Adhikarana visphoTanidAnaM, samprAptishca (1-2) · Śloka 2
அத விஸ்போடநிதாநம் |
கட்வம்லதீக்ஷ்ணோஷ்ணவிதாஹிரூக்ஷக்ஷாரைரஜீர்ணாத்யஶநாதபைஶ்ச |
ததர்துதோஷேண விபர்யயேண குப்யந்தி தோஷாஃ பவநாதயஸ்து ||௧||
த்வசமாஶ்ரித்ய தே ரக்தமாஂஸாஸ்தீநி ப்ரதூஷ்ய ச |
கோராந் குர்வந்தி விஸ்போடாந் ஸர்வாந் ஜ்வரபுரஃஸராந் ||௨||
View original
अथ विस्फोटनिदानम् |
कट्वम्लतीक्ष्णोष्णविदाहिरूक्षक्षारैरजीर्णाध्यशनातपैश्च |
तथर्तुदोषेण विपर्ययेण कुप्यन्ति दोषाः पवनादयस्तु ||१||
त्वचमाश्रित्य ते रक्तमांसास्थीनि प्रदूष्य च |
घोरान् कुर्वन्ति विस्फोटान् सर्वान् ज्वरपुरःसरान् ||२||
ப்ராயேண தோஷதூஷ்யசிகித்ஸாஸாம்யாத்விஸ்போடநிதாநமாஹ– கட்வித்யாதி| அஜீர்ணாத்யஶநாதபைஶ்சேதி அஜீர்ணாஶநமபக்வத்ரவ்யஸ்யாஶநம், அத்யஶநமஜீர்ணே போஜநம்; அதவா அஜீர்ணஂ ஸ்வரூபதோ ஹேதுரத்யஶநஂ ச| துதோஷேணேதி ஶீதோஷ்ணாதீநாமதியோகேந| விபர்யயேணேதி துவிபர்யயஶ்ச துஸ்வபாவஸ்யாந்யதாபாவஃ| ஏபிர்ஹேதுபிர்யதாஸம்பவஂ ப்ரத்யேகஂ தோஷத்ரயப்ரகோபோ போத்தவ்யஃ| ஜ்வரபுரஃஸராநித்யநேந ஜ்வரஸ்ய பூர்வரூபதாஂ தர்ஶயதி||௧-௨||
Adhikarana visphoTasAmAnyali~ggaM, vAtaja-pittaja-kaphaja-dvandvajavisphoTalakShaNaM ca (3-7) · Śloka 8
அக்நிதக்தநிபாஃ ஸ்போடாஃ ஸஜ்வரா ரக்தபித்தஜாஃ |
க்வசித் ஸர்வத்ர வா தேஹே விஸ்போடா இதி தே ஸ்மதாஃ ||௩||
(ஸு. நி. அ. ௧௩) |
ஶிரோருக் ஶூலபூயிஷ்டஂ ஜ்வரஸ்தட் பர்வபேதநம் |
ஸகஷ்ணவர்ணதா சேதி வாதவிஸ்போடலக்ஷணம் ||௪||
ஜ்வரதாஹருஜாஸ்ராவபாகதஷ்ணாபிரந்விதம் |
பீதலோஹிதவர்ணஂ ச பித்தவிஸ்போடலக்ஷணம் ||௫||
சர்த்யரோசகஜாட்யாநி கண்டூகாடிந்யபாண்டுதாஃ |
அவேதநஶ்சிராத்பாகீ ஸ விஸ்போடஃ கபாத்மகஃ ||௬||
வாதபித்தகதோ யஸ்து குருதே தீவ்ரவேதநாம் |
கண்டூஸ்தைமித்யகுருபிர்ஜாநீயாத் கபவாதிகம் ||௭||
கண்டூர்தாஹோ ஜ்வரஶ்சர்திரேதைஸ்து கபபைத்திகஃ |௮|
View original
अग्निदग्धनिभाः स्फोटाः सज्वरा रक्तपित्तजाः |
क्वचित् सर्वत्र वा देहे विस्फोटा इति ते स्मृताः ||३||
(सु. नि. अ. १३) |
शिरोरुक् शूलभूयिष्ठं ज्वरस्तृट् पर्वभेदनम् |
सकृष्णवर्णता चेति वातविस्फोटलक्षणम् ||४||
ज्वरदाहरुजास्रावपाकतृष्णाभिरन्वितम् |
पीतलोहितवर्णं च पित्तविस्फोटलक्षणम् ||५||
छर्द्यरोचकजाड्यानि कण्डूकाठिन्यपाण्डुताः |
अवेदनश्चिरात्पाकी स विस्फोटः कफात्मकः ||६||
वातपित्तकृतो यस्तु कुरुते तीव्रवेदनाम् |
कण्डूस्तैमित्यगुरुभिर्जानीयात् कफवातिकम् ||७||
कण्डूर्दाहो ज्वरश्छर्दिरेतैस्तु कफपैत्तिकः |८|
விஸ்போடஸ்வரூபமாஹ– அக்நிதக்தநிபா இத்யாதி| ரக்தபித்தஜா இதி ஸர்வத்ரைவ விஸ்போடே ரக்தபித்தயோரவ்யபிசாரித்வஂ, யதா ஶூலே வாதஸ்ய; வாதாநுபந்தோऽப்யத்ர போத்தவ்யஃ| யதாஹ போஜஃ– “யதா ரக்தஂ ச பித்தஂ ச வாதேநாநுகதஂ த்வசி| அக்நிதக்தநிபாந் ஸ்போடாந் குருதஃ ஸர்வதேஹகாந்|| ஸஜ்வராந் ஸபரீதாஹாந் வித்யாத்விஸ்போடகாஂஸ்து தாந்||” இதி||௩-௭||–
Adhikarana tridoShajavisphoTalakShaNam (8-9) · Śloka 9
மத்யே நிம்நோந்நதோऽந்தே ச கடிநோऽல்பப்ரபாகவாந் ||௮||
தாஹராகதஷாமோஹச்சர்திமூர்சாருஜாஜ்வராஃ |
ப்ரலாபோ வேபதுஸ்தந்த்ரா ஸோऽஸாத்யஃ ஸ்யாத்த்ரிதோஷஜஃ ||௯||
View original
मध्ये निम्नोन्नतोऽन्ते च कठिनोऽल्पप्रपाकवान् ||८||
दाहरागतृषामोहच्छर्दिमूर्छारुजाज्वराः |
प्रलापो वेपथुस्तन्द्रा सोऽसाध्यः स्यात्त्रिदोषजः ||९||
ஸாந்நிபாதிகலக்ஷணமாஹ– மத்ய இத்யாதி| மத்யே நிம்நோந்நதோऽந்தே சேதி மத்யே நிம்நோऽந்தே சோந்நத இத்யர்தஃ| நிம்நோந்நத இதி ப்ரயோகோऽஸித்தஸ்யாநித்யத்வேந| ஏவஂ ஸம்பூர்ணலக்ஷணோ யஸ்த்ரிதோஷஜஃ ஸோऽஸாத்யஃ||௮-௯||
Adhikarana raktajavisphoTalakShaNaM, sAdhyAsAdhyavicArashca (10-11) · Śloka 11
ரக்தா ரக்தஸமுத்தாநா குஞ்ஜாவித்ருமஸந்நிபாஃ |
வேதிதவ்யாஸ்து ரக்தேந பைத்திகேந ச ஹேதுநா ||௧௦||
ந தே ஸித்திஂ ஸமாயாந்தி ஸித்தைர்யோகஶதைரபி |
ஏகதோஷோத்திதஃ ஸாத்யஃ கச்ச்ரஸாத்யோ த்விதோஷஜஃ |
ஸர்வதோஷோத்திதோ கோரஸ்த்வஸாத்யோ பூர்யுபத்ரவஃ ||௧௧||
View original
रक्ता रक्तसमुत्थाना गुञ्जाविद्रुमसन्निभाः |
वेदितव्यास्तु रक्तेन पैत्तिकेन च हेतुना ||१०||
न ते सिद्धिं समायान्ति सिद्धैर्योगशतैरपि |
एकदोषोत्थितः साध्यः कृच्छ्रसाध्यो द्विदोषजः |
सर्वदोषोत्थितो घोरस्त्वसाध्यो भूर्युपद्रवः ||११||
ரக்தஜலக்ஷணமாஹ– ரக்தா இத்யாதி| ரக்தஸமுத்தாநா இதி லக்ஷ்யபதஂ, வேதிதவ்யாஸ்து ரக்தேநேதி லக்ஷணபதம், அஶ்மரீஹேதுஃ தத்பூர்வமிதி யதா; அயமர்தஃ– ரக்தஸமுத்தாநாஶ்ச விஸ்போடா பவந்தி தே ச கதஂ விஜ்ஞேயா இத்யத உக்தம்– வேதிதவ்யாஸ்து ரக்தேநதி; அதவா ரக்தஸமுத்தாநா இதி ரக்தஂ ஸமுத்தாபயந்தீதி நிருச்ய ரக்தச்சர்தநமபிமதமாசார்யஸ்ய, வேதிதவ்யாஸ்து ரக்தேநேதி பதஸ்ய காரணத்யோதகஸ்யாவ்யவஸ்தாநாத்| கோரோऽத்யந்ததுஃகதஃ| பூர்யுபத்ரவ இதி அத்ர விஸர்போக்த ஏவோபத்ரவோ ஜ்ஞேயஃ||௧௦-௧௧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 53
இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே விஸ்போடநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௫௩||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने विस्फोटनिदानं समाप्तम् ||५३||
இதி ஶ்ரீகண்டதத்தகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாஂ விஸ்போடநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௫௩||