜಸ್ಯಾಪಿ ನಿಯತಪರಿಣಾಮಕಾಲಸಮ್ಭವತ್ವೇನ ಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣತ್ವಂ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮ್| ಯದುಕ್ತಮನ್ಯತ್ರ– “ಬಲಾಸಃ ಪ್ರಚ್ಯುತಃ ಸ್ಥಾನಾತ್ ಪಿತ್ತೇನ ಸಹ ಮೂರ್ಛಿತಃ| ವಾಯುಮಾದಾಯ ಕುರುತೇ ಶೂಲಂ ಜೀರ್ಯತಿ ಭೋಜನೇ|| ಕುಕ್ಷೌ ಜಠರಪಾರ್ಶ್ವೇಷು ನಾಭೌ ಬಸ್ತೌ ಸ್ತನಾನ್ತರೇ| ಪೃಷ್ಠಮೂಲಪ್ರದೇಶೇಷು ಸರ್ವೇಷ್ವೇತೇಷು ವಾ ಪುನಃ|| ಭುಕ್ತಮಾತ್ರೇಽಥವಾ ವಾನ್ತೇ ಜೀರ್ಣೇಽನ್ನೇ ಚ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ| ಷಷ್ಟಿಕವ್ರೀಹಿಶಾಲೀನಾಮೋದನೇನ ವಿವರ್ಧತೇ|| ತತ್ ಪರಿಣಾಮಜಂ ಶೂಲಂ ದುರ್ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಮಹಾಗದಮ್| ತಮಾಹೂ ರಸವಾಹಾನಾಂ ಸ್ರೋತಸಾಂ ದುಷ್ಟಿಹೇತುಕಮ್|| ಕೇಚಿದನ್ನದ್ರವಂ ಪ್ರಾಹುರನ್ಯೇ ತತ್ ಪಕ್ತಿದೋಷತಃ| ಪಕ್ತಿಶೂಲಂ ವದನ್ತ್ಯೇಕೇ ಕೇಚಿದನ್ನವಿದಾಹಜಮ್||” ಇತಿ| ಭುಕ್ತೇ ಜೀರ್ಯತಿ ಆಹಾರೇ ಪಚ್ಯಮಾನೇ||೧೫-೧೬||—
Adhikarana pariNAmashUlasya vAtAdibhedena lakShaNAni (17-20) · Śloka 21
ಆಧ್ಮಾನಾಟೋಪವಿಣ್ಮೂತ್ರವಿಬನ್ಧಾರತಿವೇಪನೈಃ ||೧೭||
ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣೋಪಶಮಪ್ರಾಯಂ ವಾತಿಕಂ ತದ್ವದೇದ್ಭಿಷಕ್ |
ತೃಷ್ಣಾದಾಹಾರತಿಸ್ವೇದಂ ಕಟ್ವಮ್ಲಲವಣೋತ್ತರಮ್ ||೧೮||
ಶೂಲಂ ಶೀತಶಮಪ್ರಾಯಂ ಪೈತ್ತಿಕಂ ಲಕ್ಷಯೇದ್ಬುಧಃ |
ಛರ್ದಿಹೃಲ್ಲಾಸಸಮ್ಮೋಹಂ ಸ್ವಲ್ಪರುಗ್ದೀರ್ಘಸನ್ತತಿ ||೧೯||
ಕಟುತಿಕ್ತೋಪಶಾನ್ತಂ ಚ ತಚ್ಚ ಜ್ಞೇಯಂ ಕಫಾತ್ಮಕಮ್ |
ಸಂಸೃಷ್ಟಲಕ್ಷಣಂ ಬುದ್ಧ್ವಾ ದ್ವಿದೋಷಂ ಪರಿಕಲ್ಪಯೇತ್ ||೨೦||
ತ್ರಿದೋಷಜಮಸಾಧ್ಯಂ ತು ಕ್ಷೀಣಮಾಂಸಬಲಾನಲಮ್ |೨೧|
View original
आध्मानाटोपविण्मूत्रविबन्धारतिवेपनैः ||१७||
स्निग्धोष्णोपशमप्रायं वातिकं तद्वदेद्भिषक् |
तृष्णादाहारतिस्वेदं कट्वम्ललवणोत्तरम् ||१८||
शूलं शीतशमप्रायं पैत्तिकं लक्षयेद्बुधः |
छर्दिहृल्लाससम्मोहं स्वल्परुग्दीर्घसन्तति ||१९||
कटुतिक्तोपशान्तं च तच्च ज्ञेयं कफात्मकम् |
संसृष्टलक्षणं बुद्ध्वा द्विदोषं परिकल्पयेत् ||२०||
त्रिदोषजमसाध्यं तु क्षीणमांसबलानलम् |२१|
ತಸ್ಯ ವಾತಾದಿಭೇದೇನ ಲಕ್ಷಣಾನ್ಯಾಹ– ಆಧ್ಮಾನೇತ್ಯಾದಿ| ತೃಷ್ಣಾದಾಹಾರತಿಸ್ವೇದಾ ಯತ್ರ ಸನ್ತಿ ತತ್ತೃಷ್ಣಾದಾಹಾರತಿಸ್ವೇದಮ್| ಕಟ್ವಮ್ಲಲವಣೋತ್ತರಂ ಕಟ್ವಮ್ಲಲವಣೈರ್ವೃದ್ಧಮ್| ಶೀತಶಮಪ್ರಾಯಂ ಶೀತಲೋಪಶಮ(ಯ)ಬಹುಲಮ್| ಛರ್ದಿಹೃಲ್ಲಾಸಸಮ್ಮೋಹಲಿಙ್ಗಾನಿ ಯಸ್ಮಿನ್ ಸನ್ತಿ ತಚ್ಛರ್ದಿಹೃಲ್ಲಾಸಸಮ್ಮೋಹಮ್| ದೀರ್ಘಸನ್ತತೀತಿ ಚಿರಾನುಬನ್ಧಿ||೧೭-೨೦||–
Adhikarana annadravashUlalakShaNam (21-22) · Śloka 1
ಜೀರ್ಣೇ ಜೀರ್ಯತ್ಯಜೀರ್ಣೇ ವಾ ಯಚ್ಛೂಲಮುಪಜಾಯತೇ ||೨೧||
ಪಥ್ಯಾಪಥ್ಯಪ್ರಯೋಗೇಣ ಭೋಜನಭೋಜನನ ಚ |
ನ ಶಮಂ ಯಾತಿ ನಿಯಮಾತ್ ಸೋಽನ್ನದ್ರವ ಉದಾಹೃತಃ ||೨೨||
(ಅನ್ನದ್ರವಾಖ್ಯಶೂಲೇಷು ನ ತಾವತ್ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಮಶ್ನುತೇ |
ವಾನ್ತಮಾತ್ರೇ ಜರತ್ಪಿತ್ತಂ ಶೂಲಮಾಶು ವ್ಯಪೋಹತಿ) ||೧||
View original
जीर्णे जीर्यत्यजीर्णे वा यच्छूलमुपजायते ||२१||
पथ्यापथ्यप्रयोगेण भोजनभोजनन च |
न शमं याति नियमात् सोऽन्नद्रव उदाहृतः ||२२||
(अन्नद्रवाख्यशूलेषु न तावत् स्वास्थ्यमश्नुते |
वान्तमात्रे जरत्पित्तं शूलमाशु व्यपोहति) ||१||
ತ್ರಿದೋಷವಿಕೃತಿವಿಶೇಷಮನ್ನದ್ರವಾಖ್ಯಂ ಶೂಲಮಾಹ– ಜೀರ್ಣ ಇತ್ಯಾದಿ| ಜೀರ್ಣೇ ‘ಆಹಾರೇ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ, ಏವಂ ಜೀರ್ಯತ್ಯಜೀರ್ಣೇ ವೇತ್ಯತ್ರ, ಸರ್ವದೇತ್ಯರ್ಥಃ| ನ ಶಮಂ ಯಾತಿ ನೋಪಶೇತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ, ನ ತ್ವಸಾಧ್ಯಂ, ಚಿಕಿತ್ಸಾವಿಧಾನಾದಿತಿ||೨೧-೨೨||
Adhikarana puShpikA · Śloka 26
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಾಧವಕರವಿರಚಿತೇ ಮಾಧವನಿದಾನೇ ಶೂಲಪರಿಣಾಮಶೂಲಾನ್ನದ್ರವಶೂಲನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್ ||೨೬||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने शूलपरिणामशूलान्नद्रवशूलनिदानं समाप्तम् ||२६||
ಇತಿ ಶ್ರೀವಿಜಯರಕ್ಷಿತಕೃತಾಯಾಂ ಮಧುಕೋಶವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶೂಲನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್||೨೬||