Adhikarana udarasya vahniduShTijanyatvam (1) · Śloka 1
அதோதரநிதாநம் |
ரோகாஃ ஸர்வேऽபி மந்தேऽக்நௌ ஸுதராமுதராணி ச |
அஜீர்ணாந்மலிநைஶ்சாந்நைர்ஜாயந்தே மலஸஞ்சயாத் ||௧||
(வா. நி. அ. ௧௨) |
View original
अथोदरनिदानम् |
रोगाः सर्वेऽपि मन्देऽग्नौ सुतरामुदराणि च |
अजीर्णान्मलिनैश्चान्नैर्जायन्ते मलसञ्चयात् ||१||
(वा. नि. अ. १२) |
உதரோத்ஸேதஸாதர்ம்யாதுதரநிதாநம்| உதரஸ்ய விஶேஷேண வஹ்நிதுஷ்டிஜந்யத்வமாஹ– ரோகா இத்யாதி| அக்நிமாந்த்யஂ ச தோஷத்ரயஜநகம்| யதுக்தம்– “வர்ஷாஸ்வக்நிபலே ஹீநே குப்யந்தி பவநாதயஃ|” (ச. ஸூ. அ. ௬) இதி| மலிநைரிதி அத்யர்ததோஷஜநகைர்விருத்தாத்யஶநாதிபிஃ| மலஸஞ்சயாதிதி மலா தோஷாஃ புரீஷாதயஶ்ச, தேஷாமதிவத்தத்வாத்| தந்த்ராந்தரஂ ச– “அதிஸஞ்சிததோஷாணாஂ பாபஂ கர்ம ச குர்வதாம்| உதராண்யுபஜாயந்தே மந்தாக்நீநாஂ விஶேஷதஃ||” இதி| யத்யபி மந்தாக்நித்வமலிநாந்நத்வயோஃ ப்ரத்யேகமபி தோஷத்ரயஜநகத்வமஸ்தி, ததாऽப்யத்ரோபயஹேதுஜநகத்வேந தோஷதுஷ்டிப்ரகர்ஷஃ க்யாப்யதே, அத ஏவ துஷ்டிப்ரகர்ஷக்யாபநார்தஂ ‘மலஸஞ்சயாத்’ இத்யத்ர ஸம்பூர்வஂ கதவாந்||௧||
Adhikarana udarasamprAptiH (2) · Śloka 2
ருத்த்வா ஸ்வேதாம்புவாஹீநி தோஷாஃ ஸ்ரோதாஂஸி ஸஞ்சிதாஃ |
ப்ராணாக்ந்யபாநாந் ஸந்தூஷ்ய ஜநயந்த்யுதரஂ நணாம் ||௨||
(ச. சி. அ. ௧௩) |
View original
रुद्ध्वा स्वेदाम्बुवाहीनि दोषाः स्रोतांसि सञ्चिताः |
प्राणाग्न्यपानान् सन्दूष्य जनयन्त्युदरं नृणाम् ||२||
(च. चि. अ. १३) |
ஸம்ப்ராப்திமாஹ– ருத்த்வேத்யாதி| ஸ்வேதாம்புவாஹீநீதி ஸ்வேதவஹாநி அம்புவஹாநி ச| அநயோஶ்ச பேதஃ, “உதகவஹாநாஂ ஸ்ரோதஸாஂ தாலுமூலஂ க்லோம ச; ஸ்வேதவஹாநாஂ ஸ்ரோதஸாஂ மேதோ மூலஂ லோமகூபாஶ்ச|” (ச. வி. அ. ௫) இத்யநேநோக்தோ ஜ்ஞேயஃ| ஸ்ரோதோரோதஶ்சாத்ர பஹிரேவ ந புநரந்தஃ| யதுக்தஂ சரகே– “ஸ்வேதஸ்து பாஹ்யேஷு ஸ்ரோதஃஸு ப்ரதிஹதகதிஸ்திர்யகவதிஷ்டமாநஸ்ததேவோதகமாப்யாயயதி|” (ச. சி. அ. ௧௩) இதி| அத ஏவோதரபூர்ணதா அந்நரஸேந| ப்ராணாக்நீதி புநரக்நிதூஷணாபிதாநேந மந்தஸ்யாப்யக்நேஃ புநர்தோஷகதஂ ஸுதராஂ மாந்த்யஂ போதயதி| தோஷஸஞ்சயகதேநாபி வாயுநா ப்ராணாபாநயோர்தூஷணஂ ந விருத்தஂ, யதோ வாயுநா வாய்வந்தரதுஷ்டிஃ க்ரியத ஏவ| ஸுஶ்ருதே து பூர்வரூபமஸ்யோக்தஂ; தத்யதா– “தத்பூர்வரூபஂ பலவர்ணகாங்க்ஷாவலீவிநாஶோ ஜடரே ஹி ராஜ்யஃ| ஜீர்ணாபரிஜ்ஞாநவிதாஹவத்யோ பஸ்தௌ ருஜஃ பாதகதஶ்ச ஶோதஃ||” (ஸு. நி. அ. ௭) இதி||௨||
Adhikarana udarANAM sAmAnyarUpam (3-4) · Śloka 5
ஆத்மாநஂ கமநேऽஶக்திர்தௌர்பல்யஂ துர்பலாக்நிதா |
ஶோதஃ ஸதநமங்காநாஂ ஸங்கோ வாதபுரீஷயோஃ ||௩||
தாஹஸ்தந்த்ரா ச ஸர்வேஷு ஜடரேஷு பவந்தி ஹி |
(ஸு. நி. அ. ௭) |
பதக்தோஷைஃ ஸமஸ்தைஶ்ச ப்லீஹபத்தக்ஷதோதகைஃ ||௪||
ஸம்பவந்த்யுதராண்யஷ்டௌ தேஷாஂ லிங்கஂ பதக் ஶணு |௫|
View original
आध्मानं गमनेऽशक्तिर्दौर्बल्यं दुर्बलाग्निता |
शोथः सदनमङ्गानां सङ्गो वातपुरीषयोः ||३||
दाहस्तन्द्रा च सर्वेषु जठरेषु भवन्ति हि |
(सु. नि. अ. ७) |
पृथग्दोषैः समस्तैश्च प्लीहबद्धक्षतोदकैः ||४||
सम्भवन्त्युदराण्यष्टौ तेषां लिङ्गं पृथक् शृणु |५|
உதராணாஂ ஸாமாந்யரூபமாஹ– ஆத்மாநமித்யாதி| துர்பலாக்நிதேதி மந்தோऽக்நிர்யத்யப்யத்ர ஹேதுஸ்ததாऽப்யக்நேரதிஶயதௌர்பல்யஂ லிங்கத்வேந ஜ்ஞேயம்| உதராண்யஷ்டாவிதி யகத்தால்யுதரஸ்ய ப்லீஹோதரேண ஸார்தஂ ஸமாநசிகித்ஸ்யதயா ததோத்பத்திவிஶிஷ்டதகோதராத் க்ரமேண பூததகோதரஸ்யாபி ஸமாநலிங்கசிகித்ஸிதத்வேநாபிந்நத்வாத் அஷ்டாவேவோதராணி பவந்தி| ப்லீஹோதராதீநி ச யத்யபி சத்வாரி தோஷஜாநி, ததாऽபி ஹேதுலிங்கசிகித்ஸாபேதாத் பதகுக்தாநி||௩-௪||–
Adhikarana vAtodaralakShaNam (5-8) · Śloka 8
தத்ர வாதோதரே ஶோதஃ பாணிபாந்நாபிகுக்ஷிஷு ||௫||
குக்ஷிபார்ஶ்வோதரகடீபஷ்டருக் பர்வபேதநம் |
ஶுஷ்ககாஸோऽங்கமர்தோऽதோகுருதா மலஸங்க்ரஹஃ ||௬||
ஶ்யாவாருணத்வகாதித்வமகஸ்மாத்வத்திஹ்ராஸவத் |
ஸதோதபேதமுதரஂ தநுகஷ்ணஸிராததம் ||௭||
ஆத்மாதததிவச்சப்தமாஹதஂ ப்ரகரோதி ச |
வாயுஶ்சாத்ர ஸருக்ஶப்தோ விசரேத் ஸர்வதோ கதிஃ ||௮||
(வா. நி. அ. ௧௨) |
View original
तत्र वातोदरे शोथः पाणिपान्नाभिकुक्षिषु ||५||
कुक्षिपार्श्वोदरकटीपृष्ठरुक् पर्वभेदनम् |
शुष्ककासोऽङ्गमर्दोऽधोगुरुता मलसङ्ग्रहः ||६||
श्यावारुणत्वगादित्वमकस्माद्वृद्धिह्रासवत् |
सतोदभेदमुदरं तनुकृष्णसिराततम् ||७||
आध्मातदृतिवच्छब्दमाहतं प्रकरोति च |
वायुश्चात्र सरुक्शब्दो विचरेत् सर्वतो गतिः ||८||
(वा. नि. अ. १२) |
வாதோதரலக்ஷணமாஹ– தத்ரேத்யாதி| அகஸ்மாத்வத்திஹ்ராஸவதிதி அநியதவத்திஹ்ராஸயுக்தமுதரம்| ஆத்மாதததிவதிதி வாதபூர்ணசர்மபுடவதிதி||௫-௮||
Adhikarana paittikodaralakShaNam (9-10) · Śloka 10
பித்தோதரே ஜ்வரோ மூர்சா தாஹஸ்தட் கடுகாஸ்யதா |
ப்ரமோऽதிஸாரஃ பீதத்வஂ த்வகாதாவுதரஂ ஹரித் ||௯||
பீததாம்ரஸிராநத்தஂ ஸஸ்வேதஂ ஸோஷ்ம தஹ்யதே |
தூமாயதே மதுஸ்பர்ஶஂ க்ஷிப்ரபாகஂ ப்ரதூயதே ||௧௦||
(வா. நி. அ. ௧௨) |
View original
पित्तोदरे ज्वरो मूर्छा दाहस्तृट् कटुकास्यता |
भ्रमोऽतिसारः पीतत्वं त्वगादावुदरं हरित् ||९||
पीतताम्रसिरानद्धं सस्वेदं सोष्म दह्यते |
धूमायते मृदुस्पर्शं क्षिप्रपाकं प्रदूयते ||१०||
(वा. नि. अ. १२) |
பைத்திகமாஹ– பித்தேத்யாதி| தஹ்யத இதி உதரமாத்ரஂ தஹ்யதே| தாஹஸ்து ஸகலதேஹஸ்யைவ போத்தவ்யஃ| தூமாயதே தூம இவோர்த்வமேதி| க்ஷிப்ரபாகமிதி க்ஷிப்ரபாகாஜ்ஜலோதரதாஂ யாதீத்யர்தஃ| ப்ரதூயதே வ்யததே||௯-௧௦||
Adhikarana shlaiShmikodaralakShaNaM, sannipAtodaralakShaNaM ca (11-14) · Śloka 14
ஶ்லேஷ்மோதரேऽங்கஸதநஂ ஸ்வாபஶ்வயதுகௌரவம் |
நித்ரோத்க்லேஶோऽருசிஃ ஶ்வாஸஃ காஸஃ ஶுக்லத்வகாதிதா ||௧௧||
உதரஂ ஸ்திமிதஂ ஸ்நிக்தஂ ஶுக்லராஜீததஂ மஹத் |
சிராபிவத்தஂ கடிநஂ ஶீதஸ்பர்ஶஂ குரு ஸ்திரம் ||௧௨||
(வா. நி. அ. ௧௨) |
ஸ்த்ரியோऽந்நபாநஂ நகலோமமூத்ரவிடார்தவைர்யுக்தமஸாதுவத்தாஃ |
யஸ்மை ப்ரயச்சந்த்யரயோ கராஂஶ்ச துஷ்டாம்புதூஷீவிஷஸேவநாத்வா ||௧௩||
தேநாஶு ரக்தஂ குபிதாஶ்ச தோஷாஃ குர்யுஃ ஸுகோரஂ ஜடரஂ த்ரிலிங்கம் |
தச்சீதவாதே பஶதுர்திநே ச விஶேஷதஃ குப்யதி தஹ்யதே ச ||௧௪||
ஸ சாதுரோ முஹ்யதி ஹி ப்ரஸக்தஂ பாண்டுஃ கஶஃ ஶுஷ்யதி தஷ்ணயா ச |
தூஷ்யோதரஂ கீர்திதமேததேவ ...||
(ஸு. நி. அ. ௭) |
View original
श्लेष्मोदरेऽङ्गसदनं स्वापश्वयथुगौरवम् |
निद्रोत्क्लेशोऽरुचिः श्वासः कासः शुक्लत्वगादिता ||११||
उदरं स्तिमितं स्निग्धं शुक्लराजीततं महत् |
चिराभिवृद्धं कठिनं शीतस्पर्शं गुरु स्थिरम् ||१२||
(वा. नि. अ. १२) |
स्त्रियोऽन्नपानं नखलोममूत्रविडार्तवैर्युक्तमसाधुवृत्ताः |
यस्मै प्रयच्छन्त्यरयो गरांश्च दुष्टाम्बुदूषीविषसेवनाद्वा ||१३||
तेनाशु रक्तं कुपिताश्च दोषाः कुर्युः सुघोरं जठरं त्रिलिङ्गम् |
तच्छीतवाते भृशदुर्दिने च विशेषतः कुप्यति दह्यते च ||१४||
स चातुरो मुह्यति हि प्रसक्तं पाण्डुः कृशः शुष्यति तृष्णया च |
दूष्योदरं कीर्तितमेतदेव ...||
(सु. नि. अ. ७) |
ஸந்நிபாதோதரமாஹ– ஸ்த்ரிய இத்யாதி| ஸ்த்ரீக்ரஹணமவிவேகிஸந்நிஹிதஜநோபலக்ஷணம்| கரஂ ஸஂயோகஜஂ விஷம்| துஷ்டமம்பு ஸகரப்ராணிதணபர்ணாதிகோதயுதஂ, விஷமேவாக்ந்யாத்யுபஹதஂ மந்தப்ரபாவஂ வா தூஷீவிஷமுச்யதே| யதுக்தம்– “ஜீர்ணஂ விஷக்நௌஷதிபிர்ஹதஂ வா தாவாக்நிவாதாதபஶோஷிதஂ வா| ஸ்வபாவதோ வா குணவிப்ரஹீநஂ விஷஂ ஹி தூஷீவிஷதாமுபைதி||” (ஸு. க. அ. ௨) இதி| தேநாஶு ரக்தமிதி விஷஸ்யாக்நேயத்வேந ரக்ததுஷ்டிஃ| குபிதாஶ்ச தோஷா இதி ஸ்வபாவாத் தோஷத்ரயப்ரகோபகஂ விஷஂ பவதி| தச்சீதவாதாதிஷு குப்யதீதி| தூஷ்யோதரஂ கீர்திதமேததேவேதி ஏததேவ ஸந்நிபாதோதரஂ தூஷ்யோதரஂ கீர்திதஂ, ந புநரதிகமித்யர்தஃ| ரக்தஂ தூஷ்யஂ தூஷயித்வா பவதீதி தூஷ்யோதரஂ; கிஂவா பரஸ்பரஂ தூஷயந்தீதி தோஷா ஏவ தூஷ்யாஸ்தைஃ கதமுதரமிதி||௧௧-௧௪||–
Adhikarana plIhodaralakShaNam (15-17) · Śloka 17
... ப்லீஹோதரஂ கீர்தயதோ நிபோத ||௧௫||
விதாஹ்யபிஷ்யந்திரதஸ்ய ஜந்தோஃ ப்ரதுஷ்டமத்யர்தமஸக் கபஶ்ச |
ப்லீஹாபிவத்திஂ குருதஃ ப்ரவத்தௌ ப்லீஹோத்தமேதஜ்ஜடரஂ வதந்தி ||௧௬||
தத்வாமபார்ஶ்வே பரிவத்திமேதி விஶேஷதஃ ஸீததி சாதுரோऽத்ர |
மந்தஜ்வராக்நிஃ கபபித்தலிங்கைருபத்ருதஃ க்ஷீணபலோऽதிபாண்டுஃ |
ஸவ்யாந்யபார்ஶ்வே யகதி ப்ரவத்தே ஜ்ஞேயஂ யகத்தால்யுதரஂ ததேவ ||௧௭||
(ஸு. நி. அ. ௭) |
View original
... प्लीहोदरं कीर्तयतो निबोध ||१५||
विदाह्यभिष्यन्दिरतस्य जन्तोः प्रदुष्टमत्यर्थमसृक् कफश्च |
प्लीहाभिवृद्धिं कुरुतः प्रवृद्धौ प्लीहोत्थमेतज्जठरं वदन्ति ||१६||
तद्वामपार्श्वे परिवृद्धिमेति विशेषतः सीदति चातुरोऽत्र |
मन्दज्वराग्निः कफपित्तलिङ्गैरुपद्रुतः क्षीणबलोऽतिपाण्डुः |
सव्यान्यपार्श्वे यकृति प्रवृद्धे ज्ञेयं यकृद्दाल्युदरं तदेव ||१७||
(सु. नि. अ. ७) |
ப்லீஹோதரமாஹ– ப்லீஹேத்யாதி| அஸக்கபஶ்சேத்யஸக்துஷ்ட்யைவ தத்துல்யகாரணதயா பித்ததுஷ்டிரப்யுச்யதே, விதாஹிநா ரக்தஂ பித்தஂ ச தூஷ்யதே; அத ஏவ பஶ்சாத் வக்ஷ்யதி– “கபபித்தலிங்கைருபத்ருதஃ” இதி| அத்ர பித்தஸ்ய லிங்கஂ மந்தஜ்வரஃ, கபஸ்ய லிங்கஂ மந்தாக்நித்வமிதி கதாதரஃ| ப்லீஹோதர ஏவ யகத்தால்யுதரஸ்யாவரோதஂ தர்ஶயந்நாஹ– ஸவ்யாந்யபார்ஶ்வ இத்யாதி| ஸவ்யாந்யபார்ஶ்வே தக்ஷிணபார்ஶ்வே| ததேவேதி தாதஶமேவ, ப்லீஹோதரஸமமேவ; ந விலக்ஷணமித்யர்தஃ| யகத்தாலயதி தோஷைர்பேதயதீதி யகத்தால்யுதரம்||௧௫-௧௭||
Adhikarana plIhodare doShasambandhena lakShaNAni (18) · Śloka 18
உதாவர்தருஜாநாஹைர்மோஹதட்தஹநஜ்வரைஃ |
கௌரவாருசிகாடிந்யைர்வித்யாத்தத்ர மலாந் க்ரமாத் ||௧௮||
(வா. நி. அ. ௧௨) |
View original
उदावर्तरुजानाहैर्मोहतृड्दहनज्वरैः |
गौरवारुचिकाठिन्यैर्विद्यात्तत्र मलान् क्रमात् ||१८||
(वा. नि. अ. १२) |
தத்ர தோஷஸம்பந்தமாஹ– உதாவர்தேத்யாதி| உதாவர்தருஜாநாஹைர்வாதஂ, மோஹதட்தஹநஜ்வரைஃ பித்தஂ, கௌரவாருசிகாடிந்யைஃ கபஂ ஜாநீயாத்||௧௮||
Adhikarana baddhagudodaralakShaNam (19-20) · Śloka 20
யஸ்யாந்த்ரமந்நைருபலேபிபிர்வா பாலாஶ்மபிர்வா பிஹிதஂ யதாவத் |
ஸஞ்சீயதே தஸ்ய மலஃ ஸதோஷஃ ஶநைஃ ஶநைஃ ஸங்கரவச்ச நாட்யாம் ||௧௯||
நிருத்யதே தஸ்ய குதே புரீஷஂ நிரேதி கச்ச்ராதபி சால்பமல்பம் |
ஹந்நாபிமத்யே பரிவத்திமேதி தஸ்யோதரஂ பத்தகுதஂ வதந்தி ||௨௦||
(ஸு. நி. அ. ௭) |
View original
यस्यान्त्रमन्नैरुपलेपिभिर्वा बालाश्मभिर्वा पिहितं यथावत् |
सञ्चीयते तस्य मलः सदोषः शनैः शनैः सङ्करवच्च नाड्याम् ||१९||
निरुध्यते तस्य गुदे पुरीषं निरेति कृच्छ्रादपि चाल्पमल्पम् |
हृन्नाभिमध्ये परिवृद्धिमेति तस्योदरं बद्धगुदं वदन्ति ||२०||
(सु. नि. अ. ७) |
பத்தகுதமாஹ– யஸ்யாந்த்ரமந்நைரித்யாதி| உபலேபிபிஃ பிச்சிலைரந்நைஃ ஶாகஶாலுகாதிபிஃ| பிஹிதஂ விபத்தம்| யதாவதிதி யதார்ஹம்| மலஃ புரீஷம்| ஸதோஷ இதி தோஷத்ரயஸஹிதஃ| நாட்யாமித்யந்த்ரநாட்யாம்| ஸங்கரவதிதி ஸம்மார்ஜநீக்ஷிப்யமாணதணாத்யவகரோ யதா சீயதே க்ரமேண ததேத்யர்தஃ| பத்தகுதமிதி குதோபரி அந்த்ரஸ்ய பத்தத்வாத்பத்தகுதம்| யதுக்தஂ சரகே– “பக்ஷ்மபாலைஃ ஸஹாந்நேந புக்தைர்பத்தாயநே குதே|” (ச. சி. அ. ௧௩) இதி| புரீஷாயதநஸ்ய ருத்தத்வாத் ஹந்நாபிமத்யேऽந்நபாகஸ்தாநே வத்திஃ; குதமாத்ரநிரோதே து மலதோஷைர்குதாதூர்த்வமேவோதரவத்திஃ ஸ்யாத்||௧௯-௨௦||
Adhikarana kShatodaralakShaNam (21) · Śloka 22
ஶல்யஂ ததாऽந்நோபஹிதஂ யதந்த்ரஂ புக்தஂ பிநத்த்யாகதமந்யதா வா |
தஸ்மாத்ஸ்ருதோऽந்த்ராத்ஸலிலப்ரகாஶஃ ஸ்ராவஃ ஸ்ரவேத்வை குததஸ்து பூயஃ ||௨௧||
நாபேரதஶ்சோதரமேதி வத்திஂ நிஸ்துத்யதே தால்யதி சாதிமாத்ரம் |
ஏதத் பரிஸ்ராவ்யுதரஂ ப்ரதிஷ்டஂ ... |௨௨|
(ஸு. நி. அ. ௭) |
View original
शल्यं तथाऽन्नोपहितं यदन्त्रं भुक्तं भिनत्त्यागतमन्यथा वा |
तस्मात्स्रुतोऽन्त्रात्सलिलप्रकाशः स्रावः स्रवेद्वै गुदतस्तु भूयः ||२१||
नाभेरधश्चोदरमेति वृद्धिं निस्तुद्यते दाल्यति चातिमात्रम् |
एतत् परिस्राव्युदरं प्रदिष्टं ... |२२|
(सु. नि. अ. ७) |
க்ஷதோதரமாஹ– ஶல்யமித்யாதி| ஶல்யஂ கண்டகஶர்கராதி| அந்நோபஹிதமந்நயுக்தம்| புக்தமாகதமிதி அர்ததஃ பாகாஶயாத்; விலோமேநாகதமந்த்ரஂ பிநத்தி, ஜ்வாகதஂ ஹி ஶல்யமபி நாந்த்ரபேதகம்| அந்யதா வேதி ஜம்பணாத்யஶநாப்யாமந்த்ரஂ பித்யதே| யதுக்தஂ சரகே– “ஶர்கராதணலோஷ்டாஸ்திகண்டகைரந்நஸஂயுதைஃ| பித்யேதாந்த்ரஂ யதா புக்தைர்ஜம்பயாऽத்யஶநேந வா||” (ச. சி. அ. ௧௩) இதி| ஸ்ருத இதி கலிதஃ| ‘ஸ்ராவஃ ஸ்ரவேத்வை குததஸ்து பூயஃ’ இதி பூயோ பஹு யதா பவதி ததாऽந்த்ராத் ஸ்ருதஃ; தோஷஜேஷு புநருபஸ்நேஹந்யாயேநால்ப ஏவ ஸ்ராவோ பூயஃ புநஃ புநஃ குததஶ்ச ஸ்ரவேத்| துஶப்தஶ்சார்தே, பூயஃஶப்தோऽத்ராவர்தநீயஃ; தேநோக்தா வ்யாக்யா ஸாத்வீ பவதி| நநு, பிந்நாந்த்ராத்திர்யகத்ர ஸ்ராவநிர்கமஃ; தத் கதஂ “ஸ்ராவஃ ஸ்ரவேத்வை குததஸ்து பூய” இத்யுபபத்யதே? நைவஂ, ஸச்சித்ராந்த்ரமார்கேண பஹிர்கதஸ்யாதிவத்தஸ்ய புநராகமநாத் உபஸ்நேஹந்யாயாத்வா குததஃ ஸ்ராவ உபபந்ந ஏவ| சரகேऽப்யுக்தம்– “பூரயந் குதமந்த்ரஂ ச ஜநயத்யுதரஂ நணாம்|” (ச. சி. அ. ௧௩) இதி| தேந ஸ்ராவேண த்ரவஸ்ய நிம்நகத்வாந்நாபேரதோ ஜடரஂ வத்திமேதி; ஏதச்சித்ரோதரஂ ஜலோதரமிதி பண்யதே இதி கதாதரஃ| யதஶ்சரகேணோக்தம்– “தததோ நாபேஃ ப்ராயோऽபிநிர்வர்தமாநஂ ஜலோதரஂ ஸ்யாத்|” (ச. சி. அ. ௧௩) இதி| ததந்யே நாநுமந்யந்தே, யதஶ்சித்ரோதரஂ ஶீக்ரஂ ஜலோதரதாஂ யாதீத்யபிப்ராயேண சரகேணோக்தம், அந்யதா தகோதரஂ பதங்ந ஸ்யாத்||௨௧||–
Adhikarana dakodarasya nidAnasamprAptipUrvakaM lakShaNam (22-24) · Śloka 24
... தகோதரஂ கீர்தயதோ நிபோத ||௨௨||
யஃ ஸ்நேஹபீதோऽப்யநுவாஸிதோ வா வாந்தோ விரிக்தோऽப்யதவா நிரூடஃ |
பிபேஜ்ஜலஂ ஶீதலமாஶு தஸ்ய ஸ்ரோதாஂஸி தூஷ்யந்தி ஹி தத்வஹாநி ||௨௩||
ஸ்நேஹோபலிப்தேஷ்வதவாऽபி தேஷு தகோதரஂ பூர்வவதப்யுபைதி |
ஸ்நிக்தஂ மஹத்தத்பரிவத்தநாபிஸமாததஂ பூர்ணமிவாம்புநா ச |
யதா ததிஃ க்ஷுப்யதி கம்பதே ச ஶப்தாயதே சாபி தகோதரஂ தத் ||௨௪||
(ஸு. நி. அ. ௭) |
View original
... दकोदरं कीर्तयतो निबोध ||२२||
यः स्नेहपीतोऽप्यनुवासितो वा वान्तो विरिक्तोऽप्यथवा निरूढः |
पिबेज्जलं शीतलमाशु तस्य स्रोतांसि दूष्यन्ति हि तद्वहानि ||२३||
स्नेहोपलिप्तेष्वथवाऽपि तेषु दकोदरं पूर्ववदभ्युपैति |
स्निग्धं महत्तत्परिवृत्तनाभिसमाततं पूर्णमिवाम्बुना च |
यथा दृतिः क्षुभ्यति कम्पते च शब्दायते चापि दकोदरं तत् ||२४||
(सु. नि. अ. ७) |
உத்பத்திவிஶிஷ்டஂ தகோதரமாஹ– யஃ ஸ்நேஹபீத இத்யாதி| ஸ்நேஹபீத இதி கர்தரி க்தஃ, தேந ஸ்நேஹஂ பீதவாநித்யர்தஃ| தூஷ்யந்தீதி ஸ்வகர்மஸு துஷ்டாநி பவந்தி| தத்வஹாநி உதகவஹாநி| தேஷ்விதி உதகவஹஸ்ரோதஃஸு| பூர்வவதிதி யதா பூர்வமுக்தம்| அந்நரஸ உபஸ்நேஹந்யாயேந பஹிர்நிஃஸத்யோதரஂ ஜநயதீத்யர்த இதி ஜேஜ்ஜடஃ| கதாதரஸ்த்வாஹ– க்ஷதாந்த்ரோதரே யதா அதோநாபேருதராபிவத்திர்குதஸ்ராவஶ்ச ததா ஜலோதரேऽபி பவதீதி| நநு, ஸர்வேஷாமேவ உபஸ்நேஹந்யாயேந பஹிர்நிஃஸதாந்நரஸமூலத்வாத் கதமநுதகத்வஂ? நைவஂ, தேஷு ஹி ப்ரதமதோ நாதிமந்தத்வாதக்நேரந்நரஸஸ்யால்பத்வாச்சாநுதகத்வம், அல்பத்வேந தத்வ்யபதேஶாத்; அத்ர து ப்ராகேவ பூரிஜலோத்பத்திரிதி விஶேஷஃ| ஸமாததஂ வேதநயா விஸ்தார்யமாணமிவோதரஂ பவதி| யதா ததிஃ க்ஷுப்யதீதி ததிரிவ ஜலபூர்ணா க்ஷுப்யதீதி, அந்தர்ஜலசலநமிவ தத்தே| ஶப்தாயதே குடகுடாயதே||௨௨-௨௪||
Adhikarana udarasya sAdhyAsAdhyavicAraH (25-26) · Śloka 27
ஜந்மநைவோதரஂ ஸர்வஂ ப்ராயஃ கச்ச்ரதமஂ மதம் |
பலிநஸ்ததஜாதாம்பு யத்நஸாத்யஂ நவோத்திதம் ||௨௫||
பக்ஷாத்பத்தகுதஂ தூர்த்வஂ ஸர்வஂ ஜாதோதகஂ ததா |
ப்ராயோ பவத்யபாவாய சித்ராந்த்ரஂ சோதரஂ நணாம் ||௨௬||
(ச. சி. அ. ௧௩)௦ |௨௭|
View original
जन्मनैवोदरं सर्वं प्रायः कृच्छ्रतमं मतम् |
बलिनस्तदजाताम्बु यत्नसाध्यं नवोत्थितम् ||२५||
पक्षाद्बद्धगुदं तूर्ध्वं सर्वं जातोदकं तथा |
प्रायो भवत्यभावाय छिद्रान्त्रं चोदरं नृणाम् ||२६||
(च. चि. अ. १३)० |२७|
உதரரோகஸ்ய ஸாத்யத்வாதிலக்ஷணமாஹ– ஜந்மநைவேத்யாதி| ஜந்மநைவோதரமிதி உத்பந்நமாத்ரேணைவ| அஜாதோதகஸ்யோதரஸ்ய லக்ஷணஂ சரகேऽவகந்தவ்யஂ; தத்யதா– “அஶோதமருணாபாஸஂ ஸஶப்தஂ நாதிபாரிகம்| ஸதா குடகுடாயந்தஂ ஸிராஜாலகவாக்ஷிதம்|| நாபிஂ விஷ்டப்ய பாயௌ து வேகஂ கத்வா ப்ரணஶ்யதி| ஹத்வங்க்ஷணகடீநாபிகுதப்ரத்யேகஶூலிநஃ|| கர்கஶஂ ஸஜதோ வாதஂ நாதிமந்தே ச பாவகே| லாலயா விரஸே சாஸ்யே மூத்ரேऽல்பே ஸஂஹதே விஶி|| அஜாதோதகமித்யேதைர்யுக்தஂ விஜ்ஞாய லக்ஷணைஃ|” (ச. சி. அ. ௧௩) இதி| அத்ர கர்கஶமிதி வேகவந்தம்| ஜாதோதகலக்ஷணஂ ச சரகே யதா– “குக்ஷேரதிமாத்ரஂ வத்திஃ ஸிராந்தர்தாநகமநம் உதகபூர்ணததிஸமாநக்ஷோபஸ்பர்ஶநஂ ச பவதி|” (ச. சி. அ. ௧௩) இதி| பக்ஷாதித்யாதி| பத்தகுதமுதரஂ பக்ஷாதூர்த்வஂ விநாஶாய பவதீதி| ஜாதோதகஂ பக்ஷாத்| ப்ராயோக்ரஹணேந கதாசித் பக்ஷாதூர்த்வமபி ந விநாஶாய, ததா ஶல்யஶாஸ்த்ராபிமதயா சிகித்ஸயா கதாசிஜ்ஜாதோதகஂ சித்ராந்த்ரஂ பத்தகுதஂ ச ஸித்யதீதி தர்ஶயதி| ஜாதோதகஂ சித்ராந்த்ரஂ ச விநாஶாய பக்ஷாதூர்த்வமிதி ஸம்பந்த இதி கேசித்||௨௫-௨௬||
Adhikarana avasthAvisheSheNodarasyAsAdhyatvam (27-28) · Śloka 28
ஶூநாக்ஷஂ குடிலோபஸ்தமுபக்லிந்நதநுத்வசம் |
பலஶோணிதமாஂஸாக்நிபரிக்ஷீணஂ ச வர்ஜயேத் ||௨௭||
(ச. சி. அ. ௧௩) |
பார்ஶ்வபங்காந்நவித்வேஷஶோதாதீஸாரபீடிதம் |
விரிக்தஂ சாப்யுதரிணஂ பூர்யமாணஂ விவர்ஜயேத் ||௨௮||
(ஸு. ஸூ. அ. ௩௩) |
View original
शूनाक्षं कुटिलोपस्थमुपक्लिन्नतनुत्वचम् |
बलशोणितमांसाग्निपरिक्षीणं च वर्जयेत् ||२७||
(च. चि. अ. १३) |
पार्श्वभङ्गान्नविद्वेषशोथातीसारपीडितम् |
विरिक्तं चाप्युदरिणं पूर्यमाणं विवर्जयेत् ||२८||
(सु. सू. अ. ३३) |
ஸாத்யதயாऽபிஹிதாநாமப்யவஸ்தாவிஶேஷேணாஸாத்யதாமாஹ– ஶூநாக்ஷமித்யாதி| ‘உதரிணம்’ இதி ஶேஷஃ| குடிலோபஸ்தமிதி வக்ரமேஹநம்| உபக்லிந்நதநுத்வசமிதி உபக்லிந்நா தந்வீ த்வக் யஸ்ய தம்| அக்நிபரிக்ஷீணமிதி அக்நிக்ஷயஶ்ச யத்யப்யுதரே பூர்வமேவ பவதி, ததாऽப்யத்ர விஶேஷேணாக்நிக்ஷயோ லக்ஷணாந்தரயுக்தஶ்சாஸாத்யதாலிங்கஂ ஸம்பவதீதி ஜ்ஞேயம்||௨௭-௨௮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 35
இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே உதரநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௩௫||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने उदरनिदानं समाप्तम् ||३५||
இதி ஶ்ரீகண்டதத்தவிரசிதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாமுதரநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௩௫||