Adhikarana vraNashothasya vishiShTalakShaNam (1-2) · Śloka 2
atha vraṇaśōthanidānam |
ēkadēśōtthitaḥ śōthō vraṇānāṁ pūrvalakṣaṇam |
ṣaḍvidhaḥ syāt pr̥thaksarvaraktāgantunimittajaḥ ||1||
śōthāḥ ṣaḍētē vijñēyāḥ prāguktaiḥ śōthalakṣaṇaiḥ |
viśēṣaḥ kathyatē caiṣāṁ pakvāpakvādiniścayē ||2||
View original
अथ व्रणशोथनिदानम् |
एकदेशोत्थितः शोथो व्रणानां पूर्वलक्षणम् |
षड्विधः स्यात् पृथक्सर्वरक्तागन्तुनिमित्तजः ||१||
शोथाः षडेते विज्ञेयाः प्रागुक्तैः शोथलक्षणैः |
विशेषः कथ्यते चैषां पक्वापक्वादिनिश्चये ||२||
Adhikarana vraNashothasya vAtajAdibhedena visheShalakShaNam (3) · Śloka 3
viṣamaṁ pacyatē vātāt pittōtthaścācirācciram |
kaphajaḥ pittavacchōthō raktāgantusamudbhavaḥ ||3||
View original
विषमं पच्यते वातात् पित्तोत्थश्चाचिराच्चिरम् |
कफजः पित्तवच्छोथो रक्तागन्तुसमुद्भवः ||३||
Adhikarana vraNashothasyAmalakShaNam (4) · Śloka 4
mandōṣmatā'lpaśōthatvaṁ kāṭhinyaṁ tvaksavarṇatā |
mandavēdanatā caitacchōthānāmāmalakṣaṇam ||4||
View original
मन्दोष्मताऽल्पशोथत्वं काठिन्यं त्वक्सवर्णता |
मन्दवेदनता चैतच्छोथानामामलक्षणम् ||४||
Adhikarana pacyamAnavraNashothalakShaNam (5-8) · Śloka 8
dahyatē dahanēnēva kṣārēṇēva ca pacyatē |
pipīlikāgaṇēnēva daśyatē chidyatē tathā ||5||
bhidyatē caiva śastrēṇa daṇḍēnēva ca tāḍyatē |
pīḍyatē pāṇinēvāntaḥ sūcībhiriva tudyatē ||6||
sōṣācōṣō vivarṇaḥ syādaṅgulyēvāvaghaṭyatē |
āsanē śayanē sthānē śāntiṁ vr̥ścikaviddhavat ||7||
na gacchēdātataḥ śōthō bhavēdādhmātabastivat |
jvarastr̥ṣṇā'ruciścaiva pacyamānasya lakṣaṇam ||8||
View original
दह्यते दहनेनेव क्षारेणेव च पच्यते |
पिपीलिकागणेनेव दश्यते छिद्यते तथा ||५||
भिद्यते चैव शस्त्रेण दण्डेनेव च ताड्यते |
पीड्यते पाणिनेवान्तः सूचीभिरिव तुद्यते ||६||
सोषाचोषो विवर्णः स्यादङ्गुल्येवावघट्यते |
आसने शयने स्थाने शान्तिं वृश्चिकविद्धवत् ||७||
न गच्छेदाततः शोथो भवेदाध्मातबस्तिवत् |
ज्वरस्तृष्णाऽरुचिश्चैव पच्यमानस्य लक्षणम् ||८||
Adhikarana pakvavraNashothalakShaNam (9-11) · Śloka 11
vēdanōpaśamaḥ śōthō'lōhitō'lpō na cōnnataḥ |
prādurbhāvō valīnāṁ ca tōdaḥ kaṇḍūrmuhurmuhuḥ ||9||
upadravāṇāṁ praśamō nimnatā sphuṭanaṁ tvacām |
bastāvivāmbusañcāraḥ syācchōthē'ṅgulipīḍitē ||10||
pūyasya pīḍayatyēkamantamantē ca pīḍītē |
bhaktākāṅkṣā bhavēccaitacchōthānāṁ pakvalakṣaṇam ||11||
View original
वेदनोपशमः शोथोऽलोहितोऽल्पो न चोन्नतः |
प्रादुर्भावो वलीनां च तोदः कण्डूर्मुहुर्मुहुः ||९||
उपद्रवाणां प्रशमो निम्नता स्फुटनं त्वचाम् |
बस्ताविवाम्बुसञ्चारः स्याच्छोथेऽङ्गुलिपीडिते ||१०||
पूयस्य पीडयत्येकमन्तमन्ते च पीडीते |
भक्ताकाङ्क्षा भवेच्चैतच्छोथानां पक्वलक्षणम् ||११||
Adhikarana ekadoShArabdhe~api shothe pAkakAle sarvadoShasambandhaH (12) · Śloka 12
nartē'nilādruṅna vinā ca pittaṁ pākaḥ kaphaṁ cāpi vinā na pūyaḥ |
tasmāddhi sarvē paripākakālē pacanti śōthāṁstraya ēva dōṣāḥ ||12||
(su. sū. a. 17) |
View original
नर्तेऽनिलाद्रुङ्न विना च पित्तं पाकः कफं चापि विना न पूयः |
तस्माद्धि सर्वे परिपाककाले पचन्ति शोथांस्त्रय एव दोषाः ||१२||
(सु. सू. अ. १७) |
Adhikarana aviniHsRutasya pUyasya vikArAntarakartRutvam (13-14) · Śloka 14
kālāntarēṇābhyuditaṁ tu pittaṁ kr̥tvā vaśē vātakaphau prasahya |
pacatyataḥ śōṇitamēṣa pākō mataḥ parēṣāṁ viduṣāṁ dvitīyaḥ ||13||
kakṣaṁ samāsādya yathaiva vahnirvāyvīritaḥ sandahati prasahya |
tathaiva pūyō hyaviniḥsr̥tō hi māṁsaṁ sirāḥ snāyu ca khādatīha ||14||
(su. sū. a. 17) |
View original
कालान्तरेणाभ्युदितं तु पित्तं कृत्वा वशे वातकफौ प्रसह्य |
पचत्यतः शोणितमेष पाको मतः परेषां विदुषां द्वितीयः ||१३||
कक्षं समासाद्य यथैव वह्निर्वाय्वीरितः सन्दहति प्रसह्य |
तथैव पूयो ह्यविनिःसृतो हि मांसं सिराः स्नायु च खादतीह ||१४||
(सु. सू. अ. १७) |
Adhikarana AmashothaM chedayataH pakvaM copekShato vaidyasya nindA (15-16) · Śloka 16
āmaṁ vidahyamānaṁ ca samyak pakvaṁ ca yō bhiṣak |
jānīyāt sa bhavēdvaidyaḥ śēṣāstaskaravr̥ttayaḥ ||15||
yaśchinattyāmamajñānādyō vā pakvamupēkṣatē |
śvapacāviva mantavyau tāvaniścitakāriṇau ||16||
(su. sū. a. 17) |
View original
आमं विदह्यमानं च सम्यक् पक्वं च यो भिषक् |
जानीयात् स भवेद्वैद्यः शेषास्तस्करवृत्तयः ||१५||
यश्छिनत्त्याममज्ञानाद्यो वा पक्वमुपेक्षते |
श्वपचाविव मन्तव्यौ तावनिश्चितकारिणौ ||१६||
(सु. सू. अ. १७) |
Adhikarana puShpikA · Śloka 41
iti śrīmādhavakaraviracitē mādhavanidānē vraṇaśōthanidānaṁ samāptam ||41||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने व्रणशोथनिदानं समाप्तम् ||४१||