Adhikarana shUlasya sannikRuShTanidAnam (1) · Śloka 1
ಅಥ ಶೂಲಪರಿಣಾಮಶೂಲಾನ್ನದ್ರವಶೂಲನಿದಾನಮ್ | ದೋಷೈಃ ಪೃಥಕ್ ಸಮಸ್ತಾಮದ್ವನ್ದ್ವೈಃ ಶೂಲೋಽಷ್ಟಧಾ ಭವೇತ್ | ಸರ್ವೇಷ್ವೇತೇಷು ಶೂಲೇಷು ಪ್ರಾಯೇಣ ಪವನಃ ಪ್ರಭುಃ ||೧||
अथ शूलपरिणामशूलान्नद्रवशूलनिदानम् | दोषैः पृथक् समस्तामद्वन्द्वैः शूलोऽष्टधा भवेत् | सर्वेष्वेतेषु शूलेषु प्रायेण पवनः प्रभुः ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtikashUlasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (2-5) · Śloka 5
ವ್ಯಾಯಾಮಯಾನಾದತಿಮೈಥುನಾಚ್ಚ ಪ್ರಜಾಗರಾಚ್ಛೀತಜಲಾತಿಪಾನಾತ್ | ಕಲಾಯಮುದ್ಗಾಢಕಿಕೋರದೂಷಾದತ್ಯರ್ಥರೂಕ್ಷಾಧ್ಯಶನಾಭಿಘಾತಾತ್ ||೨|| ಕಷಾಯತಿಕ್ತಾತಿವಿರೂಢಜಾನ್ನವಿರುದ್ಧವಲ್ಲೂರಕಶುಷ್ಕಶಾಕಾತ್ | ವಿಟ್ಶುಕ್ರಮೂತ್ರಾನಿಲವೇಗರೋಧಾಚ್ಛೋಕೋಪವಾಸಾದತಿಹಾಸ್ಯಭಾಷ್ಯಾತ್ ||೩|| ವಾಯುಃ ಪ್ರವೃದ್ಧೋ ಜನಯೇದ್ಧಿ ಶೂಲಂ ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಪೃಷ್ಠತ್ರಿಕಬಸ್ತಿದೇಶೇ | ಜೀರ್ಣೇ ಪ್ರದೋಷೇ ಚ ಘನಾಗಮೇ ಚ ಶೀತೇ ಚ ಕೋಪಂ ಸಮುಪೈತಿ ಗಾಢಮ್ ||೪|| ಮುಹುರ್ಮುಹುಶ್ಚೋಪಶಮಪ್ರಕೋಪೀ ವಿಡ್ವಾತಸಂಸ್ತಮ್ಭನತೋದಭೇದೈಃ | ಸಂಸ್ವೇದನಾಭ್ಯಞ್ಜನಮರ್ದನಾದ್ಯೈಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಭೋಜ್ಯೈಶ್ಚ ಶಮಂ ಪ್ರಯಾತಿ ||೫||
व्यायामयानादतिमैथुनाच्च प्रजागराच्छीतजलातिपानात् | कलायमुद्गाढकिकोरदूषादत्यर्थरूक्षाध्यशनाभिघातात् ||२|| कषायतिक्तातिविरूढजान्नविरुद्धवल्लूरकशुष्कशाकात् | विट्शुक्रमूत्रानिलवेगरोधाच्छोकोपवासादतिहास्यभाष्यात् ||३|| वायुः प्रवृद्धो जनयेद्धि शूलं हृत्पार्श्वपृष्ठत्रिकबस्तिदेशे | जीर्णे प्रदोषे च घनागमे च शीते च कोपं समुपैति गाढम् ||४|| मुहुर्मुहुश्चोपशमप्रकोपी विड्वातसंस्तम्भनतोदभेदैः | संस्वेदनाभ्यञ्जनमर्दनाद्यैः स्निग्धोष्णभोज्यैश्च शमं प्रयाति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikashUlasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (6-8) · Śloka 8
ಕ್ಷಾರಾತಿತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣವಿದಾಹಿತೈಲನಿಷ್ಪಾವಪಿಣ್ಯಾಕಕುಲತ್ಥಯೂಷೈಃ | ಕಟ್ವಮ್ಲಸೌವೀರಸುರಾವಿಕಾರೈಃ ಕ್ರೋಧಾನಲಾಯಾಸರವಿಪ್ರತಾಪೈಃ ||೬|| ಗ್ರಾಮ್ಯಾತಿಯೋಗಾದಶನೈರ್ವಿದಗ್ಧೈಃ ಪಿತ್ತಂ ಪ್ರಕುಪ್ಯಾಶು ಕರೋತಿ ಶೂಲಮ್ | ತೃಣ್ಮೋಹದಾಹಾರ್ತಿಕರಂ ಹಿ ನಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಸ್ವೇದಮೂರ್ಛಾಭ್ರಮಚೋಷಯುಕ್ತಮ್ ||೭|| ಮಧ್ಯನ್ದಿನೇ ಕುಪ್ಯತಿ ಚಾರ್ಧರಾತ್ರೇ ವಿದಾಹಕಾಲೇ ಜಲದಾತ್ಯಯೇ ಚ | ಶೀತೇ ಚ ಶೀತೈಃ ಸಮುಪೈತಿ ಶಾನ್ತಿಂ ಸುಸ್ವಾದುಶೀತೈರಪಿ ಭೋಜನಶ್ಚ ||೮||
क्षारातितीक्ष्णोष्णविदाहितैलनिष्पावपिण्याककुलत्थयूषैः | कट्वम्लसौवीरसुराविकारैः क्रोधानलायासरविप्रतापैः ||६|| ग्राम्यातियोगादशनैर्विदग्धैः पित्तं प्रकुप्याशु करोति शूलम् | तृण्मोहदाहार्तिकरं हि नाभ्यां संस्वेदमूर्छाभ्रमचोषयुक्तम् ||७|| मध्यन्दिने कुप्यति चार्धरात्रे विदाहकाले जलदात्यये च | शीते च शीतैः समुपैति शान्तिं सुस्वादुशीतैरपि भोजनश्च ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikashUlasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (9-10) · Śloka 10
ಆನೂಪವಾರಿಜಕಿಲಾಟಪಯೋವಿಕಾರೈರ್ಮಾಂಸೇಕ್ಷುಪಿಷ್ಟಕೃಶರಾತಿಲಶಷ್ಕುಲೀಭಿಃ | ಅನ್ಯೈರ್ಬಲಾಸಜನಕೈರಪಿ ಹೇತುಭಿಶ್ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಪ್ರಕೋಪಮುಪಗಮ್ಯ ಕರೋತಿ ಶೂಲಮ್ ||೯|| ಹೃಲ್ಲಾಸಕಾಸಸದನಾರುಚಿಸಮ್ಪ್ರಸೇಕೈರಾಮಾಶಯೇ ಸ್ತಿಮಿತಕೋಷ್ಠಶಿರೋಗುರುತ್ವೈಃ | ಭುಕ್ತೇ ಸದೈವ ಹಿ ರುಜಂ ಕುರುತೇಽತಿಮಾತ್ರಂ ಸೂರ್ಯೋದಯೇಽಥ ಶಿಶಿರೇ ಕುಸುಮಾಗಮೇ ಚ ||೧೦||
आनूपवारिजकिलाटपयोविकारैर्मांसेक्षुपिष्टकृशरातिलशष्कुलीभिः | अन्यैर्बलासजनकैरपि हेतुभिश्च श्लेष्मा प्रकोपमुपगम्य करोति शूलम् ||९|| हृल्लासकाससदनारुचिसम्प्रसेकैरामाशये स्तिमितकोष्ठशिरोगुरुत्वैः | भुक्ते सदैव हि रुजं कुरुतेऽतिमात्रं सूर्योदयेऽथ शिशिरे कुसुमागमे च ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikashUlalakShaNam (11) · Śloka 11
ಸರ್ವೇಷು ದೋಷೇಷು ಚ ಸರ್ವಲಿಙ್ಗಂ ವಿದ್ಯಾದ್ಭಿಷಕ್ ಸರ್ವಭವಂ ಹಿ ಶೂಲಮ್ | ಸುಕಷ್ಟಮೇನಂ ವಿಷವಜ್ರಕಲ್ಪಂ ವಿವರ್ಜನೀಯಂ ಪ್ರವದನ್ತಿ ತಜ್ಜ್ಞಾಃ ||೧೧||
सर्वेषु दोषेषु च सर्वलिङ्गं विद्याद्भिषक् सर्वभवं हि शूलम् | सुकष्टमेनं विषवज्रकल्पं विवर्जनीयं प्रवदन्ति तज्ज्ञाः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmashUlalakShaNam (12) · Śloka 12
ಆಟೋಪಹೃಲ್ಲಾಸವಮೀಗುರುತ್ವಸ್ತೈಮಿತ್ಯಕಾನಾಹಕಫಪ್ರಸೇಕೈಃ | ಕಫಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗೇನ ಸಮಾನಲಿಙ್ಗಮಾಮೋದ್ಭವಂ ಶೂಲಮುದಾಹರನ್ತಿ ||೧೨||
आटोपहृल्लासवमीगुरुत्वस्तैमित्यकानाहकफप्रसेकैः | कफस्य लिङ्गेन समानलिङ्गमामोद्भवं शूलमुदाहरन्ति ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvandvajashUlalakShaNam (13-14) · Śloka 14
ದ್ವಿದೋಷಲಕ್ಷಣೈರೇತೈರ್ವಿದ್ಯಾಚ್ಛೂಲಂ ದ್ವಿದೋಷಜಮ್ | ಬಸ್ತೌ ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಪೃಷ್ಠೇಷು ಸ ಶೂಲಃ ಕಫವಾತಿಕಃ | ಕುಕ್ಷೌ ಹೃನ್ನಾಭಿಮಧ್ಯೇಷು ಸ ಶೂಲಃ ಕಫಪೈತ್ತಿಕಃ ||೧೩|| ದಾಹಜ್ವರಕರೋ ಘೋರೋ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ವಾತಪೈತ್ತಿಕಃ |೧೪|
द्विदोषलक्षणैरेतैर्विद्याच्छूलं द्विदोषजम् | बस्तौ हृत्पार्श्वपृष्ठेषु स शूलः कफवातिकः | कुक्षौ हृन्नाभिमध्येषु स शूलः कफपैत्तिकः ||१३|| दाहज्वरकरो घोरो विज्ञेयो वातपैत्तिकः |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shUlasya sAdhyAsAdhyatvam (14) · Śloka 15
ಏಕದೋಷೋತ್ಥಿತಃ ಸಾಧ್ಯಃ, ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯೋ ದ್ವಿದೋಷಜಃ ||೧೪|| ಸರ್ವದೋಷೋತ್ಥಿತೋ ಘೋರಸ್ತ್ವಸಾಧ್ಯೋ ಭೂರ್ಯುಪದ್ರವಃ |೧೫|
एकदोषोत्थितः साध्यः, कृच्छ्रसाध्यो द्विदोषजः ||१४|| सर्वदोषोत्थितो घोरस्त्वसाध्यो भूर्युपद्रवः |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pariNAmashUlasya nidAnapUrvakaM lakShaNam (15-16) · Śloka 17
ಸ್ವೈರ್ನಿದಾನೈಃ ಪ್ರಕುಪಿತೋ ವಾಯುಃ ಸನ್ನಿಹಿತಸ್ತದಾ ||೧೫|| ಕಫಪಿತ್ತೇ ಸಮಾವೃತ್ಯ ಶೂಲಕಾರೀ ಭವೇದ್ಬಲೀ | ಭುಕ್ತೇ ಜೀರ್ಯತಿ ಯಚ್ಛೂಲಂ ತದೇವ ಪರಿಣಾಮಜಮ್ ||೧೬|| ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಪ್ಯೇತತ್ ಸಮಾಸೇನಾಭಿಧೀಯತೇ |೧೭|
स्वैर्निदानैः प्रकुपितो वायुः सन्निहितस्तदा ||१५|| कफपित्ते समावृत्य शूलकारी भवेद्बली | भुक्ते जीर्यति यच्छूलं तदेव परिणामजम् ||१६|| तस्य लक्षणमप्येतत् समासेनाभिधीयते |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pariNAmashUlasya vAtAdibhedena lakShaNAni (17-20) · Śloka 21
ಆಧ್ಮಾನಾಟೋಪವಿಣ್ಮೂತ್ರವಿಬನ್ಧಾರತಿವೇಪನೈಃ ||೧೭|| ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣೋಪಶಮಪ್ರಾಯಂ ವಾತಿಕಂ ತದ್ವದೇದ್ಭಿಷಕ್ | ತೃಷ್ಣಾದಾಹಾರತಿಸ್ವೇದಂ ಕಟ್ವಮ್ಲಲವಣೋತ್ತರಮ್ ||೧೮|| ಶೂಲಂ ಶೀತಶಮಪ್ರಾಯಂ ಪೈತ್ತಿಕಂ ಲಕ್ಷಯೇದ್ಬುಧಃ | ಛರ್ದಿಹೃಲ್ಲಾಸಸಮ್ಮೋಹಂ ಸ್ವಲ್ಪರುಗ್ದೀರ್ಘಸನ್ತತಿ ||೧೯|| ಕಟುತಿಕ್ತೋಪಶಾನ್ತಂ ಚ ತಚ್ಚ ಜ್ಞೇಯಂ ಕಫಾತ್ಮಕಮ್ | ಸಂಸೃಷ್ಟಲಕ್ಷಣಂ ಬುದ್ಧ್ವಾ ದ್ವಿದೋಷಂ ಪರಿಕಲ್ಪಯೇತ್ ||೨೦|| ತ್ರಿದೋಷಜಮಸಾಧ್ಯಂ ತು ಕ್ಷೀಣಮಾಂಸಬಲಾನಲಮ್ |೨೧|
आध्मानाटोपविण्मूत्रविबन्धारतिवेपनैः ||१७|| स्निग्धोष्णोपशमप्रायं वातिकं तद्वदेद्भिषक् | तृष्णादाहारतिस्वेदं कट्वम्ललवणोत्तरम् ||१८|| शूलं शीतशमप्रायं पैत्तिकं लक्षयेद्बुधः | छर्दिहृल्लाससम्मोहं स्वल्परुग्दीर्घसन्तति ||१९|| कटुतिक्तोपशान्तं च तच्च ज्ञेयं कफात्मकम् | संसृष्टलक्षणं बुद्ध्वा द्विदोषं परिकल्पयेत् ||२०|| त्रिदोषजमसाध्यं तु क्षीणमांसबलानलम् |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annadravashUlalakShaNam (21-22) · Śloka 1
ಜೀರ್ಣೇ ಜೀರ್ಯತ್ಯಜೀರ್ಣೇ ವಾ ಯಚ್ಛೂಲಮುಪಜಾಯತೇ ||೨೧|| ಪಥ್ಯಾಪಥ್ಯಪ್ರಯೋಗೇಣ ಭೋಜನಭೋಜನನ ಚ | ನ ಶಮಂ ಯಾತಿ ನಿಯಮಾತ್ ಸೋಽನ್ನದ್ರವ ಉದಾಹೃತಃ ||೨೨|| (ಅನ್ನದ್ರವಾಖ್ಯಶೂಲೇಷು ನ ತಾವತ್ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಮಶ್ನುತೇ | ವಾನ್ತಮಾತ್ರೇ ಜರತ್ಪಿತ್ತಂ ಶೂಲಮಾಶು ವ್ಯಪೋಹತಿ) ||೧||
जीर्णे जीर्यत्यजीर्णे वा यच्छूलमुपजायते ||२१|| पथ्यापथ्यप्रयोगेण भोजनभोजनन च | न शमं याति नियमात् सोऽन्नद्रव उदाहृतः ||२२|| (अन्नद्रवाख्यशूलेषु न तावत् स्वास्थ्यमश्नुते | वान्तमात्रे जरत्पित्तं शूलमाशु व्यपोहति) ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 26
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಾಧವಕರವಿರಚಿತೇ ಮಾಧವನಿದಾನೇ ಶೂಲಪರಿಣಾಮಶೂಲಾನ್ನದ್ರವಶೂಲನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್ ||೨೬||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने शूलपरिणामशूलान्नद्रवशूलनिदानं समाप्तम् ||२६||
🔊 Audio coming soon