Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോऽനാഗതാബാധാപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
अथातोऽनागताबाधाप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
അനാഗത ഈഷദാഗതഃ, നഞ് അത്ര ഈഷദര്ഥേ; ആബാധാ ദുഃഖം വ്യാധിരിത്യര്ഥഃ; തസ്യ പ്രതിഷേധശ്ചികിത്സിതമ്| തച്ചികിത്സിതം സ്വസ്ഥവൃത്തമഹോരാത്രികാചാരക്രമ ഇത്യര്ഥഃ, യതോऽഹോരാത്രേऽപി ഷണ്ണാമൃതൂനാമന്തര്ഭാവഃ||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ഉത്ഥായോത്ഥായ സതതം സ്വസ്ഥേനാരോഗ്യമിച്ഛതാ | ധീമതാ യദനുഷ്ഠേയം തത് സര്വം സമ്പ്രവക്ഷ്യതേ ||൩||
उत्थायोत्थाय सततं स्वस्थेनारोग्यमिच्छता | धीमता यदनुष्ठेयं तत् सर्वं सम्प्रवक्ष्यते ||३||
🔊 Audio coming soon
ഉത്ഥായോത്ഥായേതി വീപ്സായാം, പ്രത്യഹമിതികര്തവ്യതാഖ്യാപനായേത്യേകേ; അന്യേ തു ഉത്ഥായേതി അഭിയോജ്യേത്യര്ഥഃ, അഭിതോ യോഗമഭിസംയോഗം കൃത്വാ; അഭിയോഗ ഉദ്യമഃ, ഉത്പൂര്വസ്യ സ്ഥാധാതോരഭിയോഗാര്ഥത്വാത്| സതതമ് അഹരഹരിത്യര്ഥഃ; യദാ തു ഉത്ഥായോത്ഥായേത്യസ്യാഹരഹ ഇതി വ്യാഖ്യാനം തദാ സതതമിതി വ്യര്ഥം സ്യാത്| ‘യദനുഷ്ഠേയമസ്കന്നം’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി, അസ്കന്നമ് അവശ്യമിത്യര്ഥഃ||൩||
Adhikarana 3 (4-12) · Śloka 12
തത്രാദൌ ദന്തപവനം ദ്വാദശാങ്ഗുലമായതമ് | കനിഷ്ഠികാപരീണാഹമൃജ്വഗ്രന്ഥിതമവ്രണമ് ||൪|| അയുഗ്മഗ്രന്ഥി യച്ചാപി പ്രത്യഗ്രം ശസ്തഭൂമിജമ് | അവേക്ഷ്യര്തും ച ദോഷം ച രസം വീര്യം ച യോജയേത് ||൫|| കഷായം മധുരം തിക്തം കടുകം പ്രാതരുത്ഥിതഃ | നിമ്ബശ്ച തിക്തകേ ശ്രേഷ്ഠഃ കഷായേ ഖദിരസ്തഥാ ||൬|| മധൂകോ മധുരേ ശ്രേഷ്ഠഃ കരഞ്ജഃ കടുകേ തഥാ | ക്ഷൌദ്രവ്യോഷത്രിവര്ഗാക്തം സതൈലം സൈന്ധവേന ച ||൭|| ചൂര്ണേന തേജോവത്യാശ്ച ദന്താന്നിത്യം വിശോധയേത് | ഏകൈകം ഘര്ഷയേദ്ദന്തം മൃദുനാ കൂര്ചകേന ച ||൮|| ദന്തശോധനചൂര്ണേന ദന്തമാംസാന്യബാധയന് | തദ്ദൌര്ഗന്ധ്യോപദേഹൌ തു ശ്ലേഷ്മാണം ചാപകര്ഷതി ||൯|| വൈശദ്യമന്നാഭിരുചിം സൌമനസ്യം കരോതി ച | ന ഖാദേദ്ഗലതാല്വോഷ്ഠജിഹ്വാരോഗസമുദ്ഭവേ ||൧൦|| അഥാസ്യപാകേ ശ്വാസേ ച കാസഹിക്കാവമീഷു ച | ദുര്ബലോऽജീര്ണഭക്തശ്ച മൂര്ച്ഛാര്തോ മദപീഡിതഃ ||൧൧|| ശിരോരുജാര്തസ്തൃഷിതഃ ശ്രാന്തഃ പാനക്ലമാന്വിതഃ | അര്ദിതീ കര്ണശൂലീ ച ദന്തരോഗീ ച മാനവഃ ||൧൨||
तत्रादौ दन्तपवनं द्वादशाङ्गुलमायतम् | कनिष्ठिकापरीणाहमृज्वग्रन्थितमव्रणम् ||४|| अयुग्मग्रन्थि यच्चापि प्रत्यग्रं शस्तभूमिजम् | अवेक्ष्यर्तुं च दोषं च रसं वीर्यं च योजयेत् ||५|| कषायं मधुरं तिक्तं कटुकं प्रातरुत्थितः | निम्बश्च तिक्तके श्रेष्ठः कषाये खदिरस्तथा ||६|| मधूको मधुरे श्रेष्ठः करञ्जः कटुके तथा | क्षौद्रव्योषत्रिवर्गाक्तं सतैलं सैन्धवेन च ||७|| चूर्णेन तेजोवत्याश्च दन्तान्नित्यं विशोधयेत् | एकैकं घर्षयेद्दन्तं मृदुना कूर्चकेन च ||८|| दन्तशोधनचूर्णेन दन्तमांसान्यबाधयन् | तद्दौर्गन्ध्योपदेहौ तु श्लेष्माणं चापकर्षति ||९|| वैशद्यमन्नाभिरुचिं सौमनस्यं करोति च | न खादेद्गलताल्वोष्ठजिह्वारोगसमुद्भवे ||१०|| अथास्यपाके श्वासे च कासहिक्कावमीषु च | दुर्बलोऽजीर्णभक्तश्च मूर्च्छार्तो मदपीडितः ||११|| शिरोरुजार्तस्तृषितः श्रान्तः पानक्लमान्वितः | अर्दिती कर्णशूली च दन्तरोगी च मानवः ||१२||
🔊 Audio coming soon
ശിരസ ഉത്തമാങ്ഗത്വാത്തത്പൂര്വമേവ വിവൃണ്വന്നാഹ- തത്രേത്യാദി| അവ്രണം കോടരാദിരഹിതമ്| പ്രത്ഥഗ്രം നവമ്| ത്രിവര്ഗാക്തം ത്രിസുഗന്ധിനാऽऽക്തം ലിപ്തം ദന്തകാഷ്ഠം കൃത്വാ, തേനേത്യധ്യാഹാരഃ| ദൌര്ഗന്ധ്യാദ്യപകര്ഷണം തത്ഫലമ്; ഉപദേഹഃ ഉപലേപഃ| വൈശദ്യം നിര്മലതാ| മദഃ പൂഗഫലേനേവ||൪-൧൨||
Adhikarana 4 (13-14) · Śloka 14
ജിഹ്വാനിര്ലേഖനം രൌപ്യം സൌവര്ണം വാര്ക്ഷമേവ ച | തന്മലാപഹരം ശസ്തം മൃദു ശ്ലക്ഷ്ണം ദശാങ്ഗുലമ് ||൧൩|| മുഖവൈരസ്യദൌര്ഗന്ധ്യശോഫജാഡ്യഹരം സുഖമ് | ദന്തദാര്ഢ്യകരം രുച്യം സ്നേഹഗണ്ഡൂഷധാരണമ് ||൧൪||
जिह्वानिर्लेखनं रौप्यं सौवर्णं वार्क्षमेव च | तन्मलापहरं शस्तं मृदु श्लक्ष्णं दशाङ्गुलम् ||१३|| मुखवैरस्यदौर्गन्ध्यशोफजाड्यहरं सुखम् | दन्तदार्ढ्यकरं रुच्यं स्नेहगण्डूषधारणम् ||१४||
🔊 Audio coming soon
ജിഹ്വേത്യാദി| മൃദു കോമലമ്| ശ്ലക്ഷ്ണം മസൃണമ്| ജാഡ്യം ജഡതാ സ്തബ്ധതേത്യര്ഥഃ||൧൩-൧൪||
Adhikarana 5 (15-16) · Śloka 17
ക്ഷീരവൃക്ഷകഷായൈര്വാ ക്ഷീരേണ ച വിമിശ്രിതൈഃ | ഭില്ലോടകകഷായേണ തഥൈവാമലകസ്യ വാ ||൧൫|| പ്രക്ഷാലയേന്മുഖം നേത്രേ സ്വസ്ഥഃ ശീതോദകേന വാ | നീലികാം മുഖശോഷം ച പിഡകാം വ്യങ്ഗമേവ ച ||൧൬|| രക്തപിത്തകൃതാന് രോഗാന് സദ്യ ഏവ വിനാശയേത് |൧൭|
क्षीरवृक्षकषायैर्वा क्षीरेण च विमिश्रितैः | भिल्लोटककषायेण तथैवामलकस्य वा ||१५|| प्रक्षालयेन्मुखं नेत्रे स्वस्थः शीतोदकेन वा | नीलिकां मुखशोषं च पिडकां व्यङ्गमेव च ||१६|| रक्तपित्तकृतान् रोगान् सद्य एव विनाशयेत् |१७|
🔊 Audio coming soon
ക്ഷീരവൃക്ഷാ ന്യഗ്രോധാദയഃ| ക്ഷീരവൃക്ഷകഷായഗണ്ഡൂഷേണ രക്തദുഷ്ടിരപി നിവര്തതേ| ബഹിര്മുഖപ്രക്ഷാലനമാഹ- ഭില്ലേത്യാദി| ഭില്ലോടകോ ഹി പര്വതേ കേദാരഭൂമൌ പ്രസിദ്ധഃ| ഗയീ തു ഭില്ലോടകകഷായമന്തര്മുഖപ്രക്ഷാലനമാഹ| ആമലകസ്യ കഷായേണ നേത്രേ പ്രക്ഷാലയേത്, ഉഭയം ശീതോദകേന വാ||൧൫-൧൬||-
Adhikarana 6 (17-20) · Śloka 20
സുഖം ലഘു നിരീക്ഷേത ദൃഢം പശ്യതി ചക്ഷുഷാ ||൧൭|| മതം സ്രോതോഞ്ജനം ശ്രേഷ്ഠം വിശുദ്ധം സിന്ധുസമ്ഭവമ് | ദാഹകണ്ഡൂമലഘ്നം ച ദൃഷ്ടിക്ലേദരുജാപഹമ് ||൧൮|| തേജോരൂപാവഹം ചൈവ സഹതേ മാരുതാതപൌ | ന നേത്രരോഗാ ജായന്തേ തസ്മാദഞ്ജനമാചരേത് ||൧൯|| ഭുക്തവാഞ്ഛിരസാ സ്നാതഃ ശ്രാന്തശ്ഛര്ദനവാഹനൈഃ | രാത്രൌ ജാഗരിതശ്ചാപി നാഞ്ജ്യാജ്വരിത ഏവ ച ||൨൦||
सुखं लघु निरीक्षेत दृढं पश्यति चक्षुषा ||१७|| मतं स्रोतोञ्जनं श्रेष्ठं विशुद्धं सिन्धुसम्भवम् | दाहकण्डूमलघ्नं च दृष्टिक्लेदरुजापहम् ||१८|| तेजोरूपावहं चैव सहते मारुतातपौ | न नेत्ररोगा जायन्ते तस्मादञ्जनमाचरेत् ||१९|| भुक्तवाञ्छिरसा स्नातः श्रान्तश्छर्दनवाहनैः | रात्रौ जागरितश्चापि नाञ्ज्याज्वरित एव च ||२०||
🔊 Audio coming soon
തതോऽഞ്ജനാവസരഃ| സിന്ധുരത്ര നദോऽഭിപ്രേതഃ, തത്സമ്ഭവം സ്രോതോഞ്ജനമ്| വിശുദ്ധം മലരഹിതം ശ്രേഷ്ഠം മതം; കുതഃ? യസ്മാദ്ദൃഷ്ടേര്ദാഹാദിഹരം ക്ലേദാദ്യപഹരം തഥാ തേജോരൂപകരം; തസ്മാദഞ്ജനേന ദൃഢം ചക്ഷുഷാ പശ്യതി, മാരുതാതപൌ സഹതേ, നേത്രരോഗാശ്ച ന ജായന്ത ഇതി യോഗതന്ത്രയുക്ത്യാ യോജനീയമ്| ഛര്ദനവാഹനൈരിതി ബഹുവചനേന പരിശ്രാന്തിഹേതവോ ഗൃഹ്യന്തേ||൧൭-൨൦||
Adhikarana 7 (21-24) · Śloka 24
കര്പൂരജാതീകങ്കോലലവങ്ഗകടുകാഹ്വയൈഃ | സചൂര്ണപൂഗൈഃ സഹിതം പത്രം താമ്ബൂലജം ശുഭമ് ||൨൧|| മുഖവൈശദ്യസൌഗന്ധ്യകാന്തിസൌഷ്ഠവകാരകമ് | ഹനുദന്തസ്വരമലജിഹ്വേന്ദ്രിയവിശോധനമ് ||൨൨|| പ്രസേകശമനം ഹൃദ്യം ഗലാമയവിനാശനമ് | പഥ്യം സുപ്തോത്ഥിതേ ഭുക്തേ സ്നാതേ വാന്തേ ച മാനവേ ||൨൩|| രക്തപിത്തക്ഷതക്ഷീണതൃഷ്ണാമൂര്ച്ഛാപരീതിനാമ് | രൂക്ഷദുര്ബലമര്ത്യാനാം ന ഹിതം ചാസ്യശോഷിണാമ് ||൨൪||
कर्पूरजातीकङ्कोललवङ्गकटुकाह्वयैः | सचूर्णपूगैः सहितं पत्रं ताम्बूलजं शुभम् ||२१|| मुखवैशद्यसौगन्ध्यकान्तिसौष्ठवकारकम् | हनुदन्तस्वरमलजिह्वेन्द्रियविशोधनम् ||२२|| प्रसेकशमनं हृद्यं गलामयविनाशनम् | पथ्यं सुप्तोत्थिते भुक्ते स्नाते वान्ते च मानवे ||२३|| रक्तपित्तक्षतक्षीणतृष्णामूर्च्छापरीतिनाम् | रूक्षदुर्बलमर्त्यानां न हितं चास्यशोषिणाम् ||२४||
🔊 Audio coming soon
കര്പൂരേത്യാദി| ജാതീശബ്ദേന ജാതീഫലം കഥ്യതേ||൨൧-൨൪||
Adhikarana 8 (25-26) · Śloka 26
ശിരോഗതാംസ്തഥാ രോഗാഞ്ഛിരോഭങ്ഗോऽപകര്ഷതി | കേശാനാം മാര്ദവം ദൈര്ധ്യം ബഹുത്വം സ്നിഗ്ധകൃഷ്ണതാമ് ||൨൫|| കരോതി ശിരസസ്തൃപ്തിം സുത്വക്കമപി ചാനനമ് | സന്തര്പണം ചേന്ദ്രിയാണാം ശിരസഃ പ്രതിപൂരണമ് ||൨൬||
शिरोगतांस्तथा रोगाञ्छिरोभङ्गोऽपकर्षति | केशानां मार्दवं दैर्ध्यं बहुत्वं स्निग्धकृष्णताम् ||२५|| करोति शिरसस्तृप्तिं सुत्वक्कमपि चाननम् | सन्तर्पणं चेन्द्रियाणां शिरसः प्रतिपूरणम् ||२६||
🔊 Audio coming soon
ശിരസഃ പ്രതിപൂരണമിതി ശൂന്യഭൂതസ്യ ശിരസഃ പുനഃ പൂരണമിത്യര്ഥഃ| ‘ശിരോഗതാംസ്തഥാ രോഗാന്’ ഇത്യത്ര ‘കേശഭൂമിഗതാന് രോഗാന്’ ഇത്യേകേ പഠന്തി; ‘ശിരസഃ പ്രതിപൂരണം’ ഇത്യത്ര ‘ദത്തം മസ്തകതൈലകമ്’ ഇത്യപരേ പഠന്തി||൨൫-൨൬||
Adhikarana 9 (27-28) · Śloka 28
മധുകം ക്ഷീരശുക്ലാ ച സരലം ദേവദാരു ച | ക്ഷുദ്രകം പഞ്ചനാമാനം സമഭാഗാനി സംഹരേത് ||൨൭|| തേഷാം കല്കകഷായാഭ്യാം ചക്രതൈലം വിപാചയേത് | സദൈവ ശീതലം ജന്തോര്മൂര്ധ്നി തൈലം പ്രദാപയേത് ||൨൮||
मधुकं क्षीरशुक्ला च सरलं देवदारु च | क्षुद्रकं पञ्चनामानं समभागानि संहरेत् ||२७|| तेषां कल्ककषायाभ्यां चक्रतैलं विपाचयेत् | सदैव शीतलं जन्तोर्मूर्ध्नि तैलं प्रदापयेत् ||२८||
🔊 Audio coming soon
ശിരോഭ്യങ്ഗര്ഥം തൈലമാഹ- മധുകമിത്യാദി| ക്ഷീരശുക്ലാ ക്ഷീരവിദാരികാ| ക്ഷുദ്രകം പഞ്ചനാമാനമിതി അല്പാ പഞ്ചമൂലീ| ചക്രതൈലം യന്ത്രപീഡിതതൈലമ്| മധുകാദിദ്രവ്യാണാം ക്വാഥാര്ഥം പലശതമ്, ഉദകസ്യ ദ്വാദശാധികപഞ്ചശതപലാനി, താവത് വിപചേദ്യാവദ്വിംശത്യധികം ശതം ഭവതി, തതോ വസ്ത്രപൂതം ഗ്രാഹ്യം, തേന ക്വാഥേന തഥാ തദ്ദ്രവ്യാണാമേവ കല്കൈരഷ്ടഭിഃ പലൈശ്ചക്രതൈലസ്യ ദ്വാത്രിംശത്പലാനി വിപചേത്, യാവത്തൈലപാകലക്ഷണാനി ഭവന്തി, ഏവമാനുമാനികം കല്പനീയമ് ||൨൭-൨൮||
Adhikarana 10 (29) · Śloka 29
കേശപ്രസാധനീ കേശ്യാ രജോജന്തുമലാപഹാ |൨൯|
केशप्रसाधनी केश्या रजोजन्तुमलापहा |२९|
🔊 Audio coming soon
കേശപ്രസാധനീ കങ്കതികാ ‘കാകുംഇ’ ഇതി ലോകേ| രജോ ധൂലിഃ| ജന്തുഃ യൂകാ|൨൯|-
Adhikarana 11 (29) · Śloka 29
ഹനുമന്യാശിരഃകര്ണശൂലഘ്നം കര്ണപൂരണമ് ||൨൯||
हनुमन्याशिरःकर्णशूलघ्नं कर्णपूरणम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
ഹന്വിത്യാദി| കര്ണപൂരണകാലസ്യ സങ്ഖ്യാം ശ്രീവാഗ്ഭടഃ പ്രാഹ- “ധാരയേത് പൂരണം കര്ണേ കര്ണമൂലം വിമര്ദയന്| രുജഃ സ്യാന്മാര്ദവം യാവന്മാത്രാശതമവേദനേ” (വാ.സൂ.അ.൨൨)- ഇതി||൨൯||
Adhikarana 12 (30) · Śloka 30
അഭ്യങ്ഗോ മാര്ദവകരഃ കഫവാതനിരോധനഃ | ധാതൂനാം പുഷ്ടിജനനോ മൃജാവര്ണബലപ്രദഃ ||൩൦||
अभ्यङ्गो मार्दवकरः कफवातनिरोधनः | धातूनां पुष्टिजननो मृजावर्णबलप्रदः ||३०||
🔊 Audio coming soon
അഭ്യങ്ഗ ഇത്യാദി| അഭ്യങ്ഗോऽത്ര സകലദേഹസ്യ സ്നേഹാഭ്യങ്ഗഃ| മൃജാ ശുദ്ധപ്രഭാ, വര്ണോ ഗൌരാദിഃ| സ്നേഹസ്യ സിരാമുഖാദിഭിഃ ശരീരസന്തര്പണകാലം കേചിദത്ര പഠന്തി- “രോമാന്തേഷ്വനു ദേഹസ്യ സ്ഥിത്വാ മാത്രാശതത്രയമ്| തതഃ പ്രവിശതി സ്നേഹശ്ചതുര്ഭിര്ഗച്ഛതി ത്വചമ്||രക്തം ഗച്ഛതി മാത്രാണാം ശതൈഃ പഞ്ചഭിരേവ തു| ഷഡ്ഭിര്മാംസം പ്രപദ്യേത മേദഃ സപ്തഭിരേവ ച||ശതൈരഷ്ടാഭിരസ്ഥീനി മജ്ജാനം നവഭിര്വ്രജേത്| തത്രസ്ഥാഞ്ഛമയേദ്രോഗാന് വാതപിത്തകഫാത്മകാന്” ഇതി||൩൦||
Adhikarana 13 (31-32) · Śloka 32
സേകഃ ശ്രമഘ്നോऽനിലഹൃദ്ഭഗ്നസന്ധിപ്രസാധകഃ | ക്ഷതാഗ്നിദഗ്ധാഭിഹതവിഘൃഷ്ടാനാം രുജാപഹഃ ||൩൧|| ജലസിക്തസ്യ വര്ധന്തേ യഥാ മൂലേऽങ്കുരാസ്തരോഃ | തഥാ ധാതുവിവൃദ്ധിര്ഹി സ്നേഹസിക്തസ്യ ജായതേ ||൩൨||
सेकः श्रमघ्नोऽनिलहृद्भग्नसन्धिप्रसाधकः | क्षताग्निदग्धाभिहतविघृष्टानां रुजापहः ||३१|| जलसिक्तस्य वर्धन्ते यथा मूलेऽङ्कुरास्तरोः | तथा धातुविवृद्धिर्हि स्नेहसिक्तस्य जायते ||३२||
🔊 Audio coming soon
സേകഃ സര്വാങ്ഗപരിഷേകഃ||൩൧-൩൨||
Adhikarana 14 (33) · Śloka 33
സിരാമുഖൈ രോമകൂപൈര്ധമനീഭിശ്ച തര്പയന് | ശരീരബലമാധത്തേ യുക്തഃ സ്നേഹോऽവഗാഹനേ ||൩൩||
सिरामुखै रोमकूपैर्धमनीभिश्च तर्पयन् | शरीरबलमाधत्ते युक्तः स्नेहोऽवगाहने ||३३||
🔊 Audio coming soon
യുക്തഃ പ്രയുക്തഃ| അവഗാഹനം മജ്ജനമ്||൩൩||
Adhikarana 15 (34) · Śloka 34
തത്ര പ്രകൃതിസാത്മ്യര്തുദേശദോഷവികാരവിത് | തൈലം ഘൃതം വാ മതിമാന് യുഞ്ജ്യാദഭ്യങ്ഗസേകയോഃ ||൩൪||
तत्र प्रकृतिसात्म्यर्तुदेशदोषविकारवित् | तैलं घृतं वा मतिमान् युञ्ज्यादभ्यङ्गसेकयोः ||३४||
🔊 Audio coming soon
തേഷാം യോഗ്യതാമാഹ- തത്രേത്യാദി||൩൪||
Adhikarana 16 (35-37) · Śloka 37
കേവലം സാമദോഷേഷു ന കഥഞ്ചന യോജയേത് | തരുണജ്വര്യജീര്ണീ ച നാഭ്യക്തവ്യൌ കഥഞ്ചന ||൩൫|| തഥാ വിരിക്തോ വാന്തശ്ച നിരൂഢോ യശ്ച മാനവഃ | പൂര്വയോഃ കൃച്ഛ്രതാ വ്യാധേരസാധ്യത്വമഥാപി വാ ||൩൬|| ശേഷാണാം തദഹഃ പ്രോക്താ അഗ്നിമാന്ദ്യാദയോ ഗദാഃ | സന്തര്പണസമുത്ഥാനാം രോഗാണാം നൈവ കാരയേത് ||൩൭||
केवलं सामदोषेषु न कथञ्चन योजयेत् | तरुणज्वर्यजीर्णी च नाभ्यक्तव्यौ कथञ्चन ||३५|| तथा विरिक्तो वान्तश्च निरूढो यश्च मानवः | पूर्वयोः कृच्छ्रता व्याधेरसाध्यत्वमथापि वा ||३६|| शेषाणां तदहः प्रोक्ता अग्निमान्द्यादयो गदाः | सन्तर्पणसमुत्थानां रोगाणां नैव कारयेत् ||३७||
🔊 Audio coming soon
അഭ്യങ്ഗസ്യ നിഷേധമാഹ- കേവലമിത്യാദി| ആമജ്വരേ തത്കൃതകമ്പാദീനാമപി സമ്ഭവ ഇത്യര്ഥഃ| പൂര്വയോസ്തരുണജ്വര്യജീര്ണിനോഃ; ശേഷാണാം വിരിക്താനാം തദഹഃക്രിയമാണേऽഭ്യങ്ഗേऽഗ്നിമാന്ദ്യാദയോ ഭവന്തി||൩൫-൩൭||
Adhikarana 17 (38-50) · Śloka 51
ശരീരായാസജനനം കര്മ വ്യായാമസഞ്ജ്ഞിതമ് | തത് കൃത്വാ തു സുഖം ദേഹം വിമൃദ്ഗീയാത് സമന്തതഃ ||൩൮|| ശരീരോപചയഃ കാന്തിര്ഗാത്രാണാം സുവിഭക്തതാ | ദീപ്താഗ്നിത്വമനാലസ്യം സ്ഥിരത്വം ലാഘവം മൃജാ ||൩൯|| ശ്രമക്ലമപിപാസോഷ്ണശീതാദീനാം സഹിഷ്ണുതാ | ആരോഗ്യം ചാപി പരമം വ്യായാമാദുപജായതേ ||൪൦|| ന ചാസ്തി സദൃശം തേന കിഞ്ചിത് സ്ഥൌല്യാപകര്ഷണമ് | ന ച വ്യായാമിനം മര്ത്യമര്ദയന്ത്യരയോ ബലാത് ||൪൧|| ന ചൈനം സഹസാऽऽക്രമ്യ ജരാ സമധിരോഹതി | സ്ഥിരീഭവതി മാംസം ച വ്യായാമാഭിരതസ്യ ച ||൪൨|| വ്യായാമസ്വിന്നഗാത്രസ്യ പദ്ഭ്യാമുദ്വര്തിതസ്യ ച | വ്യാധയോ നോപസര്പന്തി സിംഹം ക്ഷുദ്രമൃഗാ ഇവ ||൪൩|| വയോരൂപഗുണൈര്ഹീനമപി കുര്യാത് സുദര്ശനമ് | വ്യായാമം കുര്വതോ നിത്യം വിരുദ്ധമപി ഭോജനമ് ||൪൪|| വിദഗ്ധമവിദഗ്ധം വാ നിര്ദോഷം പരിപച്യതേ | വ്യായാമോ ഹി സദാ പഥ്യോ ബലിനാം സ്നിഗ്ധഭോജിനാമ് ||൪൫|| സ ച ശീതേ വസന്തേ ച തേഷാം പഥ്യതമഃ സ്മൃതഃ | സര്വേഷ്വൃതുഷ്വഹരഹഃ പുമ്ഭിരാത്മഹിതൈഷിഭിഃ ||൪൬|| ബലസ്യാര്ധേന കര്തവ്യോ വ്യായാമോ ഹന്ത്യതോऽന്യഥാ | ഹൃദി സ്ഥാനസ്ഥിതോ വായുര്യദാ വക്ത്രം പ്രപദ്യതേ ||൪൭|| വ്യായാമം കുര്വതോ ജന്തോസ്തദ്ബലാര്ധസ്യ ലക്ഷണമ് | വയോബലശരീരാണി ദേശകാലാശനാനി ച ||൪൮|| സമീക്ഷ്യ കുര്യാദ്വ്യായാമമന്യഥാ രോഗമാപ്നുയാത് | ക്ഷയതൃഷ്ണാരുചിച്ഛര്ദിരക്തപിത്തഭ്രമക്ലമാഃ ||൪൯|| കാസശോഷജ്വരശ്വാസാ അതിവ്യായാമസമ്ഭവാഃ | രക്തപിത്തീ കൃശഃ ശോഷീ ശ്വാസകാസക്ഷതാതുരഃ ||൫൦|| ഭുക്തവാന് സ്ത്രീഷു ച ക്ഷീണസ്തൃഡ്ഭ്രമാര്തശ്ച വര്ജയേത് |൫൧|
शरीरायासजननं कर्म व्यायामसञ्ज्ञितम् | तत् कृत्वा तु सुखं देहं विमृद्गीयात् समन्ततः ||३८|| शरीरोपचयः कान्तिर्गात्राणां सुविभक्तता | दीप्ताग्नित्वमनालस्यं स्थिरत्वं लाघवं मृजा ||३९|| श्रमक्लमपिपासोष्णशीतादीनां सहिष्णुता | आरोग्यं चापि परमं व्यायामादुपजायते ||४०|| न चास्ति सदृशं तेन किञ्चित् स्थौल्यापकर्षणम् | न च व्यायामिनं मर्त्यमर्दयन्त्यरयो बलात् ||४१|| न चैनं सहसाऽऽक्रम्य जरा समधिरोहति | स्थिरीभवति मांसं च व्यायामाभिरतस्य च ||४२|| व्यायामस्विन्नगात्रस्य पद्भ्यामुद्वर्तितस्य च | व्याधयो नोपसर्पन्ति सिंहं क्षुद्रमृगा इव ||४३|| वयोरूपगुणैर्हीनमपि कुर्यात् सुदर्शनम् | व्यायामं कुर्वतो नित्यं विरुद्धमपि भोजनम् ||४४|| विदग्धमविदग्धं वा निर्दोषं परिपच्यते | व्यायामो हि सदा पथ्यो बलिनां स्निग्धभोजिनाम् ||४५|| स च शीते वसन्ते च तेषां पथ्यतमः स्मृतः | सर्वेष्वृतुष्वहरहः पुम्भिरात्महितैषिभिः ||४६|| बलस्यार्धेन कर्तव्यो व्यायामो हन्त्यतोऽन्यथा | हृदि स्थानस्थितो वायुर्यदा वक्त्रं प्रपद्यते ||४७|| व्यायामं कुर्वतो जन्तोस्तद्बलार्धस्य लक्षणम् | वयोबलशरीराणि देशकालाशनानि च ||४८|| समीक्ष्य कुर्याद्व्यायाममन्यथा रोगमाप्नुयात् | क्षयतृष्णारुचिच्छर्दिरक्तपित्तभ्रमक्लमाः ||४९|| कासशोषज्वरश्वासा अतिव्यायामसम्भवाः | रक्तपित्ती कृशः शोषी श्वासकासक्षतातुरः ||५०|| भुक्तवान् स्त्रीषु च क्षीणस्तृड्भ्रमार्तश्च वर्जयेत् |५१|
🔊 Audio coming soon
ശരീരേത്യാദി| ശരീരസ്യോപചയഃ സമ്യക്പുഷ്ടിഃ| ഗാത്രാണാം സുവിഭക്തതാ ഗാത്രാണാമിതി സര്വേഷാമങ്ഗാനാം, സുവിഭക്തതാ സുസന്നിബിഷ്ടതാ സുഘടിതശരീരതേത്യര്ഥഃ| മൃജാ ശുദ്ധിഃ | ശത്രവോ യഥാ ച വ്യായാമിനം ബലാദ്ധേതോര്ന മര്ദയന്തി ഉദ്വര്തനകാരിണം ജനം തഥാ വ്യാധയോ നോപസര്പന്തി നാഭിഭവന്തീത്യര്ഥഃ| സ്ഥിരീഭവതി മാംസം ചേതി ഉപചയലക്ഷണസ്യാപി ബലസ്യ ഹേതുരിത്യര്ഥഃ| വ്യായാമസ്വിന്നഗാത്രസ്യേതി ഗാത്രേ സ്വേദാഗമേ സതി വ്യായാമാദുപരമഃ കാര്യ ഇത്യര്ഥഃ, അന്യേ തു ‘വ്യായാമസ്വിന്നഗാത്രസ്യ’ ഇത്യത്ര ‘വ്യായാമക്ഷുണ്ണഗാത്രസ്യ’ ഇതി പഠന്തി| പദ്ഭ്യാമുദ്വര്തിതസ്യ പാദാഭ്യാം ബഹുകൃതമര്ദനസ്യേത്യര്ഥഃ| വിരുദ്ധം ഹിതാഹിതീയാധ്യായോക്തമ്| വിദഗ്ധമ് അമ്ലപാകമ്, അവിദഗ്ധം വിദഗ്ധാദന്യത്, തേനാമം വിദഗ്ധം ച ഗൃഹ്യതേ| പരിഃ സര്വതോऽര്ഥേ| വസന്തേ ചേതി ചകാരഃ പഥ്യതമത്വേ ഹേമന്താദ്വസന്തസ്യാപകര്ഷം സൂചയതി| ബലാര്ധലക്ഷണം കേചിദന്യഥാ പഠന്തി,- “കക്ഷാലലാടനാസാസു ഹസ്തപാദാദിസന്ധിഷു| പ്രസ്വേദാന്മുഖശോഷാച്ച ബലാര്ധം തദ്ധി നിര്ദിശേത്”- ഇതി| വയോബലേത്യാദി വയോ യൌവനം, ബലം ശക്ത്യുപചയലക്ഷണം, ശരീരം മധ്യം സ്ഥൂലം ച, ദേശമാനൂപം സാധാരണം ച; കാലം നിത്യഗമാവസ്ഥികം ച ദ്വിവിധമപി, തത്ര നിത്യഗേ ശീതേ വസന്തേ ച, ആവസ്ഥികേ യൌവനേ ബലേ സതി; അശനാനി സ്നിഗ്ധഭോജനാനി; സമീക്ഷ്യ ദൃഷ്ട്വാ ഉപചയപ്രഭൃതൌ വ്യായാമം കുര്യാത്| വ്യായാമാദഗ്നിപ്രദീപ്തൌ സത്യാം സര്വരോഗോപശമ ഇതി||൩൮-൫൦||-
Adhikarana 18 (51) · Śloka 52
ഉദ്വര്തനം വാതഹരം കഫമേദോവിലാപനമ് ||൫൧|| സ്ഥിരീകരണമങ്ഗാനാം ത്വക്പ്രസാദകരം പരമ് |൫൨|
उद्वर्तनं वातहरं कफमेदोविलापनम् ||५१|| स्थिरीकरणमङ्गानां त्वक्प्रसादकरं परम् |५२|
🔊 Audio coming soon
വ്യായാമേ പദ്ഭ്യാമുദ്വര്തിതസ്യേത്യുക്തസ്യോദ്വര്തനസ്യ ഗുണം നിര്ദിശന്നാഹ- ഉദ്വര്തനമിത്യാദി| ഉദ്വര്തനം ഗാത്രമര്ദനമ്| വിലാപനം ദ്രവീകരണമ്||൫൧||
Adhikarana 19 (52-56) · Śloka 56
സിരാമുഖവിവിക്തത്വം ത്വക്സ്ഥസ്യാഗ്നേശ്ച തേജനമ് ||൫൨|| ഉദ്ധര്ഷണോത്സാദനാഭ്യാം ജായേയാതാമസംശയമ് | ഉത്സാദനാദ്ഭവേത് സ്ത്രീണാം വിശേഷാത് കാന്തിമദ്വപുഃ ||൫൩|| പ്രഹര്ഷസൌഭാഗ്യമൃജാലാഘവാദിഗുണാന്വിതമ് | ഉദ്ധര്ഷണം തു വിജ്ഞേയം കണ്ഡൂകോഠാനിലാപഹമ് ||൫൪|| ഊര്വോഃ സഞ്ജനയത്യാശു ഫേനകഃ സ്ഥൈര്യലാഘവേ | കണ്ഡൂകോഠാനിലസ്തമ്ഭമലരോഗാപഹശ്ച സഃ ||൫൫|| തേജനം ത്വഗ്ഗതസ്യാഗ്നേഃ സിരാമുഖവിവേചനമ് | ഉദ്ധര്ഷണം ത്വിഷ്ടികയാ കണ്ഡൂകോഠവിനാശനമ് ||൫൬||
सिरामुखविविक्तत्वं त्वक्स्थस्याग्नेश्च तेजनम् ||५२|| उद्धर्षणोत्सादनाभ्यां जायेयातामसंशयम् | उत्सादनाद्भवेत् स्त्रीणां विशेषात् कान्तिमद्वपुः ||५३|| प्रहर्षसौभाग्यमृजालाघवादिगुणान्वितम् | उद्धर्षणं तु विज्ञेयं कण्डूकोठानिलापहम् ||५४|| ऊर्वोः सञ्जनयत्याशु फेनकः स्थैर्यलाघवे | कण्डूकोठानिलस्तम्भमलरोगापहश्च सः ||५५|| तेजनं त्वग्गतस्याग्नेः सिरामुखविवेचनम् | उद्धर्षणं त्विष्टिकया कण्डूकोठविनाशनम् ||५६||
🔊 Audio coming soon
സിരേത്യാദി| തേജനം ത്വഗ്ഗതസ്യാഗ്നേഃ, സിരാമുഖവിവര്ധനമ്| ഉദ്ധര്ഷണമ് അസ്നേഹൌഷധചൂര്ണാദിഭിര്ഘര്ഷണമ്, അന്യേ തു ഫേനകേഷ്ടകാദിഘര്ഷണമ്| ഉദ്ധര്ഷണോത്സാദനാഭ്യാം ജായേയാതാമിതി സിരാമുഖവിവിക്തത്വാഗ്നിദീപനേ ഉദ്ധര്ഷണോത്സാദനാഭ്യാമുത്പദ്യേയാതാം;| കേചിദത്ര യഥാസങ്ഖ്യമാഹുഃ- സിരാമുഖവിവിക്തത്വമുദ്ധര്ഷണേന, ത്വക്സ്ഥസ്യാഗ്നേസ്തേജനമുത്സാദനേന; സസ്നേഹകല്കേനോദ്ധര്ഷണമുത്സാദനമ്| മൃജാ ശുദ്ധപ്രഭാ| ഊര്വോരൂര്ധ്വമധശ്ച ഫേനകഃ, ഊരുഃ ‘ജാങ്ഘ’ ഇതി ലോകേ| കണ്ഡൂകോഠവിനാശനമിതി ഇയമിഷ്ടികോദ്ധര്ഷണഗുണോക്തിഃ||൫൨-൫൬||
Adhikarana 20 (57-63) · Śloka 64
നിദ്രാദാഹശ്രമഹരം സ്വേദകണ്ഡൂതൃഷാപഹമ് | ഹൃദ്യം മലഹരം ശ്രേഷ്ഠം സര്വേന്ദ്രിയവിബോധനമ് ||൫൭|| തന്ദ്രാപാപ്മോപശമനം തുഷ്ടിദം പുംസ്ത്വവര്ധനമ് | രക്തപ്രസാദനം ചാപി സ്നാനമഗ്നേശ്ച ദീപനമ് ||൫൮|| ഉഷ്ണേന ശിരസഃ സ്നാനമഹിതം ചക്ഷുഷഃ സദാ | ശീതേന ശിരസഃ സ്നാനം ചക്ഷുഷ്യമിതി നിര്ദിശേത് ||൫൯|| ശ്ലേഷ്മമാരുതകോപേ തു ജ്ഞാത്വാ വ്യാധിബലാബലമ് | കാമമുഷ്ണം ശിരഃസ്നാനം ഭൈഷജ്യാര്ഥം സമാചരേത് ||൬൦|| അതിശീതാമ്ബു ശീതേ ച ശ്ലേഷ്മമാരുതകോപനമ് | അത്യുഷ്ണമുഷ്ണകാലേ ച പിത്തശോണിതകോപനമ് ||൬൧|| തച്ചാതിസാരജ്വരിതകര്ണശൂലാനിലാര്തിഷു | ആധ്മാനാരോചകാജീര്ണഭുക്തവത്സു ച ഗര്ഹിതമ് ||൬൨|| സൌഭാഗ്യദം വര്ണകരം പ്രീത്യോജോബലവര്ധനമ് | സ്വേദദൌര്ഗന്ധ്യവൈവര്ണ്യശ്രമഘ്നമനുലേപനമ് ||൬൩|| സ്നാനം യേഷാം നിഷിദ്ധം തു തേഷാമപ്യനുലേപനമ് |൬൪|
निद्रादाहश्रमहरं स्वेदकण्डूतृषापहम् | हृद्यं मलहरं श्रेष्ठं सर्वेन्द्रियविबोधनम् ||५७|| तन्द्रापाप्मोपशमनं तुष्टिदं पुंस्त्ववर्धनम् | रक्तप्रसादनं चापि स्नानमग्नेश्च दीपनम् ||५८|| उष्णेन शिरसः स्नानमहितं चक्षुषः सदा | शीतेन शिरसः स्नानं चक्षुष्यमिति निर्दिशेत् ||५९|| श्लेष्ममारुतकोपे तु ज्ञात्वा व्याधिबलाबलम् | काममुष्णं शिरःस्नानं भैषज्यार्थं समाचरेत् ||६०|| अतिशीताम्बु शीते च श्लेष्ममारुतकोपनम् | अत्युष्णमुष्णकाले च पित्तशोणितकोपनम् ||६१|| तच्चातिसारज्वरितकर्णशूलानिलार्तिषु | आध्मानारोचकाजीर्णभुक्तवत्सु च गर्हितम् ||६२|| सौभाग्यदं वर्णकरं प्रीत्योजोबलवर्धनम् | स्वेददौर्गन्ध्यवैवर्ण्यश्रमघ्नमनुलेपनम् ||६३|| स्नानं येषां निषिद्धं तु तेषामप्यनुलेपनम् |६४|
🔊 Audio coming soon
നിദ്രേത്യാദി| കാമം യഥേഷ്ടമ്| സ്നാനസ്യ നിഷേധമാഹ- തദിത്യാദി| യേഷാം സ്നാനം നേഷ്യതേ തേഷാമനുലേപനമപി നിഷിധ്യതേ||൫൭-൬൩||-
Adhikarana 21 (64) · Śloka 65
രക്ഷോഘ്നമഥ ചൌജസ്യം സൌഭാഗ്യകരമുത്തമമ് ||൬൪|| സുമനോമ്ബരരത്നാനാം ധാരണം പ്രീതിവര്ധനമ് |൬൫|
रक्षोघ्नमथ चौजस्यं सौभाग्यकरमुत्तमम् ||६४|| सुमनोम्बररत्नानां धारणं प्रीतिवर्धनम् |६५|
🔊 Audio coming soon
രക്ഷോഘ്നമിത്യാദി| രത്നാനി മാണിക്യമരകതാദീനി| അസ്യാഗ്രേ ആദര്ശഗുണം ഗോരോചനാധാരണഗുണം ച കേചിദധീയതേ; സ ചാഭാവാന്ന ലിഖിതഃ||൬൪||-
Adhikarana 22 (65) · Śloka 66
മുഖാലേപാദ്ദൃഢം ചക്ഷുഃ പീനഗണ്ഡം തഥാऽऽനനമ് ||൬൫|| അവ്യങ്ഗപിഡകം കാന്തം ഭവത്യമ്ബുജസന്നിഭമ് |൬൬|
मुखालेपाद्दृढं चक्षुः पीनगण्डं तथाऽऽननम् ||६५|| अव्यङ्गपिडकं कान्तं भवत्यम्बुजसन्निभम् |६६|
🔊 Audio coming soon
മുഖേത്യാദി| കാന്തം കമനീയം മനോഹരമിത്യര്ഥഃ||൬൫||-
Adhikarana 23 (66-67) · Śloka 68
പക്ഷ്മലം വിശദം കാന്തമമലോജ്ജ്വലമണ്ഡലമ് ||൬൬|| നേത്രമഞ്ജനസംയോഗാദ്ഭവേച്ചാമലതാരകമ് | യശസ്യം സ്വര്ഗ്യമായുഷ്യം ധനധാന്യവിവര്ധനമ് ||൬൭|| ദേവതാതിഥിവിപ്രാണാം പൂജനം ഗോത്രവര്ധനമ് |൬൮|
पक्ष्मलं विशदं कान्तममलोज्ज्वलमण्डलम् ||६६|| नेत्रमञ्जनसंयोगाद्भवेच्चामलतारकम् | यशस्यं स्वर्ग्यमायुष्यं धनधान्यविवर्धनम् ||६७|| देवतातिथिविप्राणां पूजनं गोत्रवर्धनम् |६८|
🔊 Audio coming soon
സാമാന്യമഞ്ജനഗുണമാഹ- പക്ഷ്മലമിത്യാദി| പക്ഷ്മലം ഘനരോമാന്വിതമ് വിശദം ചിപ്പൌരഹിതമ്| അമലോജ്ജ്വലമണ്ഡലമിതി നിര്മലോജ്ജ്വലചക്ഷുര്ബഹിര്ഭാഗമ് ||൬൬-൬൭||-
Adhikarana 24 (68) · Śloka 69
ആഹാരഃ പ്രീണനഃ സദ്യോ ബലകൃദ്ദേഹധാരകഃ ||൬൮|| ആയുസ്തേജഃസമുത്സാഹസ്മൃത്യോജോഗ്നിവിവര്ധനഃ |൬൯|
आहारः प्रीणनः सद्यो बलकृद्देहधारकः ||६८|| आयुस्तेजःसमुत्साहस्मृत्योजोग्निविवर्धनः |६९|
🔊 Audio coming soon
ആഹാര ഇത്യാദി| തേജോ ഭ്രാജിഷ്ണുതാ, സമുത്സാഹഃ സമ്യക്ചിത്തവ്യവസായഃ, ഓജോ ഹൃദിസ്ഥം പ്രാണായതനമ്||൬൮||-
Adhikarana 25 (69) · Śloka 70
പാദപ്രക്ഷാലനം പാദമലരോഗശ്രമാപഹമ് ||൬൯|| ചക്ഷുഃപ്രസാദനം വൃഷ്യം രക്ഷോഘ്നം പ്രീതിവര്ധനമ് |൭൦|
पादप्रक्षालनं पादमलरोगश्रमापहम् ||६९|| चक्षुःप्रसादनं वृष्यं रक्षोघ्नं प्रीतिवर्धनम् |७०|
🔊 Audio coming soon
ചക്ഷുഃപ്രസാദനം ദൃഷ്ടിപ്രസാദനം, ദൃഷ്ടിസംയുക്തപാദനിബന്ധനനാഡീപ്രസാദനത്വാത് ; പ്രഭാവാദിത്യപരേ| വൃഷ്യം ശുക്രവൃദ്ധികരം, പ്രഭാവാത്||൬൯||-
Adhikarana 26 (70) · Śloka 71
നിദ്രാകരോ ദേഹസുഖശ്ചക്ഷുഷ്യഃ ശ്രമസുപ്തിനുത് ||൭൦|| പാദത്വങ്മൃദുകാരീ ച പാദാഭ്യങ്ഗഃ സദാ ഹിതഃ |൭൧|
निद्राकरो देहसुखश्चक्षुष्यः श्रमसुप्तिनुत् ||७०|| पादत्वङ्मृदुकारी च पादाभ्यङ्गः सदा हितः |७१|
🔊 Audio coming soon
നിദ്രേത്യാദി| പാദാഭ്യങ്ഗോऽത്രാപി ദൃഷ്ടിപ്രദഃ പൂര്വവത്||൭൦||-
Adhikarana 27 (71-74) · Śloka 74
പാദരോഗഹരം വൃഷ്യം രക്ഷോഘ്നം പ്രീതിവര്ധനമ് ||൭൧|| സുഖപ്രചാരമോജസ്യം സദാ പാദത്രധാരണമ് | അനാരോഗ്യമനായുഷ്യം ചക്ഷുഷോരുപഘാതകൃത് ||൭൨|| പാദാഭ്യാമനുപാനദ്ഭ്യാം സദാ ചങ്ക്രമണം നൃണാമ് | പാപ്മോപശമനം കേശനഖരോമാപമാര്ജനമ് ||൭൩|| ഹര്ഷലാഘവസൌഭാഗ്യകരമുത്സാഹവര്ധനമ് | ബാണവാരം മൃജാവര്ണതേജോബലവിവര്ധനമ് ||൭൪||
पादरोगहरं वृष्यं रक्षोघ्नं प्रीतिवर्धनम् ||७१|| सुखप्रचारमोजस्यं सदा पादत्रधारणम् | अनारोग्यमनायुष्यं चक्षुषोरुपघातकृत् ||७२|| पादाभ्यामनुपानद्भ्यां सदा चङ्क्रमणं नृणाम् | पाप्मोपशमनं केशनखरोमापमार्जनम् ||७३|| हर्षलाघवसौभाग्यकरमुत्साहवर्धनम् | बाणवारं मृजावर्णतेजोबलविवर्धनम् ||७४||
🔊 Audio coming soon
പാദേത്യാദി| പാദത്രം പാദഹിതം പാദുകാദി| അനുപാനദ്ഭ്യാം പാദത്രാണരഹിതാഭ്യാമ്| ബാണവാരം വര്മ||൭൧-൭൪||
Adhikarana 28 (75) · Śloka 75
പവിത്രം കേശ്യമുഷ്ണീഷം വാതാതപരജോപഹമ് |൭൫|
पवित्रं केश्यमुष्णीषं वातातपरजोपहम् |७५|
🔊 Audio coming soon
പവിത്രമിത്യാദി| ഉഷ്ണീഷം ശിരോവേഷ്ടനമ്|൭൫|-
Adhikarana 29 (75) · Śloka 76
വര്ഷാനിലരജോഘര്മഹിമാദീനാം നിവാരണമ് ||൭൫|| വര്ണ്യം ചക്ഷുഷ്യമൌജസ്യം ശങ്കരം ഛത്രധാരണമ് |൭൬|
वर्षानिलरजोघर्महिमादीनां निवारणम् ||७५|| वर्ण्यं चक्षुष्यमौजस्यं शङ्करं छत्रधारणम् |७६|
🔊 Audio coming soon
വര്ഷേത്യാദി| ശങ്കരം സുഖകരമ്||൭൫||-
Adhikarana 30 (76-77) · Śloka 78
ശുനഃ സരീസൃപവ്യാലവിഷാണിഭ്യോ ഭയാപഹമ് ||൭൬|| ശ്രമസ്ഖലനദോഷഘ്നം സ്ഥവിരേ ച പ്രശസ്യതേ | സത്ത്വോത്സാഹബലസ്ഥൈര്യധൈര്യവീര്യവിവര്ധനമ് ||൭൭|| അവഷ്ടമ്ഭകരം ചാപി ഭയഘ്നം ദണ്ഡധാരണമ് |൭൮|
शुनः सरीसृपव्यालविषाणिभ्यो भयापहम् ||७६|| श्रमस्खलनदोषघ्नं स्थविरे च प्रशस्यते | सत्त्वोत्साहबलस्थैर्यधैर्यवीर्यविवर्धनम् ||७७|| अवष्टम्भकरं चापि भयघ्नं दण्डधारणम् |७८|
🔊 Audio coming soon
ശുന ഇത്യാദി| സരീസൃപാഃ കൃഷ്ണസര്പാദയഃ| വ്യാലാ വ്യാഘ്രാദയഃ| വിഷാണിഭ്യഃ ശൃങ്ഗിഭ്യഃ| സത്ത്വം സത്ത്വഗുണഃ, ഉത്സാഹോ ബലം, ബലമ് ഓജഃ, സ്ഥൈര്യം അചലത്വം, ധൈര്യം ധീരത്വം, വീര്യം ശക്തിഃ| അവഷ്ടമ്ഭഃ അവലമ്ബനമ്| ഭയഘ്നം ഭയനാശകമ്||൭൬-൭൭||-
Adhikarana 31 (78) · Śloka 78
ആസ്യാ വര്ണകഫസ്ഥൌല്യസൌകുമാര്യകരീ സുഖാ ||൭൮||
आस्या वर्णकफस्थौल्यसौकुमार्यकरी सुखा ||७८||
🔊 Audio coming soon
ആസ്യേത്യാദി| ആസ്യാ സ്ഥിതിഃ||൭൮||
Adhikarana 32 (79-80) · Śloka 80
അധ്വാ വര്ണകഫസ്ഥൌല്യസൌകുമാര്യവിനാശനഃ | അത്യധ്വാ വിപരീതോऽസ്മാജ്ജരാദൌര്ബല്യകൃച്ച സഃ ||൭൯|| യത്തു ചങ്ക്രമണം നാതിദേഹപീഡാകരം ഭവേത് | തദായുര്ബലമേധാഗ്നിപ്രദമിന്ദ്രിയബോധനമ് ||൮൦||
अध्वा वर्णकफस्थौल्यसौकुमार्यविनाशनः | अत्यध्वा विपरीतोऽस्माज्जरादौर्बल्यकृच्च सः ||७९|| यत्तु चङ्क्रमणं नातिदेहपीडाकरं भवेत् | तदायुर्बलमेधाग्निप्रदमिन्द्रियबोधनम् ||८०||
🔊 Audio coming soon
അധ്വേത്യാദി| അത്യധ്വാ അതിശയേന മാര്ഗഗമനമ്| ചങ്ക്രമണം കുടിലഗത്യാ പരിഭ്രമണമ്||൭൯-൮൦||
Adhikarana 33 (81-82) · Śloka 82
ശ്രമാനിലഹരം വൃഷ്യം പുഷ്ടിനിദ്രാധൃതിപ്രദമ് | സുഖം ശയ്യാസനം, ദുഃഖം വിപരീതഗുണം മതമ് ||൮൧|| ബാലവ്യജനമൌജസ്യം മക്ഷികാദീനപോഹതി | ശോഷദാഹശ്രമസ്വേദമൂര്ച്ഛാഘ്നോ വ്യജനാനിലഃ ||൮൨||
श्रमानिलहरं वृष्यं पुष्टिनिद्राधृतिप्रदम् | सुखं शय्यासनं, दुःखं विपरीतगुणं मतम् ||८१|| बालव्यजनमौजस्यं मक्षिकादीनपोहति | शोषदाहश्रमस्वेदमूर्च्छाघ्नो व्यजनानिलः ||८२||
🔊 Audio coming soon
ശ്രമേത്യാദി| സുഖം ശയ്യാസനം വിസ്തൃതമാസ്തീര്ണം മൃദുഗണ്ഡോപധാനാദിയുക്തമ്| ദുഃഖം സങ്കോച്യാസനം , ദുഃഖം വിപരീതഗുണമ്| ബാലവ്യജനം ചാമരാഖ്യവ്യജനമ്| വ്യജനാനിലഃ താലവൃന്തവായുഃ||൮൧-൮൨||
Adhikarana 34 (83) · Śloka 83
പ്രീതിനിദ്രാകരം വൃഷ്യം കഫവാതശ്രമാപഹമ് | സംവാഹനം മാംസരക്തത്വക്പ്രസാദകരം സുഖമ് ||൮൩||
प्रीतिनिद्राकरं वृष्यं कफवातश्रमापहम् | संवाहनं मांसरक्तत्वक्प्रसादकरं सुखम् ||८३||
🔊 Audio coming soon
പ്രീതീത്യാദി| സംവാഹനം സുഖകരസ്പര്ശഃ, മര്ദനം തു ഗാഢം പാദാഭ്യാമാരഭ്യ കടിപര്യന്തം, അമിതപ്രഭടീകാകാരസ്തു ഹസ്താഭ്യാം ശനൈഃ ശനൈരാഹനനമിതി വദതി||൮൩||
Adhikarana 35 (84-88) · Śloka 88
പ്രവാതം രൌക്ഷ്യവൈവര്ണ്യസ്തമ്ഭകൃദ്ദാഹപക്തിനുത് | സ്വേദമൂര്ച്ഛാപിപാസാഘ്നമപ്രവാതമതോऽന്യഥാ ||൮൪|| സുഖം വാതം പ്രസേവേത ഗ്രീഷ്മേ ശരദി മാനവഃ | നിവാതം ഹ്യായുഷേ സേവ്യമാരോഗ്യായ ച സര്വദാ ||൮൫|| ആതപഃ പിത്തതൃഷ്ണാഗ്നിസ്വേദമൂര്ച്ഛാഭ്രമാസ്രകൃത് | ദാഹവൈവര്ണ്യകാരീ ച ഛായാ ചൈതാനപോഹതി ||൮൬|| അഗ്നിര്വാതകഫസ്തമ്ഭശീതവേപഥുനാശനഃ | ആമാഭിഷ്യന്ദജരണോ രക്തപിത്തപ്രദൂഷണഃ ||൮൭|| പുഷ്ടിവര്ണബലോത്സാഹമഗ്നിദീപ്തിമതന്ദ്രിതാമ് | കരോതി ധാതുസാമ്യം ച നിദ്രാ കാലേ നിഷേവിതാ ||൮൮||
प्रवातं रौक्ष्यवैवर्ण्यस्तम्भकृद्दाहपक्तिनुत् | स्वेदमूर्च्छापिपासाघ्नमप्रवातमतोऽन्यथा ||८४|| सुखं वातं प्रसेवेत ग्रीष्मे शरदि मानवः | निवातं ह्यायुषे सेव्यमारोग्याय च सर्वदा ||८५|| आतपः पित्ततृष्णाग्निस्वेदमूर्च्छाभ्रमास्रकृत् | दाहवैवर्ण्यकारी च छाया चैतानपोहति ||८६|| अग्निर्वातकफस्तम्भशीतवेपथुनाशनः | आमाभिष्यन्दजरणो रक्तपित्तप्रदूषणः ||८७|| पुष्टिवर्णबलोत्साहमग्निदीप्तिमतन्द्रिताम् | करोति धातुसाम्यं च निद्रा काले निषेविता ||८८||
🔊 Audio coming soon
സുഖമിത്യാദി| “സുഖം പ്രവാതം സേവേത ഗ്രീഷ്മേ ശരദി വാऽന്തരാ” ഇത്യന്യേ പഠന്തി, വ്യാഖ്യാനയന്തി ച- ഗ്രീഷ്മശരദൌ പ്രവാതസേവനകാലഃ, പരം തയോരപി പ്രവാതസേവനം സാന്തരമ്| ജ്യോത്സ്നാതമസോര്ഗുണാഃ പുനശ്ഛായാനിവാതഗുണൈഃ സദൃശാ ജ്ഞേയാ ഇതീഹ നോക്താഃ| അദ്രവ്യത്വേऽപി ആതപാദീനാം പ്രഭാവജം കര്മ; അന്യേ പുനരാതപം തേജഃപരമാണുപുഞ്ജം, ഛായാമപി തമഃപരമാണുജാമാഹുഃ||൮൪-൮൮||
Adhikarana 36 (89) · Śloka 89
തത്രാദിത ഏവ നീചനഖരോമ്ണാ ശുചിനാ ശുക്ലവാസസാ ലഘൂഷ്ണീഷച്ഛത്രോപാനത്കേന ദണ്ഡപാണിനാ കാലേ ഹിതമിതമധുരപൂര്വാഭിഭാഷിണാ ബന്ധുഭൂതേന ഭൂതാനാം ഗുരുവൃദ്ധാനുമതേന സുസഹായേനാനന്യമനസാ ഖലൂപചരിതവ്യം, തദപി ന രാത്രൌ, ന കേശാസ്ഥികണ്ടകാശ്മതുഷഭസ്മോത്കരകപാലാങ്ഗാരാമേധ്യസ്നാനബലിഭൂമിഷു, ന വിഷമേന്ദ്രകീലചതുഷ്പഥശ്വഭ്രാണാമുപരിഷ്ടാത് ||൮൯||
तत्रादित एव नीचनखरोम्णा शुचिना शुक्लवाससा लघूष्णीषच्छत्रोपानत्केन दण्डपाणिना काले हितमितमधुरपूर्वाभिभाषिणा बन्धुभूतेन भूतानां गुरुवृद्धानुमतेन सुसहायेनानन्यमनसा खलूपचरितव्यं, तदपि न रात्रौ, न केशास्थिकण्टकाश्मतुषभस्मोत्करकपालाङ्गारामेध्यस्नानबलिभूमिषु, न विषमेन्द्रकीलचतुष्पथश्वभ्राणामुपरिष्टात् ||८९||
🔊 Audio coming soon
പ്രാതരുത്ഥിതസ്യ ദന്തകാഷ്ഠഖാദനാദീന്ദ്രിയശരീരമനസാമുപകാരകമന്തരങ്ഗമഭിധായ ബഹിരങ്ഗോപചരണേ സദ്ധൃത്തമുദ്ദിശന്നാഹ- തത്രേത്യാദി| ലഘൂഷ്ണീഷമ് അല്പതനുകൃതം ശിരോവേഷ്ടനം; കേചില്ലഘുപദം ഛത്രേണോപാനദാऽപി സമ്ബന്ധയന്തി| ഉപചരിതവ്യമ് ഉപഗമനം കര്തവ്യമ്| ഉത്കരഃ തൃണാദിസമൂഹഃ; ആച്ഛാദിതഖനിതമൃത്തികാദിരിത്യപരേ| യാഗാര്ഥം നിഖാതോ യൂപോപലക്ഷിതഃ പ്രദേശ ഇന്ദ്രകീലഃ, ഇന്ദ്രാര്ഥം കീലാ ന്യസ്യന്തേ യസ്മിന് ദേശേ സ പ്രദേശ ഇന്ദ്രകീലഃ| ചതുഷ്പഥോ മാര്ഗചതുഷ്ടയസങ്ഗമഃ| ശ്വഭ്രം ഗര്തഃ||൮൯||
Adhikarana 37 (90) · Śloka 90
ന രാജദ്വിഷ്ടപരുഷപൈശുന്യാനൃതാനി വദേത്, ന ദേവബ്രാഹ്മണപിതൃപരിവാദാംശ്ച; ന നരേന്ദ്രദ്വിഷ്ടോന്മത്തപതിതക്ഷുദ്രനീചാനുപാസീത ||൯൦||
न राजद्विष्टपरुषपैशुन्यानृतानि वदेत्, न देवब्राह्मणपितृपरिवादांश्च; न नरेन्द्रद्विष्टोन्मत्तपतितक्षुद्रनीचानुपासीत ||९०||
🔊 Audio coming soon
പൈശുന്യം സൂചകതാ, ദൌര്ജന്യമിതി യാവത്| പരിവാദോ ദോഷകഥനമ്| ഉന്മത്തോ വാതൂലഃ, പതിതഃ സ്വകീയധര്മാദ്ഭ്രഷ്ടഃ , ക്ഷുദ്രോ ലഘുഃ, നീചാ മ്ലേച്ഛാദയഃ| നോപാസീത നോപസേവേത||൯൦||
Adhikarana 38 (91) · Śloka 91
വൃക്ഷപര്വതപ്രപാതവിഷമവല്മീകദുഷ്ടവാജികുഞ്ജരാദ്യധിരോഹണാനി പരിഹരേത്, പൂര്ണനദീസമുദ്രാവിദിതപല്വലശ്വഭ്രകൂപാവതരണാനി, ഭിന്നശൂന്യാഗാരശ്മശാനവിജനാരണ്യവാസാഗ്നിസമ്ഭ്രമവ്യാലഭുജങ്ഗകീടസേവാശ്ച, ഗ്രാമാഘാതകലഹശസ്ത്രസന്നിപാതവ്യാലസരീസൃപശൃങ്ഗിസന്നികര്ഷാംശ്ച ||൯൧||
वृक्षपर्वतप्रपातविषमवल्मीकदुष्टवाजिकुञ्जराद्यधिरोहणानि परिहरेत्, पूर्णनदीसमुद्राविदितपल्वलश्वभ्रकूपावतरणानि, भिन्नशून्यागारश्मशानविजनारण्यवासाग्निसम्भ्रमव्यालभुजङ्गकीटसेवाश्च, ग्रामाघातकलहशस्त्रसन्निपातव्यालसरीसृपशृङ्गिसन्निकर्षांश्च ||९१||
🔊 Audio coming soon
പ്രപാതോ നിര്ഝരപതനമ്| കൂപാന്താവതരണാനി പരിഹരേദിതി സമ്ബന്ധഃ; അവിദിതോऽജ്ഞാതസ്വരൂപഃ; പല്വലം ഖാതഗര്തഃ, അവതരണം പ്രവേശഃ; അത്രാപി പരിഹരേദിതി സമ്ബന്ധഃ| ഭിന്നശൂന്യാഗാരം പതിതഗൃഹം ജനരഹിതഗൃഹം ച, വിജനം നിര്ജനമ്, അരണ്യം അടവീ, അഗ്നിസമ്ഭ്രമ ഉത്പാതപ്രദീപ്തഃ, വ്യാലാ വ്യാഘ്രാദയഃ, കീടാ വൃശ്ചികാദയഃ, ഗ്രാമാഘാതോ മാരീഭയജന്യഗ്രാമഹനനം, സരീസൃപഃ കൃഷ്ണസര്പഃ, സന്നികര്ഷം നൈകട്യം പരിഹരേദിതി സമ്ബന്ധഃ| പൂര്വമഗ്നേര്ഹേമന്താദാവതിശൈത്യാദഭിപ്രേതസ്യാപി സേവാ അത്യന്തോപാസനം നിഷിദ്ധമ്, അത്ര തു ഗ്രീഷ്മാദൌ തസ്യ സാന്നിധ്യമപി നിഷിദ്ധമിതി ബുധ്യതേ| തഥാ പൂര്വം വ്യാലഭുജങ്ഗയോരപി സേവാ പുനഃ പുനര്നികടോപാസനം നിഷിദ്ധമ്, അത്ര തു വിശ്വസ്തയോഃ സാന്നിധ്യമപി നിഷിധ്യത ഇതി ന പൌനരുക്ത്യമ്||൯൧||
Adhikarana 39 (92) · Śloka 92
നാഗ്നിഗോഗുരുബ്രാഹ്മണപ്രേങ്ഖാദമ്പത്യന്തരേണ യായാത് | ന ശവമനുയായാത് | ദേവഗോബ്രാഹ്മണചൈത്യധ്വജരോഗിപതിതപാപകാരിണാം ച ഛായാം നാക്രമേത | നാസ്തം ഗച്ഛന്തമുദ്യന്തം വാऽऽദിത്യം വീക്ഷേത | ഗാം ധാപയന്തീം ധയന്തീം പരശസ്യം വാ ചരന്തീം ന കസ്മൈചിദാചക്ഷീത, ന ചോല്കാപാതോത്പാതേന്ദ്രധനൂംഷി | നാഗ്നിം മുഖേനോപധമേത് | നാപോ ഭൂമിം വാ പാണിപാദേനാഭിഹന്യാത് ||൯൨||
नाग्निगोगुरुब्राह्मणप्रेङ्खादम्पत्यन्तरेण यायात् | न शवमनुयायात् | देवगोब्राह्मणचैत्यध्वजरोगिपतितपापकारिणां च छायां नाक्रमेत | नास्तं गच्छन्तमुद्यन्तं वाऽऽदित्यं वीक्षेत | गां धापयन्तीं धयन्तीं परशस्यं वा चरन्तीं न कस्मैचिदाचक्षीत, न चोल्कापातोत्पातेन्द्रधनूंषि | नाग्निं मुखेनोपधमेत् | नापो भूमिं वा पाणिपादेनाभिहन्यात् ||९२||
🔊 Audio coming soon
അഗ്ന്യോര്ഗുര്വോര്ബ്രാഹ്മണയോഃ പ്രേങ്ഖയോര്ദമ്പത്യോശ്ചാന്തരേണ ന ഗച്ഛേത്; പ്രേങ്ഖാ ദോലാ, ദമ്പതീ ജായാപതീ| ശവം മൃതപ്രാണിശരീരമ്| അനുഗമനം പശ്ചാദ്ഗമനമ്; സ്കന്ധദാനാദ്യധികാരം വിനേതി ശേഷഃ| ചൈത്യഃ ശ്മശാനവൃക്ഷഃ| നാക്രമേത ന ലങ്ഘയേത്| ഗാം സുരഭീമ്| ധാപയന്തീം പായയന്തീം, വത്സമിതി ഗമ്യതേ, ധേട് പാനേ| ധയന്തീം സ്വയം പിബന്തീം കുണ്ഡാദിനിക്ഷിപ്തപാനീയപ്രഭൃതീനീതി ഗമ്യതേ| പരശസ്യം പരക്ഷേത്രമ്| നാചക്ഷീത ന കഥയേത്| ഉല്കാപാത ആകാശാജ്ജ്വലദഗ്നിപാതഃ; ഉത്പാതാ ദിവ്യഭൌമാന്തരീക്ഷാസ്ത്രയഃ; തത്ര ദിവ്യാഃ പ്രതിമാരോദനഗന്ധര്വനഗരദര്ശനാദികാഃ, ഭൌമാ ഭൂകമ്പപ്രഭൃതയഃ, ആന്തരിക്ഷാസ്താരാപതനരവിപരിവേഷാദയഃ; ഏതാനി കസ്മൈചിന്നാചക്ഷീതേത്യര്ഥഃ| ഉപധമേത് നാഗ്നിം മുഖേന ജ്വാലയേദിത്യര്ഥഃ| അഭിഹന്യാദിതി കാരണം വിനേതി ശേഷഃ||൯൨||
Adhikarana 40 (93) · Śloka 93
ന വേഗാന് ധാരയേദ് വാതമൂത്രപുരീഷാദീനാമ് | ന ബഹിര്വേഗാന് ഗ്രാമനഗരദേവതായതനശ്മശാനചതുഷ്പഥസലിലാശയപഥി സന്നികൃഷ്ടാനുത്സൃജേന്ന പ്രകാശം ന വായ്വഗ്നിസലിലസോമാര്കഗോഗുരുപ്രതിമുഖമ് ||൯൩||
न वेगान् धारयेद् वातमूत्रपुरीषादीनाम् | न बहिर्वेगान् ग्रामनगरदेवतायतनश्मशानचतुष्पथसलिलाशयपथि सन्निकृष्टानुत्सृजेन्न प्रकाशं न वाय्वग्निसलिलसोमार्कगोगुरुप्रतिमुखम् ||९३||
🔊 Audio coming soon
ബഹിര്വേഗാ വാതമൂത്രപുരീഷാദീനാമ്| ന പ്രകാശമിതി പ്രകാശോ യഥാ ഭവത്യേവം നോത്സൃജേത്||൯൩||
Adhikarana 41 (94) · Śloka 94
ന ഭൂമിം വിലിഖേത്, നാസംവൃതമുഖഃ സദസി ജൃമ്ഭോദ്ഗാരകാസശ്വാസക്ഷവഥൂനുത്സൃജേത്, ന പര്യങ്കികാവഷ്ടമ്ഭപാദപ്രസാരണാനി ഗുരുസന്നിധൌ കുര്യാത് ||൯൪||
न भूमिं विलिखेत्, नासंवृतमुखः सदसि जृम्भोद्गारकासश्वासक्षवथूनुत्सृजेत्, न पर्यङ्किकावष्टम्भपादप्रसारणानि गुरुसन्निधौ कुर्यात् ||९४||
🔊 Audio coming soon
വിലിഖേത് നഖാദിഭിഃ| ന സഭായാമസംവൃതമുഖോ ജൃമ്ഭാദീന് വിസൃജേത്| ക്ഷവഥുഃ ഛിക്കാ| പര്യങ്കികാ പര്യസ്തികാ| അവഷ്ടമ്ഭോऽഗ്രപൃഷ്ഠപാര്ശ്വസ്ഥിതസ്തമ്ഭാദിഷ്വവലമ്ബനം; പരമാര്ഥതസ്തു അവഷ്ടമ്ഭോऽവലമ്ബോ ന പര്യായശബ്ദഃ||൯൪||
Adhikarana 42 (95) · Śloka 95
ന ബാലകര്ണനാസാസ്രോതോദശനാക്ഷിവിവരാണ്യഭികുഷ്ണീയാത് , ന വീജയേത് കേശമുഖനഖവസ്ത്രഗാത്രാണി, ന ഗാത്രനഖവക്ത്രവാദിത്രം കുര്യാത്, ന കാഷ്ഠലോഷ്ടതൃണാദീനഭിഹന്യാച്ഛിന്ദ്യാദ്ഭിന്ദ്യാദ്വാ ||൯൫||
न बालकर्णनासास्रोतोदशनाक्षिविवराण्यभिकुष्णीयात् , न वीजयेत् केशमुखनखवस्त्रगात्राणि, न गात्रनखवक्त्रवादित्रं कुर्यात्, न काष्ठलोष्टतृणादीनभिहन्याच्छिन्द्याद्भिन्द्याद्वा ||९५||
🔊 Audio coming soon
സ്രോതാംസി പായൂപസ്ഥാദീനി, ഏതേഷാം വിവരാണി ഛിദ്രാണി; നാഭികുഷ്ണീയാത് നാഭികര്ഷേത്, ന മലം സ്പൃശേദിത്യര്ഥഃ| ന വീജയേത് ന കമ്പയേത്| ന ഗാത്രവാദിത്രം ന ഗാത്രം വാദ്യഭാണ്ഡം കുര്യാത്||൯൫||
Adhikarana 43 (96) · Śloka 96
ന പ്രതിവാതാതപം സേവേത, ന ഭുക്തമാത്രോऽഗ്നിമുപാസീത, നോത്കടകാല്പകാഷ്ഠാസനമധ്യാസീത, ന ഗ്രീവാം വിഷമം ധാരയേത്, ന വിഷമകായഃ ക്രിയാം ഭജേത ഭുഞ്ജീത വാ, ന പ്രതതമീക്ഷേത വിശേഷാജ്ജ്യോതിര്ഭാസ്കരസൂക്ഷ്മചലഭ്രാന്താനി, ന ഭാരം ശിരസാ വഹേത്, ന സ്വപ്നജാഗരണശയനാസനസ്ഥാനചങ്ക്രമണയാനവാഹനപ്രധാവനലങ്ഘനപ്ലവനപ്രതരണഹാസ്യഭാഷ്യവ്യവായവ്യായാമാദീനുചിതാനപ്യതിസേവേത ||൯൬||
न प्रतिवातातपं सेवेत, न भुक्तमात्रोऽग्निमुपासीत, नोत्कटकाल्पकाष्ठासनमध्यासीत, न ग्रीवां विषमं धारयेत्, न विषमकायः क्रियां भजेत भुञ्जीत वा, न प्रततमीक्षेत विशेषाज्ज्योतिर्भास्करसूक्ष्मचलभ्रान्तानि, न भारं शिरसा वहेत्, न स्वप्नजागरणशयनासनस्थानचङ्क्रमणयानवाहनप्रधावनलङ्घनप्लवनप्रतरणहास्यभाष्यव्यवायव्यायामादीनुचितानप्यतिसेवेत ||९६||
🔊 Audio coming soon
ന പ്രതിവാതാതപമിതി അഭിമുഖം വാതമാതപം വാ ന സേവേത| നാധ്യാസീത നോപവിശേദിത്യര്ഥഃ| ആസനശബ്ദ ഉത്കടകാദിഭിസ്ത്രിഭിഃ സഹ പ്രത്യേകമഭിസമ്ബധ്യതേ| പ്രതതം വിസ്ഫാരിതാക്ഷം നേക്ഷേത; ജ്യോതിരഗ്നിശിഖാ, താരകേത്യന്യേ| ദിവാ സ്വപ്നജാഗരണാദീനി സ്വഭ്യസ്താന്യപ്യേതാനി ഹിതാഹിതാനി നാതിക്രാന്തപ്രമാണം ഭജേത്| സ്ഥാനമ് ഊര്ധ്വസ്ഥിതിം, ചങ്ക്രമണം ഗതാഗതം, യാനം രഥാദി, വാഹനം ഹസ്ത്യശ്വാദി, ലങ്ഘനം ഖേയഗര്താദ്യുത്ക്രമണം, പ്ലവനമ് ഉത്പ്ലുത്യോത്പ്ലുത്യ ഗമനം, പ്രതരണം നദ്യാദീനാം ബാഹുഭ്യാം തരണമ്||൯൬||
Adhikarana 44 (97) · Śloka 97
ഉചിതാദപ്യഹിതാത് ക്രമശോ വിരമേത്, ഹിതമനുചിതമപ്യാസേവേത ക്രമശഃ, ന ചൈകാന്തതഃ പാദഹീനാത് ||൯൭||
उचितादप्यहितात् क्रमशो विरमेत्, हितमनुचितमप्यासेवेत क्रमशः, न चैकान्ततः पादहीनात् ||९७||
🔊 Audio coming soon
സ്വഭ്യസ്താദപി യവകാദേഃ ക്രമേണൈവ നിവര്തയേദിത്യര്ഥഃ; സഹസാ പരിവര്തനേ രോഗോ മരണം വാ| ക്രമശോ ഹിതം രക്തശാല്യാദി| അനുചിതമ് അനഭ്യസ്തം, ക്രമശ ഇതി തത്രാഭ്യസ്താദഹിതാദ്വിരാമേ യഥാക്രമം പാദസ്യാപചയഃ, തഥാ തസ്യാഭ്യസനീയസ്യ യഥാക്രമമഭ്യാസേ പാദസ്യൈവ പ്രക്ഷേപഃ; ഏവം ഹിതാഹിതയോശ്ചതുര്ഥാംശസ്യ ഷോഡശാംശസ്യ വാऽऽവാപോദ്ധാരാഭ്യാം ഷോഡശാഹോഭിരഹിതസ്യ സര്വസ്യ ത്യാഗോ ഹിതസ്യ സര്വസ്യ പ്രാപ്തിരിതി||൯൭||
Adhikarana 45 (98) · Śloka 98
നാവാക്ശിരാഃ ശയീത, ന ഭിന്നപാത്രേ ഭുഞ്ജീത, ന വിനാ പാത്രേണ, നാഞ്ജലിപുടേനാപഃ പിബേത്, കാലേ ഹിതമിതസ്നിഗ്ധമധുരപ്രായമാഹാരം വൈദ്യപ്രത്യവേക്ഷിതമശ്നീയാത്, ഗ്രാമഗണഗണികാപണികശത്രുസത്രശഠപതിതഭോജനാനി പരിഹരേത്, ശേഷാണ്യപി ചാനിഷ്ടരൂപരസഗന്ധസ്പര്ശശബ്ദമാനസാനി, അന്യാന്യേവങ്ഗുണാന്യപി സമ്ഭ്രമദത്താനി, (താന്യപി) മക്ഷികാബാലോപഹതാനി , നാപ്രക്ഷാലിതപാദോ ഭുഞ്ജീത ന മൂത്രോച്ചാരപീഡിതോ ന സന്ധ്യയോര്നാനുപാശ്രിതോ നാതീതകാലം ഹീനമതിമാത്രം (നോദ്ധൃതസ്നേഹം) ചേതി ||൯൮||
नावाक्शिराः शयीत, न भिन्नपात्रे भुञ्जीत, न विना पात्रेण, नाञ्जलिपुटेनापः पिबेत्, काले हितमितस्निग्धमधुरप्रायमाहारं वैद्यप्रत्यवेक्षितमश्नीयात्, ग्रामगणगणिकापणिकशत्रुसत्रशठपतितभोजनानि परिहरेत्, शेषाण्यपि चानिष्टरूपरसगन्धस्पर्शशब्दमानसानि, अन्यान्येवङ्गुणान्यपि सम्भ्रमदत्तानि, (तान्यपि) मक्षिकाबालोपहतानि , नाप्रक्षालितपादो भुञ्जीत न मूत्रोच्चारपीडितो न सन्ध्ययोर्नानुपाश्रितो नातीतकालं हीनमतिमात्रं (नोद्धृतस्नेहं) चेति ||९८||
🔊 Audio coming soon
അവാക്ശിരാ അധഃശിരാ ഇത്യര്ഥഃ| ഭിന്നപാത്രേ വിദീര്ണപാത്രേ| പ്രത്യവേക്ഷിതം വിലോകിതമ്| ഗ്രാമസ്ഥാഃ സര്വേ മിലിത്വാ ക്വചിത് കിഞ്ചിദ് യദ്ഭോജനം സമ്പാദയന്തി തദ്ഗ്രാമഭോജനമ്| ഗണാ കഥകചാരണാദയഃ, ഗണികാ വേശ്യാ, പണിക ഇതരവണിക്, ശത്രുഃ വിപക്ഷഃ, സത്രം യജ്ഞഃ, പതിതഃ സ്വകീയാചാരഭ്രഷ്ടഃ| അനിഷ്ടശബ്ദോ രൂപാദിഭിഃ സഹ പ്രത്യേകം സമ്ബധ്യതേ| അനിഷ്ടശബ്ദഃ കുത്സിതധ്വനിഃ; അനിഷ്ടമാനസം ചിത്താനഭിപ്രേതമ്| അന്യാനീതി അനിഷ്ടരൂപാദിഭ്യോऽന്യാനി ഇഷ്ടരൂപരസാദീനി വാ, ഏവങ്ഗുണാന്യപീതി ഗ്രാമാദിഭ്യഃ ശേഷാണ്യപീത്യര്ഥഃ| സമ്ഭ്രമദത്താനീതി മിലിത്വാ ദത്താനി, ഭോജനാനി പരിഹരേദിതി ശേഷഃ| (സര്വാണ്യേവ കിം ത്വരയാ ദത്താനി പരിഹരേദിത്യാഹ- താന്യപീത്യാദി|) ഉച്ചാരോ വിഷ്ഠാ| നാനുപാശ്രിത ആശ്രിതാന്വിതോ ന ഭുഞ്ജീത| നാതീതകാലം നാതിക്രാന്തകാലമിത്യര്ഥഃ, (സസ്നേഹവസ്തുനി പീഡനേന സ്നേഹാദ്ഭിന്നം യത്തദുദ്ധൃതസ്നേഹമ്|)||൯൮||
Adhikarana 46 (99-100) · Śloka 100
ന ഭുഞ്ജീതോദ്ധൃതസ്നേഹം നഷ്ടം പര്യുഷിതം പയഃ | ന നക്തം ദധി ഭുഞ്ജീത ന ചാപ്യഘൃതശര്കരമ് ||൯൯|| നാമുദ്ഗയൂഷം നാക്ഷൌദ്രം നോഷ്ണം നാമലകൈര്വിനാ | അന്യഥാ ജനയേത് കുഷ്ഠവിസര്പാദീന് ഗദാന് ബഹൂന് | നാത്മാനമുദകേ പശ്യേന്ന നഗ്നഃ പ്രവിശേജ്ജലമ് ||൧൦൦||
न भुञ्जीतोद्धृतस्नेहं नष्टं पर्युषितं पयः | न नक्तं दधि भुञ्जीत न चाप्यघृतशर्करम् ||९९|| नामुद्गयूषं नाक्षौद्रं नोष्णं नामलकैर्विना | अन्यथा जनयेत् कुष्ठविसर्पादीन् गदान् बहून् | नात्मानमुदके पश्येन्न नग्नः प्रविशेज्जलम् ||१००||
🔊 Audio coming soon
ഉദ്ധൃതസ്നേഹം ച സുമന്ഥനേനൈവ സ്നേഹാദ്ഭിന്നമ്, അത്ര സ്നേഹോ ഘൃതമ്| ന നക്തം ദധീത്യാദി| ന ചാപ്യലവണം ന വാऽപ്യുദകവര്ജിതം ദധി ഭുഞ്ജീത||൯൯-൧൦൦||
Adhikarana 47 (101) · Śloka 101
ദ്യൂതമദ്യാതിസേവാപ്രതിഭൂത്വസാക്ഷിത്വസമാഹ്വാനഗോഷ്ഠീവാദിത്രാണി ന സേവേത, സ്രജം ഛത്രോപാനഹൌ കനകമതീതവാസാംസി ന ചാന്യൈര്ധൃതാനി ധാരയേത്, ബ്രാഹ്മണമഗ്നിം ഗാം ച നോച്ഛിഷ്ടഃ സ്പൃശേത് ||൧൦൧||
द्यूतमद्यातिसेवाप्रतिभूत्वसाक्षित्वसमाह्वानगोष्ठीवादित्राणि न सेवेत, स्रजं छत्रोपानहौ कनकमतीतवासांसि न चान्यैर्धृतानि धारयेत्, ब्राह्मणमग्निं गां च नोच्छिष्टः स्पृशेत् ||१०१||
🔊 Audio coming soon
പ്രതിഭൂഃ ലഗ്നകഃ, നിഷ്കാരണമാഹൂയ സ്വേച്ഛാലാപകഥനം സമാഹ്വാനമ്| വാദിത്രാണി മൃദങ്ഗാദീനി| അതീതവാസാംസി ജീര്ണവസ്ത്രാണി, അന്യൈര്വിധൃതാനി ന പ്രക്ഷാല്യ ധാരയേത്||൧൦൧||
Adhikarana 48 (102-106) · Śloka 107
ഭവന്തി ചാത്ര- യസ്മിന് യസ്മിന്നൃതൌ യേ യേ ദോഷാഃ കുപ്യന്തി ദേഹിനാമ് | തേഷു തേഷു പ്രദാതവ്യാ രസാസ്തേ തേ വിജാനതാ ||൧൦൨|| വര്ഷാസു ന പിബേത്തോയം പിബേച്ഛരദി മാത്രയാ | വര്ഷാസു ചതുരോ മാസാന് മാത്രാവദുദകം പിബേത് ||൧൦൩|| ഉഷ്ണം ഹൈമേ വസന്തേ ച കാമം ഗ്രീഷ്മേ തു ശീതലമ് | ഹേമന്തേ ച വസന്തേ ച സീധ്വരിഷ്ടൌ പിബേന്നരഃ ||൧൦൪|| ശൃതശീതം പയോ ഗ്രീഷ്മേ പ്രാവൃട്കാലേ രസം പിബേത് | യൂഷം വര്ഷതി, തസ്യാന്തേ പ്രപിബേച്ഛീതലം ജലമ് ||൧൦൫|| സ്വസ്ഥ ഏവമതോऽന്യസ്തു ദോഷാഹാരഗതാനുഗഃ | സ്നേഹം സൈന്ധവചൂര്ണേന പിപ്പലീഭിശ്ച സംയുതമ് ||൧൦൬|| പിബേദഗ്നിവിവൃദ്ധ്യര്ഥം ന ച വേഗാന് വിധാരയേത് |൧൦൭|
भवन्ति चात्र- यस्मिन् यस्मिन्नृतौ ये ये दोषाः कुप्यन्ति देहिनाम् | तेषु तेषु प्रदातव्या रसास्ते ते विजानता ||१०२|| वर्षासु न पिबेत्तोयं पिबेच्छरदि मात्रया | वर्षासु चतुरो मासान् मात्रावदुदकं पिबेत् ||१०३|| उष्णं हैमे वसन्ते च कामं ग्रीष्मे तु शीतलम् | हेमन्ते च वसन्ते च सीध्वरिष्टौ पिबेन्नरः ||१०४|| शृतशीतं पयो ग्रीष्मे प्रावृट्काले रसं पिबेत् | यूषं वर्षति, तस्यान्ते प्रपिबेच्छीतलं जलम् ||१०५|| स्वस्थ एवमतोऽन्यस्तु दोषाहारगतानुगः | स्नेहं सैन्धवचूर्णेन पिप्पलीभिश्च संयुतम् ||१०६|| पिबेदग्निविवृद्ध्यर्थं न च वेगान् विधारयेत् |१०७|
🔊 Audio coming soon
അന്നം നിയമ്യ കാലേന വര്ഷാദിഋതുലക്ഷണേനാപി പാനം നിയമയന്നാഹ- വര്ഷാസ്വിത്യാദി| ന പിബേത് ഈഷത് പിബേദിത്യര്ഥഃ| പിബേച്ഛരദി മാത്രയേതി മാത്രാശബ്ദോऽല്പവചനഃ| ഏതേനൈതദുക്തം ഭവതി- കാമമഭിലാഷപൂര്ണം, ന ത്വതിശയേന| സീധ്വരിഷ്ടൌ മദ്യാരിഷ്ടയോരുദകം പിബേദിത്യര്ഥഃ| സീധുഃ സസ്യകഃ, അരിഷ്ടഃ അഭയാരിഷ്ടാദികഃ, പയോऽത്ര ക്ഷീരമ്| തസ്യാന്തേ വര്ഷാന്തേ| അതോऽന്യ ഇതി അസ്വസ്ഥഃ| ദോഷാഹാരഗതാനുഗോ ഭവേത് ദോഷാ വാതാദയഃ; തത്ര വാതേ സ്നിഗ്ധമുഷ്ണം, പിത്തേ ശീതം, കഫേ രൂക്ഷോഷ്ണമ്; ആഹാരഗതാനുഗ ഇതി ‘ഉഷ്ണോദകാനുപാനം തു സ്നേഹാനാമഥ ശസ്യതേ’ ഇത്യാദി| വേഗവിധാരണം ഹി അഗ്നിനാശനമ്||൧൦൨-൧൦൬||-
Adhikarana 49 (107-109) · Śloka 109
അഗ്നിദീപ്തികരം നൃൗണാം രോഗാണാം ശമനം പ്രതി ||൧൦൭|| പ്രാവൃട്ശരദ്വസന്തേഷു സമ്യക് സ്നേഹാദിമാചരേത് | കഫേ പ്രച്ഛര്ദനം പിത്തേ വിരേകോ ബസ്തിരീരണേ ||൧൦൮|| ശസ്യതേ ത്രിഷ്വപി സദാ വ്യായാമോ ദോഷനാശനഃ | ഭുക്തം വിരുദ്ധമപ്യന്നം വ്യായാമാന്ന പ്രദുഷ്യതി ||൧൦൯||
अग्निदीप्तिकरं नॄणां रोगाणां शमनं प्रति ||१०७|| प्रावृट्शरद्वसन्तेषु सम्यक् स्नेहादिमाचरेत् | कफे प्रच्छर्दनं पित्ते विरेको बस्तिरीरणे ||१०८|| शस्यते त्रिष्वपि सदा व्यायामो दोषनाशनः | भुक्तं विरुद्धमप्यन्नं व्यायामान्न प्रदुष्यति ||१०९||
🔊 Audio coming soon
സ്വസ്ഥാതുരയോരുഭയോരപി വക്ഷ്യമാണം ശോധനം നിര്ദിശന്നാഹ- കഫ ഇത്യാദി| ഈരണേ വാതേ| അപിശബ്ദോ വ്യായാമക്രിയാഫലാനാം പ്രാഗുക്താനാമപീഹാനുവര്തനം സമുച്ചിനോതി| ന പ്രദുഷ്യതി ന ദോഷകരം ഭവതി||൧൦൭-൧൦൯||
Adhikarana 50 (110-129) · Śloka 130
ഉത്സര്ഗമൈഥുനാഹാരശോധനേ സ്യാത്തു തന്മനാഃ | നേച്ഛേദ്ദോഷചയാത് പ്രാജ്ഞഃ പീഡാം വാ കായമാനസീമ് ||൧൧൦|| അതിസ്ത്രീസമ്പ്രയോഗാച്ച രക്ഷേദാത്മാനമാത്മവാന് | ശൂലകാസജ്വരശ്വാസകാര്ശ്യപാണ്ഡ്വാമയക്ഷയാഃ ||൧൧൧|| അതിവ്യവായാജ്ജായന്തേ രോഗാശ്ചാക്ഷേപകാദയഃ | ആയുഷ്മന്തോ മന്ദജരാ വപുര്വര്ണബലാന്വിതാഃ ||൧൧൨|| സ്ഥിരോപചിതമാംസാശ്ച ഭവന്തി സ്ത്രീഷു സംയതാഃ | ത്രിഭിസ്ത്രിഭിരഹോഭിര്വാ സമീയാത് പ്രമദാം നരഃ ||൧൧൩|| സര്വേഷ്വൃതുഷു, ഘര്മേഷു പക്ഷാത് പക്ഷാദ്വ്രജേദ്ബുധഃ | രജസ്വലാമകാമാം ച മലിനാമപ്രിയാം തഥാ ||൧൧൪|| വര്ണവൃദ്ധാം വയോവൃദ്ധാം തഥാ വ്യാധിപ്രപീഡിതാമ് | ഹീനാങ്ഗീം ഗര്ഭിണീം ദ്വേഷ്യാം യോനിദോഷസമന്വിതാമ് ||൧൧൫|| സഗോത്രാം ഗുരുപത്നീം ച തഥാ പ്രവ്രജിതാമപി | സന്ധ്യാപര്വസ്വഗമ്യാം ച നോപേയാത് പ്രമദാം നരഃ ||൧൧൬|| ഗോസര്ഗേ ചാര്ധരാത്രേ ച തഥാ മധ്യന്ദിനേഷു ച | ലജ്ജാസമാവഹേ ദേശേ വിവൃതേऽശുദ്ധ ഏവ ച ||൧൧൭|| ക്ഷുധിതോ വ്യാധിതശ്ചൈവ ക്ഷുബ്ധചിത്തശ്ച മാനവഃ | വാതവിണ്മൂത്രവേഗീ ച പിപാസുരതിദുര്ബലഃ ||൧൧൮|| തിര്യഗ്യോനാവയോനൌ ച പ്രാപ്തശുക്രവിധാരണമ് | ദുഷ്ടയോനൌ വിസര്ഗം തു ബലവാനപി വര്ജയേത് ||൧൧൯|| രേതസശ്ചാതിമാത്രം തു മൂര്ധാവരണമേവ ച | സ്ഥിതാവുത്താനശയനേ വിശേഷേണൈവ ഗര്ഹിതമ് ||൧൨൦|| ക്രീഡായാമപി മേധാവീ ഹിതാര്ഥീ പരിവര്ജയേത് | രജസ്വലാം പ്രാപ്തവതോ നരസ്യാനിയതാത്മനഃ ||൧൨൧|| ദൃഷ്ട്യായുസ്തേജസാം ഹാനിരധര്മശ്ച തതോ ഭവേത് | ലിങ്ഗിനീം ഗുരുപത്നീം ച സഗോത്രാമഥ പര്വസു ||൧൨൨|| വൃദ്ധാം ച സന്ധ്യയോശ്ചാപി ഗച്ഛതോ ജീവിതക്ഷയഃ | ഗര്ഭിണ്യാ ഗര്ഭപീഡാ സ്യാദ് വ്യാധിതായാം ബലക്ഷയഃ ||൧൨൩|| ഹീനാങ്ഗീം മലിനാം ദ്വേഷ്യാം കാമം വന്ധ്യാമസംവൃതേ | ദേശേऽശുദ്ധേ ച ശുക്രസ്യ മനസശ്ച ക്ഷയോ ഭവേത് ||൧൨൪|| ക്ഷുധിതഃ ക്ഷുബ്ധചിത്തശ്ച മധ്യാഹ്നേ തൃഷിതോऽബലഃ | സ്ഥിതശ്ച ഹാനിം ശുക്രസ്യ വായോഃ കോപം ച വിന്ദതി ||൧൨൫|| അതിപ്രസങ്ഗാദ്ഭവതി ശോഷഃ ശുക്രക്ഷയാവഹഃ | വ്യാധിതസ്യ രുജാ പ്ലീഹ്നി മൃത്യുര്മൂര്ച്ഛാ ച ജായതേ ||൧൨൬|| പ്രത്യൂഷസ്യര്ധരാത്രേ ച വാതപിത്ത പ്രകുപ്യതഃ | തിര്യഗ്യോനാവയോനൌ ച ദുഷ്ടയോനൌ തഥൈവ ച ||൧൨൭|| ഉപദംശസ്തഥാ വായോഃ കോപഃ ശുക്രസ്യ ച ക്ഷയഃ | ഉച്ചാരിതേ മൂത്രിതേ ച രേതസശ്ച വിധാരണേ ||൧൨൮|| ഉത്താനേ ച ഭവേച്ഛീധ്രം ശുക്രാശ്മര്യാസ്തു സമ്ഭവഃ | സര്വം പരിഹരേത്തസ്മാദേതല്ലോകദ്വയേऽഹിതമ് ||൧൨൯|| ശുക്രം ചോപസ്ഥിതം മോഹാന്ന സന്ധാര്യം കഥഞ്ചന |൧൩൦|
उत्सर्गमैथुनाहारशोधने स्यात्तु तन्मनाः | नेच्छेद्दोषचयात् प्राज्ञः पीडां वा कायमानसीम् ||११०|| अतिस्त्रीसम्प्रयोगाच्च रक्षेदात्मानमात्मवान् | शूलकासज्वरश्वासकार्श्यपाण्ड्वामयक्षयाः ||१११|| अतिव्यवायाज्जायन्ते रोगाश्चाक्षेपकादयः | आयुष्मन्तो मन्दजरा वपुर्वर्णबलान्विताः ||११२|| स्थिरोपचितमांसाश्च भवन्ति स्त्रीषु संयताः | त्रिभिस्त्रिभिरहोभिर्वा समीयात् प्रमदां नरः ||११३|| सर्वेष्वृतुषु, घर्मेषु पक्षात् पक्षाद्व्रजेद्बुधः | रजस्वलामकामां च मलिनामप्रियां तथा ||११४|| वर्णवृद्धां वयोवृद्धां तथा व्याधिप्रपीडिताम् | हीनाङ्गीं गर्भिणीं द्वेष्यां योनिदोषसमन्विताम् ||११५|| सगोत्रां गुरुपत्नीं च तथा प्रव्रजितामपि | सन्ध्यापर्वस्वगम्यां च नोपेयात् प्रमदां नरः ||११६|| गोसर्गे चार्धरात्रे च तथा मध्यन्दिनेषु च | लज्जासमावहे देशे विवृतेऽशुद्ध एव च ||११७|| क्षुधितो व्याधितश्चैव क्षुब्धचित्तश्च मानवः | वातविण्मूत्रवेगी च पिपासुरतिदुर्बलः ||११८|| तिर्यग्योनावयोनौ च प्राप्तशुक्रविधारणम् | दुष्टयोनौ विसर्गं तु बलवानपि वर्जयेत् ||११९|| रेतसश्चातिमात्रं तु मूर्धावरणमेव च | स्थितावुत्तानशयने विशेषेणैव गर्हितम् ||१२०|| क्रीडायामपि मेधावी हितार्थी परिवर्जयेत् | रजस्वलां प्राप्तवतो नरस्यानियतात्मनः ||१२१|| दृष्ट्यायुस्तेजसां हानिरधर्मश्च ततो भवेत् | लिङ्गिनीं गुरुपत्नीं च सगोत्रामथ पर्वसु ||१२२|| वृद्धां च सन्ध्ययोश्चापि गच्छतो जीवितक्षयः | गर्भिण्या गर्भपीडा स्याद् व्याधितायां बलक्षयः ||१२३|| हीनाङ्गीं मलिनां द्वेष्यां कामं वन्ध्यामसंवृते | देशेऽशुद्धे च शुक्रस्य मनसश्च क्षयो भवेत् ||१२४|| क्षुधितः क्षुब्धचित्तश्च मध्याह्ने तृषितोऽबलः | स्थितश्च हानिं शुक्रस्य वायोः कोपं च विन्दति ||१२५|| अतिप्रसङ्गाद्भवति शोषः शुक्रक्षयावहः | व्याधितस्य रुजा प्लीह्नि मृत्युर्मूर्च्छा च जायते ||१२६|| प्रत्यूषस्यर्धरात्रे च वातपित्त प्रकुप्यतः | तिर्यग्योनावयोनौ च दुष्टयोनौ तथैव च ||१२७|| उपदंशस्तथा वायोः कोपः शुक्रस्य च क्षयः | उच्चारिते मूत्रिते च रेतसश्च विधारणे ||१२८|| उत्ताने च भवेच्छीध्रं शुक्राश्मर्यास्तु सम्भवः | सर्वं परिहरेत्तस्मादेतल्लोकद्वयेऽहितम् ||१२९|| शुक्रं चोपस्थितं मोहान्न सन्धार्यं कथञ्चन |१३०|
🔊 Audio coming soon
ശോധനേ വമനവിരേചനേ| തന്മനാ ഉത്സര്ഗാദിമനാ നാന്യചിത്ത ഇത്യര്ഥഃ| ദോഷചയാദിശങ്കാമപ്രാപ്തഃ പ്രാജ്ഞഃ ശോധനാദിനാ കായമാനസീം പീഡാം നേച്ഛേദിത്യര്ഥഃ| അത്ര ആത്മാ ശരീരമ്| ആത്മവാന് ബുദ്ധിവാന്| സ്ഥിരോപചിതമാംസാ ഇതി കഠിനസ്ഥിരമാംസാ ഇത്യര്ഥഃ| സമീയാത് ഗച്ഛേത്| അകാമാം മൈഥുനാനഭിലാഷിണീമ്| വര്ണവൃദ്ധാം വര്ണശ്രേഷ്ഠാമിത്യര്ഥഃ, യഥാ ശൂദ്രോ ന വൈശ്യാം, വൈശ്യോ ന ക്ഷത്രിയാം, ക്ഷത്രിയോ ന ബ്രാഹ്മണീമിതി| ദ്വേഷ്യാം ശത്രുഭൂതാമ്| പ്രവ്രജിതാം ഗൃഹീതവ്രതാമ്| സന്ധ്യാപര്വസു പക്ഷാന്തരേ നാന്വഷ്ടകാദിഷു| അഗമ്യാ സ്വസൃദുഹിതൃപ്രഭൃതയഃ| നോപേയാത് ന ഗച്ഛേത്| ഗോസര്ഗേ പ്രഭാതേ| വിവൃതേ അനാച്ഛാദിതേ ദേശേ ഇത്യര്ഥഃ| അശുദ്ധേ മനസോऽപ്രിയേ കലുഷിതദേശേ ഇത്യര്ഥഃ| ക്ഷുബ്ധചിത്തഃ ഭീതചിത്തഃ | തിര്യഗ്യോനിഃ അജാദിഃ| അയോനി മുഖാദിമൈഥുനം, യഥാ ദാക്ഷിണാത്യാഃ സ്ത്രിയോ മുഖേ മൈഥുനം കാരയന്തി| പ്രാപ്തശുക്രവിധാരണമിതി ഏഷു ശുക്രപാതോ ന കാര്യ ഇത്യര്ഥഃ, ചലിതശുക്രവിധാരണം ന കാര്യമിതി വാऽര്ഥഃ| ദുഷ്ടയോനൌ സ്വഭാവദുഷ്ടയോനൌ| രേതസശ്ചാതിമാത്രം തു വിസര്ഗം വിവര്ജയേദിതി സമ്ബന്ധഃ| മൂര്ധാവരണം ലിങ്ഗമണേരാവരണം, യഥാ ദാക്ഷിണാത്യാഃ കൃത്ത്രിമമണിം കാരയന്തീതി ജേജ്ജടഃ; ക്വചിത് പുസ്തകേ ‘മൂര്ധാഹനനമേവ ച’ ഇതി പാഠഃ, തത്ര രഹസി ഹര്ഷേണ ശിരസ്താഡനം പരിത്യജേത്| യഥാऽऽഹ വൃദ്ധവാഗ്ഭടഃ “മൂര്ധാഭിഘാതം പരിഹരേത്”, (അ.സം.സൂ.അ.൯) ലഘുവാഗ്ഭടോऽപി,- “പര്വാണ്യനങ്ഗം ദിവസം ശിരോഹൃദയതാഡനമ്” (വാ.സൂ.അ.൭) ഇതി | സ്ഥിതാവിതി സ്ഥാനം സ്ഥിതിരൂര്ധ്വീഭാവഃ, തത്ര രേതസോ വിസര്ഗം വര്ജയേത്| ഉത്താനശയനേऽപി രേതസോ വിസര്ഗം പരിവര്ജയേത്| ഏതയോഃ ക്രീഡായാമപി രേതോവിസര്ഗം പരിവര്ജയേത്| അനിയതാത്മനഃ അജിതേന്ദ്രിയസ്യ| വൃദ്ധാം വര്ണവയോഭ്യാം വൃദ്ധാമ്| അസംവൃതേ ദേശേ അനാച്ഛാദിതദേശേ ഇത്യര്ഥഃ| അശുദ്ധേ കലുഷേ ഇത്യര്ഥഃ| മനസഃ ക്ഷയോऽപ്രകര്ഷതാ, വന്ധ്യാമിതി യദ്യപി ഉദ്ദേശശാസ്ത്രേ വന്ധ്യാപദം നാസ്തി തഥാऽപി യോനിദോഷസമന്വിതാമിത്യനേന പദേനോപഗൃഹീതമ് | ഉച്ചാരിതേ പുരീഷവേഗവതി| മൂത്രിതേ മൂത്രവേഗയുക്തേ| അധഃസ്ഥിതഃ പുമാനുത്താനഃ, തദുപരിസ്ഥാ നാരീ, യദ്യപി അപ്രിയാऽഗമ്യാമൂര്ധാഭിഘാതാനാം സേവനേ ദൂഷണം നാഭിഹിതം, തഥാऽപ്യപ്രിയായാം ദ്വേഷ്യാമിവ ശുക്രസ്യ മനസശ്ച ക്ഷയോ ഭവതി, അഗമ്യാസു ച വര്ണവൃദ്ധായാമിവ ജീവിതക്ഷയഃ, മൂര്ധാഭിഘാതേ ച തന്ത്രാന്തരാദ്ദൂഷണം ജ്ഞേയം, തഥാ ച വൃദ്ധവാഗ്ഭടഃ,- “തിമിരാദിഗദോത്പത്തിര്മൂര്ധാഭിഹനനാദ് ധ്രുവമ്” (അ.സം.സൂ.അ.൯)- ഇതി||൧൧൦-൧൨൯||-
Adhikarana 51 (130-132) · Śloka 132
വയോരൂപഗുണോപേതാം തുല്യശീലാം കുലാന്വിതാമ് ||൧൩൦|| അഭികാമോऽഭികാമാം തു ഹൃഷ്ടോ ഹൃഷ്ടാമലങ്കൃതാമ് | സേവേത പ്രമദാം യുക്ത്യാ വാജീകരണബൃംഹിതഃ ||൧൩൧|| ഭക്ഷ്യാഃ സശര്കരാഃ ക്ഷീരം സസിതം രസ ഏവ ച | സ്നാനം സവ്യജനം സ്വപ്നോ വ്യവായാന്തേ ഹിതാനി തു ||൧൩൨||
वयोरूपगुणोपेतां तुल्यशीलां कुलान्विताम् ||१३०|| अभिकामोऽभिकामां तु हृष्टो हृष्टामलङ्कृताम् | सेवेत प्रमदां युक्त्या वाजीकरणबृंहितः ||१३१|| भक्ष्याः सशर्कराः क्षीरं ससितं रस एव च | स्नानं सव्यजनं स्वप्नो व्यवायान्ते हितानि तु ||१३२||
🔊 Audio coming soon
ഗുണോ ദാക്ഷിണ്യാദിഃ| തുല്യശീലാം സമാനസ്വഭാവാമ്| അഭികാമഃ സാഭിലാഷഃ| അഭികാമാം വൃഷസ്യന്തീം സകാമാമിത്യര്ഥഃ| രസോ മാംസരസഃ| വ്യജനം വ്യജനാനിലഃ| നനു ചാസ്യ വിധേരസമ്ഭവ ഏവ, തഥാഹി- രാത്രാവേവാഭിഗമനമുക്തം, രാത്രൌ ച സ്നാനഭോജനാദിഭിരജീര്ണാദിദോഷഃ സ്യാത്, തത് കഥം മൈഥുനാന്തേ സ്നാനാദിവിധിഃ? സത്യമ്, അധികശുക്രാണാം നരാണാം ദിവാ മൈഥുനഗാമിനാമയം സ്നാനവിധിര്വ്യവസ്ഥാപിത ഇതി ഭാവഃ; അഥവാ ഗ്രീഷ്മേ സായം സ്നാനം ഭോജനം ച സമ്ഭാവ്യതേ ഏവേതി ന ദോഷഃ||൧൩൦-൧൩൨||
Adhikarana 52 (133) · Śloka 133
മുഖമാത്രം സമാസേന സദ്വൃത്തസ്യൈതദീരിതമ് | ആരോഗ്യമായുരര്ഥോ വാ നാസദ്ഭിഃ പ്രാപ്യതേ നൃഭിഃ ||൧൩൩||
मुखमात्रं समासेन सद्वृत्तस्यैतदीरितम् | आरोग्यमायुरर्थो वा नासद्भिः प्राप्यते नृभिः ||१३३||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീമതിവിസ്തൃതത്വാത് പ്രധാനമാത്രമേവൈതദീരിതം ന പുനരത്രാപ്രധാനമപീത്യാഹ- മുഖമാത്രമിത്യാദി| മുഖമാത്രം പ്രധാനമാത്രം, സമാസേന സങ്ക്ഷേപേണ| നാസദ്ഭിഃ അനാചാരൈഃ| നൃഭിഃ പുരുഷൈഃ| (കേചിദസ്മിന്നധ്യായേ ‘യസ്മിന് യസ്മിന്നൃതൌ’ ഇത്യാദികം തഥാ സ്ത്രീപ്രയോഗക്രമം ചാധീയന്തേ; തദസമ്യക്, പഞ്ജികായാം ദൂഷിതത്വാത്)||൧൩൩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 24
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേऽനാഗതാബാധചികിത്സിതം നാമ ചതുര്വിംശോऽധ്യായഃ ||൨൪||
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थानेऽनागताबाधचिकित्सितं नाम चतुर्विंशोऽध्यायः ||२४||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ ചതുര്വിംശതിതമോऽധ്യായഃ||൨൪||