Adhikarana visphoTanidAnaM, samprAptishca (1-2) · Śloka 2
అథ విస్ఫోటనిదానం |
కట్వమ్లతీక్ష్ణోష్ణవిదాహిరూక్షక్షారైరజీర్ణాధ్యశనాతపైశ్చ |
తథర్తుదోషేణ విపర్యయేణ కుప్యంతి దోషాః పవనాదయస్తు ||1||
త్వచమాశ్రిత్య తే రక్తమాంసాస్థీని ప్రదూష్య చ |
ఘోరాన్ కుర్వంతి విస్ఫోటాన్ సర్వాన్ జ్వరపురఃసరాన్ ||2||
View original
अथ विस्फोटनिदानम् |
कट्वम्लतीक्ष्णोष्णविदाहिरूक्षक्षारैरजीर्णाध्यशनातपैश्च |
तथर्तुदोषेण विपर्ययेण कुप्यन्ति दोषाः पवनादयस्तु ||१||
त्वचमाश्रित्य ते रक्तमांसास्थीनि प्रदूष्य च |
घोरान् कुर्वन्ति विस्फोटान् सर्वान् ज्वरपुरःसरान् ||२||
Adhikarana visphoTasAmAnyali~ggaM, vAtaja-pittaja-kaphaja-dvandvajavisphoTalakShaNaM ca (3-7) · Śloka 8
అగ్నిదగ్ధనిభాః స్ఫోటాః సజ్వరా రక్తపిత్తజాః |
క్వచిత్ సర్వత్ర వా దేహే విస్ఫోటా ఇతి తే స్మృతాః ||3||
(సు. ని. అ. 13) |
శిరోరుక్ శూలభూయిష్ఠం జ్వరస్తృట్ పర్వభేదనం |
సకృష్ణవర్ణతా చేతి వాతవిస్ఫోటలక్షణం ||4||
జ్వరదాహరుజాస్రావపాకతృష్ణాభిరన్వితం |
పీతలోహితవర్ణం చ పిత్తవిస్ఫోటలక్షణం ||5||
ఛర్ద్యరోచకజాడ్యాని కండూకాఠిన్యపాండుతాః |
అవేదనశ్చిరాత్పాకీ స విస్ఫోటః కఫాత్మకః ||6||
వాతపిత్తకృతో యస్తు కురుతే తీవ్రవేదనాం |
కండూస్తైమిత్యగురుభిర్జానీయాత్ కఫవాతికం ||7||
కండూర్దాహో జ్వరశ్ఛర్దిరేతైస్తు కఫపైత్తికః |8|
View original
अग्निदग्धनिभाः स्फोटाः सज्वरा रक्तपित्तजाः |
क्वचित् सर्वत्र वा देहे विस्फोटा इति ते स्मृताः ||३||
(सु. नि. अ. १३) |
शिरोरुक् शूलभूयिष्ठं ज्वरस्तृट् पर्वभेदनम् |
सकृष्णवर्णता चेति वातविस्फोटलक्षणम् ||४||
ज्वरदाहरुजास्रावपाकतृष्णाभिरन्वितम् |
पीतलोहितवर्णं च पित्तविस्फोटलक्षणम् ||५||
छर्द्यरोचकजाड्यानि कण्डूकाठिन्यपाण्डुताः |
अवेदनश्चिरात्पाकी स विस्फोटः कफात्मकः ||६||
वातपित्तकृतो यस्तु कुरुते तीव्रवेदनाम् |
कण्डूस्तैमित्यगुरुभिर्जानीयात् कफवातिकम् ||७||
कण्डूर्दाहो ज्वरश्छर्दिरेतैस्तु कफपैत्तिकः |८|
Adhikarana tridoShajavisphoTalakShaNam (8-9) · Śloka 9
మధ్యే నిమ్నోన్నతోऽంతే చ కఠినోऽల్పప్రపాకవాన్ ||8||
దాహరాగతృషామోహచ్ఛర్దిమూర్ఛారుజాజ్వరాః |
ప్రలాపో వేపథుస్తంద్రా సోऽసాధ్యః స్యాత్త్రిదోషజః ||9||
View original
मध्ये निम्नोन्नतोऽन्ते च कठिनोऽल्पप्रपाकवान् ||८||
दाहरागतृषामोहच्छर्दिमूर्छारुजाज्वराः |
प्रलापो वेपथुस्तन्द्रा सोऽसाध्यः स्यात्त्रिदोषजः ||९||
Adhikarana raktajavisphoTalakShaNaM, sAdhyAsAdhyavicArashca (10-11) · Śloka 11
రక్తా రక్తసముత్థానా గుంజావిద్రుమసన్నిభాః |
వేదితవ్యాస్తు రక్తేన పైత్తికేన చ హేతునా ||10||
న తే సిద్ధిం సమాయాంతి సిద్ధైర్యోగశతైరపి |
ఏకదోషోత్థితః సాధ్యః కృచ్ఛ్రసాధ్యో ద్విదోషజః |
సర్వదోషోత్థితో ఘోరస్త్వసాధ్యో భూర్యుపద్రవః ||11||
View original
रक्ता रक्तसमुत्थाना गुञ्जाविद्रुमसन्निभाः |
वेदितव्यास्तु रक्तेन पैत्तिकेन च हेतुना ||१०||
न ते सिद्धिं समायान्ति सिद्धैर्योगशतैरपि |
एकदोषोत्थितः साध्यः कृच्छ्रसाध्यो द्विदोषजः |
सर्वदोषोत्थितो घोरस्त्वसाध्यो भूर्युपद्रवः ||११||
Adhikarana puShpikA · Śloka 53
ఇతి శ్రీమాధవకరవిరచితే మాధవనిదానే విస్ఫోటనిదానం సమాప్తం ||53||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने विस्फोटनिदानं समाप्तम् ||५३||