24. anāgatabādhāpratiṣēdhaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತೋಽನಾಗತಾಬಾಧಾಪ್ರತಿಷೇಧಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||

ಅನಾಗತ ಈಷದಾಗತಃ, ನಞ್ ಅತ್ರ ಈಷದರ್ಥೇ; ಆಬಾಧಾ ದುಃಖಂ ವ್ಯಾಧಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ; ತಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷೇಧಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತಮಹೋರಾತ್ರಿಕಾಚಾರಕ್ರಮ ಇತ್ಯರ್ಥಃ, ಯತೋಽಹೋರಾತ್ರೇಽಪಿ ಷಣ್ಣಾಮೃತೂನಾಮನ್ತರ್ಭಾವಃ||೧-೨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ಉತ್ಥಾಯೋತ್ಥಾಯ ಸತತಂ ಸ್ವಸ್ಥೇನಾರೋಗ್ಯಮಿಚ್ಛತಾ | ಧೀಮತಾ ಯದನುಷ್ಠೇಯಂ ತತ್ ಸರ್ವಂ ಸಮ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯತೇ ||೩||

ಉತ್ಥಾಯೋತ್ಥಾಯೇತಿ ವೀಪ್ಸಾಯಾಂ, ಪ್ರತ್ಯಹಮಿತಿಕರ್ತವ್ಯತಾಖ್ಯಾಪನಾಯೇತ್ಯೇಕೇ; ಅನ್ಯೇ ತು ಉತ್ಥಾಯೇತಿ ಅಭಿಯೋಜ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ, ಅಭಿತೋ ಯೋಗಮಭಿಸಂಯೋಗಂ ಕೃತ್ವಾ; ಅಭಿಯೋಗ ಉದ್ಯಮಃ, ಉತ್ಪೂರ್ವಸ್ಯ ಸ್ಥಾಧಾತೋರಭಿಯೋಗಾರ್ಥತ್ವಾತ್| ಸತತಮ್ ಅಹರಹರಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಯದಾ ತು ಉತ್ಥಾಯೋತ್ಥಾಯೇತ್ಯಸ್ಯಾಹರಹ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಂ ತದಾ ಸತತಮಿತಿ ವ್ಯರ್ಥಂ ಸ್ಯಾತ್| ‘ಯದನುಷ್ಠೇಯಮಸ್ಕನ್ನಂ’ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪಠನ್ತಿ, ಅಸ್ಕನ್ನಮ್ ಅವಶ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೩||

Adhikarana 3 (4-12) · Śloka 12

ತತ್ರಾದೌ ದನ್ತಪವನಂ ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಮಾಯತಮ್ | ಕನಿಷ್ಠಿಕಾಪರೀಣಾಹಮೃಜ್ವಗ್ರನ್ಥಿತಮವ್ರಣಮ್ ||೪|| ಅಯುಗ್ಮಗ್ರನ್ಥಿ ಯಚ್ಚಾಪಿ ಪ್ರತ್ಯಗ್ರಂ ಶಸ್ತಭೂಮಿಜಮ್ | ಅವೇಕ್ಷ್ಯರ್ತುಂ ಚ ದೋಷಂ ಚ ರಸಂ ವೀರ್ಯಂ ಚ ಯೋಜಯೇತ್ ||೫|| ಕಷಾಯಂ ಮಧುರಂ ತಿಕ್ತಂ ಕಟುಕಂ ಪ್ರಾತರುತ್ಥಿತಃ | ನಿಮ್ಬಶ್ಚ ತಿಕ್ತಕೇ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಕಷಾಯೇ ಖದಿರಸ್ತಥಾ ||೬|| ಮಧೂಕೋ ಮಧುರೇ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಕರಞ್ಜಃ ಕಟುಕೇ ತಥಾ | ಕ್ಷೌದ್ರವ್ಯೋಷತ್ರಿವರ್ಗಾಕ್ತಂ ಸತೈಲಂ ಸೈನ್ಧವೇನ ಚ ||೭|| ಚೂರ್ಣೇನ ತೇಜೋವತ್ಯಾಶ್ಚ ದನ್ತಾನ್ನಿತ್ಯಂ ವಿಶೋಧಯೇತ್ | ಏಕೈಕಂ ಘರ್ಷಯೇದ್ದನ್ತಂ ಮೃದುನಾ ಕೂರ್ಚಕೇನ ಚ ||೮|| ದನ್ತಶೋಧನಚೂರ್ಣೇನ ದನ್ತಮಾಂಸಾನ್ಯಬಾಧಯನ್ | ತದ್ದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯೋಪದೇಹೌ ತು ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಚಾಪಕರ್ಷತಿ ||೯|| ವೈಶದ್ಯಮನ್ನಾಭಿರುಚಿಂ ಸೌಮನಸ್ಯಂ ಕರೋತಿ ಚ | ನ ಖಾದೇದ್ಗಲತಾಲ್ವೋಷ್ಠಜಿಹ್ವಾರೋಗಸಮುದ್ಭವೇ ||೧೦|| ಅಥಾಸ್ಯಪಾಕೇ ಶ್ವಾಸೇ ಚ ಕಾಸಹಿಕ್ಕಾವಮೀಷು ಚ | ದುರ್ಬಲೋಽಜೀರ್ಣಭಕ್ತಶ್ಚ ಮೂರ್ಚ್ಛಾರ್ತೋ ಮದಪೀಡಿತಃ ||೧೧|| ಶಿರೋರುಜಾರ್ತಸ್ತೃಷಿತಃ ಶ್ರಾನ್ತಃ ಪಾನಕ್ಲಮಾನ್ವಿತಃ | ಅರ್ದಿತೀ ಕರ್ಣಶೂಲೀ ಚ ದನ್ತರೋಗೀ ಚ ಮಾನವಃ ||೧೨||

ಶಿರಸ ಉತ್ತಮಾಙ್ಗತ್ವಾತ್ತತ್ಪೂರ್ವಮೇವ ವಿವೃಣ್ವನ್ನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಅವ್ರಣಂ ಕೋಟರಾದಿರಹಿತಮ್| ಪ್ರತ್ಥಗ್ರಂ ನವಮ್| ತ್ರಿವರ್ಗಾಕ್ತಂ ತ್ರಿಸುಗನ್ಧಿನಾಽಽಕ್ತಂ ಲಿಪ್ತಂ ದನ್ತಕಾಷ್ಠಂ ಕೃತ್ವಾ, ತೇನೇತ್ಯಧ್ಯಾಹಾರಃ| ದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಾದ್ಯಪಕರ್ಷಣಂ ತತ್ಫಲಮ್; ಉಪದೇಹಃ ಉಪಲೇಪಃ| ವೈಶದ್ಯಂ ನಿರ್ಮಲತಾ| ಮದಃ ಪೂಗಫಲೇನೇವ||೪-೧೨||

Adhikarana 4 (13-14) · Śloka 14

ಜಿಹ್ವಾನಿರ್ಲೇಖನಂ ರೌಪ್ಯಂ ಸೌವರ್ಣಂ ವಾರ್ಕ್ಷಮೇವ ಚ | ತನ್ಮಲಾಪಹರಂ ಶಸ್ತಂ ಮೃದು ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ದಶಾಙ್ಗುಲಮ್ ||೧೩|| ಮುಖವೈರಸ್ಯದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಶೋಫಜಾಡ್ಯಹರಂ ಸುಖಮ್ | ದನ್ತದಾರ್ಢ್ಯಕರಂ ರುಚ್ಯಂ ಸ್ನೇಹಗಣ್ಡೂಷಧಾರಣಮ್ ||೧೪||

ಜಿಹ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಮೃದು ಕೋಮಲಮ್| ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ಮಸೃಣಮ್| ಜಾಡ್ಯಂ ಜಡತಾ ಸ್ತಬ್ಧತೇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೩-೧೪||

Adhikarana 5 (15-16) · Śloka 17

ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಕಷಾಯೈರ್ವಾ ಕ್ಷೀರೇಣ ಚ ವಿಮಿಶ್ರಿತೈಃ | ಭಿಲ್ಲೋಟಕಕಷಾಯೇಣ ತಥೈವಾಮಲಕಸ್ಯ ವಾ ||೧೫|| ಪ್ರಕ್ಷಾಲಯೇನ್ಮುಖಂ ನೇತ್ರೇ ಸ್ವಸ್ಥಃ ಶೀತೋದಕೇನ ವಾ | ನೀಲಿಕಾಂ ಮುಖಶೋಷಂ ಚ ಪಿಡಕಾಂ ವ್ಯಙ್ಗಮೇವ ಚ ||೧೬|| ರಕ್ತಪಿತ್ತಕೃತಾನ್ ರೋಗಾನ್ ಸದ್ಯ ಏವ ವಿನಾಶಯೇತ್ |೧೭|

ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಾ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಯಃ| ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಕಷಾಯಗಣ್ಡೂಷೇಣ ರಕ್ತದುಷ್ಟಿರಪಿ ನಿವರ್ತತೇ| ಬಹಿರ್ಮುಖಪ್ರಕ್ಷಾಲನಮಾಹ- ಭಿಲ್ಲೇತ್ಯಾದಿ| ಭಿಲ್ಲೋಟಕೋ ಹಿ ಪರ್ವತೇ ಕೇದಾರಭೂಮೌ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಗಯೀ ತು ಭಿಲ್ಲೋಟಕಕಷಾಯಮನ್ತರ್ಮುಖಪ್ರಕ್ಷಾಲನಮಾಹ| ಆಮಲಕಸ್ಯ ಕಷಾಯೇಣ ನೇತ್ರೇ ಪ್ರಕ್ಷಾಲಯೇತ್, ಉಭಯಂ ಶೀತೋದಕೇನ ವಾ||೧೫-೧೬||-

Adhikarana 6 (17-20) · Śloka 20

ಸುಖಂ ಲಘು ನಿರೀಕ್ಷೇತ ದೃಢಂ ಪಶ್ಯತಿ ಚಕ್ಷುಷಾ ||೧೭|| ಮತಂ ಸ್ರೋತೋಞ್ಜನಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ವಿಶುದ್ಧಂ ಸಿನ್ಧುಸಮ್ಭವಮ್ | ದಾಹಕಣ್ಡೂಮಲಘ್ನಂ ಚ ದೃಷ್ಟಿಕ್ಲೇದರುಜಾಪಹಮ್ ||೧೮|| ತೇಜೋರೂಪಾವಹಂ ಚೈವ ಸಹತೇ ಮಾರುತಾತಪೌ | ನ ನೇತ್ರರೋಗಾ ಜಾಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದಞ್ಜನಮಾಚರೇತ್ ||೧೯|| ಭುಕ್ತವಾಞ್ಛಿರಸಾ ಸ್ನಾತಃ ಶ್ರಾನ್ತಶ್ಛರ್ದನವಾಹನೈಃ | ರಾತ್ರೌ ಜಾಗರಿತಶ್ಚಾಪಿ ನಾಞ್ಜ್ಯಾಜ್ವರಿತ ಏವ ಚ ||೨೦||

ತತೋಽಞ್ಜನಾವಸರಃ| ಸಿನ್ಧುರತ್ರ ನದೋಽಭಿಪ್ರೇತಃ, ತತ್ಸಮ್ಭವಂ ಸ್ರೋತೋಞ್ಜನಮ್| ವಿಶುದ್ಧಂ ಮಲರಹಿತಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಮತಂ; ಕುತಃ? ಯಸ್ಮಾದ್ದೃಷ್ಟೇರ್ದಾಹಾದಿಹರಂ ಕ್ಲೇದಾದ್ಯಪಹರಂ ತಥಾ ತೇಜೋರೂಪಕರಂ; ತಸ್ಮಾದಞ್ಜನೇನ ದೃಢಂ ಚಕ್ಷುಷಾ ಪಶ್ಯತಿ, ಮಾರುತಾತಪೌ ಸಹತೇ, ನೇತ್ರರೋಗಾಶ್ಚ ನ ಜಾಯನ್ತ ಇತಿ ಯೋಗತನ್ತ್ರಯುಕ್ತ್ಯಾ ಯೋಜನೀಯಮ್| ಛರ್ದನವಾಹನೈರಿತಿ ಬಹುವಚನೇನ ಪರಿಶ್ರಾನ್ತಿಹೇತವೋ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ||೧೭-೨೦||

Adhikarana 7 (21-24) · Śloka 24

ಕರ್ಪೂರಜಾತೀಕಙ್ಕೋಲಲವಙ್ಗಕಟುಕಾಹ್ವಯೈಃ | ಸಚೂರ್ಣಪೂಗೈಃ ಸಹಿತಂ ಪತ್ರಂ ತಾಮ್ಬೂಲಜಂ ಶುಭಮ್ ||೨೧|| ಮುಖವೈಶದ್ಯಸೌಗನ್ಧ್ಯಕಾನ್ತಿಸೌಷ್ಠವಕಾರಕಮ್ | ಹನುದನ್ತಸ್ವರಮಲಜಿಹ್ವೇನ್ದ್ರಿಯವಿಶೋಧನಮ್ ||೨೨|| ಪ್ರಸೇಕಶಮನಂ ಹೃದ್ಯಂ ಗಲಾಮಯವಿನಾಶನಮ್ | ಪಥ್ಯಂ ಸುಪ್ತೋತ್ಥಿತೇ ಭುಕ್ತೇ ಸ್ನಾತೇ ವಾನ್ತೇ ಚ ಮಾನವೇ ||೨೩|| ರಕ್ತಪಿತ್ತಕ್ಷತಕ್ಷೀಣತೃಷ್ಣಾಮೂರ್ಚ್ಛಾಪರೀತಿನಾಮ್ | ರೂಕ್ಷದುರ್ಬಲಮರ್ತ್ಯಾನಾಂ ನ ಹಿತಂ ಚಾಸ್ಯಶೋಷಿಣಾಮ್ ||೨೪||

ಕರ್ಪೂರೇತ್ಯಾದಿ| ಜಾತೀಶಬ್ದೇನ ಜಾತೀಫಲಂ ಕಥ್ಯತೇ||೨೧-೨೪||

Adhikarana 8 (25-26) · Śloka 26

ಶಿರೋಗತಾಂಸ್ತಥಾ ರೋಗಾಞ್ಛಿರೋಭಙ್ಗೋಽಪಕರ್ಷತಿ | ಕೇಶಾನಾಂ ಮಾರ್ದವಂ ದೈರ್ಧ್ಯಂ ಬಹುತ್ವಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಕೃಷ್ಣತಾಮ್ ||೨೫|| ಕರೋತಿ ಶಿರಸಸ್ತೃಪ್ತಿಂ ಸುತ್ವಕ್ಕಮಪಿ ಚಾನನಮ್ | ಸನ್ತರ್ಪಣಂ ಚೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಶಿರಸಃ ಪ್ರತಿಪೂರಣಮ್ ||೨೬||

ಶಿರಸಃ ಪ್ರತಿಪೂರಣಮಿತಿ ಶೂನ್ಯಭೂತಸ್ಯ ಶಿರಸಃ ಪುನಃ ಪೂರಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ‘ಶಿರೋಗತಾಂಸ್ತಥಾ ರೋಗಾನ್’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಕೇಶಭೂಮಿಗತಾನ್ ರೋಗಾನ್’ ಇತ್ಯೇಕೇ ಪಠನ್ತಿ; ‘ಶಿರಸಃ ಪ್ರತಿಪೂರಣಂ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ದತ್ತಂ ಮಸ್ತಕತೈಲಕಮ್’ ಇತ್ಯಪರೇ ಪಠನ್ತಿ||೨೫-೨೬||

Adhikarana 9 (27-28) · Śloka 28

ಮಧುಕಂ ಕ್ಷೀರಶುಕ್ಲಾ ಚ ಸರಲಂ ದೇವದಾರು ಚ | ಕ್ಷುದ್ರಕಂ ಪಞ್ಚನಾಮಾನಂ ಸಮಭಾಗಾನಿ ಸಂಹರೇತ್ ||೨೭|| ತೇಷಾಂ ಕಲ್ಕಕಷಾಯಾಭ್ಯಾಂ ಚಕ್ರತೈಲಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್ | ಸದೈವ ಶೀತಲಂ ಜನ್ತೋರ್ಮೂರ್ಧ್ನಿ ತೈಲಂ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್ ||೨೮||

ಶಿರೋಭ್ಯಙ್ಗರ್ಥಂ ತೈಲಮಾಹ- ಮಧುಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷೀರಶುಕ್ಲಾ ಕ್ಷೀರವಿದಾರಿಕಾ| ಕ್ಷುದ್ರಕಂ ಪಞ್ಚನಾಮಾನಮಿತಿ ಅಲ್ಪಾ ಪಞ್ಚಮೂಲೀ| ಚಕ್ರತೈಲಂ ಯನ್ತ್ರಪೀಡಿತತೈಲಮ್| ಮಧುಕಾದಿದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಕ್ವಾಥಾರ್ಥಂ ಪಲಶತಮ್, ಉದಕಸ್ಯ ದ್ವಾದಶಾಧಿಕಪಞ್ಚಶತಪಲಾನಿ, ತಾವತ್ ವಿಪಚೇದ್ಯಾವದ್ವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಂ ಶತಂ ಭವತಿ, ತತೋ ವಸ್ತ್ರಪೂತಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಂ, ತೇನ ಕ್ವಾಥೇನ ತಥಾ ತದ್ದ್ರವ್ಯಾಣಾಮೇವ ಕಲ್ಕೈರಷ್ಟಭಿಃ ಪಲೈಶ್ಚಕ್ರತೈಲಸ್ಯ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಾನಿ ವಿಪಚೇತ್, ಯಾವತ್ತೈಲಪಾಕಲಕ್ಷಣಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ಏವಮಾನುಮಾನಿಕಂ ಕಲ್ಪನೀಯಮ್ ||೨೭-೨೮||

Adhikarana 10 (29) · Śloka 29

ಕೇಶಪ್ರಸಾಧನೀ ಕೇಶ್ಯಾ ರಜೋಜನ್ತುಮಲಾಪಹಾ |೨೯|

ಕೇಶಪ್ರಸಾಧನೀ ಕಙ್ಕತಿಕಾ ‘ಕಾಕುಂಇ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ| ರಜೋ ಧೂಲಿಃ| ಜನ್ತುಃ ಯೂಕಾ|೨೯|-

Adhikarana 11 (29) · Śloka 29

ಹನುಮನ್ಯಾಶಿರಃಕರ್ಣಶೂಲಘ್ನಂ ಕರ್ಣಪೂರಣಮ್ ||೨೯||

ಹನ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಕರ್ಣಪೂರಣಕಾಲಸ್ಯ ಸಙ್ಖ್ಯಾಂ ಶ್ರೀವಾಗ್ಭಟಃ ಪ್ರಾಹ- “ಧಾರಯೇತ್ ಪೂರಣಂ ಕರ್ಣೇ ಕರ್ಣಮೂಲಂ ವಿಮರ್ದಯನ್| ರುಜಃ ಸ್ಯಾನ್ಮಾರ್ದವಂ ಯಾವನ್ಮಾತ್ರಾಶತಮವೇದನೇ” (ವಾ.ಸೂ.ಅ.೨೨)- ಇತಿ||೨೯||

Adhikarana 12 (30) · Śloka 30

ಅಭ್ಯಙ್ಗೋ ಮಾರ್ದವಕರಃ ಕಫವಾತನಿರೋಧನಃ | ಧಾತೂನಾಂ ಪುಷ್ಟಿಜನನೋ ಮೃಜಾವರ್ಣಬಲಪ್ರದಃ ||೩೦||

ಅಭ್ಯಙ್ಗ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಭ್ಯಙ್ಗೋಽತ್ರ ಸಕಲದೇಹಸ್ಯ ಸ್ನೇಹಾಭ್ಯಙ್ಗಃ| ಮೃಜಾ ಶುದ್ಧಪ್ರಭಾ, ವರ್ಣೋ ಗೌರಾದಿಃ| ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಸಿರಾಮುಖಾದಿಭಿಃ ಶರೀರಸನ್ತರ್ಪಣಕಾಲಂ ಕೇಚಿದತ್ರ ಪಠನ್ತಿ- “ರೋಮಾನ್ತೇಷ್ವನು ದೇಹಸ್ಯ ಸ್ಥಿತ್ವಾ ಮಾತ್ರಾಶತತ್ರಯಮ್| ತತಃ ಪ್ರವಿಶತಿ ಸ್ನೇಹಶ್ಚತುರ್ಭಿರ್ಗಚ್ಛತಿ ತ್ವಚಮ್||ರಕ್ತಂ ಗಚ್ಛತಿ ಮಾತ್ರಾಣಾಂ ಶತೈಃ ಪಞ್ಚಭಿರೇವ ತು| ಷಡ್ಭಿರ್ಮಾಂಸಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇತ ಮೇದಃ ಸಪ್ತಭಿರೇವ ಚ||ಶತೈರಷ್ಟಾಭಿರಸ್ಥೀನಿ ಮಜ್ಜಾನಂ ನವಭಿರ್ವ್ರಜೇತ್| ತತ್ರಸ್ಥಾಞ್ಛಮಯೇದ್ರೋಗಾನ್ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಾತ್ಮಕಾನ್” ಇತಿ||೩೦||

Adhikarana 13 (31-32) · Śloka 32

ಸೇಕಃ ಶ್ರಮಘ್ನೋಽನಿಲಹೃದ್ಭಗ್ನಸನ್ಧಿಪ್ರಸಾಧಕಃ | ಕ್ಷತಾಗ್ನಿದಗ್ಧಾಭಿಹತವಿಘೃಷ್ಟಾನಾಂ ರುಜಾಪಹಃ ||೩೧|| ಜಲಸಿಕ್ತಸ್ಯ ವರ್ಧನ್ತೇ ಯಥಾ ಮೂಲೇಽಙ್ಕುರಾಸ್ತರೋಃ | ತಥಾ ಧಾತುವಿವೃದ್ಧಿರ್ಹಿ ಸ್ನೇಹಸಿಕ್ತಸ್ಯ ಜಾಯತೇ ||೩೨||

ಸೇಕಃ ಸರ್ವಾಙ್ಗಪರಿಷೇಕಃ||೩೧-೩೨||

Adhikarana 14 (33) · Śloka 33

ಸಿರಾಮುಖೈ ರೋಮಕೂಪೈರ್ಧಮನೀಭಿಶ್ಚ ತರ್ಪಯನ್ | ಶರೀರಬಲಮಾಧತ್ತೇ ಯುಕ್ತಃ ಸ್ನೇಹೋಽವಗಾಹನೇ ||೩೩||

ಯುಕ್ತಃ ಪ್ರಯುಕ್ತಃ| ಅವಗಾಹನಂ ಮಜ್ಜನಮ್||೩೩||

Adhikarana 15 (34) · Śloka 34

ತತ್ರ ಪ್ರಕೃತಿಸಾತ್ಮ್ಯರ್ತುದೇಶದೋಷವಿಕಾರವಿತ್ | ತೈಲಂ ಘೃತಂ ವಾ ಮತಿಮಾನ್ ಯುಞ್ಜ್ಯಾದಭ್ಯಙ್ಗಸೇಕಯೋಃ ||೩೪||

ತೇಷಾಂ ಯೋಗ್ಯತಾಮಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ||೩೪||

Adhikarana 16 (35-37) · Śloka 37

ಕೇವಲಂ ಸಾಮದೋಷೇಷು ನ ಕಥಞ್ಚನ ಯೋಜಯೇತ್ | ತರುಣಜ್ವರ್ಯಜೀರ್ಣೀ ಚ ನಾಭ್ಯಕ್ತವ್ಯೌ ಕಥಞ್ಚನ ||೩೫|| ತಥಾ ವಿರಿಕ್ತೋ ವಾನ್ತಶ್ಚ ನಿರೂಢೋ ಯಶ್ಚ ಮಾನವಃ | ಪೂರ್ವಯೋಃ ಕೃಚ್ಛ್ರತಾ ವ್ಯಾಧೇರಸಾಧ್ಯತ್ವಮಥಾಪಿ ವಾ ||೩೬|| ಶೇಷಾಣಾಂ ತದಹಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಅಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಾದಯೋ ಗದಾಃ | ಸನ್ತರ್ಪಣಸಮುತ್ಥಾನಾಂ ರೋಗಾಣಾಂ ನೈವ ಕಾರಯೇತ್ ||೩೭||

ಅಭ್ಯಙ್ಗಸ್ಯ ನಿಷೇಧಮಾಹ- ಕೇವಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಆಮಜ್ವರೇ ತತ್ಕೃತಕಮ್ಪಾದೀನಾಮಪಿ ಸಮ್ಭವ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪೂರ್ವಯೋಸ್ತರುಣಜ್ವರ್ಯಜೀರ್ಣಿನೋಃ; ಶೇಷಾಣಾಂ ವಿರಿಕ್ತಾನಾಂ ತದಹಃಕ್ರಿಯಮಾಣೇಽಭ್ಯಙ್ಗೇಽಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಾದಯೋ ಭವನ್ತಿ||೩೫-೩೭||

Adhikarana 17 (38-50) · Śloka 51

ಶರೀರಾಯಾಸಜನನಂ ಕರ್ಮ ವ್ಯಾಯಾಮಸಞ್ಜ್ಞಿತಮ್ | ತತ್ ಕೃತ್ವಾ ತು ಸುಖಂ ದೇಹಂ ವಿಮೃದ್ಗೀಯಾತ್ ಸಮನ್ತತಃ ||೩೮|| ಶರೀರೋಪಚಯಃ ಕಾನ್ತಿರ್ಗಾತ್ರಾಣಾಂ ಸುವಿಭಕ್ತತಾ | ದೀಪ್ತಾಗ್ನಿತ್ವಮನಾಲಸ್ಯಂ ಸ್ಥಿರತ್ವಂ ಲಾಘವಂ ಮೃಜಾ ||೩೯|| ಶ್ರಮಕ್ಲಮಪಿಪಾಸೋಷ್ಣಶೀತಾದೀನಾಂ ಸಹಿಷ್ಣುತಾ | ಆರೋಗ್ಯಂ ಚಾಪಿ ಪರಮಂ ವ್ಯಾಯಾಮಾದುಪಜಾಯತೇ ||೪೦|| ನ ಚಾಸ್ತಿ ಸದೃಶಂ ತೇನ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಸ್ಥೌಲ್ಯಾಪಕರ್ಷಣಮ್ | ನ ಚ ವ್ಯಾಯಾಮಿನಂ ಮರ್ತ್ಯಮರ್ದಯನ್ತ್ಯರಯೋ ಬಲಾತ್ ||೪೧|| ನ ಚೈನಂ ಸಹಸಾಽಽಕ್ರಮ್ಯ ಜರಾ ಸಮಧಿರೋಹತಿ | ಸ್ಥಿರೀಭವತಿ ಮಾಂಸಂ ಚ ವ್ಯಾಯಾಮಾಭಿರತಸ್ಯ ಚ ||೪೨|| ವ್ಯಾಯಾಮಸ್ವಿನ್ನಗಾತ್ರಸ್ಯ ಪದ್ಭ್ಯಾಮುದ್ವರ್ತಿತಸ್ಯ ಚ | ವ್ಯಾಧಯೋ ನೋಪಸರ್ಪನ್ತಿ ಸಿಂಹಂ ಕ್ಷುದ್ರಮೃಗಾ ಇವ ||೪೩|| ವಯೋರೂಪಗುಣೈರ್ಹೀನಮಪಿ ಕುರ್ಯಾತ್ ಸುದರ್ಶನಮ್ | ವ್ಯಾಯಾಮಂ ಕುರ್ವತೋ ನಿತ್ಯಂ ವಿರುದ್ಧಮಪಿ ಭೋಜನಮ್ ||೪೪|| ವಿದಗ್ಧಮವಿದಗ್ಧಂ ವಾ ನಿರ್ದೋಷಂ ಪರಿಪಚ್ಯತೇ | ವ್ಯಾಯಾಮೋ ಹಿ ಸದಾ ಪಥ್ಯೋ ಬಲಿನಾಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಭೋಜಿನಾಮ್ ||೪೫|| ಸ ಚ ಶೀತೇ ವಸನ್ತೇ ಚ ತೇಷಾಂ ಪಥ್ಯತಮಃ ಸ್ಮೃತಃ | ಸರ್ವೇಷ್ವೃತುಷ್ವಹರಹಃ ಪುಮ್ಭಿರಾತ್ಮಹಿತೈಷಿಭಿಃ ||೪೬|| ಬಲಸ್ಯಾರ್ಧೇನ ಕರ್ತವ್ಯೋ ವ್ಯಾಯಾಮೋ ಹನ್ತ್ಯತೋಽನ್ಯಥಾ | ಹೃದಿ ಸ್ಥಾನಸ್ಥಿತೋ ವಾಯುರ್ಯದಾ ವಕ್ತ್ರಂ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ ||೪೭|| ವ್ಯಾಯಾಮಂ ಕುರ್ವತೋ ಜನ್ತೋಸ್ತದ್ಬಲಾರ್ಧಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ | ವಯೋಬಲಶರೀರಾಣಿ ದೇಶಕಾಲಾಶನಾನಿ ಚ ||೪೮|| ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಕುರ್ಯಾದ್ವ್ಯಾಯಾಮಮನ್ಯಥಾ ರೋಗಮಾಪ್ನುಯಾತ್ | ಕ್ಷಯತೃಷ್ಣಾರುಚಿಚ್ಛರ್ದಿರಕ್ತಪಿತ್ತಭ್ರಮಕ್ಲಮಾಃ ||೪೯|| ಕಾಸಶೋಷಜ್ವರಶ್ವಾಸಾ ಅತಿವ್ಯಾಯಾಮಸಮ್ಭವಾಃ | ರಕ್ತಪಿತ್ತೀ ಕೃಶಃ ಶೋಷೀ ಶ್ವಾಸಕಾಸಕ್ಷತಾತುರಃ ||೫೦|| ಭುಕ್ತವಾನ್ ಸ್ತ್ರೀಷು ಚ ಕ್ಷೀಣಸ್ತೃಡ್ಭ್ರಮಾರ್ತಶ್ಚ ವರ್ಜಯೇತ್ |೫೧|

ಶರೀರೇತ್ಯಾದಿ| ಶರೀರಸ್ಯೋಪಚಯಃ ಸಮ್ಯಕ್ಪುಷ್ಟಿಃ| ಗಾತ್ರಾಣಾಂ ಸುವಿಭಕ್ತತಾ ಗಾತ್ರಾಣಾಮಿತಿ ಸರ್ವೇಷಾಮಙ್ಗಾನಾಂ, ಸುವಿಭಕ್ತತಾ ಸುಸನ್ನಿಬಿಷ್ಟತಾ ಸುಘಟಿತಶರೀರತೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಮೃಜಾ ಶುದ್ಧಿಃ | ಶತ್ರವೋ ಯಥಾ ಚ ವ್ಯಾಯಾಮಿನಂ ಬಲಾದ್ಧೇತೋರ್ನ ಮರ್ದಯನ್ತಿ ಉದ್ವರ್ತನಕಾರಿಣಂ ಜನಂ ತಥಾ ವ್ಯಾಧಯೋ ನೋಪಸರ್ಪನ್ತಿ ನಾಭಿಭವನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಸ್ಥಿರೀಭವತಿ ಮಾಂಸಂ ಚೇತಿ ಉಪಚಯಲಕ್ಷಣಸ್ಯಾಪಿ ಬಲಸ್ಯ ಹೇತುರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ವ್ಯಾಯಾಮಸ್ವಿನ್ನಗಾತ್ರಸ್ಯೇತಿ ಗಾತ್ರೇ ಸ್ವೇದಾಗಮೇ ಸತಿ ವ್ಯಾಯಾಮಾದುಪರಮಃ ಕಾರ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ, ಅನ್ಯೇ ತು ‘ವ್ಯಾಯಾಮಸ್ವಿನ್ನಗಾತ್ರಸ್ಯ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ವ್ಯಾಯಾಮಕ್ಷುಣ್ಣಗಾತ್ರಸ್ಯ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ| ಪದ್ಭ್ಯಾಮುದ್ವರ್ತಿತಸ್ಯ ಪಾದಾಭ್ಯಾಂ ಬಹುಕೃತಮರ್ದನಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ವಿರುದ್ಧಂ ಹಿತಾಹಿತೀಯಾಧ್ಯಾಯೋಕ್ತಮ್| ವಿದಗ್ಧಮ್ ಅಮ್ಲಪಾಕಮ್, ಅವಿದಗ್ಧಂ ವಿದಗ್ಧಾದನ್ಯತ್, ತೇನಾಮಂ ವಿದಗ್ಧಂ ಚ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಪರಿಃ ಸರ್ವತೋಽರ್ಥೇ| ವಸನ್ತೇ ಚೇತಿ ಚಕಾರಃ ಪಥ್ಯತಮತ್ವೇ ಹೇಮನ್ತಾದ್ವಸನ್ತಸ್ಯಾಪಕರ್ಷಂ ಸೂಚಯತಿ| ಬಲಾರ್ಧಲಕ್ಷಣಂ ಕೇಚಿದನ್ಯಥಾ ಪಠನ್ತಿ,- “ಕಕ್ಷಾಲಲಾಟನಾಸಾಸು ಹಸ್ತಪಾದಾದಿಸನ್ಧಿಷು| ಪ್ರಸ್ವೇದಾನ್ಮುಖಶೋಷಾಚ್ಚ ಬಲಾರ್ಧಂ ತದ್ಧಿ ನಿರ್ದಿಶೇತ್”- ಇತಿ| ವಯೋಬಲೇತ್ಯಾದಿ ವಯೋ ಯೌವನಂ, ಬಲಂ ಶಕ್ತ್ಯುಪಚಯಲಕ್ಷಣಂ, ಶರೀರಂ ಮಧ್ಯಂ ಸ್ಥೂಲಂ ಚ, ದೇಶಮಾನೂಪಂ ಸಾಧಾರಣಂ ಚ; ಕಾಲಂ ನಿತ್ಯಗಮಾವಸ್ಥಿಕಂ ಚ ದ್ವಿವಿಧಮಪಿ, ತತ್ರ ನಿತ್ಯಗೇ ಶೀತೇ ವಸನ್ತೇ ಚ, ಆವಸ್ಥಿಕೇ ಯೌವನೇ ಬಲೇ ಸತಿ; ಅಶನಾನಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಭೋಜನಾನಿ; ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಉಪಚಯಪ್ರಭೃತೌ ವ್ಯಾಯಾಮಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ವ್ಯಾಯಾಮಾದಗ್ನಿಪ್ರದೀಪ್ತೌ ಸತ್ಯಾಂ ಸರ್ವರೋಗೋಪಶಮ ಇತಿ||೩೮-೫೦||-

Adhikarana 18 (51) · Śloka 52

ಉದ್ವರ್ತನಂ ವಾತಹರಂ ಕಫಮೇದೋವಿಲಾಪನಮ್ ||೫೧|| ಸ್ಥಿರೀಕರಣಮಙ್ಗಾನಾಂ ತ್ವಕ್ಪ್ರಸಾದಕರಂ ಪರಮ್ |೫೨|

ವ್ಯಾಯಾಮೇ ಪದ್ಭ್ಯಾಮುದ್ವರ್ತಿತಸ್ಯೇತ್ಯುಕ್ತಸ್ಯೋದ್ವರ್ತನಸ್ಯ ಗುಣಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಉದ್ವರ್ತನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಉದ್ವರ್ತನಂ ಗಾತ್ರಮರ್ದನಮ್| ವಿಲಾಪನಂ ದ್ರವೀಕರಣಮ್||೫೧||

Adhikarana 19 (52-56) · Śloka 56

ಸಿರಾಮುಖವಿವಿಕ್ತತ್ವಂ ತ್ವಕ್ಸ್ಥಸ್ಯಾಗ್ನೇಶ್ಚ ತೇಜನಮ್ ||೫೨|| ಉದ್ಧರ್ಷಣೋತ್ಸಾದನಾಭ್ಯಾಂ ಜಾಯೇಯಾತಾಮಸಂಶಯಮ್ | ಉತ್ಸಾದನಾದ್ಭವೇತ್ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ವಿಶೇಷಾತ್ ಕಾನ್ತಿಮದ್ವಪುಃ ||೫೩|| ಪ್ರಹರ್ಷಸೌಭಾಗ್ಯಮೃಜಾಲಾಘವಾದಿಗುಣಾನ್ವಿತಮ್ | ಉದ್ಧರ್ಷಣಂ ತು ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಕಣ್ಡೂಕೋಠಾನಿಲಾಪಹಮ್ ||೫೪|| ಊರ್ವೋಃ ಸಞ್ಜನಯತ್ಯಾಶು ಫೇನಕಃ ಸ್ಥೈರ್ಯಲಾಘವೇ | ಕಣ್ಡೂಕೋಠಾನಿಲಸ್ತಮ್ಭಮಲರೋಗಾಪಹಶ್ಚ ಸಃ ||೫೫|| ತೇಜನಂ ತ್ವಗ್ಗತಸ್ಯಾಗ್ನೇಃ ಸಿರಾಮುಖವಿವೇಚನಮ್ | ಉದ್ಧರ್ಷಣಂ ತ್ವಿಷ್ಟಿಕಯಾ ಕಣ್ಡೂಕೋಠವಿನಾಶನಮ್ ||೫೬||

ಸಿರೇತ್ಯಾದಿ| ತೇಜನಂ ತ್ವಗ್ಗತಸ್ಯಾಗ್ನೇಃ, ಸಿರಾಮುಖವಿವರ್ಧನಮ್| ಉದ್ಧರ್ಷಣಮ್ ಅಸ್ನೇಹೌಷಧಚೂರ್ಣಾದಿಭಿರ್ಘರ್ಷಣಮ್, ಅನ್ಯೇ ತು ಫೇನಕೇಷ್ಟಕಾದಿಘರ್ಷಣಮ್| ಉದ್ಧರ್ಷಣೋತ್ಸಾದನಾಭ್ಯಾಂ ಜಾಯೇಯಾತಾಮಿತಿ ಸಿರಾಮುಖವಿವಿಕ್ತತ್ವಾಗ್ನಿದೀಪನೇ ಉದ್ಧರ್ಷಣೋತ್ಸಾದನಾಭ್ಯಾಮುತ್ಪದ್ಯೇಯಾತಾಂ;| ಕೇಚಿದತ್ರ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಮಾಹುಃ- ಸಿರಾಮುಖವಿವಿಕ್ತತ್ವಮುದ್ಧರ್ಷಣೇನ, ತ್ವಕ್ಸ್ಥಸ್ಯಾಗ್ನೇಸ್ತೇಜನಮುತ್ಸಾದನೇನ; ಸಸ್ನೇಹಕಲ್ಕೇನೋದ್ಧರ್ಷಣಮುತ್ಸಾದನಮ್| ಮೃಜಾ ಶುದ್ಧಪ್ರಭಾ| ಊರ್ವೋರೂರ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚ ಫೇನಕಃ, ಊರುಃ ‘ಜಾಙ್ಘ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ| ಕಣ್ಡೂಕೋಠವಿನಾಶನಮಿತಿ ಇಯಮಿಷ್ಟಿಕೋದ್ಧರ್ಷಣಗುಣೋಕ್ತಿಃ||೫೨-೫೬||

Adhikarana 20 (57-63) · Śloka 64

ನಿದ್ರಾದಾಹಶ್ರಮಹರಂ ಸ್ವೇದಕಣ್ಡೂತೃಷಾಪಹಮ್ | ಹೃದ್ಯಂ ಮಲಹರಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯವಿಬೋಧನಮ್ ||೫೭|| ತನ್ದ್ರಾಪಾಪ್ಮೋಪಶಮನಂ ತುಷ್ಟಿದಂ ಪುಂಸ್ತ್ವವರ್ಧನಮ್ | ರಕ್ತಪ್ರಸಾದನಂ ಚಾಪಿ ಸ್ನಾನಮಗ್ನೇಶ್ಚ ದೀಪನಮ್ ||೫೮|| ಉಷ್ಣೇನ ಶಿರಸಃ ಸ್ನಾನಮಹಿತಂ ಚಕ್ಷುಷಃ ಸದಾ | ಶೀತೇನ ಶಿರಸಃ ಸ್ನಾನಂ ಚಕ್ಷುಷ್ಯಮಿತಿ ನಿರ್ದಿಶೇತ್ ||೫೯|| ಶ್ಲೇಷ್ಮಮಾರುತಕೋಪೇ ತು ಜ್ಞಾತ್ವಾ ವ್ಯಾಧಿಬಲಾಬಲಮ್ | ಕಾಮಮುಷ್ಣಂ ಶಿರಃಸ್ನಾನಂ ಭೈಷಜ್ಯಾರ್ಥಂ ಸಮಾಚರೇತ್ ||೬೦|| ಅತಿಶೀತಾಮ್ಬು ಶೀತೇ ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಮಾರುತಕೋಪನಮ್ | ಅತ್ಯುಷ್ಣಮುಷ್ಣಕಾಲೇ ಚ ಪಿತ್ತಶೋಣಿತಕೋಪನಮ್ ||೬೧|| ತಚ್ಚಾತಿಸಾರಜ್ವರಿತಕರ್ಣಶೂಲಾನಿಲಾರ್ತಿಷು | ಆಧ್ಮಾನಾರೋಚಕಾಜೀರ್ಣಭುಕ್ತವತ್ಸು ಚ ಗರ್ಹಿತಮ್ ||೬೨|| ಸೌಭಾಗ್ಯದಂ ವರ್ಣಕರಂ ಪ್ರೀತ್ಯೋಜೋಬಲವರ್ಧನಮ್ | ಸ್ವೇದದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯವೈವರ್ಣ್ಯಶ್ರಮಘ್ನಮನುಲೇಪನಮ್ ||೬೩|| ಸ್ನಾನಂ ಯೇಷಾಂ ನಿಷಿದ್ಧಂ ತು ತೇಷಾಮಪ್ಯನುಲೇಪನಮ್ |೬೪|

ನಿದ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಕಾಮಂ ಯಥೇಷ್ಟಮ್| ಸ್ನಾನಸ್ಯ ನಿಷೇಧಮಾಹ- ತದಿತ್ಯಾದಿ| ಯೇಷಾಂ ಸ್ನಾನಂ ನೇಷ್ಯತೇ ತೇಷಾಮನುಲೇಪನಮಪಿ ನಿಷಿಧ್ಯತೇ||೫೭-೬೩||-

Adhikarana 21 (64) · Śloka 65

ರಕ್ಷೋಘ್ನಮಥ ಚೌಜಸ್ಯಂ ಸೌಭಾಗ್ಯಕರಮುತ್ತಮಮ್ ||೬೪|| ಸುಮನೋಮ್ಬರರತ್ನಾನಾಂ ಧಾರಣಂ ಪ್ರೀತಿವರ್ಧನಮ್ |೬೫|

ರಕ್ಷೋಘ್ನಮಿತ್ಯಾದಿ| ರತ್ನಾನಿ ಮಾಣಿಕ್ಯಮರಕತಾದೀನಿ| ಅಸ್ಯಾಗ್ರೇ ಆದರ್ಶಗುಣಂ ಗೋರೋಚನಾಧಾರಣಗುಣಂ ಚ ಕೇಚಿದಧೀಯತೇ; ಸ ಚಾಭಾವಾನ್ನ ಲಿಖಿತಃ||೬೪||-

Adhikarana 22 (65) · Śloka 66

ಮುಖಾಲೇಪಾದ್ದೃಢಂ ಚಕ್ಷುಃ ಪೀನಗಣ್ಡಂ ತಥಾಽಽನನಮ್ ||೬೫|| ಅವ್ಯಙ್ಗಪಿಡಕಂ ಕಾನ್ತಂ ಭವತ್ಯಮ್ಬುಜಸನ್ನಿಭಮ್ |೬೬|

ಮುಖೇತ್ಯಾದಿ| ಕಾನ್ತಂ ಕಮನೀಯಂ ಮನೋಹರಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೬೫||-

Adhikarana 23 (66-67) · Śloka 68

ಪಕ್ಷ್ಮಲಂ ವಿಶದಂ ಕಾನ್ತಮಮಲೋಜ್ಜ್ವಲಮಣ್ಡಲಮ್ ||೬೬|| ನೇತ್ರಮಞ್ಜನಸಂಯೋಗಾದ್ಭವೇಚ್ಚಾಮಲತಾರಕಮ್ | ಯಶಸ್ಯಂ ಸ್ವರ್ಗ್ಯಮಾಯುಷ್ಯಂ ಧನಧಾನ್ಯವಿವರ್ಧನಮ್ ||೬೭|| ದೇವತಾತಿಥಿವಿಪ್ರಾಣಾಂ ಪೂಜನಂ ಗೋತ್ರವರ್ಧನಮ್ |೬೮|

ಸಾಮಾನ್ಯಮಞ್ಜನಗುಣಮಾಹ- ಪಕ್ಷ್ಮಲಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪಕ್ಷ್ಮಲಂ ಘನರೋಮಾನ್ವಿತಮ್ ವಿಶದಂ ಚಿಪ್ಪೌರಹಿತಮ್| ಅಮಲೋಜ್ಜ್ವಲಮಣ್ಡಲಮಿತಿ ನಿರ್ಮಲೋಜ್ಜ್ವಲಚಕ್ಷುರ್ಬಹಿರ್ಭಾಗಮ್ ||೬೬-೬೭||-

Adhikarana 24 (68) · Śloka 69

ಆಹಾರಃ ಪ್ರೀಣನಃ ಸದ್ಯೋ ಬಲಕೃದ್ದೇಹಧಾರಕಃ ||೬೮|| ಆಯುಸ್ತೇಜಃಸಮುತ್ಸಾಹಸ್ಮೃತ್ಯೋಜೋಗ್ನಿವಿವರ್ಧನಃ |೬೯|

ಆಹಾರ ಇತ್ಯಾದಿ| ತೇಜೋ ಭ್ರಾಜಿಷ್ಣುತಾ, ಸಮುತ್ಸಾಹಃ ಸಮ್ಯಕ್ಚಿತ್ತವ್ಯವಸಾಯಃ, ಓಜೋ ಹೃದಿಸ್ಥಂ ಪ್ರಾಣಾಯತನಮ್||೬೮||-

Adhikarana 25 (69) · Śloka 70

ಪಾದಪ್ರಕ್ಷಾಲನಂ ಪಾದಮಲರೋಗಶ್ರಮಾಪಹಮ್ ||೬೯|| ಚಕ್ಷುಃಪ್ರಸಾದನಂ ವೃಷ್ಯಂ ರಕ್ಷೋಘ್ನಂ ಪ್ರೀತಿವರ್ಧನಮ್ |೭೦|

ಚಕ್ಷುಃಪ್ರಸಾದನಂ ದೃಷ್ಟಿಪ್ರಸಾದನಂ, ದೃಷ್ಟಿಸಂಯುಕ್ತಪಾದನಿಬನ್ಧನನಾಡೀಪ್ರಸಾದನತ್ವಾತ್ ; ಪ್ರಭಾವಾದಿತ್ಯಪರೇ| ವೃಷ್ಯಂ ಶುಕ್ರವೃದ್ಧಿಕರಂ, ಪ್ರಭಾವಾತ್||೬೯||-

Adhikarana 26 (70) · Śloka 71

ನಿದ್ರಾಕರೋ ದೇಹಸುಖಶ್ಚಕ್ಷುಷ್ಯಃ ಶ್ರಮಸುಪ್ತಿನುತ್ ||೭೦|| ಪಾದತ್ವಙ್ಮೃದುಕಾರೀ ಚ ಪಾದಾಭ್ಯಙ್ಗಃ ಸದಾ ಹಿತಃ |೭೧|

ನಿದ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಪಾದಾಭ್ಯಙ್ಗೋಽತ್ರಾಪಿ ದೃಷ್ಟಿಪ್ರದಃ ಪೂರ್ವವತ್||೭೦||-

Adhikarana 27 (71-74) · Śloka 74

ಪಾದರೋಗಹರಂ ವೃಷ್ಯಂ ರಕ್ಷೋಘ್ನಂ ಪ್ರೀತಿವರ್ಧನಮ್ ||೭೧|| ಸುಖಪ್ರಚಾರಮೋಜಸ್ಯಂ ಸದಾ ಪಾದತ್ರಧಾರಣಮ್ | ಅನಾರೋಗ್ಯಮನಾಯುಷ್ಯಂ ಚಕ್ಷುಷೋರುಪಘಾತಕೃತ್ ||೭೨|| ಪಾದಾಭ್ಯಾಮನುಪಾನದ್ಭ್ಯಾಂ ಸದಾ ಚಙ್ಕ್ರಮಣಂ ನೃಣಾಮ್ | ಪಾಪ್ಮೋಪಶಮನಂ ಕೇಶನಖರೋಮಾಪಮಾರ್ಜನಮ್ ||೭೩|| ಹರ್ಷಲಾಘವಸೌಭಾಗ್ಯಕರಮುತ್ಸಾಹವರ್ಧನಮ್ | ಬಾಣವಾರಂ ಮೃಜಾವರ್ಣತೇಜೋಬಲವಿವರ್ಧನಮ್ ||೭೪||

ಪಾದೇತ್ಯಾದಿ| ಪಾದತ್ರಂ ಪಾದಹಿತಂ ಪಾದುಕಾದಿ| ಅನುಪಾನದ್ಭ್ಯಾಂ ಪಾದತ್ರಾಣರಹಿತಾಭ್ಯಾಮ್| ಬಾಣವಾರಂ ವರ್ಮ||೭೧-೭೪||

Adhikarana 28 (75) · Śloka 75

ಪವಿತ್ರಂ ಕೇಶ್ಯಮುಷ್ಣೀಷಂ ವಾತಾತಪರಜೋಪಹಮ್ |೭೫|

ಪವಿತ್ರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಉಷ್ಣೀಷಂ ಶಿರೋವೇಷ್ಟನಮ್|೭೫|-

Adhikarana 29 (75) · Śloka 76

ವರ್ಷಾನಿಲರಜೋಘರ್ಮಹಿಮಾದೀನಾಂ ನಿವಾರಣಮ್ ||೭೫|| ವರ್ಣ್ಯಂ ಚಕ್ಷುಷ್ಯಮೌಜಸ್ಯಂ ಶಙ್ಕರಂ ಛತ್ರಧಾರಣಮ್ |೭೬|

ವರ್ಷೇತ್ಯಾದಿ| ಶಙ್ಕರಂ ಸುಖಕರಮ್||೭೫||-

Adhikarana 30 (76-77) · Śloka 78

ಶುನಃ ಸರೀಸೃಪವ್ಯಾಲವಿಷಾಣಿಭ್ಯೋ ಭಯಾಪಹಮ್ ||೭೬|| ಶ್ರಮಸ್ಖಲನದೋಷಘ್ನಂ ಸ್ಥವಿರೇ ಚ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ | ಸತ್ತ್ವೋತ್ಸಾಹಬಲಸ್ಥೈರ್ಯಧೈರ್ಯವೀರ್ಯವಿವರ್ಧನಮ್ ||೭೭|| ಅವಷ್ಟಮ್ಭಕರಂ ಚಾಪಿ ಭಯಘ್ನಂ ದಣ್ಡಧಾರಣಮ್ |೭೮|

ಶುನ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸರೀಸೃಪಾಃ ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪಾದಯಃ| ವ್ಯಾಲಾ ವ್ಯಾಘ್ರಾದಯಃ| ವಿಷಾಣಿಭ್ಯಃ ಶೃಙ್ಗಿಭ್ಯಃ| ಸತ್ತ್ವಂ ಸತ್ತ್ವಗುಣಃ, ಉತ್ಸಾಹೋ ಬಲಂ, ಬಲಮ್ ಓಜಃ, ಸ್ಥೈರ್ಯಂ ಅಚಲತ್ವಂ, ಧೈರ್ಯಂ ಧೀರತ್ವಂ, ವೀರ್ಯಂ ಶಕ್ತಿಃ| ಅವಷ್ಟಮ್ಭಃ ಅವಲಮ್ಬನಮ್| ಭಯಘ್ನಂ ಭಯನಾಶಕಮ್||೭೬-೭೭||-

Adhikarana 31 (78) · Śloka 78

ಆಸ್ಯಾ ವರ್ಣಕಫಸ್ಥೌಲ್ಯಸೌಕುಮಾರ್ಯಕರೀ ಸುಖಾ ||೭೮||

ಆಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಆಸ್ಯಾ ಸ್ಥಿತಿಃ||೭೮||

Adhikarana 32 (79-80) · Śloka 80

ಅಧ್ವಾ ವರ್ಣಕಫಸ್ಥೌಲ್ಯಸೌಕುಮಾರ್ಯವಿನಾಶನಃ | ಅತ್ಯಧ್ವಾ ವಿಪರೀತೋಽಸ್ಮಾಜ್ಜರಾದೌರ್ಬಲ್ಯಕೃಚ್ಚ ಸಃ ||೭೯|| ಯತ್ತು ಚಙ್ಕ್ರಮಣಂ ನಾತಿದೇಹಪೀಡಾಕರಂ ಭವೇತ್ | ತದಾಯುರ್ಬಲಮೇಧಾಗ್ನಿಪ್ರದಮಿನ್ದ್ರಿಯಬೋಧನಮ್ ||೮೦||

ಅಧ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ಯಧ್ವಾ ಅತಿಶಯೇನ ಮಾರ್ಗಗಮನಮ್| ಚಙ್ಕ್ರಮಣಂ ಕುಟಿಲಗತ್ಯಾ ಪರಿಭ್ರಮಣಮ್||೭೯-೮೦||

Adhikarana 33 (81-82) · Śloka 82

ಶ್ರಮಾನಿಲಹರಂ ವೃಷ್ಯಂ ಪುಷ್ಟಿನಿದ್ರಾಧೃತಿಪ್ರದಮ್ | ಸುಖಂ ಶಯ್ಯಾಸನಂ, ದುಃಖಂ ವಿಪರೀತಗುಣಂ ಮತಮ್ ||೮೧|| ಬಾಲವ್ಯಜನಮೌಜಸ್ಯಂ ಮಕ್ಷಿಕಾದೀನಪೋಹತಿ | ಶೋಷದಾಹಶ್ರಮಸ್ವೇದಮೂರ್ಚ್ಛಾಘ್ನೋ ವ್ಯಜನಾನಿಲಃ ||೮೨||

ಶ್ರಮೇತ್ಯಾದಿ| ಸುಖಂ ಶಯ್ಯಾಸನಂ ವಿಸ್ತೃತಮಾಸ್ತೀರ್ಣಂ ಮೃದುಗಣ್ಡೋಪಧಾನಾದಿಯುಕ್ತಮ್| ದುಃಖಂ ಸಙ್ಕೋಚ್ಯಾಸನಂ , ದುಃಖಂ ವಿಪರೀತಗುಣಮ್| ಬಾಲವ್ಯಜನಂ ಚಾಮರಾಖ್ಯವ್ಯಜನಮ್| ವ್ಯಜನಾನಿಲಃ ತಾಲವೃನ್ತವಾಯುಃ||೮೧-೮೨||

Adhikarana 34 (83) · Śloka 83

ಪ್ರೀತಿನಿದ್ರಾಕರಂ ವೃಷ್ಯಂ ಕಫವಾತಶ್ರಮಾಪಹಮ್ | ಸಂವಾಹನಂ ಮಾಂಸರಕ್ತತ್ವಕ್ಪ್ರಸಾದಕರಂ ಸುಖಮ್ ||೮೩||

ಪ್ರೀತೀತ್ಯಾದಿ| ಸಂವಾಹನಂ ಸುಖಕರಸ್ಪರ್ಶಃ, ಮರ್ದನಂ ತು ಗಾಢಂ ಪಾದಾಭ್ಯಾಮಾರಭ್ಯ ಕಟಿಪರ್ಯನ್ತಂ, ಅಮಿತಪ್ರಭಟೀಕಾಕಾರಸ್ತು ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಶನೈಃ ಶನೈರಾಹನನಮಿತಿ ವದತಿ||೮೩||

Adhikarana 35 (84-88) · Śloka 88

ಪ್ರವಾತಂ ರೌಕ್ಷ್ಯವೈವರ್ಣ್ಯಸ್ತಮ್ಭಕೃದ್ದಾಹಪಕ್ತಿನುತ್ | ಸ್ವೇದಮೂರ್ಚ್ಛಾಪಿಪಾಸಾಘ್ನಮಪ್ರವಾತಮತೋಽನ್ಯಥಾ ||೮೪|| ಸುಖಂ ವಾತಂ ಪ್ರಸೇವೇತ ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಶರದಿ ಮಾನವಃ | ನಿವಾತಂ ಹ್ಯಾಯುಷೇ ಸೇವ್ಯಮಾರೋಗ್ಯಾಯ ಚ ಸರ್ವದಾ ||೮೫|| ಆತಪಃ ಪಿತ್ತತೃಷ್ಣಾಗ್ನಿಸ್ವೇದಮೂರ್ಚ್ಛಾಭ್ರಮಾಸ್ರಕೃತ್ | ದಾಹವೈವರ್ಣ್ಯಕಾರೀ ಚ ಛಾಯಾ ಚೈತಾನಪೋಹತಿ ||೮೬|| ಅಗ್ನಿರ್ವಾತಕಫಸ್ತಮ್ಭಶೀತವೇಪಥುನಾಶನಃ | ಆಮಾಭಿಷ್ಯನ್ದಜರಣೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರದೂಷಣಃ ||೮೭|| ಪುಷ್ಟಿವರ್ಣಬಲೋತ್ಸಾಹಮಗ್ನಿದೀಪ್ತಿಮತನ್ದ್ರಿತಾಮ್ | ಕರೋತಿ ಧಾತುಸಾಮ್ಯಂ ಚ ನಿದ್ರಾ ಕಾಲೇ ನಿಷೇವಿತಾ ||೮೮||

ಸುಖಮಿತ್ಯಾದಿ| “ಸುಖಂ ಪ್ರವಾತಂ ಸೇವೇತ ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಶರದಿ ವಾಽನ್ತರಾ” ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ಗ್ರೀಷ್ಮಶರದೌ ಪ್ರವಾತಸೇವನಕಾಲಃ, ಪರಂ ತಯೋರಪಿ ಪ್ರವಾತಸೇವನಂ ಸಾನ್ತರಮ್| ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾತಮಸೋರ್ಗುಣಾಃ ಪುನಶ್ಛಾಯಾನಿವಾತಗುಣೈಃ ಸದೃಶಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಇತೀಹ ನೋಕ್ತಾಃ| ಅದ್ರವ್ಯತ್ವೇಽಪಿ ಆತಪಾದೀನಾಂ ಪ್ರಭಾವಜಂ ಕರ್ಮ; ಅನ್ಯೇ ಪುನರಾತಪಂ ತೇಜಃಪರಮಾಣುಪುಞ್ಜಂ, ಛಾಯಾಮಪಿ ತಮಃಪರಮಾಣುಜಾಮಾಹುಃ||೮೪-೮೮||

Adhikarana 36 (89) · Śloka 89

ತತ್ರಾದಿತ ಏವ ನೀಚನಖರೋಮ್ಣಾ ಶುಚಿನಾ ಶುಕ್ಲವಾಸಸಾ ಲಘೂಷ್ಣೀಷಚ್ಛತ್ರೋಪಾನತ್ಕೇನ ದಣ್ಡಪಾಣಿನಾ ಕಾಲೇ ಹಿತಮಿತಮಧುರಪೂರ್ವಾಭಿಭಾಷಿಣಾ ಬನ್ಧುಭೂತೇನ ಭೂತಾನಾಂ ಗುರುವೃದ್ಧಾನುಮತೇನ ಸುಸಹಾಯೇನಾನನ್ಯಮನಸಾ ಖಲೂಪಚರಿತವ್ಯಂ, ತದಪಿ ನ ರಾತ್ರೌ, ನ ಕೇಶಾಸ್ಥಿಕಣ್ಟಕಾಶ್ಮತುಷಭಸ್ಮೋತ್ಕರಕಪಾಲಾಙ್ಗಾರಾಮೇಧ್ಯಸ್ನಾನಬಲಿಭೂಮಿಷು, ನ ವಿಷಮೇನ್ದ್ರಕೀಲಚತುಷ್ಪಥಶ್ವಭ್ರಾಣಾಮುಪರಿಷ್ಟಾತ್ ||೮೯||

ಪ್ರಾತರುತ್ಥಿತಸ್ಯ ದನ್ತಕಾಷ್ಠಖಾದನಾದೀನ್ದ್ರಿಯಶರೀರಮನಸಾಮುಪಕಾರಕಮನ್ತರಙ್ಗಮಭಿಧಾಯ ಬಹಿರಙ್ಗೋಪಚರಣೇ ಸದ್ಧೃತ್ತಮುದ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಲಘೂಷ್ಣೀಷಮ್ ಅಲ್ಪತನುಕೃತಂ ಶಿರೋವೇಷ್ಟನಂ; ಕೇಚಿಲ್ಲಘುಪದಂ ಛತ್ರೇಣೋಪಾನದಾಽಪಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಯನ್ತಿ| ಉಪಚರಿತವ್ಯಮ್ ಉಪಗಮನಂ ಕರ್ತವ್ಯಮ್| ಉತ್ಕರಃ ತೃಣಾದಿಸಮೂಹಃ; ಆಚ್ಛಾದಿತಖನಿತಮೃತ್ತಿಕಾದಿರಿತ್ಯಪರೇ| ಯಾಗಾರ್ಥಂ ನಿಖಾತೋ ಯೂಪೋಪಲಕ್ಷಿತಃ ಪ್ರದೇಶ ಇನ್ದ್ರಕೀಲಃ, ಇನ್ದ್ರಾರ್ಥಂ ಕೀಲಾ ನ್ಯಸ್ಯನ್ತೇ ಯಸ್ಮಿನ್ ದೇಶೇ ಸ ಪ್ರದೇಶ ಇನ್ದ್ರಕೀಲಃ| ಚತುಷ್ಪಥೋ ಮಾರ್ಗಚತುಷ್ಟಯಸಙ್ಗಮಃ| ಶ್ವಭ್ರಂ ಗರ್ತಃ||೮೯||

Adhikarana 37 (90) · Śloka 90

ನ ರಾಜದ್ವಿಷ್ಟಪರುಷಪೈಶುನ್ಯಾನೃತಾನಿ ವದೇತ್, ನ ದೇವಬ್ರಾಹ್ಮಣಪಿತೃಪರಿವಾದಾಂಶ್ಚ; ನ ನರೇನ್ದ್ರದ್ವಿಷ್ಟೋನ್ಮತ್ತಪತಿತಕ್ಷುದ್ರನೀಚಾನುಪಾಸೀತ ||೯೦||

ಪೈಶುನ್ಯಂ ಸೂಚಕತಾ, ದೌರ್ಜನ್ಯಮಿತಿ ಯಾವತ್| ಪರಿವಾದೋ ದೋಷಕಥನಮ್| ಉನ್ಮತ್ತೋ ವಾತೂಲಃ, ಪತಿತಃ ಸ್ವಕೀಯಧರ್ಮಾದ್ಭ್ರಷ್ಟಃ , ಕ್ಷುದ್ರೋ ಲಘುಃ, ನೀಚಾ ಮ್ಲೇಚ್ಛಾದಯಃ| ನೋಪಾಸೀತ ನೋಪಸೇವೇತ||೯೦||

Adhikarana 38 (91) · Śloka 91

ವೃಕ್ಷಪರ್ವತಪ್ರಪಾತವಿಷಮವಲ್ಮೀಕದುಷ್ಟವಾಜಿಕುಞ್ಜರಾದ್ಯಧಿರೋಹಣಾನಿ ಪರಿಹರೇತ್, ಪೂರ್ಣನದೀಸಮುದ್ರಾವಿದಿತಪಲ್ವಲಶ್ವಭ್ರಕೂಪಾವತರಣಾನಿ, ಭಿನ್ನಶೂನ್ಯಾಗಾರಶ್ಮಶಾನವಿಜನಾರಣ್ಯವಾಸಾಗ್ನಿಸಮ್ಭ್ರಮವ್ಯಾಲಭುಜಙ್ಗಕೀಟಸೇವಾಶ್ಚ, ಗ್ರಾಮಾಘಾತಕಲಹಶಸ್ತ್ರಸನ್ನಿಪಾತವ್ಯಾಲಸರೀಸೃಪಶೃಙ್ಗಿಸನ್ನಿಕರ್ಷಾಂಶ್ಚ ||೯೧||

ಪ್ರಪಾತೋ ನಿರ್ಝರಪತನಮ್| ಕೂಪಾನ್ತಾವತರಣಾನಿ ಪರಿಹರೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ; ಅವಿದಿತೋಽಜ್ಞಾತಸ್ವರೂಪಃ; ಪಲ್ವಲಂ ಖಾತಗರ್ತಃ, ಅವತರಣಂ ಪ್ರವೇಶಃ; ಅತ್ರಾಪಿ ಪರಿಹರೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಭಿನ್ನಶೂನ್ಯಾಗಾರಂ ಪತಿತಗೃಹಂ ಜನರಹಿತಗೃಹಂ ಚ, ವಿಜನಂ ನಿರ್ಜನಮ್, ಅರಣ್ಯಂ ಅಟವೀ, ಅಗ್ನಿಸಮ್ಭ್ರಮ ಉತ್ಪಾತಪ್ರದೀಪ್ತಃ, ವ್ಯಾಲಾ ವ್ಯಾಘ್ರಾದಯಃ, ಕೀಟಾ ವೃಶ್ಚಿಕಾದಯಃ, ಗ್ರಾಮಾಘಾತೋ ಮಾರೀಭಯಜನ್ಯಗ್ರಾಮಹನನಂ, ಸರೀಸೃಪಃ ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪಃ, ಸನ್ನಿಕರ್ಷಂ ನೈಕಟ್ಯಂ ಪರಿಹರೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಪೂರ್ವಮಗ್ನೇರ್ಹೇಮನ್ತಾದಾವತಿಶೈತ್ಯಾದಭಿಪ್ರೇತಸ್ಯಾಪಿ ಸೇವಾ ಅತ್ಯನ್ತೋಪಾಸನಂ ನಿಷಿದ್ಧಮ್, ಅತ್ರ ತು ಗ್ರೀಷ್ಮಾದೌ ತಸ್ಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯಮಪಿ ನಿಷಿದ್ಧಮಿತಿ ಬುಧ್ಯತೇ| ತಥಾ ಪೂರ್ವಂ ವ್ಯಾಲಭುಜಙ್ಗಯೋರಪಿ ಸೇವಾ ಪುನಃ ಪುನರ್ನಿಕಟೋಪಾಸನಂ ನಿಷಿದ್ಧಮ್, ಅತ್ರ ತು ವಿಶ್ವಸ್ತಯೋಃ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯಮಪಿ ನಿಷಿಧ್ಯತ ಇತಿ ನ ಪೌನರುಕ್ತ್ಯಮ್||೯೧||

Adhikarana 39 (92) · Śloka 92

ನಾಗ್ನಿಗೋಗುರುಬ್ರಾಹ್ಮಣಪ್ರೇಙ್ಖಾದಮ್ಪತ್ಯನ್ತರೇಣ ಯಾಯಾತ್ | ನ ಶವಮನುಯಾಯಾತ್ | ದೇವಗೋಬ್ರಾಹ್ಮಣಚೈತ್ಯಧ್ವಜರೋಗಿಪತಿತಪಾಪಕಾರಿಣಾಂ ಚ ಛಾಯಾಂ ನಾಕ್ರಮೇತ | ನಾಸ್ತಂ ಗಚ್ಛನ್ತಮುದ್ಯನ್ತಂ ವಾಽಽದಿತ್ಯಂ ವೀಕ್ಷೇತ | ಗಾಂ ಧಾಪಯನ್ತೀಂ ಧಯನ್ತೀಂ ಪರಶಸ್ಯಂ ವಾ ಚರನ್ತೀಂ ನ ಕಸ್ಮೈಚಿದಾಚಕ್ಷೀತ, ನ ಚೋಲ್ಕಾಪಾತೋತ್ಪಾತೇನ್ದ್ರಧನೂಂಷಿ | ನಾಗ್ನಿಂ ಮುಖೇನೋಪಧಮೇತ್ | ನಾಪೋ ಭೂಮಿಂ ವಾ ಪಾಣಿಪಾದೇನಾಭಿಹನ್ಯಾತ್ ||೯೨||

ಅಗ್ನ್ಯೋರ್ಗುರ್ವೋರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಯೋಃ ಪ್ರೇಙ್ಖಯೋರ್ದಮ್ಪತ್ಯೋಶ್ಚಾನ್ತರೇಣ ನ ಗಚ್ಛೇತ್; ಪ್ರೇಙ್ಖಾ ದೋಲಾ, ದಮ್ಪತೀ ಜಾಯಾಪತೀ| ಶವಂ ಮೃತಪ್ರಾಣಿಶರೀರಮ್| ಅನುಗಮನಂ ಪಶ್ಚಾದ್ಗಮನಮ್; ಸ್ಕನ್ಧದಾನಾದ್ಯಧಿಕಾರಂ ವಿನೇತಿ ಶೇಷಃ| ಚೈತ್ಯಃ ಶ್ಮಶಾನವೃಕ್ಷಃ| ನಾಕ್ರಮೇತ ನ ಲಙ್ಘಯೇತ್| ಗಾಂ ಸುರಭೀಮ್| ಧಾಪಯನ್ತೀಂ ಪಾಯಯನ್ತೀಂ, ವತ್ಸಮಿತಿ ಗಮ್ಯತೇ, ಧೇಟ್ ಪಾನೇ| ಧಯನ್ತೀಂ ಸ್ವಯಂ ಪಿಬನ್ತೀಂ ಕುಣ್ಡಾದಿನಿಕ್ಷಿಪ್ತಪಾನೀಯಪ್ರಭೃತೀನೀತಿ ಗಮ್ಯತೇ| ಪರಶಸ್ಯಂ ಪರಕ್ಷೇತ್ರಮ್| ನಾಚಕ್ಷೀತ ನ ಕಥಯೇತ್| ಉಲ್ಕಾಪಾತ ಆಕಾಶಾಜ್ಜ್ವಲದಗ್ನಿಪಾತಃ; ಉತ್ಪಾತಾ ದಿವ್ಯಭೌಮಾನ್ತರೀಕ್ಷಾಸ್ತ್ರಯಃ; ತತ್ರ ದಿವ್ಯಾಃ ಪ್ರತಿಮಾರೋದನಗನ್ಧರ್ವನಗರದರ್ಶನಾದಿಕಾಃ, ಭೌಮಾ ಭೂಕಮ್ಪಪ್ರಭೃತಯಃ, ಆನ್ತರಿಕ್ಷಾಸ್ತಾರಾಪತನರವಿಪರಿವೇಷಾದಯಃ; ಏತಾನಿ ಕಸ್ಮೈಚಿನ್ನಾಚಕ್ಷೀತೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಉಪಧಮೇತ್ ನಾಗ್ನಿಂ ಮುಖೇನ ಜ್ವಾಲಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಭಿಹನ್ಯಾದಿತಿ ಕಾರಣಂ ವಿನೇತಿ ಶೇಷಃ||೯೨||

Adhikarana 40 (93) · Śloka 93

ನ ವೇಗಾನ್ ಧಾರಯೇದ್ ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಾದೀನಾಮ್ | ನ ಬಹಿರ್ವೇಗಾನ್ ಗ್ರಾಮನಗರದೇವತಾಯತನಶ್ಮಶಾನಚತುಷ್ಪಥಸಲಿಲಾಶಯಪಥಿ ಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟಾನುತ್ಸೃಜೇನ್ನ ಪ್ರಕಾಶಂ ನ ವಾಯ್ವಗ್ನಿಸಲಿಲಸೋಮಾರ್ಕಗೋಗುರುಪ್ರತಿಮುಖಮ್ ||೯೩||

ಬಹಿರ್ವೇಗಾ ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಾದೀನಾಮ್| ನ ಪ್ರಕಾಶಮಿತಿ ಪ್ರಕಾಶೋ ಯಥಾ ಭವತ್ಯೇವಂ ನೋತ್ಸೃಜೇತ್||೯೩||

Adhikarana 41 (94) · Śloka 94

ನ ಭೂಮಿಂ ವಿಲಿಖೇತ್, ನಾಸಂವೃತಮುಖಃ ಸದಸಿ ಜೃಮ್ಭೋದ್ಗಾರಕಾಸಶ್ವಾಸಕ್ಷವಥೂನುತ್ಸೃಜೇತ್, ನ ಪರ್ಯಙ್ಕಿಕಾವಷ್ಟಮ್ಭಪಾದಪ್ರಸಾರಣಾನಿ ಗುರುಸನ್ನಿಧೌ ಕುರ್ಯಾತ್ ||೯೪||

ವಿಲಿಖೇತ್ ನಖಾದಿಭಿಃ| ನ ಸಭಾಯಾಮಸಂವೃತಮುಖೋ ಜೃಮ್ಭಾದೀನ್ ವಿಸೃಜೇತ್| ಕ್ಷವಥುಃ ಛಿಕ್ಕಾ| ಪರ್ಯಙ್ಕಿಕಾ ಪರ್ಯಸ್ತಿಕಾ| ಅವಷ್ಟಮ್ಭೋಽಗ್ರಪೃಷ್ಠಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥಿತಸ್ತಮ್ಭಾದಿಷ್ವವಲಮ್ಬನಂ; ಪರಮಾರ್ಥತಸ್ತು ಅವಷ್ಟಮ್ಭೋಽವಲಮ್ಬೋ ನ ಪರ್ಯಾಯಶಬ್ದಃ||೯೪||

Adhikarana 42 (95) · Śloka 95

ನ ಬಾಲಕರ್ಣನಾಸಾಸ್ರೋತೋದಶನಾಕ್ಷಿವಿವರಾಣ್ಯಭಿಕುಷ್ಣೀಯಾತ್ , ನ ವೀಜಯೇತ್ ಕೇಶಮುಖನಖವಸ್ತ್ರಗಾತ್ರಾಣಿ, ನ ಗಾತ್ರನಖವಕ್ತ್ರವಾದಿತ್ರಂ ಕುರ್ಯಾತ್, ನ ಕಾಷ್ಠಲೋಷ್ಟತೃಣಾದೀನಭಿಹನ್ಯಾಚ್ಛಿನ್ದ್ಯಾದ್ಭಿನ್ದ್ಯಾದ್ವಾ ||೯೫||

ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಪಾಯೂಪಸ್ಥಾದೀನಿ, ಏತೇಷಾಂ ವಿವರಾಣಿ ಛಿದ್ರಾಣಿ; ನಾಭಿಕುಷ್ಣೀಯಾತ್ ನಾಭಿಕರ್ಷೇತ್, ನ ಮಲಂ ಸ್ಪೃಶೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ನ ವೀಜಯೇತ್ ನ ಕಮ್ಪಯೇತ್| ನ ಗಾತ್ರವಾದಿತ್ರಂ ನ ಗಾತ್ರಂ ವಾದ್ಯಭಾಣ್ಡಂ ಕುರ್ಯಾತ್||೯೫||

Adhikarana 43 (96) · Śloka 96

ನ ಪ್ರತಿವಾತಾತಪಂ ಸೇವೇತ, ನ ಭುಕ್ತಮಾತ್ರೋಽಗ್ನಿಮುಪಾಸೀತ, ನೋತ್ಕಟಕಾಲ್ಪಕಾಷ್ಠಾಸನಮಧ್ಯಾಸೀತ, ನ ಗ್ರೀವಾಂ ವಿಷಮಂ ಧಾರಯೇತ್, ನ ವಿಷಮಕಾಯಃ ಕ್ರಿಯಾಂ ಭಜೇತ ಭುಞ್ಜೀತ ವಾ, ನ ಪ್ರತತಮೀಕ್ಷೇತ ವಿಶೇಷಾಜ್ಜ್ಯೋತಿರ್ಭಾಸ್ಕರಸೂಕ್ಷ್ಮಚಲಭ್ರಾನ್ತಾನಿ, ನ ಭಾರಂ ಶಿರಸಾ ವಹೇತ್, ನ ಸ್ವಪ್ನಜಾಗರಣಶಯನಾಸನಸ್ಥಾನಚಙ್ಕ್ರಮಣಯಾನವಾಹನಪ್ರಧಾವನಲಙ್ಘನಪ್ಲವನಪ್ರತರಣಹಾಸ್ಯಭಾಷ್ಯವ್ಯವಾಯವ್ಯಾಯಾಮಾದೀನುಚಿತಾನಪ್ಯತಿಸೇವೇತ ||೯೬||

ನ ಪ್ರತಿವಾತಾತಪಮಿತಿ ಅಭಿಮುಖಂ ವಾತಮಾತಪಂ ವಾ ನ ಸೇವೇತ| ನಾಧ್ಯಾಸೀತ ನೋಪವಿಶೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಆಸನಶಬ್ದ ಉತ್ಕಟಕಾದಿಭಿಸ್ತ್ರಿಭಿಃ ಸಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮಭಿಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಪ್ರತತಂ ವಿಸ್ಫಾರಿತಾಕ್ಷಂ ನೇಕ್ಷೇತ; ಜ್ಯೋತಿರಗ್ನಿಶಿಖಾ, ತಾರಕೇತ್ಯನ್ಯೇ| ದಿವಾ ಸ್ವಪ್ನಜಾಗರಣಾದೀನಿ ಸ್ವಭ್ಯಸ್ತಾನ್ಯಪ್ಯೇತಾನಿ ಹಿತಾಹಿತಾನಿ ನಾತಿಕ್ರಾನ್ತಪ್ರಮಾಣಂ ಭಜೇತ್| ಸ್ಥಾನಮ್ ಊರ್ಧ್ವಸ್ಥಿತಿಂ, ಚಙ್ಕ್ರಮಣಂ ಗತಾಗತಂ, ಯಾನಂ ರಥಾದಿ, ವಾಹನಂ ಹಸ್ತ್ಯಶ್ವಾದಿ, ಲಙ್ಘನಂ ಖೇಯಗರ್ತಾದ್ಯುತ್ಕ್ರಮಣಂ, ಪ್ಲವನಮ್ ಉತ್ಪ್ಲುತ್ಯೋತ್ಪ್ಲುತ್ಯ ಗಮನಂ, ಪ್ರತರಣಂ ನದ್ಯಾದೀನಾಂ ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ತರಣಮ್||೯೬||

Adhikarana 44 (97) · Śloka 97

ಉಚಿತಾದಪ್ಯಹಿತಾತ್ ಕ್ರಮಶೋ ವಿರಮೇತ್, ಹಿತಮನುಚಿತಮಪ್ಯಾಸೇವೇತ ಕ್ರಮಶಃ, ನ ಚೈಕಾನ್ತತಃ ಪಾದಹೀನಾತ್ ||೯೭||

ಸ್ವಭ್ಯಸ್ತಾದಪಿ ಯವಕಾದೇಃ ಕ್ರಮೇಣೈವ ನಿವರ್ತಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಸಹಸಾ ಪರಿವರ್ತನೇ ರೋಗೋ ಮರಣಂ ವಾ| ಕ್ರಮಶೋ ಹಿತಂ ರಕ್ತಶಾಲ್ಯಾದಿ| ಅನುಚಿತಮ್ ಅನಭ್ಯಸ್ತಂ, ಕ್ರಮಶ ಇತಿ ತತ್ರಾಭ್ಯಸ್ತಾದಹಿತಾದ್ವಿರಾಮೇ ಯಥಾಕ್ರಮಂ ಪಾದಸ್ಯಾಪಚಯಃ, ತಥಾ ತಸ್ಯಾಭ್ಯಸನೀಯಸ್ಯ ಯಥಾಕ್ರಮಮಭ್ಯಾಸೇ ಪಾದಸ್ಯೈವ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಃ; ಏವಂ ಹಿತಾಹಿತಯೋಶ್ಚತುರ್ಥಾಂಶಸ್ಯ ಷೋಡಶಾಂಶಸ್ಯ ವಾಽಽವಾಪೋದ್ಧಾರಾಭ್ಯಾಂ ಷೋಡಶಾಹೋಭಿರಹಿತಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ತ್ಯಾಗೋ ಹಿತಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿರಿತಿ||೯೭||

Adhikarana 45 (98) · Śloka 98

ನಾವಾಕ್ಶಿರಾಃ ಶಯೀತ, ನ ಭಿನ್ನಪಾತ್ರೇ ಭುಞ್ಜೀತ, ನ ವಿನಾ ಪಾತ್ರೇಣ, ನಾಞ್ಜಲಿಪುಟೇನಾಪಃ ಪಿಬೇತ್, ಕಾಲೇ ಹಿತಮಿತಸ್ನಿಗ್ಧಮಧುರಪ್ರಾಯಮಾಹಾರಂ ವೈದ್ಯಪ್ರತ್ಯವೇಕ್ಷಿತಮಶ್ನೀಯಾತ್, ಗ್ರಾಮಗಣಗಣಿಕಾಪಣಿಕಶತ್ರುಸತ್ರಶಠಪತಿತಭೋಜನಾನಿ ಪರಿಹರೇತ್, ಶೇಷಾಣ್ಯಪಿ ಚಾನಿಷ್ಟರೂಪರಸಗನ್ಧಸ್ಪರ್ಶಶಬ್ದಮಾನಸಾನಿ, ಅನ್ಯಾನ್ಯೇವಙ್ಗುಣಾನ್ಯಪಿ ಸಮ್ಭ್ರಮದತ್ತಾನಿ, (ತಾನ್ಯಪಿ) ಮಕ್ಷಿಕಾಬಾಲೋಪಹತಾನಿ , ನಾಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತಪಾದೋ ಭುಞ್ಜೀತ ನ ಮೂತ್ರೋಚ್ಚಾರಪೀಡಿತೋ ನ ಸನ್ಧ್ಯಯೋರ್ನಾನುಪಾಶ್ರಿತೋ ನಾತೀತಕಾಲಂ ಹೀನಮತಿಮಾತ್ರಂ (ನೋದ್ಧೃತಸ್ನೇಹಂ) ಚೇತಿ ||೯೮||

ಅವಾಕ್ಶಿರಾ ಅಧಃಶಿರಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಭಿನ್ನಪಾತ್ರೇ ವಿದೀರ್ಣಪಾತ್ರೇ| ಪ್ರತ್ಯವೇಕ್ಷಿತಂ ವಿಲೋಕಿತಮ್| ಗ್ರಾಮಸ್ಥಾಃ ಸರ್ವೇ ಮಿಲಿತ್ವಾ ಕ್ವಚಿತ್ ಕಿಞ್ಚಿದ್ ಯದ್ಭೋಜನಂ ಸಮ್ಪಾದಯನ್ತಿ ತದ್ಗ್ರಾಮಭೋಜನಮ್| ಗಣಾ ಕಥಕಚಾರಣಾದಯಃ, ಗಣಿಕಾ ವೇಶ್ಯಾ, ಪಣಿಕ ಇತರವಣಿಕ್, ಶತ್ರುಃ ವಿಪಕ್ಷಃ, ಸತ್ರಂ ಯಜ್ಞಃ, ಪತಿತಃ ಸ್ವಕೀಯಾಚಾರಭ್ರಷ್ಟಃ| ಅನಿಷ್ಟಶಬ್ದೋ ರೂಪಾದಿಭಿಃ ಸಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಅನಿಷ್ಟಶಬ್ದಃ ಕುತ್ಸಿತಧ್ವನಿಃ; ಅನಿಷ್ಟಮಾನಸಂ ಚಿತ್ತಾನಭಿಪ್ರೇತಮ್| ಅನ್ಯಾನೀತಿ ಅನಿಷ್ಟರೂಪಾದಿಭ್ಯೋಽನ್ಯಾನಿ ಇಷ್ಟರೂಪರಸಾದೀನಿ ವಾ, ಏವಙ್ಗುಣಾನ್ಯಪೀತಿ ಗ್ರಾಮಾದಿಭ್ಯಃ ಶೇಷಾಣ್ಯಪೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಮ್ಭ್ರಮದತ್ತಾನೀತಿ ಮಿಲಿತ್ವಾ ದತ್ತಾನಿ, ಭೋಜನಾನಿ ಪರಿಹರೇದಿತಿ ಶೇಷಃ| (ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವ ಕಿಂ ತ್ವರಯಾ ದತ್ತಾನಿ ಪರಿಹರೇದಿತ್ಯಾಹ- ತಾನ್ಯಪೀತ್ಯಾದಿ|) ಉಚ್ಚಾರೋ ವಿಷ್ಠಾ| ನಾನುಪಾಶ್ರಿತ ಆಶ್ರಿತಾನ್ವಿತೋ ನ ಭುಞ್ಜೀತ| ನಾತೀತಕಾಲಂ ನಾತಿಕ್ರಾನ್ತಕಾಲಮಿತ್ಯರ್ಥಃ, (ಸಸ್ನೇಹವಸ್ತುನಿ ಪೀಡನೇನ ಸ್ನೇಹಾದ್ಭಿನ್ನಂ ಯತ್ತದುದ್ಧೃತಸ್ನೇಹಮ್|)||೯೮||

Adhikarana 46 (99-100) · Śloka 100

ನ ಭುಞ್ಜೀತೋದ್ಧೃತಸ್ನೇಹಂ ನಷ್ಟಂ ಪರ್ಯುಷಿತಂ ಪಯಃ | ನ ನಕ್ತಂ ದಧಿ ಭುಞ್ಜೀತ ನ ಚಾಪ್ಯಘೃತಶರ್ಕರಮ್ ||೯೯|| ನಾಮುದ್ಗಯೂಷಂ ನಾಕ್ಷೌದ್ರಂ ನೋಷ್ಣಂ ನಾಮಲಕೈರ್ವಿನಾ | ಅನ್ಯಥಾ ಜನಯೇತ್ ಕುಷ್ಠವಿಸರ್ಪಾದೀನ್ ಗದಾನ್ ಬಹೂನ್ | ನಾತ್ಮಾನಮುದಕೇ ಪಶ್ಯೇನ್ನ ನಗ್ನಃ ಪ್ರವಿಶೇಜ್ಜಲಮ್ ||೧೦೦||

ಉದ್ಧೃತಸ್ನೇಹಂ ಚ ಸುಮನ್ಥನೇನೈವ ಸ್ನೇಹಾದ್ಭಿನ್ನಮ್, ಅತ್ರ ಸ್ನೇಹೋ ಘೃತಮ್| ನ ನಕ್ತಂ ದಧೀತ್ಯಾದಿ| ನ ಚಾಪ್ಯಲವಣಂ ನ ವಾಽಪ್ಯುದಕವರ್ಜಿತಂ ದಧಿ ಭುಞ್ಜೀತ||೯೯-೧೦೦||

Adhikarana 47 (101) · Śloka 101

ದ್ಯೂತಮದ್ಯಾತಿಸೇವಾಪ್ರತಿಭೂತ್ವಸಾಕ್ಷಿತ್ವಸಮಾಹ್ವಾನಗೋಷ್ಠೀವಾದಿತ್ರಾಣಿ ನ ಸೇವೇತ, ಸ್ರಜಂ ಛತ್ರೋಪಾನಹೌ ಕನಕಮತೀತವಾಸಾಂಸಿ ನ ಚಾನ್ಯೈರ್ಧೃತಾನಿ ಧಾರಯೇತ್, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಗ್ನಿಂ ಗಾಂ ಚ ನೋಚ್ಛಿಷ್ಟಃ ಸ್ಪೃಶೇತ್ ||೧೦೧||

ಪ್ರತಿಭೂಃ ಲಗ್ನಕಃ, ನಿಷ್ಕಾರಣಮಾಹೂಯ ಸ್ವೇಚ್ಛಾಲಾಪಕಥನಂ ಸಮಾಹ್ವಾನಮ್| ವಾದಿತ್ರಾಣಿ ಮೃದಙ್ಗಾದೀನಿ| ಅತೀತವಾಸಾಂಸಿ ಜೀರ್ಣವಸ್ತ್ರಾಣಿ, ಅನ್ಯೈರ್ವಿಧೃತಾನಿ ನ ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ ಧಾರಯೇತ್||೧೦೧||

Adhikarana 48 (102-106) · Śloka 107

ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಯಸ್ಮಿನ್ ಯಸ್ಮಿನ್ನೃತೌ ಯೇ ಯೇ ದೋಷಾಃ ಕುಪ್ಯನ್ತಿ ದೇಹಿನಾಮ್ | ತೇಷು ತೇಷು ಪ್ರದಾತವ್ಯಾ ರಸಾಸ್ತೇ ತೇ ವಿಜಾನತಾ ||೧೦೨|| ವರ್ಷಾಸು ನ ಪಿಬೇತ್ತೋಯಂ ಪಿಬೇಚ್ಛರದಿ ಮಾತ್ರಯಾ | ವರ್ಷಾಸು ಚತುರೋ ಮಾಸಾನ್ ಮಾತ್ರಾವದುದಕಂ ಪಿಬೇತ್ ||೧೦೩|| ಉಷ್ಣಂ ಹೈಮೇ ವಸನ್ತೇ ಚ ಕಾಮಂ ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ತು ಶೀತಲಮ್ | ಹೇಮನ್ತೇ ಚ ವಸನ್ತೇ ಚ ಸೀಧ್ವರಿಷ್ಟೌ ಪಿಬೇನ್ನರಃ ||೧೦೪|| ಶೃತಶೀತಂ ಪಯೋ ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಪ್ರಾವೃಟ್ಕಾಲೇ ರಸಂ ಪಿಬೇತ್ | ಯೂಷಂ ವರ್ಷತಿ, ತಸ್ಯಾನ್ತೇ ಪ್ರಪಿಬೇಚ್ಛೀತಲಂ ಜಲಮ್ ||೧೦೫|| ಸ್ವಸ್ಥ ಏವಮತೋಽನ್ಯಸ್ತು ದೋಷಾಹಾರಗತಾನುಗಃ | ಸ್ನೇಹಂ ಸೈನ್ಧವಚೂರ್ಣೇನ ಪಿಪ್ಪಲೀಭಿಶ್ಚ ಸಂಯುತಮ್ ||೧೦೬|| ಪಿಬೇದಗ್ನಿವಿವೃದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ನ ಚ ವೇಗಾನ್ ವಿಧಾರಯೇತ್ |೧೦೭|

ಅನ್ನಂ ನಿಯಮ್ಯ ಕಾಲೇನ ವರ್ಷಾದಿಋತುಲಕ್ಷಣೇನಾಪಿ ಪಾನಂ ನಿಯಮಯನ್ನಾಹ- ವರ್ಷಾಸ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ನ ಪಿಬೇತ್ ಈಷತ್ ಪಿಬೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಿಬೇಚ್ಛರದಿ ಮಾತ್ರಯೇತಿ ಮಾತ್ರಾಶಬ್ದೋಽಲ್ಪವಚನಃ| ಏತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ಕಾಮಮಭಿಲಾಷಪೂರ್ಣಂ, ನ ತ್ವತಿಶಯೇನ| ಸೀಧ್ವರಿಷ್ಟೌ ಮದ್ಯಾರಿಷ್ಟಯೋರುದಕಂ ಪಿಬೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸೀಧುಃ ಸಸ್ಯಕಃ, ಅರಿಷ್ಟಃ ಅಭಯಾರಿಷ್ಟಾದಿಕಃ, ಪಯೋಽತ್ರ ಕ್ಷೀರಮ್| ತಸ್ಯಾನ್ತೇ ವರ್ಷಾನ್ತೇ| ಅತೋಽನ್ಯ ಇತಿ ಅಸ್ವಸ್ಥಃ| ದೋಷಾಹಾರಗತಾನುಗೋ ಭವೇತ್ ದೋಷಾ ವಾತಾದಯಃ; ತತ್ರ ವಾತೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಮುಷ್ಣಂ, ಪಿತ್ತೇ ಶೀತಂ, ಕಫೇ ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಮ್; ಆಹಾರಗತಾನುಗ ಇತಿ ‘ಉಷ್ಣೋದಕಾನುಪಾನಂ ತು ಸ್ನೇಹಾನಾಮಥ ಶಸ್ಯತೇ’ ಇತ್ಯಾದಿ| ವೇಗವಿಧಾರಣಂ ಹಿ ಅಗ್ನಿನಾಶನಮ್||೧೦೨-೧೦೬||-

Adhikarana 49 (107-109) · Śloka 109

ಅಗ್ನಿದೀಪ್ತಿಕರಂ ನೄಣಾಂ ರೋಗಾಣಾಂ ಶಮನಂ ಪ್ರತಿ ||೧೦೭|| ಪ್ರಾವೃಟ್ಶರದ್ವಸನ್ತೇಷು ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ನೇಹಾದಿಮಾಚರೇತ್ | ಕಫೇ ಪ್ರಚ್ಛರ್ದನಂ ಪಿತ್ತೇ ವಿರೇಕೋ ಬಸ್ತಿರೀರಣೇ ||೧೦೮|| ಶಸ್ಯತೇ ತ್ರಿಷ್ವಪಿ ಸದಾ ವ್ಯಾಯಾಮೋ ದೋಷನಾಶನಃ | ಭುಕ್ತಂ ವಿರುದ್ಧಮಪ್ಯನ್ನಂ ವ್ಯಾಯಾಮಾನ್ನ ಪ್ರದುಷ್ಯತಿ ||೧೦೯||

ಸ್ವಸ್ಥಾತುರಯೋರುಭಯೋರಪಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ ಶೋಧನಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಕಫ ಇತ್ಯಾದಿ| ಈರಣೇ ವಾತೇ| ಅಪಿಶಬ್ದೋ ವ್ಯಾಯಾಮಕ್ರಿಯಾಫಲಾನಾಂ ಪ್ರಾಗುಕ್ತಾನಾಮಪೀಹಾನುವರ್ತನಂ ಸಮುಚ್ಚಿನೋತಿ| ನ ಪ್ರದುಷ್ಯತಿ ನ ದೋಷಕರಂ ಭವತಿ||೧೦೭-೧೦೯||

Adhikarana 50 (110-129) · Śloka 130

ಉತ್ಸರ್ಗಮೈಥುನಾಹಾರಶೋಧನೇ ಸ್ಯಾತ್ತು ತನ್ಮನಾಃ | ನೇಚ್ಛೇದ್ದೋಷಚಯಾತ್ ಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಪೀಡಾಂ ವಾ ಕಾಯಮಾನಸೀಮ್ ||೧೧೦|| ಅತಿಸ್ತ್ರೀಸಮ್ಪ್ರಯೋಗಾಚ್ಚ ರಕ್ಷೇದಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮವಾನ್ | ಶೂಲಕಾಸಜ್ವರಶ್ವಾಸಕಾರ್ಶ್ಯಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಕ್ಷಯಾಃ ||೧೧೧|| ಅತಿವ್ಯವಾಯಾಜ್ಜಾಯನ್ತೇ ರೋಗಾಶ್ಚಾಕ್ಷೇಪಕಾದಯಃ | ಆಯುಷ್ಮನ್ತೋ ಮನ್ದಜರಾ ವಪುರ್ವರ್ಣಬಲಾನ್ವಿತಾಃ ||೧೧೨|| ಸ್ಥಿರೋಪಚಿತಮಾಂಸಾಶ್ಚ ಭವನ್ತಿ ಸ್ತ್ರೀಷು ಸಂಯತಾಃ | ತ್ರಿಭಿಸ್ತ್ರಿಭಿರಹೋಭಿರ್ವಾ ಸಮೀಯಾತ್ ಪ್ರಮದಾಂ ನರಃ ||೧೧೩|| ಸರ್ವೇಷ್ವೃತುಷು, ಘರ್ಮೇಷು ಪಕ್ಷಾತ್ ಪಕ್ಷಾದ್ವ್ರಜೇದ್ಬುಧಃ | ರಜಸ್ವಲಾಮಕಾಮಾಂ ಚ ಮಲಿನಾಮಪ್ರಿಯಾಂ ತಥಾ ||೧೧೪|| ವರ್ಣವೃದ್ಧಾಂ ವಯೋವೃದ್ಧಾಂ ತಥಾ ವ್ಯಾಧಿಪ್ರಪೀಡಿತಾಮ್ | ಹೀನಾಙ್ಗೀಂ ಗರ್ಭಿಣೀಂ ದ್ವೇಷ್ಯಾಂ ಯೋನಿದೋಷಸಮನ್ವಿತಾಮ್ ||೧೧೫|| ಸಗೋತ್ರಾಂ ಗುರುಪತ್ನೀಂ ಚ ತಥಾ ಪ್ರವ್ರಜಿತಾಮಪಿ | ಸನ್ಧ್ಯಾಪರ್ವಸ್ವಗಮ್ಯಾಂ ಚ ನೋಪೇಯಾತ್ ಪ್ರಮದಾಂ ನರಃ ||೧೧೬|| ಗೋಸರ್ಗೇ ಚಾರ್ಧರಾತ್ರೇ ಚ ತಥಾ ಮಧ್ಯನ್ದಿನೇಷು ಚ | ಲಜ್ಜಾಸಮಾವಹೇ ದೇಶೇ ವಿವೃತೇಽಶುದ್ಧ ಏವ ಚ ||೧೧೭|| ಕ್ಷುಧಿತೋ ವ್ಯಾಧಿತಶ್ಚೈವ ಕ್ಷುಬ್ಧಚಿತ್ತಶ್ಚ ಮಾನವಃ | ವಾತವಿಣ್ಮೂತ್ರವೇಗೀ ಚ ಪಿಪಾಸುರತಿದುರ್ಬಲಃ ||೧೧೮|| ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಾವಯೋನೌ ಚ ಪ್ರಾಪ್ತಶುಕ್ರವಿಧಾರಣಮ್ | ದುಷ್ಟಯೋನೌ ವಿಸರ್ಗಂ ತು ಬಲವಾನಪಿ ವರ್ಜಯೇತ್ ||೧೧೯|| ರೇತಸಶ್ಚಾತಿಮಾತ್ರಂ ತು ಮೂರ್ಧಾವರಣಮೇವ ಚ | ಸ್ಥಿತಾವುತ್ತಾನಶಯನೇ ವಿಶೇಷೇಣೈವ ಗರ್ಹಿತಮ್ ||೧೨೦|| ಕ್ರೀಡಾಯಾಮಪಿ ಮೇಧಾವೀ ಹಿತಾರ್ಥೀ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್ | ರಜಸ್ವಲಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತವತೋ ನರಸ್ಯಾನಿಯತಾತ್ಮನಃ ||೧೨೧|| ದೃಷ್ಟ್ಯಾಯುಸ್ತೇಜಸಾಂ ಹಾನಿರಧರ್ಮಶ್ಚ ತತೋ ಭವೇತ್ | ಲಿಙ್ಗಿನೀಂ ಗುರುಪತ್ನೀಂ ಚ ಸಗೋತ್ರಾಮಥ ಪರ್ವಸು ||೧೨೨|| ವೃದ್ಧಾಂ ಚ ಸನ್ಧ್ಯಯೋಶ್ಚಾಪಿ ಗಚ್ಛತೋ ಜೀವಿತಕ್ಷಯಃ | ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ಗರ್ಭಪೀಡಾ ಸ್ಯಾದ್ ವ್ಯಾಧಿತಾಯಾಂ ಬಲಕ್ಷಯಃ ||೧೨೩|| ಹೀನಾಙ್ಗೀಂ ಮಲಿನಾಂ ದ್ವೇಷ್ಯಾಂ ಕಾಮಂ ವನ್ಧ್ಯಾಮಸಂವೃತೇ | ದೇಶೇಽಶುದ್ಧೇ ಚ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಮನಸಶ್ಚ ಕ್ಷಯೋ ಭವೇತ್ ||೧೨೪|| ಕ್ಷುಧಿತಃ ಕ್ಷುಬ್ಧಚಿತ್ತಶ್ಚ ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ತೃಷಿತೋಽಬಲಃ | ಸ್ಥಿತಶ್ಚ ಹಾನಿಂ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ವಾಯೋಃ ಕೋಪಂ ಚ ವಿನ್ದತಿ ||೧೨೫|| ಅತಿಪ್ರಸಙ್ಗಾದ್ಭವತಿ ಶೋಷಃ ಶುಕ್ರಕ್ಷಯಾವಹಃ | ವ್ಯಾಧಿತಸ್ಯ ರುಜಾ ಪ್ಲೀಹ್ನಿ ಮೃತ್ಯುರ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಚ ಜಾಯತೇ ||೧೨೬|| ಪ್ರತ್ಯೂಷಸ್ಯರ್ಧರಾತ್ರೇ ಚ ವಾತಪಿತ್ತ ಪ್ರಕುಪ್ಯತಃ | ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಾವಯೋನೌ ಚ ದುಷ್ಟಯೋನೌ ತಥೈವ ಚ ||೧೨೭|| ಉಪದಂಶಸ್ತಥಾ ವಾಯೋಃ ಕೋಪಃ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಚ ಕ್ಷಯಃ | ಉಚ್ಚಾರಿತೇ ಮೂತ್ರಿತೇ ಚ ರೇತಸಶ್ಚ ವಿಧಾರಣೇ ||೧೨೮|| ಉತ್ತಾನೇ ಚ ಭವೇಚ್ಛೀಧ್ರಂ ಶುಕ್ರಾಶ್ಮರ್ಯಾಸ್ತು ಸಮ್ಭವಃ | ಸರ್ವಂ ಪರಿಹರೇತ್ತಸ್ಮಾದೇತಲ್ಲೋಕದ್ವಯೇಽಹಿತಮ್ ||೧೨೯|| ಶುಕ್ರಂ ಚೋಪಸ್ಥಿತಂ ಮೋಹಾನ್ನ ಸನ್ಧಾರ್ಯಂ ಕಥಞ್ಚನ |೧೩೦|

ಶೋಧನೇ ವಮನವಿರೇಚನೇ| ತನ್ಮನಾ ಉತ್ಸರ್ಗಾದಿಮನಾ ನಾನ್ಯಚಿತ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ದೋಷಚಯಾದಿಶಙ್ಕಾಮಪ್ರಾಪ್ತಃ ಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಶೋಧನಾದಿನಾ ಕಾಯಮಾನಸೀಂ ಪೀಡಾಂ ನೇಚ್ಛೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅತ್ರ ಆತ್ಮಾ ಶರೀರಮ್| ಆತ್ಮವಾನ್ ಬುದ್ಧಿವಾನ್| ಸ್ಥಿರೋಪಚಿತಮಾಂಸಾ ಇತಿ ಕಠಿನಸ್ಥಿರಮಾಂಸಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಮೀಯಾತ್ ಗಚ್ಛೇತ್| ಅಕಾಮಾಂ ಮೈಥುನಾನಭಿಲಾಷಿಣೀಮ್| ವರ್ಣವೃದ್ಧಾಂ ವರ್ಣಶ್ರೇಷ್ಠಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ, ಯಥಾ ಶೂದ್ರೋ ನ ವೈಶ್ಯಾಂ, ವೈಶ್ಯೋ ನ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಂ, ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಮಿತಿ| ದ್ವೇಷ್ಯಾಂ ಶತ್ರುಭೂತಾಮ್| ಪ್ರವ್ರಜಿತಾಂ ಗೃಹೀತವ್ರತಾಮ್| ಸನ್ಧ್ಯಾಪರ್ವಸು ಪಕ್ಷಾನ್ತರೇ ನಾನ್ವಷ್ಟಕಾದಿಷು| ಅಗಮ್ಯಾ ಸ್ವಸೃದುಹಿತೃಪ್ರಭೃತಯಃ| ನೋಪೇಯಾತ್ ನ ಗಚ್ಛೇತ್| ಗೋಸರ್ಗೇ ಪ್ರಭಾತೇ| ವಿವೃತೇ ಅನಾಚ್ಛಾದಿತೇ ದೇಶೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಶುದ್ಧೇ ಮನಸೋಽಪ್ರಿಯೇ ಕಲುಷಿತದೇಶೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕ್ಷುಬ್ಧಚಿತ್ತಃ ಭೀತಚಿತ್ತಃ | ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಃ ಅಜಾದಿಃ| ಅಯೋನಿ ಮುಖಾದಿಮೈಥುನಂ, ಯಥಾ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ಮುಖೇ ಮೈಥುನಂ ಕಾರಯನ್ತಿ| ಪ್ರಾಪ್ತಶುಕ್ರವಿಧಾರಣಮಿತಿ ಏಷು ಶುಕ್ರಪಾತೋ ನ ಕಾರ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ, ಚಲಿತಶುಕ್ರವಿಧಾರಣಂ ನ ಕಾರ್ಯಮಿತಿ ವಾಽರ್ಥಃ| ದುಷ್ಟಯೋನೌ ಸ್ವಭಾವದುಷ್ಟಯೋನೌ| ರೇತಸಶ್ಚಾತಿಮಾತ್ರಂ ತು ವಿಸರ್ಗಂ ವಿವರ್ಜಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಮೂರ್ಧಾವರಣಂ ಲಿಙ್ಗಮಣೇರಾವರಣಂ, ಯಥಾ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯಾಃ ಕೃತ್ತ್ರಿಮಮಣಿಂ ಕಾರಯನ್ತೀತಿ ಜೇಜ್ಜಟಃ; ಕ್ವಚಿತ್ ಪುಸ್ತಕೇ ‘ಮೂರ್ಧಾಹನನಮೇವ ಚ’ ಇತಿ ಪಾಠಃ, ತತ್ರ ರಹಸಿ ಹರ್ಷೇಣ ಶಿರಸ್ತಾಡನಂ ಪರಿತ್ಯಜೇತ್| ಯಥಾಽಽಹ ವೃದ್ಧವಾಗ್ಭಟಃ “ಮೂರ್ಧಾಭಿಘಾತಂ ಪರಿಹರೇತ್”, (ಅ.ಸಂ.ಸೂ.ಅ.೯) ಲಘುವಾಗ್ಭಟೋಽಪಿ,- “ಪರ್ವಾಣ್ಯನಙ್ಗಂ ದಿವಸಂ ಶಿರೋಹೃದಯತಾಡನಮ್” (ವಾ.ಸೂ.ಅ.೭) ಇತಿ | ಸ್ಥಿತಾವಿತಿ ಸ್ಥಾನಂ ಸ್ಥಿತಿರೂರ್ಧ್ವೀಭಾವಃ, ತತ್ರ ರೇತಸೋ ವಿಸರ್ಗಂ ವರ್ಜಯೇತ್| ಉತ್ತಾನಶಯನೇಽಪಿ ರೇತಸೋ ವಿಸರ್ಗಂ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್| ಏತಯೋಃ ಕ್ರೀಡಾಯಾಮಪಿ ರೇತೋವಿಸರ್ಗಂ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್| ಅನಿಯತಾತ್ಮನಃ ಅಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಸ್ಯ| ವೃದ್ಧಾಂ ವರ್ಣವಯೋಭ್ಯಾಂ ವೃದ್ಧಾಮ್| ಅಸಂವೃತೇ ದೇಶೇ ಅನಾಚ್ಛಾದಿತದೇಶೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಶುದ್ಧೇ ಕಲುಷೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಮನಸಃ ಕ್ಷಯೋಽಪ್ರಕರ್ಷತಾ, ವನ್ಧ್ಯಾಮಿತಿ ಯದ್ಯಪಿ ಉದ್ದೇಶಶಾಸ್ತ್ರೇ ವನ್ಧ್ಯಾಪದಂ ನಾಸ್ತಿ ತಥಾಽಪಿ ಯೋನಿದೋಷಸಮನ್ವಿತಾಮಿತ್ಯನೇನ ಪದೇನೋಪಗೃಹೀತಮ್ | ಉಚ್ಚಾರಿತೇ ಪುರೀಷವೇಗವತಿ| ಮೂತ್ರಿತೇ ಮೂತ್ರವೇಗಯುಕ್ತೇ| ಅಧಃಸ್ಥಿತಃ ಪುಮಾನುತ್ತಾನಃ, ತದುಪರಿಸ್ಥಾ ನಾರೀ, ಯದ್ಯಪಿ ಅಪ್ರಿಯಾಽಗಮ್ಯಾಮೂರ್ಧಾಭಿಘಾತಾನಾಂ ಸೇವನೇ ದೂಷಣಂ ನಾಭಿಹಿತಂ, ತಥಾಽಪ್ಯಪ್ರಿಯಾಯಾಂ ದ್ವೇಷ್ಯಾಮಿವ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಮನಸಶ್ಚ ಕ್ಷಯೋ ಭವತಿ, ಅಗಮ್ಯಾಸು ಚ ವರ್ಣವೃದ್ಧಾಯಾಮಿವ ಜೀವಿತಕ್ಷಯಃ, ಮೂರ್ಧಾಭಿಘಾತೇ ಚ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಾದ್ದೂಷಣಂ ಜ್ಞೇಯಂ, ತಥಾ ಚ ವೃದ್ಧವಾಗ್ಭಟಃ,- “ತಿಮಿರಾದಿಗದೋತ್ಪತ್ತಿರ್ಮೂರ್ಧಾಭಿಹನನಾದ್ ಧ್ರುವಮ್” (ಅ.ಸಂ.ಸೂ.ಅ.೯)- ಇತಿ||೧೧೦-೧೨೯||-

Adhikarana 51 (130-132) · Śloka 132

ವಯೋರೂಪಗುಣೋಪೇತಾಂ ತುಲ್ಯಶೀಲಾಂ ಕುಲಾನ್ವಿತಾಮ್ ||೧೩೦|| ಅಭಿಕಾಮೋಽಭಿಕಾಮಾಂ ತು ಹೃಷ್ಟೋ ಹೃಷ್ಟಾಮಲಙ್ಕೃತಾಮ್ | ಸೇವೇತ ಪ್ರಮದಾಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ವಾಜೀಕರಣಬೃಂಹಿತಃ ||೧೩೧|| ಭಕ್ಷ್ಯಾಃ ಸಶರ್ಕರಾಃ ಕ್ಷೀರಂ ಸಸಿತಂ ರಸ ಏವ ಚ | ಸ್ನಾನಂ ಸವ್ಯಜನಂ ಸ್ವಪ್ನೋ ವ್ಯವಾಯಾನ್ತೇ ಹಿತಾನಿ ತು ||೧೩೨||

ಗುಣೋ ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯಾದಿಃ| ತುಲ್ಯಶೀಲಾಂ ಸಮಾನಸ್ವಭಾವಾಮ್| ಅಭಿಕಾಮಃ ಸಾಭಿಲಾಷಃ| ಅಭಿಕಾಮಾಂ ವೃಷಸ್ಯನ್ತೀಂ ಸಕಾಮಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ರಸೋ ಮಾಂಸರಸಃ| ವ್ಯಜನಂ ವ್ಯಜನಾನಿಲಃ| ನನು ಚಾಸ್ಯ ವಿಧೇರಸಮ್ಭವ ಏವ, ತಥಾಹಿ- ರಾತ್ರಾವೇವಾಭಿಗಮನಮುಕ್ತಂ, ರಾತ್ರೌ ಚ ಸ್ನಾನಭೋಜನಾದಿಭಿರಜೀರ್ಣಾದಿದೋಷಃ ಸ್ಯಾತ್, ತತ್ ಕಥಂ ಮೈಥುನಾನ್ತೇ ಸ್ನಾನಾದಿವಿಧಿಃ? ಸತ್ಯಮ್, ಅಧಿಕಶುಕ್ರಾಣಾಂ ನರಾಣಾಂ ದಿವಾ ಮೈಥುನಗಾಮಿನಾಮಯಂ ಸ್ನಾನವಿಧಿರ್ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಿತ ಇತಿ ಭಾವಃ; ಅಥವಾ ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಸಾಯಂ ಸ್ನಾನಂ ಭೋಜನಂ ಚ ಸಮ್ಭಾವ್ಯತೇ ಏವೇತಿ ನ ದೋಷಃ||೧೩೦-೧೩೨||

Adhikarana 52 (133) · Śloka 133

ಮುಖಮಾತ್ರಂ ಸಮಾಸೇನ ಸದ್ವೃತ್ತಸ್ಯೈತದೀರಿತಮ್ | ಆರೋಗ್ಯಮಾಯುರರ್ಥೋ ವಾ ನಾಸದ್ಭಿಃ ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ನೃಭಿಃ ||೧೩೩||

ಇದಾನೀಮತಿವಿಸ್ತೃತತ್ವಾತ್ ಪ್ರಧಾನಮಾತ್ರಮೇವೈತದೀರಿತಂ ನ ಪುನರತ್ರಾಪ್ರಧಾನಮಪೀತ್ಯಾಹ- ಮುಖಮಾತ್ರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಮುಖಮಾತ್ರಂ ಪ್ರಧಾನಮಾತ್ರಂ, ಸಮಾಸೇನ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣ| ನಾಸದ್ಭಿಃ ಅನಾಚಾರೈಃ| ನೃಭಿಃ ಪುರುಷೈಃ| (ಕೇಚಿದಸ್ಮಿನ್ನಧ್ಯಾಯೇ ‘ಯಸ್ಮಿನ್ ಯಸ್ಮಿನ್ನೃತೌ’ ಇತ್ಯಾದಿಕಂ ತಥಾ ಸ್ತ್ರೀಪ್ರಯೋಗಕ್ರಮಂ ಚಾಧೀಯನ್ತೇ; ತದಸಮ್ಯಕ್, ಪಞ್ಜಿಕಾಯಾಂ ದೂಷಿತತ್ವಾತ್)||೧೩೩||

Adhikarana puShpikA · Śloka 24

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇಽನಾಗತಾಬಾಧಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಚತುರ್ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೨೪||

ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೪||