Adhikarana vraNashothasya vishiShTalakShaNam (1-2) · Śloka 2
ਅਥ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਥਨਿਦਾਨਮ੍ |
ਏਕਦੇਸ਼ੋਤ੍ਥਿਤਃ ਸ਼ੋਥੋ ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਮ੍ |
ਸਡ੍ਵਿਧਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਥਕ੍ਸਰ੍ਵਰਕ੍ਤਾਗਨ੍ਤੁਨਿਮਿਤ੍ਤਜਃ ||੧||
ਸ਼ੋਥਾਃ ਸਡੇਤੇ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤੈਃ ਸ਼ੋਥਲਕ੍ਸਣੈਃ |
ਵਿਸ਼ੇਸਃ ਕਥ੍ਯਤੇ ਚੈਸਾਂ ਪਕ੍ਵਾਪਕ੍ਵਾਦਿਨਿਸ਼੍ਚਯੇ ||੨||
View original
अथ व्रणशोथनिदानम् |
एकदेशोत्थितः शोथो व्रणानां पूर्वलक्षणम् |
षड्विधः स्यात् पृथक्सर्वरक्तागन्तुनिमित्तजः ||१||
शोथाः षडेते विज्ञेयाः प्रागुक्तैः शोथलक्षणैः |
विशेषः कथ्यते चैषां पक्वापक्वादिनिश्चये ||२||
Adhikarana vraNashothasya vAtajAdibhedena visheShalakShaNam (3) · Śloka 3
ਵਿਸਮਂ ਪਚ੍ਯਤੇ ਵਾਤਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥਸ਼੍ਚਾਚਿਰਾਚ੍ਚਿਰਮ੍ |
ਕਫਜਃ ਪਿਤ੍ਤਵਚ੍ਛੋਥੋ ਰਕ੍ਤਾਗਨ੍ਤੁਸਮੁਦ੍ਭਵਃ ||੩||
View original
विषमं पच्यते वातात् पित्तोत्थश्चाचिराच्चिरम् |
कफजः पित्तवच्छोथो रक्तागन्तुसमुद्भवः ||३||
Adhikarana vraNashothasyAmalakShaNam (4) · Śloka 4
ਮਨ੍ਦੋਸ੍ਮਤਾਲ੍ਪਸ਼ੋਥਤ੍ਵਂ ਕਾਠਿਨ੍ਯਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸਵਰ੍ਣਤਾ |
ਮਨ੍ਦਵੇਦਨਤਾ ਚੈਤਚ੍ਛੋਥਾਨਾਮਾਮਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੪||
View original
मन्दोष्मताऽल्पशोथत्वं काठिन्यं त्वक्सवर्णता |
मन्दवेदनता चैतच्छोथानामामलक्षणम् ||४||
Adhikarana pacyamAnavraNashothalakShaNam (5-8) · Śloka 8
ਦਹ੍ਯਤੇ ਦਹਨੇਨੇਵ ਕ੍ਸਾਰੇਣੇਵ ਚ ਪਚ੍ਯਤੇ |
ਪਿਪੀਲਿਕਾਗਣੇਨੇਵ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਛਿਦ੍ਯਤੇ ਤਥਾ ||੫||
ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਚੈਵ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਦਣ੍ਡੇਨੇਵ ਚ ਤਾਡ੍ਯਤੇ |
ਪੀਡ੍ਯਤੇ ਪਾਣਿਨੇਵਾਨ੍ਤਃ ਸੂਚੀਭਿਰਿਵ ਤੁਦ੍ਯਤੇ ||੬||
ਸੋਸਾਚੋਸੋ ਵਿਵਰ੍ਣਃ ਸ੍ਯਾਦਙ੍ਗੁਲ੍ਯੇਵਾਵਘਟ੍ਯਤੇ |
ਆਸਨੇ ਸ਼ਯਨੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਵਸ਼੍ਚਿਕਵਿਦ੍ਧਵਤ੍ ||੭||
ਨ ਗਚ੍ਛੇਦਾਤਤਃ ਸ਼ੋਥੋ ਭਵੇਦਾਧ੍ਮਾਤਬਸ੍ਤਿਵਤ੍ |
ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਸ੍ਣਾਰੁਚਿਸ਼੍ਚੈਵ ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੮||
View original
दह्यते दहनेनेव क्षारेणेव च पच्यते |
पिपीलिकागणेनेव दश्यते छिद्यते तथा ||५||
भिद्यते चैव शस्त्रेण दण्डेनेव च ताड्यते |
पीड्यते पाणिनेवान्तः सूचीभिरिव तुद्यते ||६||
सोषाचोषो विवर्णः स्यादङ्गुल्येवावघट्यते |
आसने शयने स्थाने शान्तिं वृश्चिकविद्धवत् ||७||
न गच्छेदाततः शोथो भवेदाध्मातबस्तिवत् |
ज्वरस्तृष्णाऽरुचिश्चैव पच्यमानस्य लक्षणम् ||८||
Adhikarana pakvavraNashothalakShaNam (9-11) · Śloka 11
ਵੇਦਨੋਪਸ਼ਮਃ ਸ਼ੋਥੋਲੋਹਿਤੋਲ੍ਪੋ ਨ ਚੋਨ੍ਨਤਃ |
ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਵਲੀਨਾਂ ਚ ਤੋਦਃ ਕਣ੍ਡੂਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ||੯||
ਉਪਦ੍ਰਵਾਣਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮੋ ਨਿਮ੍ਨਤਾ ਸ੍ਫੁਟਨਂ ਤ੍ਵਚਾਮ੍ |
ਬਸ੍ਤਾਵਿਵਾਮ੍ਬੁਸਞ੍ਚਾਰਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੋਥੇਙ੍ਗੁਲਿਪੀਡਿਤੇ ||੧੦||
ਪੂਯਸ੍ਯ ਪੀਡਯਤ੍ਯੇਕਮਨ੍ਤਮਨ੍ਤੇ ਚ ਪੀਡੀਤੇ |
ਭਕ੍ਤਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸਾ ਭਵੇਚ੍ਚੈਤਚ੍ਛੋਥਾਨਾਂ ਪਕ੍ਵਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੧੧||
View original
वेदनोपशमः शोथोऽलोहितोऽल्पो न चोन्नतः |
प्रादुर्भावो वलीनां च तोदः कण्डूर्मुहुर्मुहुः ||९||
उपद्रवाणां प्रशमो निम्नता स्फुटनं त्वचाम् |
बस्ताविवाम्बुसञ्चारः स्याच्छोथेऽङ्गुलिपीडिते ||१०||
पूयस्य पीडयत्येकमन्तमन्ते च पीडीते |
भक्ताकाङ्क्षा भवेच्चैतच्छोथानां पक्वलक्षणम् ||११||
Adhikarana ekadoShArabdhe~api shothe pAkakAle sarvadoShasambandhaH (12) · Śloka 12
ਨਰ੍ਤੇਨਿਲਾਦ੍ਰੁਙ੍ਨ ਵਿਨਾ ਚ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪਾਕਃ ਕਫਂ ਚਾਪਿ ਵਿਨਾ ਨ ਪੂਯਃ |
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਿ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰਿਪਾਕਕਾਲੇ ਪਚਨ੍ਤਿ ਸ਼ੋਥਾਂਸ੍ਤ੍ਰਯ ਏਵ ਦੋਸਾਃ ||੧੨||
(ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੧੭) |
View original
नर्तेऽनिलाद्रुङ्न विना च पित्तं पाकः कफं चापि विना न पूयः |
तस्माद्धि सर्वे परिपाककाले पचन्ति शोथांस्त्रय एव दोषाः ||१२||
(सु. सू. अ. १७) |
Adhikarana aviniHsRutasya pUyasya vikArAntarakartRutvam (13-14) · Śloka 14
ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇਣਾਭ੍ਯੁਦਿਤਂ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਸ਼ੇ ਵਾਤਕਫੌ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ |
ਪਚਤ੍ਯਤਃ ਸ਼ੋਣਿਤਮੇਸ ਪਾਕੋ ਮਤਃ ਪਰੇਸਾਂ ਵਿਦੁਸਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ||੧੩||
ਕਕ੍ਸਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਯਥੈਵ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਵਾਯ੍ਵੀਰਿਤਃ ਸਨ੍ਦਹਤਿ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ |
ਤਥੈਵ ਪੂਯੋ ਹ੍ਯਵਿਨਿਃਸਤੋ ਹਿ ਮਾਂਸਂ ਸਿਰਾਃ ਸ੍ਨਾਯੁ ਚ ਖਾਦਤੀਹ ||੧੪||
(ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੧੭) |
View original
कालान्तरेणाभ्युदितं तु पित्तं कृत्वा वशे वातकफौ प्रसह्य |
पचत्यतः शोणितमेष पाको मतः परेषां विदुषां द्वितीयः ||१३||
कक्षं समासाद्य यथैव वह्निर्वाय्वीरितः सन्दहति प्रसह्य |
तथैव पूयो ह्यविनिःसृतो हि मांसं सिराः स्नायु च खादतीह ||१४||
(सु. सू. अ. १७) |
Adhikarana AmashothaM chedayataH pakvaM copekShato vaidyasya nindA (15-16) · Śloka 16
ਆਮਂ ਵਿਦਹ੍ਯਮਾਨਂ ਚ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਕ੍ਵਂ ਚ ਯੋ ਭਿਸਕ੍ |
ਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਸ ਭਵੇਦ੍ਵੈਦ੍ਯਃ ਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤਸ੍ਕਰਵਤ੍ਤਯਃ ||੧੫||
ਯਸ਼੍ਛਿਨਤ੍ਤ੍ਯਾਮਮਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਯੋ ਵਾ ਪਕ੍ਵਮੁਪੇਕ੍ਸਤੇ |
ਸ਼੍ਵਪਚਾਵਿਵ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯੌ ਤਾਵਨਿਸ਼੍ਚਿਤਕਾਰਿਣੌ ||੧੬||
(ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੧੭) |
View original
आमं विदह्यमानं च सम्यक् पक्वं च यो भिषक् |
जानीयात् स भवेद्वैद्यः शेषास्तस्करवृत्तयः ||१५||
यश्छिनत्त्याममज्ञानाद्यो वा पक्वमुपेक्षते |
श्वपचाविव मन्तव्यौ तावनिश्चितकारिणौ ||१६||
(सु. सू. अ. १७) |
Adhikarana puShpikA · Śloka 41
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਰਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨੇ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਥਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ||੪੧||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने व्रणशोथनिदानं समाप्तम् ||४१||