అథ విస్ఫోటనిదానం | కట్వమ్లతీక్ష్ణోష్ణవిదాహిరూక్షక్షారైరజీర్ణాధ్యశనాతపైశ్చ | తథర్తుదోషేణ విపర్యయేణ కుప్యంతి దోషాః పవనాదయస్తు ||1|| త్వచమాశ్రిత్య తే రక్తమాంసాస్థీని ప్రదూష్య చ | ఘోరాన్ కుర్వంతి విస్ఫోటాన్ సర్వాన్ జ్వరపురఃసరాన్ ||2||
View original
अथ विस्फोटनिदानम् | कट्वम्लतीक्ष्णोष्णविदाहिरूक्षक्षारैरजीर्णाध्यशनातपैश्च | तथर्तुदोषेण विपर्ययेण कुप्यन्ति दोषाः पवनादयस्तु ||१|| त्वचमाश्रित्य ते रक्तमांसास्थीनि प्रदूष्य च | घोरान् कुर्वन्ति विस्फोटान् सर्वान् ज्वरपुरःसरान् ||२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
మధుకోశ వ్యాఖ్యా (విజయరక్షిత, శ్రీకంఠదత్త కృత)
ప్రాయేణ దోషదూష్యచికిత్సాసామ్యాద్విస్ఫోటనిదానమాహ– కట్విత్యాది| అజీర్ణాధ్యశనాతపైశ్చేతి అజీర్ణాశనమపక్వద్రవ్యస్యాశనం, అధ్యశనమజీర్ణే భోజనం; అథవా అజీర్ణం స్వరూపతో హేతురధ్యశనం చ| ఋతుదోషేణేతి శీతోష్ణాదీనామతియోగేన| విపర్యయేణేతి ఋతువిపర్యయశ్చ ఋతుస్వభావస్యాన్యథాభావః| ఏభిర్హేతుభిర్యథాసంభవం ప్రత్యేకం దోషత్రయప్రకోపో బోద్ధవ్యః| జ్వరపురఃసరానిత్యనేన జ్వరస్య పూర్వరూపతాం దర్శయతి||1-2||
ఆతంకదర్పణ వ్యాఖ్యా (వాచస్పతి వైద్య కృత)
ప్రాయేణ దోషదూష్యచికిత్సితత్వతుల్యత్వాదతోऽనంతరం విస్ఫోటనిదానారంభః, తస్య నిదానమాహ– కట్విత్యాది| అజీర్ణాశనమపక్వద్రవ్యాశనం| అధ్యశనమజీర్ణభోజనం| అథర్తుదోషేణ విపర్యయేణేతి శీతోష్ణాదేరతియోగేన ఋతుదోషః, ఋతువిపర్యయః ఋతుస్వభావస్యాన్యథాభావాత్; ఏభిర్హేతుభిః యథాసంభవం ప్రత్యేకం దోషత్రయప్రకోపో బోద్ధవ్యః| విస్ఫోటకసంప్రాప్తిమాహ– త్వచమిత్యాది| జ్వరపురఃసరానిత్యనేన జ్వరస్య పూర్వరూపతాం దర్శయతి||1-2||