Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋಽನಾಗತಾಬಾಧಾಪ್ರತಿಷೇಧಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातोऽनागताबाधाप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋಽನಾಗತಾಬಾಧಾಪ್ರತಿಷೇಧಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातोऽनागताबाधाप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಉತ್ಥಾಯೋತ್ಥಾಯ ಸತತಂ ಸ್ವಸ್ಥೇನಾರೋಗ್ಯಮಿಚ್ಛತಾ | ಧೀಮತಾ ಯದನುಷ್ಠೇಯಂ ತತ್ ಸರ್ವಂ ಸಮ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯತೇ ||೩||
उत्थायोत्थाय सततं स्वस्थेनारोग्यमिच्छता | धीमता यदनुष्ठेयं तत् सर्वं सम्प्रवक्ष्यते ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-12) · Śloka 12
ತತ್ರಾದೌ ದನ್ತಪವನಂ ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಮಾಯತಮ್ | ಕನಿಷ್ಠಿಕಾಪರೀಣಾಹಮೃಜ್ವಗ್ರನ್ಥಿತಮವ್ರಣಮ್ ||೪|| ಅಯುಗ್ಮಗ್ರನ್ಥಿ ಯಚ್ಚಾಪಿ ಪ್ರತ್ಯಗ್ರಂ ಶಸ್ತಭೂಮಿಜಮ್ | ಅವೇಕ್ಷ್ಯರ್ತುಂ ಚ ದೋಷಂ ಚ ರಸಂ ವೀರ್ಯಂ ಚ ಯೋಜಯೇತ್ ||೫|| ಕಷಾಯಂ ಮಧುರಂ ತಿಕ್ತಂ ಕಟುಕಂ ಪ್ರಾತರುತ್ಥಿತಃ | ನಿಮ್ಬಶ್ಚ ತಿಕ್ತಕೇ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಕಷಾಯೇ ಖದಿರಸ್ತಥಾ ||೬|| ಮಧೂಕೋ ಮಧುರೇ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಕರಞ್ಜಃ ಕಟುಕೇ ತಥಾ | ಕ್ಷೌದ್ರವ್ಯೋಷತ್ರಿವರ್ಗಾಕ್ತಂ ಸತೈಲಂ ಸೈನ್ಧವೇನ ಚ ||೭|| ಚೂರ್ಣೇನ ತೇಜೋವತ್ಯಾಶ್ಚ ದನ್ತಾನ್ನಿತ್ಯಂ ವಿಶೋಧಯೇತ್ | ಏಕೈಕಂ ಘರ್ಷಯೇದ್ದನ್ತಂ ಮೃದುನಾ ಕೂರ್ಚಕೇನ ಚ ||೮|| ದನ್ತಶೋಧನಚೂರ್ಣೇನ ದನ್ತಮಾಂಸಾನ್ಯಬಾಧಯನ್ | ತದ್ದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯೋಪದೇಹೌ ತು ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಚಾಪಕರ್ಷತಿ ||೯|| ವೈಶದ್ಯಮನ್ನಾಭಿರುಚಿಂ ಸೌಮನಸ್ಯಂ ಕರೋತಿ ಚ | ನ ಖಾದೇದ್ಗಲತಾಲ್ವೋಷ್ಠಜಿಹ್ವಾರೋಗಸಮುದ್ಭವೇ ||೧೦|| ಅಥಾಸ್ಯಪಾಕೇ ಶ್ವಾಸೇ ಚ ಕಾಸಹಿಕ್ಕಾವಮೀಷು ಚ | ದುರ್ಬಲೋಽಜೀರ್ಣಭಕ್ತಶ್ಚ ಮೂರ್ಚ್ಛಾರ್ತೋ ಮದಪೀಡಿತಃ ||೧೧|| ಶಿರೋರುಜಾರ್ತಸ್ತೃಷಿತಃ ಶ್ರಾನ್ತಃ ಪಾನಕ್ಲಮಾನ್ವಿತಃ | ಅರ್ದಿತೀ ಕರ್ಣಶೂಲೀ ಚ ದನ್ತರೋಗೀ ಚ ಮಾನವಃ ||೧೨||
तत्रादौ दन्तपवनं द्वादशाङ्गुलमायतम् | कनिष्ठिकापरीणाहमृज्वग्रन्थितमव्रणम् ||४|| अयुग्मग्रन्थि यच्चापि प्रत्यग्रं शस्तभूमिजम् | अवेक्ष्यर्तुं च दोषं च रसं वीर्यं च योजयेत् ||५|| कषायं मधुरं तिक्तं कटुकं प्रातरुत्थितः | निम्बश्च तिक्तके श्रेष्ठः कषाये खदिरस्तथा ||६|| मधूको मधुरे श्रेष्ठः करञ्जः कटुके तथा | क्षौद्रव्योषत्रिवर्गाक्तं सतैलं सैन्धवेन च ||७|| चूर्णेन तेजोवत्याश्च दन्तान्नित्यं विशोधयेत् | एकैकं घर्षयेद्दन्तं मृदुना कूर्चकेन च ||८|| दन्तशोधनचूर्णेन दन्तमांसान्यबाधयन् | तद्दौर्गन्ध्योपदेहौ तु श्लेष्माणं चापकर्षति ||९|| वैशद्यमन्नाभिरुचिं सौमनस्यं करोति च | न खादेद्गलताल्वोष्ठजिह्वारोगसमुद्भवे ||१०|| अथास्यपाके श्वासे च कासहिक्कावमीषु च | दुर्बलोऽजीर्णभक्तश्च मूर्च्छार्तो मदपीडितः ||११|| शिरोरुजार्तस्तृषितः श्रान्तः पानक्लमान्वितः | अर्दिती कर्णशूली च दन्तरोगी च मानवः ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (13-14) · Śloka 14
ಜಿಹ್ವಾನಿರ್ಲೇಖನಂ ರೌಪ್ಯಂ ಸೌವರ್ಣಂ ವಾರ್ಕ್ಷಮೇವ ಚ | ತನ್ಮಲಾಪಹರಂ ಶಸ್ತಂ ಮೃದು ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ದಶಾಙ್ಗುಲಮ್ ||೧೩|| ಮುಖವೈರಸ್ಯದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಶೋಫಜಾಡ್ಯಹರಂ ಸುಖಮ್ | ದನ್ತದಾರ್ಢ್ಯಕರಂ ರುಚ್ಯಂ ಸ್ನೇಹಗಣ್ಡೂಷಧಾರಣಮ್ ||೧೪||
जिह्वानिर्लेखनं रौप्यं सौवर्णं वार्क्षमेव च | तन्मलापहरं शस्तं मृदु श्लक्ष्णं दशाङ्गुलम् ||१३|| मुखवैरस्यदौर्गन्ध्यशोफजाड्यहरं सुखम् | दन्तदार्ढ्यकरं रुच्यं स्नेहगण्डूषधारणम् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (15-16) · Śloka 17
ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಕಷಾಯೈರ್ವಾ ಕ್ಷೀರೇಣ ಚ ವಿಮಿಶ್ರಿತೈಃ | ಭಿಲ್ಲೋಟಕಕಷಾಯೇಣ ತಥೈವಾಮಲಕಸ್ಯ ವಾ ||೧೫|| ಪ್ರಕ್ಷಾಲಯೇನ್ಮುಖಂ ನೇತ್ರೇ ಸ್ವಸ್ಥಃ ಶೀತೋದಕೇನ ವಾ | ನೀಲಿಕಾಂ ಮುಖಶೋಷಂ ಚ ಪಿಡಕಾಂ ವ್ಯಙ್ಗಮೇವ ಚ ||೧೬|| ರಕ್ತಪಿತ್ತಕೃತಾನ್ ರೋಗಾನ್ ಸದ್ಯ ಏವ ವಿನಾಶಯೇತ್ |೧೭|
क्षीरवृक्षकषायैर्वा क्षीरेण च विमिश्रितैः | भिल्लोटककषायेण तथैवामलकस्य वा ||१५|| प्रक्षालयेन्मुखं नेत्रे स्वस्थः शीतोदकेन वा | नीलिकां मुखशोषं च पिडकां व्यङ्गमेव च ||१६|| रक्तपित्तकृतान् रोगान् सद्य एव विनाशयेत् |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (17-20) · Śloka 20
ಸುಖಂ ಲಘು ನಿರೀಕ್ಷೇತ ದೃಢಂ ಪಶ್ಯತಿ ಚಕ್ಷುಷಾ ||೧೭|| ಮತಂ ಸ್ರೋತೋಞ್ಜನಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ವಿಶುದ್ಧಂ ಸಿನ್ಧುಸಮ್ಭವಮ್ | ದಾಹಕಣ್ಡೂಮಲಘ್ನಂ ಚ ದೃಷ್ಟಿಕ್ಲೇದರುಜಾಪಹಮ್ ||೧೮|| ತೇಜೋರೂಪಾವಹಂ ಚೈವ ಸಹತೇ ಮಾರುತಾತಪೌ | ನ ನೇತ್ರರೋಗಾ ಜಾಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದಞ್ಜನಮಾಚರೇತ್ ||೧೯|| ಭುಕ್ತವಾಞ್ಛಿರಸಾ ಸ್ನಾತಃ ಶ್ರಾನ್ತಶ್ಛರ್ದನವಾಹನೈಃ | ರಾತ್ರೌ ಜಾಗರಿತಶ್ಚಾಪಿ ನಾಞ್ಜ್ಯಾಜ್ವರಿತ ಏವ ಚ ||೨೦||
सुखं लघु निरीक्षेत दृढं पश्यति चक्षुषा ||१७|| मतं स्रोतोञ्जनं श्रेष्ठं विशुद्धं सिन्धुसम्भवम् | दाहकण्डूमलघ्नं च दृष्टिक्लेदरुजापहम् ||१८|| तेजोरूपावहं चैव सहते मारुतातपौ | न नेत्ररोगा जायन्ते तस्मादञ्जनमाचरेत् ||१९|| भुक्तवाञ्छिरसा स्नातः श्रान्तश्छर्दनवाहनैः | रात्रौ जागरितश्चापि नाञ्ज्याज्वरित एव च ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (21-24) · Śloka 24
ಕರ್ಪೂರಜಾತೀಕಙ್ಕೋಲಲವಙ್ಗಕಟುಕಾಹ್ವಯೈಃ | ಸಚೂರ್ಣಪೂಗೈಃ ಸಹಿತಂ ಪತ್ರಂ ತಾಮ್ಬೂಲಜಂ ಶುಭಮ್ ||೨೧|| ಮುಖವೈಶದ್ಯಸೌಗನ್ಧ್ಯಕಾನ್ತಿಸೌಷ್ಠವಕಾರಕಮ್ | ಹನುದನ್ತಸ್ವರಮಲಜಿಹ್ವೇನ್ದ್ರಿಯವಿಶೋಧನಮ್ ||೨೨|| ಪ್ರಸೇಕಶಮನಂ ಹೃದ್ಯಂ ಗಲಾಮಯವಿನಾಶನಮ್ | ಪಥ್ಯಂ ಸುಪ್ತೋತ್ಥಿತೇ ಭುಕ್ತೇ ಸ್ನಾತೇ ವಾನ್ತೇ ಚ ಮಾನವೇ ||೨೩|| ರಕ್ತಪಿತ್ತಕ್ಷತಕ್ಷೀಣತೃಷ್ಣಾಮೂರ್ಚ್ಛಾಪರೀತಿನಾಮ್ | ರೂಕ್ಷದುರ್ಬಲಮರ್ತ್ಯಾನಾಂ ನ ಹಿತಂ ಚಾಸ್ಯಶೋಷಿಣಾಮ್ ||೨೪||
कर्पूरजातीकङ्कोललवङ्गकटुकाह्वयैः | सचूर्णपूगैः सहितं पत्रं ताम्बूलजं शुभम् ||२१|| मुखवैशद्यसौगन्ध्यकान्तिसौष्ठवकारकम् | हनुदन्तस्वरमलजिह्वेन्द्रियविशोधनम् ||२२|| प्रसेकशमनं हृद्यं गलामयविनाशनम् | पथ्यं सुप्तोत्थिते भुक्ते स्नाते वान्ते च मानवे ||२३|| रक्तपित्तक्षतक्षीणतृष्णामूर्च्छापरीतिनाम् | रूक्षदुर्बलमर्त्यानां न हितं चास्यशोषिणाम् ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (25-26) · Śloka 26
ಶಿರೋಗತಾಂಸ್ತಥಾ ರೋಗಾಞ್ಛಿರೋಭಙ್ಗೋಽಪಕರ್ಷತಿ | ಕೇಶಾನಾಂ ಮಾರ್ದವಂ ದೈರ್ಧ್ಯಂ ಬಹುತ್ವಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಕೃಷ್ಣತಾಮ್ ||೨೫|| ಕರೋತಿ ಶಿರಸಸ್ತೃಪ್ತಿಂ ಸುತ್ವಕ್ಕಮಪಿ ಚಾನನಮ್ | ಸನ್ತರ್ಪಣಂ ಚೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಶಿರಸಃ ಪ್ರತಿಪೂರಣಮ್ ||೨೬||
शिरोगतांस्तथा रोगाञ्छिरोभङ्गोऽपकर्षति | केशानां मार्दवं दैर्ध्यं बहुत्वं स्निग्धकृष्णताम् ||२५|| करोति शिरसस्तृप्तिं सुत्वक्कमपि चाननम् | सन्तर्पणं चेन्द्रियाणां शिरसः प्रतिपूरणम् ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (27-28) · Śloka 28
ಮಧುಕಂ ಕ್ಷೀರಶುಕ್ಲಾ ಚ ಸರಲಂ ದೇವದಾರು ಚ | ಕ್ಷುದ್ರಕಂ ಪಞ್ಚನಾಮಾನಂ ಸಮಭಾಗಾನಿ ಸಂಹರೇತ್ ||೨೭|| ತೇಷಾಂ ಕಲ್ಕಕಷಾಯಾಭ್ಯಾಂ ಚಕ್ರತೈಲಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್ | ಸದೈವ ಶೀತಲಂ ಜನ್ತೋರ್ಮೂರ್ಧ್ನಿ ತೈಲಂ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್ ||೨೮||
मधुकं क्षीरशुक्ला च सरलं देवदारु च | क्षुद्रकं पञ्चनामानं समभागानि संहरेत् ||२७|| तेषां कल्ककषायाभ्यां चक्रतैलं विपाचयेत् | सदैव शीतलं जन्तोर्मूर्ध्नि तैलं प्रदापयेत् ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (29) · Śloka 29
ಕೇಶಪ್ರಸಾಧನೀ ಕೇಶ್ಯಾ ರಜೋಜನ್ತುಮಲಾಪಹಾ |೨೯|
केशप्रसाधनी केश्या रजोजन्तुमलापहा |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (29) · Śloka 29
ಹನುಮನ್ಯಾಶಿರಃಕರ್ಣಶೂಲಘ್ನಂ ಕರ್ಣಪೂರಣಮ್ ||೨೯||
हनुमन्याशिरःकर्णशूलघ्नं कर्णपूरणम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (30) · Śloka 30
ಅಭ್ಯಙ್ಗೋ ಮಾರ್ದವಕರಃ ಕಫವಾತನಿರೋಧನಃ | ಧಾತೂನಾಂ ಪುಷ್ಟಿಜನನೋ ಮೃಜಾವರ್ಣಬಲಪ್ರದಃ ||೩೦||
अभ्यङ्गो मार्दवकरः कफवातनिरोधनः | धातूनां पुष्टिजननो मृजावर्णबलप्रदः ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (31-32) · Śloka 32
ಸೇಕಃ ಶ್ರಮಘ್ನೋಽನಿಲಹೃದ್ಭಗ್ನಸನ್ಧಿಪ್ರಸಾಧಕಃ | ಕ್ಷತಾಗ್ನಿದಗ್ಧಾಭಿಹತವಿಘೃಷ್ಟಾನಾಂ ರುಜಾಪಹಃ ||೩೧|| ಜಲಸಿಕ್ತಸ್ಯ ವರ್ಧನ್ತೇ ಯಥಾ ಮೂಲೇಽಙ್ಕುರಾಸ್ತರೋಃ | ತಥಾ ಧಾತುವಿವೃದ್ಧಿರ್ಹಿ ಸ್ನೇಹಸಿಕ್ತಸ್ಯ ಜಾಯತೇ ||೩೨||
सेकः श्रमघ्नोऽनिलहृद्भग्नसन्धिप्रसाधकः | क्षताग्निदग्धाभिहतविघृष्टानां रुजापहः ||३१|| जलसिक्तस्य वर्धन्ते यथा मूलेऽङ्कुरास्तरोः | तथा धातुविवृद्धिर्हि स्नेहसिक्तस्य जायते ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (33) · Śloka 33
ಸಿರಾಮುಖೈ ರೋಮಕೂಪೈರ್ಧಮನೀಭಿಶ್ಚ ತರ್ಪಯನ್ | ಶರೀರಬಲಮಾಧತ್ತೇ ಯುಕ್ತಃ ಸ್ನೇಹೋಽವಗಾಹನೇ ||೩೩||
सिरामुखै रोमकूपैर्धमनीभिश्च तर्पयन् | शरीरबलमाधत्ते युक्तः स्नेहोऽवगाहने ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (34) · Śloka 34
ತತ್ರ ಪ್ರಕೃತಿಸಾತ್ಮ್ಯರ್ತುದೇಶದೋಷವಿಕಾರವಿತ್ | ತೈಲಂ ಘೃತಂ ವಾ ಮತಿಮಾನ್ ಯುಞ್ಜ್ಯಾದಭ್ಯಙ್ಗಸೇಕಯೋಃ ||೩೪||
तत्र प्रकृतिसात्म्यर्तुदेशदोषविकारवित् | तैलं घृतं वा मतिमान् युञ्ज्यादभ्यङ्गसेकयोः ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (35-37) · Śloka 37
ಕೇವಲಂ ಸಾಮದೋಷೇಷು ನ ಕಥಞ್ಚನ ಯೋಜಯೇತ್ | ತರುಣಜ್ವರ್ಯಜೀರ್ಣೀ ಚ ನಾಭ್ಯಕ್ತವ್ಯೌ ಕಥಞ್ಚನ ||೩೫|| ತಥಾ ವಿರಿಕ್ತೋ ವಾನ್ತಶ್ಚ ನಿರೂಢೋ ಯಶ್ಚ ಮಾನವಃ | ಪೂರ್ವಯೋಃ ಕೃಚ್ಛ್ರತಾ ವ್ಯಾಧೇರಸಾಧ್ಯತ್ವಮಥಾಪಿ ವಾ ||೩೬|| ಶೇಷಾಣಾಂ ತದಹಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಅಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಾದಯೋ ಗದಾಃ | ಸನ್ತರ್ಪಣಸಮುತ್ಥಾನಾಂ ರೋಗಾಣಾಂ ನೈವ ಕಾರಯೇತ್ ||೩೭||
केवलं सामदोषेषु न कथञ्चन योजयेत् | तरुणज्वर्यजीर्णी च नाभ्यक्तव्यौ कथञ्चन ||३५|| तथा विरिक्तो वान्तश्च निरूढो यश्च मानवः | पूर्वयोः कृच्छ्रता व्याधेरसाध्यत्वमथापि वा ||३६|| शेषाणां तदहः प्रोक्ता अग्निमान्द्यादयो गदाः | सन्तर्पणसमुत्थानां रोगाणां नैव कारयेत् ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (38-50) · Śloka 51
ಶರೀರಾಯಾಸಜನನಂ ಕರ್ಮ ವ್ಯಾಯಾಮಸಞ್ಜ್ಞಿತಮ್ | ತತ್ ಕೃತ್ವಾ ತು ಸುಖಂ ದೇಹಂ ವಿಮೃದ್ಗೀಯಾತ್ ಸಮನ್ತತಃ ||೩೮|| ಶರೀರೋಪಚಯಃ ಕಾನ್ತಿರ್ಗಾತ್ರಾಣಾಂ ಸುವಿಭಕ್ತತಾ | ದೀಪ್ತಾಗ್ನಿತ್ವಮನಾಲಸ್ಯಂ ಸ್ಥಿರತ್ವಂ ಲಾಘವಂ ಮೃಜಾ ||೩೯|| ಶ್ರಮಕ್ಲಮಪಿಪಾಸೋಷ್ಣಶೀತಾದೀನಾಂ ಸಹಿಷ್ಣುತಾ | ಆರೋಗ್ಯಂ ಚಾಪಿ ಪರಮಂ ವ್ಯಾಯಾಮಾದುಪಜಾಯತೇ ||೪೦|| ನ ಚಾಸ್ತಿ ಸದೃಶಂ ತೇನ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಸ್ಥೌಲ್ಯಾಪಕರ್ಷಣಮ್ | ನ ಚ ವ್ಯಾಯಾಮಿನಂ ಮರ್ತ್ಯಮರ್ದಯನ್ತ್ಯರಯೋ ಬಲಾತ್ ||೪೧|| ನ ಚೈನಂ ಸಹಸಾಽಽಕ್ರಮ್ಯ ಜರಾ ಸಮಧಿರೋಹತಿ | ಸ್ಥಿರೀಭವತಿ ಮಾಂಸಂ ಚ ವ್ಯಾಯಾಮಾಭಿರತಸ್ಯ ಚ ||೪೨|| ವ್ಯಾಯಾಮಸ್ವಿನ್ನಗಾತ್ರಸ್ಯ ಪದ್ಭ್ಯಾಮುದ್ವರ್ತಿತಸ್ಯ ಚ | ವ್ಯಾಧಯೋ ನೋಪಸರ್ಪನ್ತಿ ಸಿಂಹಂ ಕ್ಷುದ್ರಮೃಗಾ ಇವ ||೪೩|| ವಯೋರೂಪಗುಣೈರ್ಹೀನಮಪಿ ಕುರ್ಯಾತ್ ಸುದರ್ಶನಮ್ | ವ್ಯಾಯಾಮಂ ಕುರ್ವತೋ ನಿತ್ಯಂ ವಿರುದ್ಧಮಪಿ ಭೋಜನಮ್ ||೪೪|| ವಿದಗ್ಧಮವಿದಗ್ಧಂ ವಾ ನಿರ್ದೋಷಂ ಪರಿಪಚ್ಯತೇ | ವ್ಯಾಯಾಮೋ ಹಿ ಸದಾ ಪಥ್ಯೋ ಬಲಿನಾಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಭೋಜಿನಾಮ್ ||೪೫|| ಸ ಚ ಶೀತೇ ವಸನ್ತೇ ಚ ತೇಷಾಂ ಪಥ್ಯತಮಃ ಸ್ಮೃತಃ | ಸರ್ವೇಷ್ವೃತುಷ್ವಹರಹಃ ಪುಮ್ಭಿರಾತ್ಮಹಿತೈಷಿಭಿಃ ||೪೬|| ಬಲಸ್ಯಾರ್ಧೇನ ಕರ್ತವ್ಯೋ ವ್ಯಾಯಾಮೋ ಹನ್ತ್ಯತೋಽನ್ಯಥಾ | ಹೃದಿ ಸ್ಥಾನಸ್ಥಿತೋ ವಾಯುರ್ಯದಾ ವಕ್ತ್ರಂ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ ||೪೭|| ವ್ಯಾಯಾಮಂ ಕುರ್ವತೋ ಜನ್ತೋಸ್ತದ್ಬಲಾರ್ಧಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ | ವಯೋಬಲಶರೀರಾಣಿ ದೇಶಕಾಲಾಶನಾನಿ ಚ ||೪೮|| ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಕುರ್ಯಾದ್ವ್ಯಾಯಾಮಮನ್ಯಥಾ ರೋಗಮಾಪ್ನುಯಾತ್ | ಕ್ಷಯತೃಷ್ಣಾರುಚಿಚ್ಛರ್ದಿರಕ್ತಪಿತ್ತಭ್ರಮಕ್ಲಮಾಃ ||೪೯|| ಕಾಸಶೋಷಜ್ವರಶ್ವಾಸಾ ಅತಿವ್ಯಾಯಾಮಸಮ್ಭವಾಃ | ರಕ್ತಪಿತ್ತೀ ಕೃಶಃ ಶೋಷೀ ಶ್ವಾಸಕಾಸಕ್ಷತಾತುರಃ ||೫೦|| ಭುಕ್ತವಾನ್ ಸ್ತ್ರೀಷು ಚ ಕ್ಷೀಣಸ್ತೃಡ್ಭ್ರಮಾರ್ತಶ್ಚ ವರ್ಜಯೇತ್ |೫೧|
शरीरायासजननं कर्म व्यायामसञ्ज्ञितम् | तत् कृत्वा तु सुखं देहं विमृद्गीयात् समन्ततः ||३८|| शरीरोपचयः कान्तिर्गात्राणां सुविभक्तता | दीप्ताग्नित्वमनालस्यं स्थिरत्वं लाघवं मृजा ||३९|| श्रमक्लमपिपासोष्णशीतादीनां सहिष्णुता | आरोग्यं चापि परमं व्यायामादुपजायते ||४०|| न चास्ति सदृशं तेन किञ्चित् स्थौल्यापकर्षणम् | न च व्यायामिनं मर्त्यमर्दयन्त्यरयो बलात् ||४१|| न चैनं सहसाऽऽक्रम्य जरा समधिरोहति | स्थिरीभवति मांसं च व्यायामाभिरतस्य च ||४२|| व्यायामस्विन्नगात्रस्य पद्भ्यामुद्वर्तितस्य च | व्याधयो नोपसर्पन्ति सिंहं क्षुद्रमृगा इव ||४३|| वयोरूपगुणैर्हीनमपि कुर्यात् सुदर्शनम् | व्यायामं कुर्वतो नित्यं विरुद्धमपि भोजनम् ||४४|| विदग्धमविदग्धं वा निर्दोषं परिपच्यते | व्यायामो हि सदा पथ्यो बलिनां स्निग्धभोजिनाम् ||४५|| स च शीते वसन्ते च तेषां पथ्यतमः स्मृतः | सर्वेष्वृतुष्वहरहः पुम्भिरात्महितैषिभिः ||४६|| बलस्यार्धेन कर्तव्यो व्यायामो हन्त्यतोऽन्यथा | हृदि स्थानस्थितो वायुर्यदा वक्त्रं प्रपद्यते ||४७|| व्यायामं कुर्वतो जन्तोस्तद्बलार्धस्य लक्षणम् | वयोबलशरीराणि देशकालाशनानि च ||४८|| समीक्ष्य कुर्याद्व्यायाममन्यथा रोगमाप्नुयात् | क्षयतृष्णारुचिच्छर्दिरक्तपित्तभ्रमक्लमाः ||४९|| कासशोषज्वरश्वासा अतिव्यायामसम्भवाः | रक्तपित्ती कृशः शोषी श्वासकासक्षतातुरः ||५०|| भुक्तवान् स्त्रीषु च क्षीणस्तृड्भ्रमार्तश्च वर्जयेत् |५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (51) · Śloka 52
ಉದ್ವರ್ತನಂ ವಾತಹರಂ ಕಫಮೇದೋವಿಲಾಪನಮ್ ||೫೧|| ಸ್ಥಿರೀಕರಣಮಙ್ಗಾನಾಂ ತ್ವಕ್ಪ್ರಸಾದಕರಂ ಪರಮ್ |೫೨|
उद्वर्तनं वातहरं कफमेदोविलापनम् ||५१|| स्थिरीकरणमङ्गानां त्वक्प्रसादकरं परम् |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (52-56) · Śloka 56
ಸಿರಾಮುಖವಿವಿಕ್ತತ್ವಂ ತ್ವಕ್ಸ್ಥಸ್ಯಾಗ್ನೇಶ್ಚ ತೇಜನಮ್ ||೫೨|| ಉದ್ಧರ್ಷಣೋತ್ಸಾದನಾಭ್ಯಾಂ ಜಾಯೇಯಾತಾಮಸಂಶಯಮ್ | ಉತ್ಸಾದನಾದ್ಭವೇತ್ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ವಿಶೇಷಾತ್ ಕಾನ್ತಿಮದ್ವಪುಃ ||೫೩|| ಪ್ರಹರ್ಷಸೌಭಾಗ್ಯಮೃಜಾಲಾಘವಾದಿಗುಣಾನ್ವಿತಮ್ | ಉದ್ಧರ್ಷಣಂ ತು ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಕಣ್ಡೂಕೋಠಾನಿಲಾಪಹಮ್ ||೫೪|| ಊರ್ವೋಃ ಸಞ್ಜನಯತ್ಯಾಶು ಫೇನಕಃ ಸ್ಥೈರ್ಯಲಾಘವೇ | ಕಣ್ಡೂಕೋಠಾನಿಲಸ್ತಮ್ಭಮಲರೋಗಾಪಹಶ್ಚ ಸಃ ||೫೫|| ತೇಜನಂ ತ್ವಗ್ಗತಸ್ಯಾಗ್ನೇಃ ಸಿರಾಮುಖವಿವೇಚನಮ್ | ಉದ್ಧರ್ಷಣಂ ತ್ವಿಷ್ಟಿಕಯಾ ಕಣ್ಡೂಕೋಠವಿನಾಶನಮ್ ||೫೬||
सिरामुखविविक्तत्वं त्वक्स्थस्याग्नेश्च तेजनम् ||५२|| उद्धर्षणोत्सादनाभ्यां जायेयातामसंशयम् | उत्सादनाद्भवेत् स्त्रीणां विशेषात् कान्तिमद्वपुः ||५३|| प्रहर्षसौभाग्यमृजालाघवादिगुणान्वितम् | उद्धर्षणं तु विज्ञेयं कण्डूकोठानिलापहम् ||५४|| ऊर्वोः सञ्जनयत्याशु फेनकः स्थैर्यलाघवे | कण्डूकोठानिलस्तम्भमलरोगापहश्च सः ||५५|| तेजनं त्वग्गतस्याग्नेः सिरामुखविवेचनम् | उद्धर्षणं त्विष्टिकया कण्डूकोठविनाशनम् ||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (57-63) · Śloka 64
ನಿದ್ರಾದಾಹಶ್ರಮಹರಂ ಸ್ವೇದಕಣ್ಡೂತೃಷಾಪಹಮ್ | ಹೃದ್ಯಂ ಮಲಹರಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯವಿಬೋಧನಮ್ ||೫೭|| ತನ್ದ್ರಾಪಾಪ್ಮೋಪಶಮನಂ ತುಷ್ಟಿದಂ ಪುಂಸ್ತ್ವವರ್ಧನಮ್ | ರಕ್ತಪ್ರಸಾದನಂ ಚಾಪಿ ಸ್ನಾನಮಗ್ನೇಶ್ಚ ದೀಪನಮ್ ||೫೮|| ಉಷ್ಣೇನ ಶಿರಸಃ ಸ್ನಾನಮಹಿತಂ ಚಕ್ಷುಷಃ ಸದಾ | ಶೀತೇನ ಶಿರಸಃ ಸ್ನಾನಂ ಚಕ್ಷುಷ್ಯಮಿತಿ ನಿರ್ದಿಶೇತ್ ||೫೯|| ಶ್ಲೇಷ್ಮಮಾರುತಕೋಪೇ ತು ಜ್ಞಾತ್ವಾ ವ್ಯಾಧಿಬಲಾಬಲಮ್ | ಕಾಮಮುಷ್ಣಂ ಶಿರಃಸ್ನಾನಂ ಭೈಷಜ್ಯಾರ್ಥಂ ಸಮಾಚರೇತ್ ||೬೦|| ಅತಿಶೀತಾಮ್ಬು ಶೀತೇ ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಮಾರುತಕೋಪನಮ್ | ಅತ್ಯುಷ್ಣಮುಷ್ಣಕಾಲೇ ಚ ಪಿತ್ತಶೋಣಿತಕೋಪನಮ್ ||೬೧|| ತಚ್ಚಾತಿಸಾರಜ್ವರಿತಕರ್ಣಶೂಲಾನಿಲಾರ್ತಿಷು | ಆಧ್ಮಾನಾರೋಚಕಾಜೀರ್ಣಭುಕ್ತವತ್ಸು ಚ ಗರ್ಹಿತಮ್ ||೬೨|| ಸೌಭಾಗ್ಯದಂ ವರ್ಣಕರಂ ಪ್ರೀತ್ಯೋಜೋಬಲವರ್ಧನಮ್ | ಸ್ವೇದದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯವೈವರ್ಣ್ಯಶ್ರಮಘ್ನಮನುಲೇಪನಮ್ ||೬೩|| ಸ್ನಾನಂ ಯೇಷಾಂ ನಿಷಿದ್ಧಂ ತು ತೇಷಾಮಪ್ಯನುಲೇಪನಮ್ |೬೪|
निद्रादाहश्रमहरं स्वेदकण्डूतृषापहम् | हृद्यं मलहरं श्रेष्ठं सर्वेन्द्रियविबोधनम् ||५७|| तन्द्रापाप्मोपशमनं तुष्टिदं पुंस्त्ववर्धनम् | रक्तप्रसादनं चापि स्नानमग्नेश्च दीपनम् ||५८|| उष्णेन शिरसः स्नानमहितं चक्षुषः सदा | शीतेन शिरसः स्नानं चक्षुष्यमिति निर्दिशेत् ||५९|| श्लेष्ममारुतकोपे तु ज्ञात्वा व्याधिबलाबलम् | काममुष्णं शिरःस्नानं भैषज्यार्थं समाचरेत् ||६०|| अतिशीताम्बु शीते च श्लेष्ममारुतकोपनम् | अत्युष्णमुष्णकाले च पित्तशोणितकोपनम् ||६१|| तच्चातिसारज्वरितकर्णशूलानिलार्तिषु | आध्मानारोचकाजीर्णभुक्तवत्सु च गर्हितम् ||६२|| सौभाग्यदं वर्णकरं प्रीत्योजोबलवर्धनम् | स्वेददौर्गन्ध्यवैवर्ण्यश्रमघ्नमनुलेपनम् ||६३|| स्नानं येषां निषिद्धं तु तेषामप्यनुलेपनम् |६४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (64) · Śloka 65
ರಕ್ಷೋಘ್ನಮಥ ಚೌಜಸ್ಯಂ ಸೌಭಾಗ್ಯಕರಮುತ್ತಮಮ್ ||೬೪|| ಸುಮನೋಮ್ಬರರತ್ನಾನಾಂ ಧಾರಣಂ ಪ್ರೀತಿವರ್ಧನಮ್ |೬೫|
रक्षोघ्नमथ चौजस्यं सौभाग्यकरमुत्तमम् ||६४|| सुमनोम्बररत्नानां धारणं प्रीतिवर्धनम् |६५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (65) · Śloka 66
ಮುಖಾಲೇಪಾದ್ದೃಢಂ ಚಕ್ಷುಃ ಪೀನಗಣ್ಡಂ ತಥಾಽಽನನಮ್ ||೬೫|| ಅವ್ಯಙ್ಗಪಿಡಕಂ ಕಾನ್ತಂ ಭವತ್ಯಮ್ಬುಜಸನ್ನಿಭಮ್ |೬೬|
मुखालेपाद्दृढं चक्षुः पीनगण्डं तथाऽऽननम् ||६५|| अव्यङ्गपिडकं कान्तं भवत्यम्बुजसन्निभम् |६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (66-67) · Śloka 68
ಪಕ್ಷ್ಮಲಂ ವಿಶದಂ ಕಾನ್ತಮಮಲೋಜ್ಜ್ವಲಮಣ್ಡಲಮ್ ||೬೬|| ನೇತ್ರಮಞ್ಜನಸಂಯೋಗಾದ್ಭವೇಚ್ಚಾಮಲತಾರಕಮ್ | ಯಶಸ್ಯಂ ಸ್ವರ್ಗ್ಯಮಾಯುಷ್ಯಂ ಧನಧಾನ್ಯವಿವರ್ಧನಮ್ ||೬೭|| ದೇವತಾತಿಥಿವಿಪ್ರಾಣಾಂ ಪೂಜನಂ ಗೋತ್ರವರ್ಧನಮ್ |೬೮|
पक्ष्मलं विशदं कान्तममलोज्ज्वलमण्डलम् ||६६|| नेत्रमञ्जनसंयोगाद्भवेच्चामलतारकम् | यशस्यं स्वर्ग्यमायुष्यं धनधान्यविवर्धनम् ||६७|| देवतातिथिविप्राणां पूजनं गोत्रवर्धनम् |६८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (68) · Śloka 69
ಆಹಾರಃ ಪ್ರೀಣನಃ ಸದ್ಯೋ ಬಲಕೃದ್ದೇಹಧಾರಕಃ ||೬೮|| ಆಯುಸ್ತೇಜಃಸಮುತ್ಸಾಹಸ್ಮೃತ್ಯೋಜೋಗ್ನಿವಿವರ್ಧನಃ |೬೯|
आहारः प्रीणनः सद्यो बलकृद्देहधारकः ||६८|| आयुस्तेजःसमुत्साहस्मृत्योजोग्निविवर्धनः |६९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (69) · Śloka 70
ಪಾದಪ್ರಕ್ಷಾಲನಂ ಪಾದಮಲರೋಗಶ್ರಮಾಪಹಮ್ ||೬೯|| ಚಕ್ಷುಃಪ್ರಸಾದನಂ ವೃಷ್ಯಂ ರಕ್ಷೋಘ್ನಂ ಪ್ರೀತಿವರ್ಧನಮ್ |೭೦|
पादप्रक्षालनं पादमलरोगश्रमापहम् ||६९|| चक्षुःप्रसादनं वृष्यं रक्षोघ्नं प्रीतिवर्धनम् |७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (70) · Śloka 71
ನಿದ್ರಾಕರೋ ದೇಹಸುಖಶ್ಚಕ್ಷುಷ್ಯಃ ಶ್ರಮಸುಪ್ತಿನುತ್ ||೭೦|| ಪಾದತ್ವಙ್ಮೃದುಕಾರೀ ಚ ಪಾದಾಭ್ಯಙ್ಗಃ ಸದಾ ಹಿತಃ |೭೧|
निद्राकरो देहसुखश्चक्षुष्यः श्रमसुप्तिनुत् ||७०|| पादत्वङ्मृदुकारी च पादाभ्यङ्गः सदा हितः |७१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (71-74) · Śloka 74
ಪಾದರೋಗಹರಂ ವೃಷ್ಯಂ ರಕ್ಷೋಘ್ನಂ ಪ್ರೀತಿವರ್ಧನಮ್ ||೭೧|| ಸುಖಪ್ರಚಾರಮೋಜಸ್ಯಂ ಸದಾ ಪಾದತ್ರಧಾರಣಮ್ | ಅನಾರೋಗ್ಯಮನಾಯುಷ್ಯಂ ಚಕ್ಷುಷೋರುಪಘಾತಕೃತ್ ||೭೨|| ಪಾದಾಭ್ಯಾಮನುಪಾನದ್ಭ್ಯಾಂ ಸದಾ ಚಙ್ಕ್ರಮಣಂ ನೃಣಾಮ್ | ಪಾಪ್ಮೋಪಶಮನಂ ಕೇಶನಖರೋಮಾಪಮಾರ್ಜನಮ್ ||೭೩|| ಹರ್ಷಲಾಘವಸೌಭಾಗ್ಯಕರಮುತ್ಸಾಹವರ್ಧನಮ್ | ಬಾಣವಾರಂ ಮೃಜಾವರ್ಣತೇಜೋಬಲವಿವರ್ಧನಮ್ ||೭೪||
पादरोगहरं वृष्यं रक्षोघ्नं प्रीतिवर्धनम् ||७१|| सुखप्रचारमोजस्यं सदा पादत्रधारणम् | अनारोग्यमनायुष्यं चक्षुषोरुपघातकृत् ||७२|| पादाभ्यामनुपानद्भ्यां सदा चङ्क्रमणं नृणाम् | पाप्मोपशमनं केशनखरोमापमार्जनम् ||७३|| हर्षलाघवसौभाग्यकरमुत्साहवर्धनम् | बाणवारं मृजावर्णतेजोबलविवर्धनम् ||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (75) · Śloka 75
ಪವಿತ್ರಂ ಕೇಶ್ಯಮುಷ್ಣೀಷಂ ವಾತಾತಪರಜೋಪಹಮ್ |೭೫|
पवित्रं केश्यमुष्णीषं वातातपरजोपहम् |७५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (75) · Śloka 76
ವರ್ಷಾನಿಲರಜೋಘರ್ಮಹಿಮಾದೀನಾಂ ನಿವಾರಣಮ್ ||೭೫|| ವರ್ಣ್ಯಂ ಚಕ್ಷುಷ್ಯಮೌಜಸ್ಯಂ ಶಙ್ಕರಂ ಛತ್ರಧಾರಣಮ್ |೭೬|
वर्षानिलरजोघर्महिमादीनां निवारणम् ||७५|| वर्ण्यं चक्षुष्यमौजस्यं शङ्करं छत्रधारणम् |७६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (76-77) · Śloka 78
ಶುನಃ ಸರೀಸೃಪವ್ಯಾಲವಿಷಾಣಿಭ್ಯೋ ಭಯಾಪಹಮ್ ||೭೬|| ಶ್ರಮಸ್ಖಲನದೋಷಘ್ನಂ ಸ್ಥವಿರೇ ಚ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ | ಸತ್ತ್ವೋತ್ಸಾಹಬಲಸ್ಥೈರ್ಯಧೈರ್ಯವೀರ್ಯವಿವರ್ಧನಮ್ ||೭೭|| ಅವಷ್ಟಮ್ಭಕರಂ ಚಾಪಿ ಭಯಘ್ನಂ ದಣ್ಡಧಾರಣಮ್ |೭೮|
शुनः सरीसृपव्यालविषाणिभ्यो भयापहम् ||७६|| श्रमस्खलनदोषघ्नं स्थविरे च प्रशस्यते | सत्त्वोत्साहबलस्थैर्यधैर्यवीर्यविवर्धनम् ||७७|| अवष्टम्भकरं चापि भयघ्नं दण्डधारणम् |७८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (78) · Śloka 78
ಆಸ್ಯಾ ವರ್ಣಕಫಸ್ಥೌಲ್ಯಸೌಕುಮಾರ್ಯಕರೀ ಸುಖಾ ||೭೮||
आस्या वर्णकफस्थौल्यसौकुमार्यकरी सुखा ||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (79-80) · Śloka 80
ಅಧ್ವಾ ವರ್ಣಕಫಸ್ಥೌಲ್ಯಸೌಕುಮಾರ್ಯವಿನಾಶನಃ | ಅತ್ಯಧ್ವಾ ವಿಪರೀತೋಽಸ್ಮಾಜ್ಜರಾದೌರ್ಬಲ್ಯಕೃಚ್ಚ ಸಃ ||೭೯|| ಯತ್ತು ಚಙ್ಕ್ರಮಣಂ ನಾತಿದೇಹಪೀಡಾಕರಂ ಭವೇತ್ | ತದಾಯುರ್ಬಲಮೇಧಾಗ್ನಿಪ್ರದಮಿನ್ದ್ರಿಯಬೋಧನಮ್ ||೮೦||
अध्वा वर्णकफस्थौल्यसौकुमार्यविनाशनः | अत्यध्वा विपरीतोऽस्माज्जरादौर्बल्यकृच्च सः ||७९|| यत्तु चङ्क्रमणं नातिदेहपीडाकरं भवेत् | तदायुर्बलमेधाग्निप्रदमिन्द्रियबोधनम् ||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (81-82) · Śloka 82
ಶ್ರಮಾನಿಲಹರಂ ವೃಷ್ಯಂ ಪುಷ್ಟಿನಿದ್ರಾಧೃತಿಪ್ರದಮ್ | ಸುಖಂ ಶಯ್ಯಾಸನಂ, ದುಃಖಂ ವಿಪರೀತಗುಣಂ ಮತಮ್ ||೮೧|| ಬಾಲವ್ಯಜನಮೌಜಸ್ಯಂ ಮಕ್ಷಿಕಾದೀನಪೋಹತಿ | ಶೋಷದಾಹಶ್ರಮಸ್ವೇದಮೂರ್ಚ್ಛಾಘ್ನೋ ವ್ಯಜನಾನಿಲಃ ||೮೨||
श्रमानिलहरं वृष्यं पुष्टिनिद्राधृतिप्रदम् | सुखं शय्यासनं, दुःखं विपरीतगुणं मतम् ||८१|| बालव्यजनमौजस्यं मक्षिकादीनपोहति | शोषदाहश्रमस्वेदमूर्च्छाघ्नो व्यजनानिलः ||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (83) · Śloka 83
ಪ್ರೀತಿನಿದ್ರಾಕರಂ ವೃಷ್ಯಂ ಕಫವಾತಶ್ರಮಾಪಹಮ್ | ಸಂವಾಹನಂ ಮಾಂಸರಕ್ತತ್ವಕ್ಪ್ರಸಾದಕರಂ ಸುಖಮ್ ||೮೩||
प्रीतिनिद्राकरं वृष्यं कफवातश्रमापहम् | संवाहनं मांसरक्तत्वक्प्रसादकरं सुखम् ||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (84-88) · Śloka 88
ಪ್ರವಾತಂ ರೌಕ್ಷ್ಯವೈವರ್ಣ್ಯಸ್ತಮ್ಭಕೃದ್ದಾಹಪಕ್ತಿನುತ್ | ಸ್ವೇದಮೂರ್ಚ್ಛಾಪಿಪಾಸಾಘ್ನಮಪ್ರವಾತಮತೋಽನ್ಯಥಾ ||೮೪|| ಸುಖಂ ವಾತಂ ಪ್ರಸೇವೇತ ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಶರದಿ ಮಾನವಃ | ನಿವಾತಂ ಹ್ಯಾಯುಷೇ ಸೇವ್ಯಮಾರೋಗ್ಯಾಯ ಚ ಸರ್ವದಾ ||೮೫|| ಆತಪಃ ಪಿತ್ತತೃಷ್ಣಾಗ್ನಿಸ್ವೇದಮೂರ್ಚ್ಛಾಭ್ರಮಾಸ್ರಕೃತ್ | ದಾಹವೈವರ್ಣ್ಯಕಾರೀ ಚ ಛಾಯಾ ಚೈತಾನಪೋಹತಿ ||೮೬|| ಅಗ್ನಿರ್ವಾತಕಫಸ್ತಮ್ಭಶೀತವೇಪಥುನಾಶನಃ | ಆಮಾಭಿಷ್ಯನ್ದಜರಣೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರದೂಷಣಃ ||೮೭|| ಪುಷ್ಟಿವರ್ಣಬಲೋತ್ಸಾಹಮಗ್ನಿದೀಪ್ತಿಮತನ್ದ್ರಿತಾಮ್ | ಕರೋತಿ ಧಾತುಸಾಮ್ಯಂ ಚ ನಿದ್ರಾ ಕಾಲೇ ನಿಷೇವಿತಾ ||೮೮||
प्रवातं रौक्ष्यवैवर्ण्यस्तम्भकृद्दाहपक्तिनुत् | स्वेदमूर्च्छापिपासाघ्नमप्रवातमतोऽन्यथा ||८४|| सुखं वातं प्रसेवेत ग्रीष्मे शरदि मानवः | निवातं ह्यायुषे सेव्यमारोग्याय च सर्वदा ||८५|| आतपः पित्ततृष्णाग्निस्वेदमूर्च्छाभ्रमास्रकृत् | दाहवैवर्ण्यकारी च छाया चैतानपोहति ||८६|| अग्निर्वातकफस्तम्भशीतवेपथुनाशनः | आमाभिष्यन्दजरणो रक्तपित्तप्रदूषणः ||८७|| पुष्टिवर्णबलोत्साहमग्निदीप्तिमतन्द्रिताम् | करोति धातुसाम्यं च निद्रा काले निषेविता ||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (89) · Śloka 89
ತತ್ರಾದಿತ ಏವ ನೀಚನಖರೋಮ್ಣಾ ಶುಚಿನಾ ಶುಕ್ಲವಾಸಸಾ ಲಘೂಷ್ಣೀಷಚ್ಛತ್ರೋಪಾನತ್ಕೇನ ದಣ್ಡಪಾಣಿನಾ ಕಾಲೇ ಹಿತಮಿತಮಧುರಪೂರ್ವಾಭಿಭಾಷಿಣಾ ಬನ್ಧುಭೂತೇನ ಭೂತಾನಾಂ ಗುರುವೃದ್ಧಾನುಮತೇನ ಸುಸಹಾಯೇನಾನನ್ಯಮನಸಾ ಖಲೂಪಚರಿತವ್ಯಂ, ತದಪಿ ನ ರಾತ್ರೌ, ನ ಕೇಶಾಸ್ಥಿಕಣ್ಟಕಾಶ್ಮತುಷಭಸ್ಮೋತ್ಕರಕಪಾಲಾಙ್ಗಾರಾಮೇಧ್ಯಸ್ನಾನಬಲಿಭೂಮಿಷು, ನ ವಿಷಮೇನ್ದ್ರಕೀಲಚತುಷ್ಪಥಶ್ವಭ್ರಾಣಾಮುಪರಿಷ್ಟಾತ್ ||೮೯||
तत्रादित एव नीचनखरोम्णा शुचिना शुक्लवाससा लघूष्णीषच्छत्रोपानत्केन दण्डपाणिना काले हितमितमधुरपूर्वाभिभाषिणा बन्धुभूतेन भूतानां गुरुवृद्धानुमतेन सुसहायेनानन्यमनसा खलूपचरितव्यं, तदपि न रात्रौ, न केशास्थिकण्टकाश्मतुषभस्मोत्करकपालाङ्गारामेध्यस्नानबलिभूमिषु, न विषमेन्द्रकीलचतुष्पथश्वभ्राणामुपरिष्टात् ||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (90) · Śloka 90
ನ ರಾಜದ್ವಿಷ್ಟಪರುಷಪೈಶುನ್ಯಾನೃತಾನಿ ವದೇತ್, ನ ದೇವಬ್ರಾಹ್ಮಣಪಿತೃಪರಿವಾದಾಂಶ್ಚ; ನ ನರೇನ್ದ್ರದ್ವಿಷ್ಟೋನ್ಮತ್ತಪತಿತಕ್ಷುದ್ರನೀಚಾನುಪಾಸೀತ ||೯೦||
न राजद्विष्टपरुषपैशुन्यानृतानि वदेत्, न देवब्राह्मणपितृपरिवादांश्च; न नरेन्द्रद्विष्टोन्मत्तपतितक्षुद्रनीचानुपासीत ||९०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (91) · Śloka 91
ವೃಕ್ಷಪರ್ವತಪ್ರಪಾತವಿಷಮವಲ್ಮೀಕದುಷ್ಟವಾಜಿಕುಞ್ಜರಾದ್ಯಧಿರೋಹಣಾನಿ ಪರಿಹರೇತ್, ಪೂರ್ಣನದೀಸಮುದ್ರಾವಿದಿತಪಲ್ವಲಶ್ವಭ್ರಕೂಪಾವತರಣಾನಿ, ಭಿನ್ನಶೂನ್ಯಾಗಾರಶ್ಮಶಾನವಿಜನಾರಣ್ಯವಾಸಾಗ್ನಿಸಮ್ಭ್ರಮವ್ಯಾಲಭುಜಙ್ಗಕೀಟಸೇವಾಶ್ಚ, ಗ್ರಾಮಾಘಾತಕಲಹಶಸ್ತ್ರಸನ್ನಿಪಾತವ್ಯಾಲಸರೀಸೃಪಶೃಙ್ಗಿಸನ್ನಿಕರ್ಷಾಂಶ್ಚ ||೯೧||
वृक्षपर्वतप्रपातविषमवल्मीकदुष्टवाजिकुञ्जराद्यधिरोहणानि परिहरेत्, पूर्णनदीसमुद्राविदितपल्वलश्वभ्रकूपावतरणानि, भिन्नशून्यागारश्मशानविजनारण्यवासाग्निसम्भ्रमव्यालभुजङ्गकीटसेवाश्च, ग्रामाघातकलहशस्त्रसन्निपातव्यालसरीसृपशृङ्गिसन्निकर्षांश्च ||९१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (92) · Śloka 92
ನಾಗ್ನಿಗೋಗುರುಬ್ರಾಹ್ಮಣಪ್ರೇಙ್ಖಾದಮ್ಪತ್ಯನ್ತರೇಣ ಯಾಯಾತ್ | ನ ಶವಮನುಯಾಯಾತ್ | ದೇವಗೋಬ್ರಾಹ್ಮಣಚೈತ್ಯಧ್ವಜರೋಗಿಪತಿತಪಾಪಕಾರಿಣಾಂ ಚ ಛಾಯಾಂ ನಾಕ್ರಮೇತ | ನಾಸ್ತಂ ಗಚ್ಛನ್ತಮುದ್ಯನ್ತಂ ವಾಽಽದಿತ್ಯಂ ವೀಕ್ಷೇತ | ಗಾಂ ಧಾಪಯನ್ತೀಂ ಧಯನ್ತೀಂ ಪರಶಸ್ಯಂ ವಾ ಚರನ್ತೀಂ ನ ಕಸ್ಮೈಚಿದಾಚಕ್ಷೀತ, ನ ಚೋಲ್ಕಾಪಾತೋತ್ಪಾತೇನ್ದ್ರಧನೂಂಷಿ | ನಾಗ್ನಿಂ ಮುಖೇನೋಪಧಮೇತ್ | ನಾಪೋ ಭೂಮಿಂ ವಾ ಪಾಣಿಪಾದೇನಾಭಿಹನ್ಯಾತ್ ||೯೨||
नाग्निगोगुरुब्राह्मणप्रेङ्खादम्पत्यन्तरेण यायात् | न शवमनुयायात् | देवगोब्राह्मणचैत्यध्वजरोगिपतितपापकारिणां च छायां नाक्रमेत | नास्तं गच्छन्तमुद्यन्तं वाऽऽदित्यं वीक्षेत | गां धापयन्तीं धयन्तीं परशस्यं वा चरन्तीं न कस्मैचिदाचक्षीत, न चोल्कापातोत्पातेन्द्रधनूंषि | नाग्निं मुखेनोपधमेत् | नापो भूमिं वा पाणिपादेनाभिहन्यात् ||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (93) · Śloka 93
ನ ವೇಗಾನ್ ಧಾರಯೇದ್ ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಾದೀನಾಮ್ | ನ ಬಹಿರ್ವೇಗಾನ್ ಗ್ರಾಮನಗರದೇವತಾಯತನಶ್ಮಶಾನಚತುಷ್ಪಥಸಲಿಲಾಶಯಪಥಿ ಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟಾನುತ್ಸೃಜೇನ್ನ ಪ್ರಕಾಶಂ ನ ವಾಯ್ವಗ್ನಿಸಲಿಲಸೋಮಾರ್ಕಗೋಗುರುಪ್ರತಿಮುಖಮ್ ||೯೩||
न वेगान् धारयेद् वातमूत्रपुरीषादीनाम् | न बहिर्वेगान् ग्रामनगरदेवतायतनश्मशानचतुष्पथसलिलाशयपथि सन्निकृष्टानुत्सृजेन्न प्रकाशं न वाय्वग्निसलिलसोमार्कगोगुरुप्रतिमुखम् ||९३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (94) · Śloka 94
ನ ಭೂಮಿಂ ವಿಲಿಖೇತ್, ನಾಸಂವೃತಮುಖಃ ಸದಸಿ ಜೃಮ್ಭೋದ್ಗಾರಕಾಸಶ್ವಾಸಕ್ಷವಥೂನುತ್ಸೃಜೇತ್, ನ ಪರ್ಯಙ್ಕಿಕಾವಷ್ಟಮ್ಭಪಾದಪ್ರಸಾರಣಾನಿ ಗುರುಸನ್ನಿಧೌ ಕುರ್ಯಾತ್ ||೯೪||
न भूमिं विलिखेत्, नासंवृतमुखः सदसि जृम्भोद्गारकासश्वासक्षवथूनुत्सृजेत्, न पर्यङ्किकावष्टम्भपादप्रसारणानि गुरुसन्निधौ कुर्यात् ||९४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (95) · Śloka 95
ನ ಬಾಲಕರ್ಣನಾಸಾಸ್ರೋತೋದಶನಾಕ್ಷಿವಿವರಾಣ್ಯಭಿಕುಷ್ಣೀಯಾತ್ , ನ ವೀಜಯೇತ್ ಕೇಶಮುಖನಖವಸ್ತ್ರಗಾತ್ರಾಣಿ, ನ ಗಾತ್ರನಖವಕ್ತ್ರವಾದಿತ್ರಂ ಕುರ್ಯಾತ್, ನ ಕಾಷ್ಠಲೋಷ್ಟತೃಣಾದೀನಭಿಹನ್ಯಾಚ್ಛಿನ್ದ್ಯಾದ್ಭಿನ್ದ್ಯಾದ್ವಾ ||೯೫||
न बालकर्णनासास्रोतोदशनाक्षिविवराण्यभिकुष्णीयात् , न वीजयेत् केशमुखनखवस्त्रगात्राणि, न गात्रनखवक्त्रवादित्रं कुर्यात्, न काष्ठलोष्टतृणादीनभिहन्याच्छिन्द्याद्भिन्द्याद्वा ||९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (96) · Śloka 96
ನ ಪ್ರತಿವಾತಾತಪಂ ಸೇವೇತ, ನ ಭುಕ್ತಮಾತ್ರೋಽಗ್ನಿಮುಪಾಸೀತ, ನೋತ್ಕಟಕಾಲ್ಪಕಾಷ್ಠಾಸನಮಧ್ಯಾಸೀತ, ನ ಗ್ರೀವಾಂ ವಿಷಮಂ ಧಾರಯೇತ್, ನ ವಿಷಮಕಾಯಃ ಕ್ರಿಯಾಂ ಭಜೇತ ಭುಞ್ಜೀತ ವಾ, ನ ಪ್ರತತಮೀಕ್ಷೇತ ವಿಶೇಷಾಜ್ಜ್ಯೋತಿರ್ಭಾಸ್ಕರಸೂಕ್ಷ್ಮಚಲಭ್ರಾನ್ತಾನಿ, ನ ಭಾರಂ ಶಿರಸಾ ವಹೇತ್, ನ ಸ್ವಪ್ನಜಾಗರಣಶಯನಾಸನಸ್ಥಾನಚಙ್ಕ್ರಮಣಯಾನವಾಹನಪ್ರಧಾವನಲಙ್ಘನಪ್ಲವನಪ್ರತರಣಹಾಸ್ಯಭಾಷ್ಯವ್ಯವಾಯವ್ಯಾಯಾಮಾದೀನುಚಿತಾನಪ್ಯತಿಸೇವೇತ ||೯೬||
न प्रतिवातातपं सेवेत, न भुक्तमात्रोऽग्निमुपासीत, नोत्कटकाल्पकाष्ठासनमध्यासीत, न ग्रीवां विषमं धारयेत्, न विषमकायः क्रियां भजेत भुञ्जीत वा, न प्रततमीक्षेत विशेषाज्ज्योतिर्भास्करसूक्ष्मचलभ्रान्तानि, न भारं शिरसा वहेत्, न स्वप्नजागरणशयनासनस्थानचङ्क्रमणयानवाहनप्रधावनलङ्घनप्लवनप्रतरणहास्यभाष्यव्यवायव्यायामादीनुचितानप्यतिसेवेत ||९६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (97) · Śloka 97
ಉಚಿತಾದಪ್ಯಹಿತಾತ್ ಕ್ರಮಶೋ ವಿರಮೇತ್, ಹಿತಮನುಚಿತಮಪ್ಯಾಸೇವೇತ ಕ್ರಮಶಃ, ನ ಚೈಕಾನ್ತತಃ ಪಾದಹೀನಾತ್ ||೯೭||
उचितादप्यहितात् क्रमशो विरमेत्, हितमनुचितमप्यासेवेत क्रमशः, न चैकान्ततः पादहीनात् ||९७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (98) · Śloka 98
ನಾವಾಕ್ಶಿರಾಃ ಶಯೀತ, ನ ಭಿನ್ನಪಾತ್ರೇ ಭುಞ್ಜೀತ, ನ ವಿನಾ ಪಾತ್ರೇಣ, ನಾಞ್ಜಲಿಪುಟೇನಾಪಃ ಪಿಬೇತ್, ಕಾಲೇ ಹಿತಮಿತಸ್ನಿಗ್ಧಮಧುರಪ್ರಾಯಮಾಹಾರಂ ವೈದ್ಯಪ್ರತ್ಯವೇಕ್ಷಿತಮಶ್ನೀಯಾತ್, ಗ್ರಾಮಗಣಗಣಿಕಾಪಣಿಕಶತ್ರುಸತ್ರಶಠಪತಿತಭೋಜನಾನಿ ಪರಿಹರೇತ್, ಶೇಷಾಣ್ಯಪಿ ಚಾನಿಷ್ಟರೂಪರಸಗನ್ಧಸ್ಪರ್ಶಶಬ್ದಮಾನಸಾನಿ, ಅನ್ಯಾನ್ಯೇವಙ್ಗುಣಾನ್ಯಪಿ ಸಮ್ಭ್ರಮದತ್ತಾನಿ, (ತಾನ್ಯಪಿ) ಮಕ್ಷಿಕಾಬಾಲೋಪಹತಾನಿ , ನಾಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತಪಾದೋ ಭುಞ್ಜೀತ ನ ಮೂತ್ರೋಚ್ಚಾರಪೀಡಿತೋ ನ ಸನ್ಧ್ಯಯೋರ್ನಾನುಪಾಶ್ರಿತೋ ನಾತೀತಕಾಲಂ ಹೀನಮತಿಮಾತ್ರಂ (ನೋದ್ಧೃತಸ್ನೇಹಂ) ಚೇತಿ ||೯೮||
नावाक्शिराः शयीत, न भिन्नपात्रे भुञ्जीत, न विना पात्रेण, नाञ्जलिपुटेनापः पिबेत्, काले हितमितस्निग्धमधुरप्रायमाहारं वैद्यप्रत्यवेक्षितमश्नीयात्, ग्रामगणगणिकापणिकशत्रुसत्रशठपतितभोजनानि परिहरेत्, शेषाण्यपि चानिष्टरूपरसगन्धस्पर्शशब्दमानसानि, अन्यान्येवङ्गुणान्यपि सम्भ्रमदत्तानि, (तान्यपि) मक्षिकाबालोपहतानि , नाप्रक्षालितपादो भुञ्जीत न मूत्रोच्चारपीडितो न सन्ध्ययोर्नानुपाश्रितो नातीतकालं हीनमतिमात्रं (नोद्धृतस्नेहं) चेति ||९८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (99-100) · Śloka 100
ನ ಭುಞ್ಜೀತೋದ್ಧೃತಸ್ನೇಹಂ ನಷ್ಟಂ ಪರ್ಯುಷಿತಂ ಪಯಃ | ನ ನಕ್ತಂ ದಧಿ ಭುಞ್ಜೀತ ನ ಚಾಪ್ಯಘೃತಶರ್ಕರಮ್ ||೯೯|| ನಾಮುದ್ಗಯೂಷಂ ನಾಕ್ಷೌದ್ರಂ ನೋಷ್ಣಂ ನಾಮಲಕೈರ್ವಿನಾ | ಅನ್ಯಥಾ ಜನಯೇತ್ ಕುಷ್ಠವಿಸರ್ಪಾದೀನ್ ಗದಾನ್ ಬಹೂನ್ | ನಾತ್ಮಾನಮುದಕೇ ಪಶ್ಯೇನ್ನ ನಗ್ನಃ ಪ್ರವಿಶೇಜ್ಜಲಮ್ ||೧೦೦||
न भुञ्जीतोद्धृतस्नेहं नष्टं पर्युषितं पयः | न नक्तं दधि भुञ्जीत न चाप्यघृतशर्करम् ||९९|| नामुद्गयूषं नाक्षौद्रं नोष्णं नामलकैर्विना | अन्यथा जनयेत् कुष्ठविसर्पादीन् गदान् बहून् | नात्मानमुदके पश्येन्न नग्नः प्रविशेज्जलम् ||१००||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (101) · Śloka 101
ದ್ಯೂತಮದ್ಯಾತಿಸೇವಾಪ್ರತಿಭೂತ್ವಸಾಕ್ಷಿತ್ವಸಮಾಹ್ವಾನಗೋಷ್ಠೀವಾದಿತ್ರಾಣಿ ನ ಸೇವೇತ, ಸ್ರಜಂ ಛತ್ರೋಪಾನಹೌ ಕನಕಮತೀತವಾಸಾಂಸಿ ನ ಚಾನ್ಯೈರ್ಧೃತಾನಿ ಧಾರಯೇತ್, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಗ್ನಿಂ ಗಾಂ ಚ ನೋಚ್ಛಿಷ್ಟಃ ಸ್ಪೃಶೇತ್ ||೧೦೧||
द्यूतमद्यातिसेवाप्रतिभूत्वसाक्षित्वसमाह्वानगोष्ठीवादित्राणि न सेवेत, स्रजं छत्रोपानहौ कनकमतीतवासांसि न चान्यैर्धृतानि धारयेत्, ब्राह्मणमग्निं गां च नोच्छिष्टः स्पृशेत् ||१०१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (102-106) · Śloka 107
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಯಸ್ಮಿನ್ ಯಸ್ಮಿನ್ನೃತೌ ಯೇ ಯೇ ದೋಷಾಃ ಕುಪ್ಯನ್ತಿ ದೇಹಿನಾಮ್ | ತೇಷು ತೇಷು ಪ್ರದಾತವ್ಯಾ ರಸಾಸ್ತೇ ತೇ ವಿಜಾನತಾ ||೧೦೨|| ವರ್ಷಾಸು ನ ಪಿಬೇತ್ತೋಯಂ ಪಿಬೇಚ್ಛರದಿ ಮಾತ್ರಯಾ | ವರ್ಷಾಸು ಚತುರೋ ಮಾಸಾನ್ ಮಾತ್ರಾವದುದಕಂ ಪಿಬೇತ್ ||೧೦೩|| ಉಷ್ಣಂ ಹೈಮೇ ವಸನ್ತೇ ಚ ಕಾಮಂ ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ತು ಶೀತಲಮ್ | ಹೇಮನ್ತೇ ಚ ವಸನ್ತೇ ಚ ಸೀಧ್ವರಿಷ್ಟೌ ಪಿಬೇನ್ನರಃ ||೧೦೪|| ಶೃತಶೀತಂ ಪಯೋ ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಪ್ರಾವೃಟ್ಕಾಲೇ ರಸಂ ಪಿಬೇತ್ | ಯೂಷಂ ವರ್ಷತಿ, ತಸ್ಯಾನ್ತೇ ಪ್ರಪಿಬೇಚ್ಛೀತಲಂ ಜಲಮ್ ||೧೦೫|| ಸ್ವಸ್ಥ ಏವಮತೋಽನ್ಯಸ್ತು ದೋಷಾಹಾರಗತಾನುಗಃ | ಸ್ನೇಹಂ ಸೈನ್ಧವಚೂರ್ಣೇನ ಪಿಪ್ಪಲೀಭಿಶ್ಚ ಸಂಯುತಮ್ ||೧೦೬|| ಪಿಬೇದಗ್ನಿವಿವೃದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ನ ಚ ವೇಗಾನ್ ವಿಧಾರಯೇತ್ |೧೦೭|
भवन्ति चात्र- यस्मिन् यस्मिन्नृतौ ये ये दोषाः कुप्यन्ति देहिनाम् | तेषु तेषु प्रदातव्या रसास्ते ते विजानता ||१०२|| वर्षासु न पिबेत्तोयं पिबेच्छरदि मात्रया | वर्षासु चतुरो मासान् मात्रावदुदकं पिबेत् ||१०३|| उष्णं हैमे वसन्ते च कामं ग्रीष्मे तु शीतलम् | हेमन्ते च वसन्ते च सीध्वरिष्टौ पिबेन्नरः ||१०४|| शृतशीतं पयो ग्रीष्मे प्रावृट्काले रसं पिबेत् | यूषं वर्षति, तस्यान्ते प्रपिबेच्छीतलं जलम् ||१०५|| स्वस्थ एवमतोऽन्यस्तु दोषाहारगतानुगः | स्नेहं सैन्धवचूर्णेन पिप्पलीभिश्च संयुतम् ||१०६|| पिबेदग्निविवृद्ध्यर्थं न च वेगान् विधारयेत् |१०७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 49 (107-109) · Śloka 109
ಅಗ್ನಿದೀಪ್ತಿಕರಂ ನೄಣಾಂ ರೋಗಾಣಾಂ ಶಮನಂ ಪ್ರತಿ ||೧೦೭|| ಪ್ರಾವೃಟ್ಶರದ್ವಸನ್ತೇಷು ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ನೇಹಾದಿಮಾಚರೇತ್ | ಕಫೇ ಪ್ರಚ್ಛರ್ದನಂ ಪಿತ್ತೇ ವಿರೇಕೋ ಬಸ್ತಿರೀರಣೇ ||೧೦೮|| ಶಸ್ಯತೇ ತ್ರಿಷ್ವಪಿ ಸದಾ ವ್ಯಾಯಾಮೋ ದೋಷನಾಶನಃ | ಭುಕ್ತಂ ವಿರುದ್ಧಮಪ್ಯನ್ನಂ ವ್ಯಾಯಾಮಾನ್ನ ಪ್ರದುಷ್ಯತಿ ||೧೦೯||
अग्निदीप्तिकरं नॄणां रोगाणां शमनं प्रति ||१०७|| प्रावृट्शरद्वसन्तेषु सम्यक् स्नेहादिमाचरेत् | कफे प्रच्छर्दनं पित्ते विरेको बस्तिरीरणे ||१०८|| शस्यते त्रिष्वपि सदा व्यायामो दोषनाशनः | भुक्तं विरुद्धमप्यन्नं व्यायामान्न प्रदुष्यति ||१०९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 50 (110-129) · Śloka 130
ಉತ್ಸರ್ಗಮೈಥುನಾಹಾರಶೋಧನೇ ಸ್ಯಾತ್ತು ತನ್ಮನಾಃ | ನೇಚ್ಛೇದ್ದೋಷಚಯಾತ್ ಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಪೀಡಾಂ ವಾ ಕಾಯಮಾನಸೀಮ್ ||೧೧೦|| ಅತಿಸ್ತ್ರೀಸಮ್ಪ್ರಯೋಗಾಚ್ಚ ರಕ್ಷೇದಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮವಾನ್ | ಶೂಲಕಾಸಜ್ವರಶ್ವಾಸಕಾರ್ಶ್ಯಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಕ್ಷಯಾಃ ||೧೧೧|| ಅತಿವ್ಯವಾಯಾಜ್ಜಾಯನ್ತೇ ರೋಗಾಶ್ಚಾಕ್ಷೇಪಕಾದಯಃ | ಆಯುಷ್ಮನ್ತೋ ಮನ್ದಜರಾ ವಪುರ್ವರ್ಣಬಲಾನ್ವಿತಾಃ ||೧೧೨|| ಸ್ಥಿರೋಪಚಿತಮಾಂಸಾಶ್ಚ ಭವನ್ತಿ ಸ್ತ್ರೀಷು ಸಂಯತಾಃ | ತ್ರಿಭಿಸ್ತ್ರಿಭಿರಹೋಭಿರ್ವಾ ಸಮೀಯಾತ್ ಪ್ರಮದಾಂ ನರಃ ||೧೧೩|| ಸರ್ವೇಷ್ವೃತುಷು, ಘರ್ಮೇಷು ಪಕ್ಷಾತ್ ಪಕ್ಷಾದ್ವ್ರಜೇದ್ಬುಧಃ | ರಜಸ್ವಲಾಮಕಾಮಾಂ ಚ ಮಲಿನಾಮಪ್ರಿಯಾಂ ತಥಾ ||೧೧೪|| ವರ್ಣವೃದ್ಧಾಂ ವಯೋವೃದ್ಧಾಂ ತಥಾ ವ್ಯಾಧಿಪ್ರಪೀಡಿತಾಮ್ | ಹೀನಾಙ್ಗೀಂ ಗರ್ಭಿಣೀಂ ದ್ವೇಷ್ಯಾಂ ಯೋನಿದೋಷಸಮನ್ವಿತಾಮ್ ||೧೧೫|| ಸಗೋತ್ರಾಂ ಗುರುಪತ್ನೀಂ ಚ ತಥಾ ಪ್ರವ್ರಜಿತಾಮಪಿ | ಸನ್ಧ್ಯಾಪರ್ವಸ್ವಗಮ್ಯಾಂ ಚ ನೋಪೇಯಾತ್ ಪ್ರಮದಾಂ ನರಃ ||೧೧೬|| ಗೋಸರ್ಗೇ ಚಾರ್ಧರಾತ್ರೇ ಚ ತಥಾ ಮಧ್ಯನ್ದಿನೇಷು ಚ | ಲಜ್ಜಾಸಮಾವಹೇ ದೇಶೇ ವಿವೃತೇಽಶುದ್ಧ ಏವ ಚ ||೧೧೭|| ಕ್ಷುಧಿತೋ ವ್ಯಾಧಿತಶ್ಚೈವ ಕ್ಷುಬ್ಧಚಿತ್ತಶ್ಚ ಮಾನವಃ | ವಾತವಿಣ್ಮೂತ್ರವೇಗೀ ಚ ಪಿಪಾಸುರತಿದುರ್ಬಲಃ ||೧೧೮|| ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಾವಯೋನೌ ಚ ಪ್ರಾಪ್ತಶುಕ್ರವಿಧಾರಣಮ್ | ದುಷ್ಟಯೋನೌ ವಿಸರ್ಗಂ ತು ಬಲವಾನಪಿ ವರ್ಜಯೇತ್ ||೧೧೯|| ರೇತಸಶ್ಚಾತಿಮಾತ್ರಂ ತು ಮೂರ್ಧಾವರಣಮೇವ ಚ | ಸ್ಥಿತಾವುತ್ತಾನಶಯನೇ ವಿಶೇಷೇಣೈವ ಗರ್ಹಿತಮ್ ||೧೨೦|| ಕ್ರೀಡಾಯಾಮಪಿ ಮೇಧಾವೀ ಹಿತಾರ್ಥೀ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್ | ರಜಸ್ವಲಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತವತೋ ನರಸ್ಯಾನಿಯತಾತ್ಮನಃ ||೧೨೧|| ದೃಷ್ಟ್ಯಾಯುಸ್ತೇಜಸಾಂ ಹಾನಿರಧರ್ಮಶ್ಚ ತತೋ ಭವೇತ್ | ಲಿಙ್ಗಿನೀಂ ಗುರುಪತ್ನೀಂ ಚ ಸಗೋತ್ರಾಮಥ ಪರ್ವಸು ||೧೨೨|| ವೃದ್ಧಾಂ ಚ ಸನ್ಧ್ಯಯೋಶ್ಚಾಪಿ ಗಚ್ಛತೋ ಜೀವಿತಕ್ಷಯಃ | ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ಗರ್ಭಪೀಡಾ ಸ್ಯಾದ್ ವ್ಯಾಧಿತಾಯಾಂ ಬಲಕ್ಷಯಃ ||೧೨೩|| ಹೀನಾಙ್ಗೀಂ ಮಲಿನಾಂ ದ್ವೇಷ್ಯಾಂ ಕಾಮಂ ವನ್ಧ್ಯಾಮಸಂವೃತೇ | ದೇಶೇಽಶುದ್ಧೇ ಚ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಮನಸಶ್ಚ ಕ್ಷಯೋ ಭವೇತ್ ||೧೨೪|| ಕ್ಷುಧಿತಃ ಕ್ಷುಬ್ಧಚಿತ್ತಶ್ಚ ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ತೃಷಿತೋಽಬಲಃ | ಸ್ಥಿತಶ್ಚ ಹಾನಿಂ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ವಾಯೋಃ ಕೋಪಂ ಚ ವಿನ್ದತಿ ||೧೨೫|| ಅತಿಪ್ರಸಙ್ಗಾದ್ಭವತಿ ಶೋಷಃ ಶುಕ್ರಕ್ಷಯಾವಹಃ | ವ್ಯಾಧಿತಸ್ಯ ರುಜಾ ಪ್ಲೀಹ್ನಿ ಮೃತ್ಯುರ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಚ ಜಾಯತೇ ||೧೨೬|| ಪ್ರತ್ಯೂಷಸ್ಯರ್ಧರಾತ್ರೇ ಚ ವಾತಪಿತ್ತ ಪ್ರಕುಪ್ಯತಃ | ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಾವಯೋನೌ ಚ ದುಷ್ಟಯೋನೌ ತಥೈವ ಚ ||೧೨೭|| ಉಪದಂಶಸ್ತಥಾ ವಾಯೋಃ ಕೋಪಃ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಚ ಕ್ಷಯಃ | ಉಚ್ಚಾರಿತೇ ಮೂತ್ರಿತೇ ಚ ರೇತಸಶ್ಚ ವಿಧಾರಣೇ ||೧೨೮|| ಉತ್ತಾನೇ ಚ ಭವೇಚ್ಛೀಧ್ರಂ ಶುಕ್ರಾಶ್ಮರ್ಯಾಸ್ತು ಸಮ್ಭವಃ | ಸರ್ವಂ ಪರಿಹರೇತ್ತಸ್ಮಾದೇತಲ್ಲೋಕದ್ವಯೇಽಹಿತಮ್ ||೧೨೯|| ಶುಕ್ರಂ ಚೋಪಸ್ಥಿತಂ ಮೋಹಾನ್ನ ಸನ್ಧಾರ್ಯಂ ಕಥಞ್ಚನ |೧೩೦|
उत्सर्गमैथुनाहारशोधने स्यात्तु तन्मनाः | नेच्छेद्दोषचयात् प्राज्ञः पीडां वा कायमानसीम् ||११०|| अतिस्त्रीसम्प्रयोगाच्च रक्षेदात्मानमात्मवान् | शूलकासज्वरश्वासकार्श्यपाण्ड्वामयक्षयाः ||१११|| अतिव्यवायाज्जायन्ते रोगाश्चाक्षेपकादयः | आयुष्मन्तो मन्दजरा वपुर्वर्णबलान्विताः ||११२|| स्थिरोपचितमांसाश्च भवन्ति स्त्रीषु संयताः | त्रिभिस्त्रिभिरहोभिर्वा समीयात् प्रमदां नरः ||११३|| सर्वेष्वृतुषु, घर्मेषु पक्षात् पक्षाद्व्रजेद्बुधः | रजस्वलामकामां च मलिनामप्रियां तथा ||११४|| वर्णवृद्धां वयोवृद्धां तथा व्याधिप्रपीडिताम् | हीनाङ्गीं गर्भिणीं द्वेष्यां योनिदोषसमन्विताम् ||११५|| सगोत्रां गुरुपत्नीं च तथा प्रव्रजितामपि | सन्ध्यापर्वस्वगम्यां च नोपेयात् प्रमदां नरः ||११६|| गोसर्गे चार्धरात्रे च तथा मध्यन्दिनेषु च | लज्जासमावहे देशे विवृतेऽशुद्ध एव च ||११७|| क्षुधितो व्याधितश्चैव क्षुब्धचित्तश्च मानवः | वातविण्मूत्रवेगी च पिपासुरतिदुर्बलः ||११८|| तिर्यग्योनावयोनौ च प्राप्तशुक्रविधारणम् | दुष्टयोनौ विसर्गं तु बलवानपि वर्जयेत् ||११९|| रेतसश्चातिमात्रं तु मूर्धावरणमेव च | स्थितावुत्तानशयने विशेषेणैव गर्हितम् ||१२०|| क्रीडायामपि मेधावी हितार्थी परिवर्जयेत् | रजस्वलां प्राप्तवतो नरस्यानियतात्मनः ||१२१|| दृष्ट्यायुस्तेजसां हानिरधर्मश्च ततो भवेत् | लिङ्गिनीं गुरुपत्नीं च सगोत्रामथ पर्वसु ||१२२|| वृद्धां च सन्ध्ययोश्चापि गच्छतो जीवितक्षयः | गर्भिण्या गर्भपीडा स्याद् व्याधितायां बलक्षयः ||१२३|| हीनाङ्गीं मलिनां द्वेष्यां कामं वन्ध्यामसंवृते | देशेऽशुद्धे च शुक्रस्य मनसश्च क्षयो भवेत् ||१२४|| क्षुधितः क्षुब्धचित्तश्च मध्याह्ने तृषितोऽबलः | स्थितश्च हानिं शुक्रस्य वायोः कोपं च विन्दति ||१२५|| अतिप्रसङ्गाद्भवति शोषः शुक्रक्षयावहः | व्याधितस्य रुजा प्लीह्नि मृत्युर्मूर्च्छा च जायते ||१२६|| प्रत्यूषस्यर्धरात्रे च वातपित्त प्रकुप्यतः | तिर्यग्योनावयोनौ च दुष्टयोनौ तथैव च ||१२७|| उपदंशस्तथा वायोः कोपः शुक्रस्य च क्षयः | उच्चारिते मूत्रिते च रेतसश्च विधारणे ||१२८|| उत्ताने च भवेच्छीध्रं शुक्राश्मर्यास्तु सम्भवः | सर्वं परिहरेत्तस्मादेतल्लोकद्वयेऽहितम् ||१२९|| शुक्रं चोपस्थितं मोहान्न सन्धार्यं कथञ्चन |१३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 51 (130-132) · Śloka 132
ವಯೋರೂಪಗುಣೋಪೇತಾಂ ತುಲ್ಯಶೀಲಾಂ ಕುಲಾನ್ವಿತಾಮ್ ||೧೩೦|| ಅಭಿಕಾಮೋಽಭಿಕಾಮಾಂ ತು ಹೃಷ್ಟೋ ಹೃಷ್ಟಾಮಲಙ್ಕೃತಾಮ್ | ಸೇವೇತ ಪ್ರಮದಾಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ವಾಜೀಕರಣಬೃಂಹಿತಃ ||೧೩೧|| ಭಕ್ಷ್ಯಾಃ ಸಶರ್ಕರಾಃ ಕ್ಷೀರಂ ಸಸಿತಂ ರಸ ಏವ ಚ | ಸ್ನಾನಂ ಸವ್ಯಜನಂ ಸ್ವಪ್ನೋ ವ್ಯವಾಯಾನ್ತೇ ಹಿತಾನಿ ತು ||೧೩೨||
वयोरूपगुणोपेतां तुल्यशीलां कुलान्विताम् ||१३०|| अभिकामोऽभिकामां तु हृष्टो हृष्टामलङ्कृताम् | सेवेत प्रमदां युक्त्या वाजीकरणबृंहितः ||१३१|| भक्ष्याः सशर्कराः क्षीरं ससितं रस एव च | स्नानं सव्यजनं स्वप्नो व्यवायान्ते हितानि तु ||१३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 52 (133) · Śloka 133
ಮುಖಮಾತ್ರಂ ಸಮಾಸೇನ ಸದ್ವೃತ್ತಸ್ಯೈತದೀರಿತಮ್ | ಆರೋಗ್ಯಮಾಯುರರ್ಥೋ ವಾ ನಾಸದ್ಭಿಃ ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ನೃಭಿಃ ||೧೩೩||
मुखमात्रं समासेन सद्वृत्तस्यैतदीरितम् | आरोग्यमायुरर्थो वा नासद्भिः प्राप्यते नृभिः ||१३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 24
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇಽನಾಗತಾಬಾಧಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಚತುರ್ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೨೪||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थानेऽनागताबाधचिकित्सितं नाम चतुर्विंशोऽध्यायः ||२४||
🔊 Audio coming soon