Adhikarana vraNashothasya vishiShTalakShaNam (1-2) · Śloka 2
ਅਥ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਥਨਿਦਾਨਮ੍ |
ਏਕਦੇਸ਼ੋਤ੍ਥਿਤਃ ਸ਼ੋਥੋ ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਮ੍ |
ਸਡ੍ਵਿਧਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਥਕ੍ਸਰ੍ਵਰਕ੍ਤਾਗਨ੍ਤੁਨਿਮਿਤ੍ਤਜਃ ||੧||
ਸ਼ੋਥਾਃ ਸਡੇਤੇ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤੈਃ ਸ਼ੋਥਲਕ੍ਸਣੈਃ |
ਵਿਸ਼ੇਸਃ ਕਥ੍ਯਤੇ ਚੈਸਾਂ ਪਕ੍ਵਾਪਕ੍ਵਾਦਿਨਿਸ਼੍ਚਯੇ ||੨||
View original
अथ व्रणशोथनिदानम् |
एकदेशोत्थितः शोथो व्रणानां पूर्वलक्षणम् |
षड्विधः स्यात् पृथक्सर्वरक्तागन्तुनिमित्तजः ||१||
शोथाः षडेते विज्ञेयाः प्रागुक्तैः शोथलक्षणैः |
विशेषः कथ्यते चैषां पक्वापक्वादिनिश्चये ||२||
ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ ਭਾਵਿਵ੍ਰਣਤ੍ਵਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਥਨਿਦਾਨਮਾਹ– ਏਕਦੇਸ਼ੋਤ੍ਥਿਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਡ੍ਵਿਧ ਇਤਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਕਥਨਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮ੍| ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤੈਰਿਤਿ ਆਮਪਕ੍ਵੈਸਣੀਯੋਕ੍ਤੈਃ; ਤਤ੍ਰ ਹਿ “ਵਾਤਸ਼੍ਵਯਥੁਰਰੁਣਃ ਕਸ੍ਣੋ ਵਾ ਪਰੁਸੋ ਮਦੁਰਨਵਸ੍ਥਿਤਃ” (ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੧੭) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਟ੍ਸ਼ੋਥਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ| ਵਿਸ਼ੇਸਃ ਕਥ੍ਯਤੇ ਚੈਸਾਮਿਤਿ ਤਤ੍ਰਾਨੁਕ੍ਤੋ ਵਿਸ਼ੇਸਃ ਕਥ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਕ੍ਵਾਪਕ੍ਵਾਦਿਨਿਸ਼੍ਚਯ ਇਤਿ ਅਤ੍ਰਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ||੧-੨||
Adhikarana vraNashothasya vAtajAdibhedena visheShalakShaNam (3) · Śloka 3
ਵਿਸਮਂ ਪਚ੍ਯਤੇ ਵਾਤਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥਸ਼੍ਚਾਚਿਰਾਚ੍ਚਿਰਮ੍ |
ਕਫਜਃ ਪਿਤ੍ਤਵਚ੍ਛੋਥੋ ਰਕ੍ਤਾਗਨ੍ਤੁਸਮੁਦ੍ਭਵਃ ||੩||
View original
विषमं पच्यते वातात् पित्तोत्थश्चाचिराच्चिरम् |
कफजः पित्तवच्छोथो रक्तागन्तुसमुद्भवः ||३||
ਵਾਤਾਦਿਭੇਦੇਨ ਵਿਸ਼ੇਸਲਕ੍ਸਣਮਾਹ– ਵਿਸਮਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਿਤ੍ਤਵਦਿਤਿ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਥਵਦਚਿਰਂ ਪਚ੍ਯਤੇ||੩||
Adhikarana vraNashothasyAmalakShaNam (4) · Śloka 4
ਮਨ੍ਦੋਸ੍ਮਤਾਲ੍ਪਸ਼ੋਥਤ੍ਵਂ ਕਾਠਿਨ੍ਯਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸਵਰ੍ਣਤਾ |
ਮਨ੍ਦਵੇਦਨਤਾ ਚੈਤਚ੍ਛੋਥਾਨਾਮਾਮਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੪||
View original
मन्दोष्मताऽल्पशोथत्वं काठिन्यं त्वक्सवर्णता |
मन्दवेदनता चैतच्छोथानामामलक्षणम् ||४||
ਆਮਸ਼ੋਥਲਕ੍ਸਣਮਾਹ– ਮਨ੍ਦੇਤਿ| ਮਨ੍ਦੋਸ੍ਮਤਾ ਈਸਦੁਸ੍ਣਤਾ, ਤ੍ਵਕ੍ਸਵਰ੍ਣਤਾ ਤ੍ਵਕ੍ਸਦਸ਼ ਏਵ ਵਰ੍ਣਃ||੪||
Adhikarana pacyamAnavraNashothalakShaNam (5-8) · Śloka 8
ਦਹ੍ਯਤੇ ਦਹਨੇਨੇਵ ਕ੍ਸਾਰੇਣੇਵ ਚ ਪਚ੍ਯਤੇ |
ਪਿਪੀਲਿਕਾਗਣੇਨੇਵ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਛਿਦ੍ਯਤੇ ਤਥਾ ||੫||
ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਚੈਵ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਦਣ੍ਡੇਨੇਵ ਚ ਤਾਡ੍ਯਤੇ |
ਪੀਡ੍ਯਤੇ ਪਾਣਿਨੇਵਾਨ੍ਤਃ ਸੂਚੀਭਿਰਿਵ ਤੁਦ੍ਯਤੇ ||੬||
ਸੋਸਾਚੋਸੋ ਵਿਵਰ੍ਣਃ ਸ੍ਯਾਦਙ੍ਗੁਲ੍ਯੇਵਾਵਘਟ੍ਯਤੇ |
ਆਸਨੇ ਸ਼ਯਨੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਵਸ਼੍ਚਿਕਵਿਦ੍ਧਵਤ੍ ||੭||
ਨ ਗਚ੍ਛੇਦਾਤਤਃ ਸ਼ੋਥੋ ਭਵੇਦਾਧ੍ਮਾਤਬਸ੍ਤਿਵਤ੍ |
ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਸ੍ਣਾਰੁਚਿਸ਼੍ਚੈਵ ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੮||
View original
दह्यते दहनेनेव क्षारेणेव च पच्यते |
पिपीलिकागणेनेव दश्यते छिद्यते तथा ||५||
भिद्यते चैव शस्त्रेण दण्डेनेव च ताड्यते |
पीड्यते पाणिनेवान्तः सूचीभिरिव तुद्यते ||६||
सोषाचोषो विवर्णः स्यादङ्गुल्येवावघट्यते |
आसने शयने स्थाने शान्तिं वृश्चिकविद्धवत् ||७||
न गच्छेदाततः शोथो भवेदाध्मातबस्तिवत् |
ज्वरस्तृष्णाऽरुचिश्चैव पच्यमानस्य लक्षणम् ||८||
ਪਚ੍ਯਮਾਨਲਕ੍ਸਣਮਾਹ– ਦਹ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ਼ੋਥੇ ਪਿਤ੍ਤਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯੇਵ ਭੂਯਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਵਿਦਾਹਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਜਤ੍ਵਾਤ੍; ਵਿਦਾਹਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਦੋਸਾਦੀਨਾਮੇਵ| ਤੇਨ ਜ੍ਵਰਤਸ੍ਣਾਰੁਚ੍ਯਾਦਯੋਤ੍ਰ ਪਿਤ੍ਤਲਿਙ੍ਗਾਨਿ| ਛਿਦ੍ਯਤ ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਧਾ ਕ੍ਰਿਯਤ ਇਵ| ਭਿਦ੍ਯਤ ਇਤਿ ਵਿਦਾਰ੍ਯਤੇ| ਸੋਸਾਚੋਸ ਇਤਿ ਉਸਾ ਦਾਹਃ, ਚੋਸਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਾਗ੍ਨਿਸਨ੍ਤਾਪਵਦ੍ਵ੍ਯਥਾ, ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹ ਵਰ੍ਤਤੇ ਯਃ ਸ ਤਥਾ||੫-੮||
Adhikarana pakvavraNashothalakShaNam (9-11) · Śloka 11
ਵੇਦਨੋਪਸ਼ਮਃ ਸ਼ੋਥੋਲੋਹਿਤੋਲ੍ਪੋ ਨ ਚੋਨ੍ਨਤਃ |
ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਵਲੀਨਾਂ ਚ ਤੋਦਃ ਕਣ੍ਡੂਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ||੯||
ਉਪਦ੍ਰਵਾਣਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮੋ ਨਿਮ੍ਨਤਾ ਸ੍ਫੁਟਨਂ ਤ੍ਵਚਾਮ੍ |
ਬਸ੍ਤਾਵਿਵਾਮ੍ਬੁਸਞ੍ਚਾਰਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੋਥੇਙ੍ਗੁਲਿਪੀਡਿਤੇ ||੧੦||
ਪੂਯਸ੍ਯ ਪੀਡਯਤ੍ਯੇਕਮਨ੍ਤਮਨ੍ਤੇ ਚ ਪੀਡੀਤੇ |
ਭਕ੍ਤਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸਾ ਭਵੇਚ੍ਚੈਤਚ੍ਛੋਥਾਨਾਂ ਪਕ੍ਵਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੧੧||
View original
वेदनोपशमः शोथोऽलोहितोऽल्पो न चोन्नतः |
प्रादुर्भावो वलीनां च तोदः कण्डूर्मुहुर्मुहुः ||९||
उपद्रवाणां प्रशमो निम्नता स्फुटनं त्वचाम् |
बस्ताविवाम्बुसञ्चारः स्याच्छोथेऽङ्गुलिपीडिते ||१०||
पूयस्य पीडयत्येकमन्तमन्ते च पीडीते |
भक्ताकाङ्क्षा भवेच्चैतच्छोथानां पक्वलक्षणम् ||११||
ਪਕ੍ਵਲਕ੍ਸਣਮਾਹ– ਵੇਦਨੋਪਸ਼ਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਾਹਾਦਿਵੇਦਨੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ, ਵਿਦਾਹੋਪਸ਼ਮੇਨ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਬਲਵਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍| ਤੋਦਃ ਕਣ੍ਡੂਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਵਾਤਕਫਲਿਙ੍ਗਮ੍| ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਵਲੀਨਾਮਿਤਿ ਮਾਂਸਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਾਦ੍ਵਲੀਸਮ੍ਭਵਃ| ਉਪਦ੍ਰਵਾਣਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮ ਇਤਿ ਪਿਤ੍ਤਕੋਪਜਨਿਤਾ ਉਸਾਚੋਸਤਸ੍ਣਾਰੁਚ੍ਯਾਦਯੋ ਰੋਗਾ ਏਵ ਉਪਦ੍ਰਵਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਃ| ਨਿਮ੍ਨਤਾ ਸ੍ਵਰੂਪਤਃ, ਅਙ੍ਗੁਲਿਪੀਡਨਾਦ੍ਵਾ| ਸ੍ਫੁਟਨਂ ਤ੍ਵਚਾਮਿਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਗਵਦਰਣਮ੍| ਬਸ੍ਤਾਵਿਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਸ੍ਤਿਸ਼੍ਚਰ੍ਮਪੁਟਕਮ੍, ਪੂਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਸਞ੍ਚਾਰ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਅਯਮਰ੍ਥਃ– ਬਸ੍ਤੌ ਯਥਾਮ੍ਬੁਸਞ੍ਚਾਰਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ੋਥੇਙ੍ਗੁਲਿਪੀਡਿਤੇ ਸਤਿ ਪੂਯਸ੍ਯ ਸਞ੍ਚਾਰਃ| ਪੀਡਯਤ੍ਯੇਕਮਨ੍ਤਮਨ੍ਤੇ ਚ ਪੀਡਿਤ ਇਤਿ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਦੇਸ਼ਮ੍, ਅਨ੍ਤੇ ਅਵਯਵੇ ਪੀਡਿਤੇ ਪੀਡਯਤਿ ਅਵਗਾਹਤੇ, ‘ਪੂਯ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ||੯-੧੧||
Adhikarana ekadoShArabdhe~api shothe pAkakAle sarvadoShasambandhaH (12) · Śloka 12
ਨਰ੍ਤੇਨਿਲਾਦ੍ਰੁਙ੍ਨ ਵਿਨਾ ਚ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪਾਕਃ ਕਫਂ ਚਾਪਿ ਵਿਨਾ ਨ ਪੂਯਃ |
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਿ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰਿਪਾਕਕਾਲੇ ਪਚਨ੍ਤਿ ਸ਼ੋਥਾਂਸ੍ਤ੍ਰਯ ਏਵ ਦੋਸਾਃ ||੧੨||
(ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੧੭) |
View original
नर्तेऽनिलाद्रुङ्न विना च पित्तं पाकः कफं चापि विना न पूयः |
तस्माद्धि सर्वे परिपाककाले पचन्ति शोथांस्त्रय एव दोषाः ||१२||
(सु. सू. अ. १७) |
ਏਕਦੋਸਾਰਬ੍ਧੇਪਿ ਸ਼ੋਥੇ ਪਾਕਕਾਲੇ ਸਰ੍ਵਦੋਸਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮਾਹ– ਨਰ੍ਤੇਨਿਲਾਦ੍ਰੁਗਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਰੁਗ੍ਰੁਜਾ ਤੋਦਾਦਿਰੂਪਾ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ– “ਤ੍ਰਿਭਿਰੇਤੈਃ ਸ਼ੋਣਿਤਚਤੁਰ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰੀਰਮਿਦਂ ਧਾਰ੍ਯਤੇ” (ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੨੧) ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ਼ੋਣਿਤਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਖ੍ਯਾਪਕਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯੋਕ੍ਤਮ੍– “ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇਣਾਭ੍ਯੁਦਿਤਂ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਸ਼ੇ ਵਾਤਕਫੌ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ| ਪਚਤ੍ਯਤਃ ਸ਼ੋਣਿਤਮੇਸ ਪਾਕੋ ਮਤਃ ਪਰੇਸਾਂ ਵਿਦੁਸਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ||” (ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੧੭) ਇਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਿਦਾਹਕੁਪਿਤਂ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਦੂਸ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮਭੂਤਂ ਪਚਤਿ, ਵਾਤਕਫੌ ਵਸ਼ੇ ਕਤ੍ਵਾ ਕ੍ਰੋਡੀਕਤ੍ਯ; ਹੀਨਾਰ੍ਥੋ ਵਾ ਵਸ਼ੇਸ਼ਬ੍ਦਃ, ਵਾਤਕਫੌ ਹੀਨੌ ਕਤ੍ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਕਰ੍ਤਭੂਤਂ ਵਾ, ਤੇਨ ਪਕ੍ਤ੍ਯਨੁਕੂਲਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਵਕ੍ਸਿਤਂ; ਪੂਰ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਕਫਾਤ੍ ਪੂਯਃ, ਅਤ੍ਰ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਸ਼ੋਣਿਤਾਤ੍ ਪੂਯ ਇਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਗਮ੍ਭੀਰਪਾਕੇ ਸ਼ੋਥੇ ਸਕਲਾਮਪਚ੍ਯਮਾਨਲਕ੍ਸਣਾਨੁਦਯਾਦਜ੍ਞਾਯਮਾਨੇ ਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਤਰਮੁਕ੍ਤਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ| ਤਦ੍ਯਥਾ– “ਕਫਜੇਸੁ ਖਲੁ ਸ਼ੋਥੇਸੁ ਗਮ੍ਭੀਰਗਤਿਤ੍ਵਾਦਭਿਘਾਤਜੇਸੁ ਵਾ ਕੇਸੁਚਿਦਸਮਸ੍ਤਂ ਪਕ੍ਵਲਕ੍ਸਣਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਪਕ੍ਵਮਪਕ੍ਵਮਿਤਿ ਭਿਸਙ੍ਮੋਹਮੁਪੈਤਿ, ਯਤ੍ਰ ਹਿ ਤ੍ਵਕ੍ਸਵਰ੍ਣਤਾ ਸ਼ੀਤਸ਼ੋਥਤਾ ਅਲ੍ਪਰੁਜਤਾ ਅਸ਼੍ਮਵਦ੍ਘਨਤਾ ਚ, ਨ ਤਤ੍ਰ ਮੋਹਮੁਪੇਯਾਤ੍|” (ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੧੭) ਇਤਿ| ਅਸ੍ਯਾਰ੍ਥਃ– ਯਦਾ ਰਾਗਦਾਹਾਦਿਵੇਦਨਾਸਮੁਦਾਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸਵਰ੍ਣਤਾਦੀਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਦਾ ਨ ਮੋਹਮਜ੍ਞਾਨਤਾਮੁਪੇਯਾਤ੍ ਪਕ੍ਵਮੇਵੇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਨੁਯਾਤ੍| ਗਦਾਧਰੇਣ ਤੁ ਤ੍ਵਕ੍ਸਵਰ੍ਣਤਾਦੀਨਿ ਸਂਸ਼ਯਹੇਤੂਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ; ਯਤਸ੍ਤੇਨ “ਗਮ੍ਭੀਰਪਾਕਿਤ੍ਵਾਦਨ੍ਤਃ ਪਾਕੋ ਬਹਿਃ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਵਰ੍ਣ੍ਯਂ, ਗਮ੍ਭੀਰਪਾਕਿਤ੍ਵਾਦੇਵ ਬਹਿਃ ਸ਼ੀਤਤਾ, ਕਫਾਰਬ੍ਧਤ੍ਵਾਨ੍ਮਨ੍ਦਰੁਜਤਾਸ਼੍ਮਵਚ੍ਚ ਘਨਤਾ” ਇਤ੍ਯਭਿਧਾਯ “ਸ਼ੇਸਂ ਪਕ੍ਵਲਕ੍ਸਣੈਰ੍ਜਾਨੀਯਾਤ੍” ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍||੧੨||
Adhikarana aviniHsRutasya pUyasya vikArAntarakartRutvam (13-14) · Śloka 14
ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇਣਾਭ੍ਯੁਦਿਤਂ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਸ਼ੇ ਵਾਤਕਫੌ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ |
ਪਚਤ੍ਯਤਃ ਸ਼ੋਣਿਤਮੇਸ ਪਾਕੋ ਮਤਃ ਪਰੇਸਾਂ ਵਿਦੁਸਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ||੧੩||
ਕਕ੍ਸਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਯਥੈਵ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਵਾਯ੍ਵੀਰਿਤਃ ਸਨ੍ਦਹਤਿ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ |
ਤਥੈਵ ਪੂਯੋ ਹ੍ਯਵਿਨਿਃਸਤੋ ਹਿ ਮਾਂਸਂ ਸਿਰਾਃ ਸ੍ਨਾਯੁ ਚ ਖਾਦਤੀਹ ||੧੪||
(ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੧੭) |
View original
कालान्तरेणाभ्युदितं तु पित्तं कृत्वा वशे वातकफौ प्रसह्य |
पचत्यतः शोणितमेष पाको मतः परेषां विदुषां द्वितीयः ||१३||
कक्षं समासाद्य यथैव वह्निर्वाय्वीरितः सन्दहति प्रसह्य |
तथैव पूयो ह्यविनिःसृतो हि मांसं सिराः स्नायु च खादतीह ||१४||
(सु. सू. अ. १७) |
ਅਵਿਨਿਃਸਤਸ੍ਯ ਪੂਯਸ੍ਯ ਦੋਸਮਾਹ– ਕਕ੍ਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਕ੍ਸਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯੇਤਿ ਕਕ੍ਸਂ ਤਣਾਦਿਗਹਨਮ੍||੧੩-੧੪||
Adhikarana AmashothaM chedayataH pakvaM copekShato vaidyasya nindA (15-16) · Śloka 16
ਆਮਂ ਵਿਦਹ੍ਯਮਾਨਂ ਚ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਕ੍ਵਂ ਚ ਯੋ ਭਿਸਕ੍ |
ਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਸ ਭਵੇਦ੍ਵੈਦ੍ਯਃ ਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤਸ੍ਕਰਵਤ੍ਤਯਃ ||੧੫||
ਯਸ਼੍ਛਿਨਤ੍ਤ੍ਯਾਮਮਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਯੋ ਵਾ ਪਕ੍ਵਮੁਪੇਕ੍ਸਤੇ |
ਸ਼੍ਵਪਚਾਵਿਵ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯੌ ਤਾਵਨਿਸ਼੍ਚਿਤਕਾਰਿਣੌ ||੧੬||
(ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੧੭) |
View original
आमं विदह्यमानं च सम्यक् पक्वं च यो भिषक् |
जानीयात् स भवेद्वैद्यः शेषास्तस्करवृत्तयः ||१५||
यश्छिनत्त्याममज्ञानाद्यो वा पक्वमुपेक्षते |
श्वपचाविव मन्तव्यौ तावनिश्चितकारिणौ ||१६||
(सु. सू. अ. १७) |
ਸ਼੍ਵਪਚਾਵਿਵ ਚਣ੍ਡਾਲਾਵਿਵ, ਮਨ੍ਤਵ੍ਯੌ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯੌ| ਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤਸ੍ਕਰਵਤ੍ਤਯ ਇਤਿ ਲੋਭਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ਤਸ੍ਕਰਾ ਇਵ ਸ਼ੇਸਾਃ||੧੫-੧੬||
Adhikarana puShpikA · Śloka 41
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਰਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨੇ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਥਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ||੪੧||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने व्रणशोथनिदानं समाप्तम् ||४१||
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਮਧੁਕੋਸ਼ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਥਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍||੪੧||