Adhikarana visarpanidAnaM, sa~gkhyA, niruktishca (1-3) · Śloka 4
அத விஸர்பநிதாநம் |
லவணாம்லகடூஷ்ணாதிஸஂஸேவாதோஷகோபதஃ |
விஸர்பஃ ஸப்ததா ஜ்ஞேயஃ ஸர்வதஃ பரிஸர்பணாத் ||௧||
பதக் த்ரயஸ்த்ரிபிஶ்சைகோ விஸர்பா த்வந்த்வஜாஸ்த்ரயஃ |
வாதிகஃ பைத்திகஶ்சைவ கபஜஃ ஸாந்நிபாதிகஃ ||௨||
சத்வார ஏதே வீஸர்பா வக்ஷ்யந்தே த்வந்த்வஜாஸ்த்ரயஃ |
ஆக்நேயோ வாதபித்தாப்யாஂ க்ரந்த்யாக்யஃ கபவாதஜஃ ||௩||
யஸ்து கர்தமகோ கோரஃ ஸ பித்தகபஸம்பவஃ |௪|
(ச. சி. அ. ௨௧) |
View original
अथ विसर्पनिदानम् |
लवणाम्लकटूष्णादिसंसेवादोषकोपतः |
विसर्पः सप्तधा ज्ञेयः सर्वतः परिसर्पणात् ||१||
पृथक् त्रयस्त्रिभिश्चैको विसर्पा द्वन्द्वजास्त्रयः |
वातिकः पैत्तिकश्चैव कफजः सान्निपातिकः ||२||
चत्वार एते वीसर्पा वक्ष्यन्ते द्वन्द्वजास्त्रयः |
आग्नेयो वातपित्ताभ्यां ग्रन्थ्याख्यः कफवातजः ||३||
यस्तु कर्दमको घोरः स पित्तकफसम्भवः |४|
(च. चि. अ. २१) |
அம்லபித்தஸம்பவச்சர்தேர்வேகவிதாரணாத்ரக்ததுஷ்டௌ ஸத்யாஂ விஸர்போத்பத்தேர்ஹேதுஸாம்யாத் ததநந்தரஂ விஸர்பநிதாநம்| சர்திவேகவிகாதஸ்ய ரக்ததூஷகத்வே சரகவசநஂ யதா– “ சர்திவேகப்ரதீகாதாத் காலே சாநவஸேவநாத்| ஶரத்காலப்ரபாவாச்ச ஶோணிதஂ ஸம்ப்ரதுஷ்யதி||” (ச. ஸூ. அ. ௨௪) இதி| தஸ்ய நிதாநபூர்விகாஂ ஸங்க்யாஂ நிருக்திஂ சாஹ– லவணாம்லேத்யாதி| “விஸர்போ ந ஹ்யஸஂஸஷ்டோ ரக்தபித்தேந லக்ஷ்யதே|” இதி வசநாத் லவணாம்லாதிகஂ விஶேஷேண ரக்தபித்தநிதாநமுக்தம்| ஸஂஸேவயா ஸததஸேவயா தோஷகோபஃ ஸஂஸேவாத்தோஷகோபஸ்ததஃ| அத்ர, ஆதிக்ரஹணாத் சரகோக்தாநாஂ ஹரிதஶாகஶிண்டாகீப்ரபதீநாஂ க்ரஹணம்| ஸப்ததேதி உல்பணைகைகதோஷஜாஸ்த்ரயஃ, ஸந்நிபாதஜ ஏகஃ, த்ரயோ த்வந்த்வஜாஃ, இதி ஸப்தப்ரகாரத்வமுக்தம்| ஸர்வதஃ பரிஸர்பணாதிதி ஸர்வதஃ பரிஸர்பணாத் பரிஸர்பஃ, விவிதஂ ஸர்பாணாத்விஸர்பஃ| யதுக்தஂ சரகே– “விவிதஂ ஸர்பதி யதோ விஸர்பஸ்தேந ஸ ஸ்மதஃ| பரிஸர்போऽதவா நாம்நா ஸர்வதஃ பரிஸர்பணாத்||” (ச. சி. அ. ௨௧) இதி||௧-௩||–
Adhikarana visarpadoShadUShyasa~ggrahaH (4-7) · Śloka 7
ரக்தஂ லஸீகா த்வங்மாஂஸஂ தூஷ்யஂ தோஷாஸ்த்ரயோ மலாஃ ||௪||
விஸர்பாணாஂ ஸமுத்பத்தௌ விஜ்ஞேயாஃ ஸப்த தாதவஃ |
(ச. சி. அ. ௨௧) தத்ர வாதாத் ஸ வீஸர்போ வாதஜ்வரஸமவ்யதஃ ||௫||
ஶோதஸ்புரணநிஸ்தோதபேதாயாஸார்திஹர்ஷவாந் |
பித்தாத்த்ருதகதிஃ பித்தஜ்வரலிங்கோऽதிலோஹிதஃ ||௬||
கபாத் கண்டூயுதஃ ஸ்நிக்தஃ கபஜ்வரஸமாநருக் |
(வா. நி. அ. ௧௩) |
ஸந்நிபாதஸமுத்தஶ்ச ஸர்வலிங்கஸமந்விதஃ ||௭||
View original
रक्तं लसीका त्वङ्मांसं दूष्यं दोषास्त्रयो मलाः ||४||
विसर्पाणां समुत्पत्तौ विज्ञेयाः सप्त धातवः |
(च. चि. अ. २१) तत्र वातात् स वीसर्पो वातज्वरसमव्यथः ||५||
शोथस्फुरणनिस्तोदभेदायासार्तिहर्षवान् |
पित्ताद्द्रुतगतिः पित्तज्वरलिङ्गोऽतिलोहितः ||६||
कफात् कण्डूयुतः स्निग्धः कफज्वरसमानरुक् |
(वा. नि. अ. १३) |
सन्निपातसमुत्थश्च सर्वलिङ्गसमन्वितः ||७||
ஸர்வேஷாமேவ ரக்தாதிதூஷ்யசதுஷ்டயதோஷத்ரயஜந்யத்வமாஹ– ரக்தமித்யாதி| விஸர்பஸ்ய ஸமாநஸாமக்ரீகத்வேऽபி குஷ்டாத்பேதஃ குஷ்டாத்யாயே ஏவ நிரூபிதஃ| தோஷஶப்தேநைவ வாதாதிக்ரஹணே ஸித்தே மலா இதி யத் கதஂ, ததத்யர்ததுஷ்ட்யா ஶரீரமலிநீகரணத்வஂ தோஷாணாஂ ப்ரதிபாதயிதும்| ஸந்நிபாதஜேऽஸாத்யத்வமபி “ஸர்வாத்மகஃ க்ஷதகதஶ்ச ந ஸித்திமேதி|” (ஸு. நி. அ. ௧௦) இதி வசநாத்| தேந விகதிவிஷமஸமவேதத்வமஸ்ய| சரகே த்வந்தர்ஜபஹிர்ஜபேதேந விஸர்பஃ படிதஃ| யதாஹ– “மர்மோபகாதாத் ஸம்மோஹாதயநாநாஂ விகட்டநாத்| தஷ்ணாதியோகாத்வேகாநாஂ விஷமஂ ச ப்ரவர்தநாத்|| வித்யாத்விஸர்பமந்தர்ஜமாஶு சாக்நிபலக்ஷயாத்| அதோ விபர்யயாத்பாஹ்யமந்யஂ வித்யாத் ஸ்வலக்ஷணைஃ||” (ச. சி. அ. ௨௧) இதி||௪-௭||
Adhikarana AgneyavisarpalakShaNam (8-13) · Śloka 13
வாதபித்தாஜ்ஜ்வரச்சர்திமூர்சாதீஸாரதட்ப்ரமைஃ |
க்ரந்திபேதாக்நிஸதநதமகாரோசகைர்யுதஃ ||௮||
கரோதி ஸர்வமங்கஂ ச தீப்தாங்காராவகீர்ணவத் |
யஂ யஂ தேஶஂ விஸர்பஶ்ச விஸர்பதி பவேத் ஸ ஸஃ ||௯||
ஶாந்தாங்காராஸிதோ நீலோ ரக்தோ வாऽऽஶு ச சீயதே |
அக்நிதக்த இவ ஸ்போடைஃ ஶீக்ரகத்வாத்த்ருதஂ ஸ ச ||௧௦||
மர்மாநுஸாரீ வீஸர்பஃ ஸ்யாத்வாதோऽதிபலஸ்ததஃ |
வ்யததேऽங்கஂ ஹரேத் ஸஞ்ஜ்ஞாஂ நித்ராஂ ச ஶ்வாஸமீரயேத் ||௧௧||
ஹிக்காஂ ச ஸ கதோऽவஸ்தாமீதஶீஂ லபதே ந நா |
க்வசிச்சர்மாரதிக்ரஸ்தோ பூமிஶய்யாஸநாதிஷு ||௧௨||
சேஷ்டமாநஸ்ததஃ க்லிஷ்டோ மநோதேஹப்ரமோஹவாந் |
துஷ்ப்ரபோதோऽஶ்நுதே நித்ராஂ ஸோऽக்நிவீஸர்ப உச்யதே ||௧௩||
(வா. நி. அ. ௧௩) |
View original
वातपित्ताज्ज्वरच्छर्दिमूर्छातीसारतृड्भ्रमैः |
ग्रन्थिभेदाग्निसदनतमकारोचकैर्युतः ||८||
करोति सर्वमङ्गं च दीप्ताङ्गारावकीर्णवत् |
यं यं देशं विसर्पश्च विसर्पति भवेत् स सः ||९||
शान्ताङ्गारासितो नीलो रक्तो वाऽऽशु च चीयते |
अग्निदग्ध इव स्फोटैः शीघ्रगत्वाद्द्रुतं स च ||१०||
मर्मानुसारी वीसर्पः स्याद्वातोऽतिबलस्ततः |
व्यथतेऽङ्गं हरेत् सञ्ज्ञां निद्रां च श्वासमीरयेत् ||११||
हिक्कां च स गतोऽवस्थामीदृशीं लभते न ना |
क्वचिच्छर्मारतिग्रस्तो भूमिशय्यासनादिषु ||१२||
चेष्टमानस्ततः क्लिष्टो मनोदेहप्रमोहवान् |
दुष्प्रबोधोऽश्नुते निद्रां सोऽग्निवीसर्प उच्यते ||१३||
(वा. नि. अ. १३) |
ஆக்நேயவிஸர்பமாஹ– வாதபித்தாதித்யாதிநா| தீப்தாங்காராவகீர்ணவதிதி ஜ்வலதங்காரேணைவ வ்யாப்தமங்கஂ மந்யதே| ஶாந்தாங்காராஸித இதி நிர்வாணாங்காரவத் கஷ்ணவர்ணஃ ஸ தேஶோ பவதி| நீலோ ரக்தோ வேதி ஸ தேஶஃ ஸ்நிக்தநீலோ ரக்தோ வா பவதி| அக்நிதக்த இவேதி அக்நிதக்ததேஶ இவ| ஶீக்ரகத்வாதிதி ஶீக்ரகாரித்வாத்| மர்மாநுஸாரீ ஹதயாத்யநுஸாரீ| வ்யததேऽங்கமித்யத்ராந்தர்பாவிதோ ண்யர்தஃ, தேந வ்யதயதீத்யர்தஃ| நித்ராஂ சேத்யத்ர ஹரேதிதி ஸம்பத்யதே| ஶர்ம ஸுகம்| துஷ்ப்ரபோதோऽஶ்நுதே நித்ராமிதி நித்ராஂ மரணரூபாஂ ப்ராப்நோதி||௮-௧௩||
Adhikarana granthivisarpalakShaNam (14-16) · Śloka 17
கபேந ருத்தஃ பவநோ பித்த்வா தஂ பஹுதா கபம் |
ரக்தஂ வா வத்தரக்தஸ்ய த்வக்ஸிராஸ்நாயுமாஂஸகம் ||௧௪||
தூஷயித்வா து தீர்காணுவத்தஸ்தூலகராத்மநாம் |
க்ரந்தீநாஂ குருதே மாலாஂ ஸரக்தாஂ தீவ்ரருக்ஜ்வராம் ||௧௫||
ஶ்வாஸகாஸாதிஸாராஸ்யஶோஷஹிக்காவமிப்ரமைஃ |
மோஹவைவர்ண்யமூர்சாங்கபங்காக்நிஸதநைர்யுதாம் ||௧௬||
இத்யயஂ க்ரந்திவீஸர்பஃ கபமாருதகோபஜஃ |௧௭|
(வா. நி. அ. ௧௩) |
View original
कफेन रुद्धः पवनो भित्त्वा तं बहुधा कफम् |
रक्तं वा वृद्धरक्तस्य त्वक्सिरास्नायुमांसगम् ||१४||
दूषयित्वा तु दीर्घाणुवृत्तस्थूलखरात्मनाम् |
ग्रन्थीनां कुरुते मालां सरक्तां तीव्ररुग्ज्वराम् ||१५||
श्वासकासातिसारास्यशोषहिक्कावमिभ्रमैः |
मोहवैवर्ण्यमूर्छाङ्गभङ्गाग्निसदनैर्युताम् ||१६||
इत्ययं ग्रन्थिवीसर्पः कफमारुतकोपजः |१७|
(वा. नि. अ. १३) |
க்ரந்திவிஸர்பமாஹ– கபேந ருத்த இத்யாதி| கபேநேதி ஸ்வஹேதுகுபிதேந, பவநஃ ஸ்வஹேதுகுபிதஃ, தேந கபமாருதஜத்வமஸ்யோபபந்நஂ பவதி| பித்த்வா தஂ பஹுதா கபமிதி கபஂ விஸ்தார்ய| ரக்தஂ வேதி தூஷயித்வேத்யநேந வக்ஷ்யமாணேந ஸம்பத்யதே| தீர்காணுவத்தஸ்தூலகராத்மநாமிதி வத்தஂ வர்துலஂ, ஸ்தூலமுச்சூநஂ, கரஂ கடிநம், ஏவஂரூபாணாஂ க்ரந்தீநாஂ மாலாஂ கரோதி, அயஂ ச க்ரந்திவிஸர்பஃ ஸுஶ்ருதேऽபசீஸஞ்ஜ்ஞயா பட்யதே||௧௪-௧௬||–
Adhikarana kardamavisarpalakShaNam (17-21) · Śloka 22
கபபித்தாஜ்ஜ்வரஃ ஸ்தம்போ நித்ரா தந்த்ரா ஶிரோருஜா ||௧௭||
அங்காவஸாதவிக்ஷேபௌ ப்ரலேபாரோசகப்ரமாஃ |
மூர்சாக்நிஹாநிர்பேதோऽஸ்த்நாஂ பிபாஸேந்த்ரியகௌரவம் ||௧௮||
ஆமோபவேஶநஂ லேபஃ ஸ்ரோதஸாஂ ஸ ச ஸர்பதி |
ப்ராயேணாமாஶயஂ கஹ்ணந்நேகதேஶஂ ந சாதிருக் ||௧௯||
பிடகைரவகீர்ணோऽதிபீதலோஹிதபாண்டுரைஃ |
ஸ்நிக்தோऽஸிதோ மேசகாபோ மலிநஃ ஶோதவாந் குருஃ ||௨௦||
கம்பீரபாகஃ ப்ராஜ்யோஷ்மா ஸ்பஷ்டஃ க்லிந்நோऽவதீர்யதே |
பங்கவச்சீர்ணமாஂஸஶ்ச ஸ்பஷ்டஸ்நாயுஸிராகணஃ ||௨௧||
ஶவகந்தீ ச வீஸர்பஃ கர்தமாக்யமுஶந்தி தம் |௨௨|
(வா. நி. அ. ௧௩) |
View original
कफपित्ताज्ज्वरः स्तम्भो निद्रा तन्द्रा शिरोरुजा ||१७||
अङ्गावसादविक्षेपौ प्रलेपारोचकभ्रमाः |
मूर्छाग्निहानिर्भेदोऽस्थ्नां पिपासेन्द्रियगौरवम् ||१८||
आमोपवेशनं लेपः स्रोतसां स च सर्पति |
प्रायेणामाशयं गृह्णन्नेकदेशं न चातिरुक् ||१९||
पिडकैरवकीर्णोऽतिपीतलोहितपाण्डुरैः |
स्निग्धोऽसितो मेचकाभो मलिनः शोथवान् गुरुः ||२०||
गम्भीरपाकः प्राज्योष्मा स्पृष्टः क्लिन्नोऽवदीर्यते |
पङ्कवच्छीर्णमांसश्च स्पष्टस्नायुसिरागणः ||२१||
शवगन्धी च वीसर्पः कर्दमाख्यमुशन्ति तम् |२२|
(वा. नि. अ. १३) |
கர்தமவிஸர்பமாஹ– கபபித்தாதித்யாதி| ஸ்தம்ப இதி காத்ரஸ்ய ஸ்தப்ததா, ஆமோபவேஶநமாமஸ்ய வர்சஸஸ்த்யஜநம்| ஸ ச ஸர்பதி ப்ராயேணாமாஶயஂ கஹ்ணந்நேகதேஶமிதி கபபித்தயோராமாஶயஸ்தத்வாத் ப்ராயேணாமாஶயே பவந்நேகதேஶவ்யாபீ பவதீத்யர்தஃ| பிடகைரிதி பிடகாபிஃ| மலிந இதி மலதிக்தஃ| கம்பீரபாக இத்யந்தஃபாகஃ, ப்ராஜ்யோஷ்மா ப்ரசுரோஷ்மா| ஸ்பஷ்டஸ்நாயுஸிராகண இதி பூதிமாஂஸகலநேந ஸ்நாய்வாதீநாஂ ஸ்பஷ்டதா| கர்தமாக்யமுஶந்தி தமிதி தஂ கர்தமஸாரூப்யாத் கர்தமாக்யமிச்சந்தி||௧௭-௨௧||–
Adhikarana kShatavisarpalakShaNam (22-24) · Śloka 24
பாஹ்யஹேதோஃ க்ஷதாத் க்ருத்தஃ ஸரக்தஂ பித்தமீரயந் ||௨௨||
வீஸர்பஂ மாருதஃ குர்யாத் குலத்தஸதஶைஶ்சிதம் |
ஸ்போடைஃ ஶோதஜ்வரருஜாதாஹாட்யஂ ஶ்யாவஶோணிதம் ||௨௩||
(வா. நி. அ. ௧௩) |
ஜ்வராதிஸாரௌ வமதுஸ்த்வங்மாஂஸதரணஂ க்லமஃ |
அரோசகாவிபாகௌ ச விஸர்பாணாமுபத்ரவாஃ ||௨௪||
View original
बाह्यहेतोः क्षतात् क्रुद्धः सरक्तं पित्तमीरयन् ||२२||
वीसर्पं मारुतः कुर्यात् कुलत्थसदृशैश्चितम् |
स्फोटैः शोथज्वररुजादाहाढ्यं श्यावशोणितम् ||२३||
(वा. नि. अ. १३) |
ज्वरातिसारौ वमथुस्त्वङ्मांसदरणं क्लमः |
अरोचकाविपाकौ च विसर्पाणामुपद्रवाः ||२४||
க்ஷதவிஸர்பமாஹ– பாஹ்யஹேதோரித்யாதி| அயஂ ச பித்தஜே விஸர்பேऽந்தர்பாவநீயஃ, தேந ந ஸங்க்யாதிக்யம்| ததா ச போஜஃ– “ஶஸ்த்ரப்ரஹாரைஸ்தைஸ்தைஸ்து வ்யாடதந்தநகைரபி| க்ஷதே வாऽப்யதவா பக்நே பஹுதோஷஸ்ய தேஹிநஃ|| ரக்தஂ பித்தஂ ச குபிதஂ வ்ரணமாஶு ப்ரபத்யதே| குருதஸ்தே ஸமேதே து வ்ரணோத்ஸேதஂ ஸுதாருணம்|| ஆசிதஂ தநுவிஸ்போடைஃ கஷ்ணைஃ பீதகஸந்நிபைஃ| பித்தவீஸர்பவல்லிங்கஂ தஸ்ய ஶேஷஂ விநிர்திஶேத்||” இதி||௨௨-௨௪||
Adhikarana visarpasya sAdhyAsAdhyavicAraH (25) · Śloka 25
ஸித்யந்தி வாதகபபித்தகதா விஸர்பாஃ ஸர்வாத்மகஃ க்ஷதகதஶ்ச ந ஸித்திமேதி |
பித்தாத்மகோऽஞ்ஜநவபுஶ்ச பவேதஸாத்யஃ கச்ச்ராஶ்ச மர்மஸு பவந்தி ஹி ஸர்வ ஏவ ||௨௫||
(ஸு. நி. அ. ௧௦) |
View original
सिध्यन्ति वातकफपित्तकृता विसर्पाः सर्वात्मकः क्षतकृतश्च न सिद्धिमेति |
पित्तात्मकोऽञ्जनवपुश्च भवेदसाध्यः कृच्छ्राश्च मर्मसु भवन्ति हि सर्व एव ||२५||
(सु. नि. अ. १०) |
ஸாத்யத்வாதிகமாஹ– ஸித்யந்தீத்யாதி| பித்தாத்மகோऽஞ்ஜநவபுரிதி அத்யந்தமுத்ரிக்தபித்தோऽஞ்ஜநஸமவர்ணதநுஃ, அக்நிவிஸர்பாக்யோ ந ஸாத்ய இதி வ்யாக்யாநயந்தி| கச்ச்ராஶ்ச மர்மஸ்விதி அஸாத்யத்வேந கச்ச்ரத்வஂ போத்தவ்யம்| யதாஹ போஜஃ– “வர்ஜ்யஸ்து க்ஷதஜஸ்தேஷாஂ ஸந்நிபாதாத்து யோ பவேத்| பிஷஜா ஜாநதா த்யாஜ்யாஃ ஸர்வ ஏவ து மர்மஜாஃ||” இதி||௨௫||
Adhikarana puShpikA · Śloka 52
இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே விஸர்பநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௫௨||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने विसर्पनिदानं समाप्तम् ||५२||
இதி ஶ்ரீகண்டதத்தகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ விஸர்பநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௫௨||