atha vraṇaśōthanidānam | ēkadēśōtthitaḥ śōthō vraṇānāṁ pūrvalakṣaṇam | ṣaḍvidhaḥ syāt pr̥thaksarvaraktāgantunimittajaḥ ||1|| śōthāḥ ṣaḍētē vijñēyāḥ prāguktaiḥ śōthalakṣaṇaiḥ | viśēṣaḥ kathyatē caiṣāṁ pakvāpakvādiniścayē ||2||
View original
अथ व्रणशोथनिदानम् | एकदेशोत्थितः शोथो व्रणानां पूर्वलक्षणम् | षड्विधः स्यात् पृथक्सर्वरक्तागन्तुनिमित्तजः ||१|| शोथाः षडेते विज्ञेयाः प्रागुक्तैः शोथलक्षणैः | विशेषः कथ्यते चैषां पक्वापक्वादिनिश्चये ||२||
🔊 Audio coming soon
Hide commentary
madhukōśa vyākhyā (vijayarakṣita, śrīkaṇṭhadatta kr̥ta)
prāyēṇa cikitsāsādharmyād bhāvivraṇatvasambandhatulyatvācca vraṇaśōthanidānamāha– ēkadēśōtthita ityādi| ṣaḍvidha iti saṅkhyākathanaṁ dvandvajaniṣēdhārtham| prāguktairiti āmapakvaiṣaṇīyōktaiḥ; tatra hi “vātaśvayathuraruṇaḥ kr̥ṣṇō vā paruṣō mr̥duranavasthitaḥ” (su. sū. a. 17) ityādinā ṣaṭśōthalakṣaṇānyuktāni| viśēṣaḥ kathyatē caiṣāmiti tatrānuktō viśēṣaḥ kathyata ityarthaḥ| pakvāpakvādiniścaya iti atrādiśabdēna pacyamānasya parigrahaḥ||1-2||
ātaṅkadarpaṇa vyākhyā (vācaspati vaidya kr̥ta)
vraṇacikitsāsāmānyādbhāvivraṇatvasambandhatulyatvācca vraṇaśōthanidānārambhaḥ| tēṣāṁ prāgrūpēṇa saṅkhyāmāha– ēkētyādi| ēkadēśē śōthaḥ ētadvraṇapūrvarūpaṁ; sa ca ṣaḍvidhaḥ– tribhirdōṣaistrayaḥ, sannipātēnaikaḥ, raktēnaikaḥ, anya āgantukaḥ abhighātajaḥ, ēvaṁ ṣaṭ, ṣaḍvidha iti saṅkhyākathanaṁ dvandvajaniṣēdhārtham| tēṣāṁ lakṣaṇanirdēśaṁ darśayannāha– śōthā iti| prāguktairiti| śōthanidānōktaiśca, ‘rasastanutvakparuṣāruṇādikaiḥ’ ityādi| sāmprataṁ pakvāpakvādiniścaya ityatrādiśabdēna pacyamānāvasthāyāḥ grahaṇam||1-2||