7. aśmarīcikitsitam

Adhikarana 1 (1-4) · Śloka 4

ಅಥಾತೋಽಶ್ಮರೀಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨|| ಅಶ್ಮರೀ ದಾರುಣೋ ವ್ಯಾಧಿರನ್ತಕಪ್ರತಿಮೋ ಮತಃ | ಔಷಧೈಸ್ತರುಣಃ ಸಾಧ್ಯಃ ಪ್ರವೃದ್ಧಶ್ಛೇದಮರ್ಹತಿ ||೩|| ತಸ್ಯ ಪೂರ್ವೇಷು ರೂಪೇಷು ಸ್ನೇಹಾದಿಕ್ರಮ ಇಷ್ಯತೇ | ತೇನಾಸ್ಯಾಪಚಯಂ ಯಾನ್ತಿ ವ್ಯಾಧೇರ್ಮೂಲಾನ್ಯಶೇಷತಃ ||೪||

ಅಶ್ಮರೀತ್ಯಾದಿ| ತರುಣಃ ತತ್ಕಾಲೋತ್ಪನ್ನಃ||೧-೪||

Adhikarana 2 (5-7) · Śloka 8

ಪಾಷಾಣಭೇದೋ ವಸುಕೋ ವಶಿರಾಶ್ಮನ್ತಕೌ ತಥಾ | ಶತಾವರೀ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾ ಚ ಬೃಹತೀ ಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾ ||೫|| ಕಪೋತವಙ್ಕಾಽಽರ್ತಗಲಃ ಕಚ್ಚಕೋಶೀರಕುಬ್ಜಕಾಃ | ವೃಕ್ಷಾದನೀ ಭಲ್ಲುಕಶ್ಚ ವರುಣಃ ಶಾಕಜಂ ಫಲಮ್ ||೬|| ಯವಾಃ ಕುಲತ್ಥಾಃ ಕೋಲಾನಿ ಕತಕಸ್ಯ ಫಲಾನಿ ಚ | ಊಷಕಾದಿಪ್ರತೀವಾಪಮೇಷಾಂ ಕ್ವಾಥೈರ್ಘೃತಂ ಕೃತಮ್ ||೭|| ಭಿನತ್ತಿ ವಾತಸಮ್ಭೂತಾಮಶ್ಮರೀಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ತು |೮|

ಯೇನ ಸ್ನೇಹಾದಿಕ್ರಮೇಣ ವ್ಯಾಧಿಮೂಲಾನಿ ದೋಷದೂಷ್ಯರೂಪಾಣ್ಯಶೇಷತಃ ಪ್ರಶಮಂ ಯಾನ್ತಿ ತಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಪಾಷಾಣೇತ್ಯಾದಿ| ವಸುಕೋ ಬಕಪುಷ್ಪಮ್| ವಶಿರೋ ಮರ್ಕಟಸಞ್ಜ್ಞಸ್ತೃಣಜಾತಿವಿಶೇಷಃ, ಸೂರ್ಯಾವರ್ತಭೇದ ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ಅಶ್ಮನ್ತಕೋಽಮ್ಲಲೋಟಃ ಕೋವಿದಾರಸದೃಶಪತ್ರಕಃ| ಕಪೋತವಙ್ಕಾ ಕಟಭೀಸದೃಶಪತ್ರೋ ವಿಟಪೀ ಮಧ್ಯದೇಶೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಆರ್ತಗಲಃ ಕಕುಭಕಃ ಸುಗನ್ಧಿಮೂಲಃ ‘ಕೌಹಾ’ ಇತಿ ನಾಮ್ರಾ ಪೂರ್ವದೇಶೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ, ಅನ್ಯೇ ತು ಆರ್ತಗಲಃ ‘ಕುಖಕ’ ಇತ್ಯಾಹುಃ, ಬಹಿಃಕೇಶರಃ ಕಣ್ಟಕಿತಫಲೋ ವಿಟಪ ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ಕಚ್ಚಕೋ ಮಧ್ಯಲೇಖಾನಿಚಿತಃ ಋಜುಕಪತ್ರ ಈಷದ್ರಕ್ತಮೂಲಃ ‘ಕವಹಕ’ ಇತಿ ಮಾಲವಕೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ, ಅನ್ಯೇ ತು ಕಚ್ಚಕಸ್ಥಾನೇ ‘ಕಕುಭ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ಸ ಚ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಕುಬ್ಜಃ ಗುಞ್ಜಾ| ವೃಕ್ಷಾದನೀ ಬನ್ದಾಕಃ| ಭಲ್ಲುಕಃ ಶ್ಯೋನಾಕಃ| ಶಾಕಃ ಕರ್ಕಶಮಸೃಣಪೃಷ್ಟೋದರಪತ್ರೋ ವೃಕ್ಷಸ್ತಸ್ಯ ಫಲಮ್| ಕತಕಫಲಮಮ್ಬುಪ್ರಸಾದನಂ ಶಶಕಶುಷ್ಕಪುರೀಷಪ್ರತಿಮಮ್| ಏಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಸ್ನೇಹಕಷಾಯಪರಿಭಾಷಯಾ ಕಷಾಯಃ; ಊಷಕಾದೀನಾಂ ಸ್ನೇಹಪಾದೇನ ಕಲ್ಕಃ||೫-೭||-

Adhikarana 3 (8) · Śloka 9

ಕ್ಷಾರಾನ್ ಯವಾಗೂರ್ಯೂಷಾಂಶ್ಚ ಕಷಾಯಾಣಿ ಪಯಾಂಸಿ ಚ ||೮|| ಭೋಜನಾನಿ ಚ ಕುರ್ವೀತ ವರ್ಗೇಽಸ್ಮಿನ್ ವಾತನಾಶನೇ |೯|

ಘೃತೌಷಧವರ್ಗಂ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪಾರ್ಥಮನ್ಯತ್ರಾಪ್ಯತಿದಿಶನ್ನಾಹ- ಕ್ಷಾರಾನಿತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷಾರಾಶ್ಚಾತ್ರ ಪಾತವ್ಯಾಃ, ತೇ ಚ ಚೂರ್ಣತ್ವಾತ್ ಕರ್ಷಮಾತ್ರಯಾ ಸಲಿಲೇನ ಮಸ್ತ್ವಾದಿಬಸ್ತಿಶೋಧನದ್ರವ್ಯೇಣ ವಾ ಪಲದ್ವಯಚತುಷ್ಟಯಪ್ರಮಾಣೇನ; ಕ್ಷಾರೋದಕಪಕ್ಷೇ ತು ಕರ್ಷದ್ವಯಂ ತ್ರಯಂ ವಾ ಷಡ್ಗುಣೇನಾಷ್ಟಗುಣೇನ ವಾ ಜಲೇನ ಬಹುಶಃ ಪರಿಸ್ರಾವ್ಯ ಪೂತಂ ಪೇಯಮ್| ಯವಾಗ್ವಾದಯಶ್ಚಾತ್ರ ಪಲದ್ರವ್ಯಕ್ವಾಥೇನ ಕರ್ತವ್ಯಾಃ| ಭೋಜನಾನಿ ಭಕ್ತಾದಯಃ| ಚಕಾರಾಚ್ಚೂರ್ಣಾನಾಮಪಿ ಸಮುಚ್ಚಯಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ| ಏವಂ ಪಿತ್ತಕಫಹರದ್ರವ್ಯವರ್ಗೇಽಪ್ಯೂಹ್ಯಮ್| ಕ್ಷಾರಾದೀನಾಂ ಕಲ್ಪನಾ ಪರಿಭಾಷಾಬಲಾತ್; ಸ್ವಯಮಪ್ಯೂಹಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ||೮||-

Adhikarana 4 (9-13) · Śloka 13

ಕುಶಃ ಕಾಶಃ ಸರೋ ಗುನ್ದ್ರಾ ಇತ್ಕಟೋ ಮೋರಟೋಽಶ್ಮಭಿತ್ ||೯|| ವರೀ ವಿದಾರೀ ವಾರಾಹೀ ಶಾಲಿಮೂಲತ್ರಿಕಣ್ಟಕಮ್ | ಭಲ್ಲೂಕಃ ಪಾಟಲಾ ಪಾಠಾ ಪತ್ತೂರೋಽಥ ಕುರುಣ್ಟಿಕಾ ||೧೦|| ಪುನರ್ನವಾ ಶಿರೀಷಶ್ಚ ಕ್ವಥಿತಾಸ್ತೇಷು ಸಾಧಿತಮ್ | ಘೃತಂ ಶಿಲಾಜಮಧುಕಬೀಜೈರಿನ್ದೀವರಸ್ಯ ಚ ||೧೧|| ತ್ರಪುಸೈರ್ವಾರುಕಾದೀನಾಂ ಬೀಜೈಶ್ಚಾವಾಪಿತಂ ಶುಭಮ್ | ಭಿನತ್ತಿ ಪಿತ್ತಸಮ್ಭೂತಾಮಶ್ಮರೀಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ತು ||೧೨|| ಕ್ಷಾರಾನ್ ಯವಾಗೂರ್ಯೂಷಾಂಶ್ಚ ಕಷಾಯಾಣಿ ಪಯಾಂಸಿ ಚ | ಭೋಜನಾನಿ ಚ ಕುರ್ವೀತ ವರ್ಗೇಽಸ್ಮಿನ್ ಪಿತ್ತನಾಶನೇ ||೧೩||

ಪಿತ್ತಾಶ್ಮರೀಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಕುಶ ಇತ್ಯಾದಿ| ಇತ್ಕಟಃ ಮಹತೀ ಖಗಾಲೀ| ಮೋರಟ ಇಕ್ಷುಮೂಲಮ್| ಪತ್ತೂರಃ ಶರಬಾಲಿಕಾ| ಕುರಣ್ಟಿಕಾ ಶರಬಾಲಿಕಾಭೇದೋ ಲೋಹಿತಪುಷ್ಪಃ| ಶಿಲಾಜಂ ಶಿಲಾಜತು| ಇನ್ದೀವರಂ ಶರಬಾಲಿಕಾಭೇದೋ ದೀರ್ಘಪತ್ರೋ ಬಹುಲಪುಷ್ಪಃ; ಜೇಜ್ಜಟಸ್ತು ಇನ್ದೀವರಂ ನೀಲೋತ್ಪಲಂ, ತನ್ನೇಚ್ಛತಿ ಗಯೀ||೯-೧೩||

Adhikarana 5 (14-16) · Śloka 16

ಗಣೋ ವರುಣಕಾದಿಸ್ತು ಗುಗ್ಗುಲ್ವೇಲಾಹರೇಣವಃ | ಕುಷ್ಠಭದ್ರಾದಿಮರಿಚಚಿತ್ರಕೈಃ ಸಸುರಾಹ್ವಯೈಃ ||೧೪|| ಏತೈಃ ಸಿದ್ಧಮಜಾಸರ್ಪಿರೂಷಕಾದಿಗಣೇನ ಚ | ಭಿನತ್ತಿ ಕಫಸಮ್ಭೂತಾಮಶ್ಮರೀಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ತು ||೧೫|| ಕ್ಷಾರಾನ್ ಯವಾಗೂರ್ಯೂಷಾಂಶ್ಚ ಕಷಾಯಾಣಿ ಪಯಾಂಸಿ ಚ | ಭೋಜನಾನಿ ಚ ಕುರ್ವೀತ ವರ್ಗೇಽಸ್ಮಿನ್ ಕಫನಾಶನೇ ||೧೬||

ಕಫಾಶ್ಮರೀಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಗಣ ಇತ್ಯಾದಿ| ಭದ್ರಾದಿರ್ಭದ್ರದಾರುಕುಷ್ಠಹರಿದ್ರೇತ್ಯಾದಿಃ| ಅಜಾಸರ್ಪಿಃ ಕೇಚಿನ್ನ ಪಠನ್ತಿ, ತೇ ಪ್ರಕರಣಾತ್ ಪೂರ್ವೋದಿತಾತ್ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಗವ್ಯಮೇವ ಘೃತಂ ದದತಿ| ಕಫಾಶ್ಮರೀಚಿಕಿತ್ಸಿತೇನೈವ ಶುಕ್ರಾಶ್ಮರೀಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಕ್ತಂ ಮನ್ತವ್ಯಂ, ತುಲ್ಯಗುಣತ್ವಾತ್ ಕಫಶುಕ್ರಯೋರಿತಿ||೧೪-೧೬||

Adhikarana 6 (17) · Śloka 17

ಪಿಚುಕಾಙ್ಕೋಲಕತಕಶಾಕೇನ್ದೀವರಜೈಃ ಫಲೈಃ | ಚೂರ್ಣಿತೈಃ ಸಗುಡಂ ತೋಯಂ ಶರ್ಕರಾಶಮನಂ ಪಿಬೇತ್ ||೧೭||

ಇದಾನೀಂ ಶರ್ಕರಾಪತನಾಯ ಶಮನಾಯ ವಾ ಯೋಗೋಪದೇಶಃ| ಪಿಚುಕಃ ಕರೀರಃ, ತಸ್ಯ ಫಲಂ; ‘ಕಾರ್ಪಾಸಫಲಂ’ ಇತ್ಯೇಕೇ| ಇನ್ದೀವರಂ ಕರ್ಣಪೂರಕಾಖ್ಯೋ ಮಹಾಪುಷ್ಪಃ ಶರವಾಲಿಕಾಭೇದಃ; ಅನ್ಯೇ ನೀಲೋತ್ಪಲಮಾಹುಃ, ತನ್ನೇಚ್ಛತಿ ಗಯೀ| ಅಙ್ಕೋಲೋಙ್ಕೋಟಃ, ಕತಕಃ ಪ್ರಾಗುಕ್ತಃ ಶಾಕೋಽಪಿ| ಗುಡೋಽತ್ರ ಚೂರ್ಣಸಮೋ ಜ್ಞೇಯಃ, “ಚೂರ್ಣೇ ಚೂರ್ಣಸಮೋ ದೇಯೋ ಮೋದಕೇ ದ್ವಿಗುಣೋ ಗುಡಃ”- ಇತ್ಯುಕ್ತತ್ವಾತ್| ಉಷ್ಣೋದಕೇನ ಸಹ ಪಾತವ್ಯಮ್||೧೭||

Adhikarana 7 (18) · Śloka 19

ಕ್ರೌಞ್ಚೋಷ್ಟ್ರರಾಸಭಾಸ್ಥೀನಿ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾ ತಾಲಮೂಲಿಕಾ | ಅಜಮೋದಾ ಕದಮ್ಬಸ್ಯ ಮೂಲಂ ನಾಗರಮೇವ ಚ ||೧೮|| ಪೀತಾನಿ ಶರ್ಕರಾಂ ಭಿನ್ದ್ಯುಃ ಸುರಯೋಷ್ಣೋದಕೇನ ವಾ |೧೯|

ಕ್ರೌಞ್ಚೇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ರೌಞ್ಚಃ ಕ್ರೌಞ್ಚಪಕ್ಷೀ| ತಾಲಮೂಲಿಕಾ ಮುಷಲೀ ಮೂಷಕಪುಚ್ಛಾಕಾರಶಿಫಾ||೧೮||-

Adhikarana 8 (19) · Śloka 20

ತ್ರಿಕಣ್ಟಕಸ್ಯ ಬೀಜಾನಾಂ ಚೂರ್ಣಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಸಂಯುತಮ್ ||೧೯|| ಅವಿಕ್ಷೀರೇಣ ಸಪ್ತಾಹಮಶ್ಮರೀಭೇದನಂ ಪಿಬೇತ್ |೨೦|

ತ್ರಿಕಣ್ಟಕಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ|- ತ್ರಿಕಣ್ಟಕೋ ಗೋಕ್ಷುರಕಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಮರ್ಕಟಕಸ್ಯ ಬೀಜಾನಾಂ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ಸ ಏವಾರ್ಥಃ| ಅನೇನ ಯೋಗೇನ ಭಿದ್ಯತೇ ಅಶ್ಮರೀ, ಶರ್ಕರಾ ತು ಶಾನ್ತಿಮುಪೈತಿ||೧೯||-

Adhikarana 9 (20-21) · Śloka 22

ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ತು ಘೃತೋಕ್ತಾನಾಂ ಕ್ಷಾರೋಽವಿಮೂತ್ರಗಾಲಿತಃ ||೨೦|| ಗ್ರಾಮ್ಯಸತ್ತ್ವಶಕೃತ್ಕ್ಷಾರೈಃ ಸಂಯುಕ್ತಃ ಸಾಧಿತಃ ಶನೈಃ | ತತ್ರೋಷಕಾದಿರಾವಾಪಃ ಕಾರ್ಯಸ್ತ್ರಿಕಟುಕಾನ್ವಿತಃ ||೨೧|| ಏಷ ಕ್ಷಾರೋಽಶ್ಮರೀಂ ಗುಲ್ಮಂ ಶರ್ಕರಾಂ ಚ ಭಿನತ್ತ್ಯಪಿ |೨೨|

ದ್ರವ್ಯಾಣಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅವಿಶೇಷೋಕ್ತೇರ್ವಾತಾದೀನಾಂ ತ್ರಯಾಣಾಂ ದೋಷಾಣಾಮಪಿ ಗಣಾನಾಂ, ವರ್ಗತ್ವಾದ್ಯಥಾಲಾಭೇನ; ತಿಲನಾಲಾದಿದೀಪನೇನ ಕ್ಷಾರೀಕೃತಾನಾಂ ಭಾಗಃ| ಗ್ರಾಮ್ಯಾ ಗ್ರಾಮಭವಾ ಅಶ್ವಾದಯಃ , ತೇಷಾಂ ಸಮಭಾಗಪುರೀಷಕ್ಷಾರಸಂಯುಕ್ತಃ ಷಡ್ಗುಣಾವಿಮೂತ್ರಗಾಲಿತಃ| ತತಸ್ತಸ್ಯ ಕ್ಷಾರೋದಕಸ್ಯ ಪಾಕಸಿದ್ಧಿಸಮಯೇ ಚತುರ್ಥಾಂಶೇನೋಷಕಾದಿತ್ರಿಕಟುಕಯೋಃ ಸಮಭಾಗೇನ ಮಿಶ್ರಿತಯೋಃ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಃ||೨೦-೨೧||-

Adhikarana 10 (22) · Śloka 23

ತಿಲಾಪಾಮಾರ್ಗಕದಲೀಪಲಾಶಯವಕಲ್ಕಜಃ ||೨೨|| ಕ್ಷಾರಃ ಪೇಯೋಽವಿಮೂತ್ರೇಣ ಶರ್ಕರಾನಾಶನಃ ಪರಃ |೨೩|

ತಿಲೇತ್ಯಾದಿ|- ತಿಲಾದೇರ್ಕಲ್ಕಜಾತಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಕ್ಷಾರಃ ಸಮೋಽವಿಮೂತ್ರಪಲದ್ವಯೇನ ಪೇಯಃ, ತಿಲಾದೇಃ ಕ್ಷಾರಸ್ಯ ಕರ್ಷದ್ವಯಂ ತ್ರಯಂ ವಾಽವಿಮೂತ್ರೇಣಷಡ್ಗುಣೇನ ಬಹುಶಃ ಸ್ರಾವಿತಂ ಪೂತಂ ವಾ ಪೇಯಮ್||೨೨||-

Adhikarana 11 (23) · Śloka 23

ಪಾಟಲಾಕರವೀರಾಣಾಂ ಕ್ಷಾರಮೇವಂ ಸಮಾಚರೇತ್ ||೨೩||

ಪಾಟಲೇತ್ಯಾದಿ| ಏತೇ ಚ ವಾತಕಫಸಮ್ಭೂತಾಯಾಮಶ್ಮರ್ಯಾಂ ಮಧುರಕ್ಷೀರಘೃತಾಶಿನಃ ಕ್ಷಾರಯೋಗಾ ಯೋಜ್ಯಾಃ||೨೩||

Adhikarana 12 (24) · Śloka 24

ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಯಷ್ಟಿಕಾಬ್ರಾಹ್ಮೀಕಲ್ಕಂ ವಾಽಕ್ಷಸಮಂ ಪಿಬೇತ್ |೨೪|

ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಯಷ್ಟಿಕಾ ಯಷ್ಟಿಮಧು| ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲವಣಿಕಾ| ಪಾನಮತ್ರ ಅವಿಮೂತ್ರೇಣೈವ|೨೪|-

Adhikarana 13 (24) · Śloka 24

ಸಹೈಡಕಾಖ್ಯೌ ಪೇಯೌ ವಾ ಶೋಭಾಞ್ಜನಕಮಾರ್ಕವೌ ||೨೪||

ಸಹೈಡಕಾಖ್ಯಾವಿತ್ಯಾದಿ| ಏಡಾಖ್ಯಯಾ ಸಹ ಶೋಭಾಞ್ಜನಮಾರ್ಕವೌ ಪಾತವ್ಯಾವವಿಮೂತ್ರೇಣೈವ| ಮಾರ್ಕವೋ ಭೃಙ್ಗರಾಜಃ||೨೪||

Adhikarana 14 (25) · Śloka 25

ಕಪೋತವಙ್ಕಾಮೂಲಂ ವಾ ಪಿಬೇದಮ್ಲೈಃ ಸುರಾದಿಭಿಃ | ತತ್ಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್ ಕ್ಷೀರಂ ವೇದನಾಭಿರುಪದ್ರುತಃ ||೨೫||

ಕಪೋತೇತ್ಯಾದಿ| ಕಪೋತವಙ್ಕಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧೈವ| ಅಮ್ಲೈಃ ಕಾಞ್ಜಿಕಾದಿಭಿಃ| ಸುರಾದಿಭಿಃ ಸುರಾಸೌವೀರಕಮೈರೇಯಕಮೇದಕೈಃ| ತದಿತ್ಯಾದಿ| ತತ್ಸಿದ್ಧಂ ಕಪೋತವಙ್ಕಾಸಿದ್ಧಂ, ‘ದ್ರವ್ಯಾದಷ್ಟಗುಣಂ ಕ್ಷೀರಂ’ ಇತ್ಯಾದಿನ್ಯಾಯೇನ||೨೫||

Adhikarana 15 (26) · Śloka 26

ಹರೀತಕ್ಯಾದಿಸಿದ್ಧಂ ವಾ ವರ್ಷಾಭೂಸಿದ್ಧಮೇವ ವಾ |೨೬|

ಹರೀತಕೀತ್ಯಾದಿ| ಹರೀತಕ್ಯಾದಿಃ ತ್ರಿಫಲಾ, ತತ್ಸಿದ್ಧಂ ಕ್ಷೀರಂ ಪಿತ್ತಜಾಶ್ಮರೀವೇದನಾಭಿರುಪದ್ರುತಃ, ವಾತಕಫಜಾಶ್ಮರೀವೇದನಾಭಿದ್ರುತಸ್ತು ಪುನರ್ನವಾಮೂಲಸಿದ್ಧಂ ಪಯಃ ಪಿಬೇತ್|೨೬|-

Adhikarana 16 (26) · Śloka 26

ಸರ್ವಥೈವೋಪಯೋಜ್ಯಃ ಸ್ಯಾದ್ಗಣೋ ವೀರತರಾದಿಕಃ ||೨೬||

ಅನುಕ್ತಮಪಿ ಘೃತಾದಿ ವಿಶಿಷ್ಟದ್ರವ್ಯಗಣೈರ್ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಸರ್ವಥೇತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ವಥಾ ಸರ್ವೈಃ ಪ್ರಕಾರೈಃ ಘೃತಕ್ಷೀರಕಷಾಯಯವಾಗೂಭೋಜನಸಾಧನಭೇದೇನ ತಥಾಽವಗಾಹಸ್ವೇದಾದಿಭಿಃ||೨೬||

Adhikarana 17 (27) · Śloka 27

ಘೃತೈಃ ಕ್ಷಾರೈಃ ಕಷಾಯೈಶ್ಚ ಕ್ಷೀರೈಃ ಸೋತ್ತರಬಸ್ತಿಭಿಃ | ಯದಿ ನೋಪಶಮಂ ಗಚ್ಛೇಚ್ಛೇದಸ್ತತ್ರೋತ್ತರೋ ವಿಧಿಃ ||೨೭||

ಉಪಕ್ರಮಾಸಿದ್ಧೌ ಚ್ಛೇದವಿಧಿಮಾಹ- ಘೃತೈರಿತ್ಯಾದಿ| ಉತ್ತರಬಸ್ತಿರತ್ರ ಅಶ್ಮರೀಹರದ್ರವ್ಯಸಿದ್ಧೋ ನೈರುಹಿಕಃ ಸ್ನೈಹಿಕಶ್ಚ| ಉತ್ತರೋ ವಿಧಿಶ್ಛೇದಃ||೨೭||

Adhikarana 18 (28) · Śloka 28

ಕುಶಲಸ್ಯಾಪಿ ವೈದ್ಯಸ್ಯ ಯತಃ ಸಿದ್ಧಿರಿಹಾಧ್ರುವಾ | ಉಪಕ್ರಮೋ ಜಘನ್ಯೋಽಯಮತಃ ಸಮ್ಪರಿಕೀರ್ತಿತಃ ||೨೮||

ಅಧ್ರುವಾ ಅನಿಶ್ಚಿತಾ| ಅನ್ಯೇ ತು ನಿಶ್ಚಿತಸ್ಯಾಪಿ ವೈದ್ಯಸ್ಯೇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ನಿಶ್ಚಿತಂ ಶಾಸ್ತ್ರನಿಶ್ಚಿತಂ ಕರ್ಮ ಕರೋತೀತಿ ನಿಶ್ಚಿತೋ ನಿಶ್ಚಿತಕರ್ಮಕೃತ್||೨೮||

Adhikarana 19 (29) · Śloka 29

ಅಕ್ರಿಯಾಯಾಂ ಧ್ರುವೋ ಮೃತ್ಯುಃ ಕ್ರಿಯಾಯಾಂ ಸಂಶಯೋ ಭವೇತ್ | ತಸ್ಮಾದಾಪೃಚ್ಛ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯಮೀಶ್ವರಂ ಸಾಧುಕಾರಿಣಾ ||೨೯||

ನನು ಮರ್ಮೋಪಘಾತೇನಾತಿದುಃಖಕಾರಣಂ ಮರಣಂ ವಾ, ತತ್ ಕಿಮರ್ಥಂ ಕ್ರಿಯತ ಇತ್ಯಾಹ- ಅಕ್ರಿಯಾಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅನ್ಯಥಾ ತಸ್ಮಿನ್ನಪೃಷ್ಟೇ ಕರ್ಮಣ್ಯಾತುರಸ್ಯ ಮೃತ್ಯೌ ದಣ್ಡಂ ಕುರ್ಯಾತ್||೨೯||

Adhikarana 20 (30-36) · Śloka 36

ಅಥ ರೋಗಾನ್ವಿತಮುಪಸ್ನಿಗ್ಧಮಪಕೃಷ್ಟದೋಷಮೀಷತ್ಕರ್ಶಿತಮಭ್ಯಕ್ತಸ್ವಿನ್ನಶರೀರಂ ಭುಕ್ತವನ್ತಂ ಕೃತಬಲಿಮಙ್ಗಲಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನಮಗ್ರೋಪಹರಣೀಯೋಕ್ತೇನ ವಿಧಾನೇನೋಪಕಲ್ಪಿತಸಮ್ಭಾರಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ, ತತೋ ಬಲವನ್ತಮವಿಕ್ಲವಮಾಜಾನುಸಮೇ ಫಲಕೇ ಪ್ರಾಗುಪವಿಷ್ಟಾನ್ಯಪುರುಷಸ್ಯೋತ್ಸಙ್ಗೇ ನಿಷಣ್ಣಪೂರ್ವಕಾಯಮುತ್ತಾನಮುನ್ನತಕಟೀಕಂ ವಸ್ತ್ರಾಧಾರಕೋಪವಿಷ್ಟಂ ಸಙ್ಕುಚಿತಜಾನುಕೂರ್ಪರಮಿತರೇಣ ಸಹಾವಬದ್ಧಂ ಸೂತ್ರೇಣ ಶಾಟಕೈರ್ವಾ, ತತಃ ಸ್ವಭ್ಯಕ್ತನಾಭಿಪ್ರದೇಶಸ್ಯ ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವಂ ವಿಮೃದ್ಯ ಮುಷ್ಟಿನಾಽವಪೀಡಯೇದಧೋನಾಭೇರ್ಯಾವದಶ್ಮರ್ಯಧಃ ಪ್ರಪನ್ನೇತಿ, ತತಃ ಸ್ನೇಹಾಭ್ಯಕ್ತೇ ಕ್ಲೃಪ್ತನಖೇ ವಾಮಹಸ್ತಪ್ರದೇಶಿನೀಮಧ್ಯಮೇ ಅಙ್ಗುಲ್ಯೌ ಪಾಯೌ ಪ್ರಣಿಧಾಯಾನುಸೇವನೀಮಾಸಾದ್ಯ ಪ್ರಯತ್ನಬಲಾಭ್ಯಾಂ ಪಾಯುಮೇಢ್ರಾನ್ತರಮಾನೀಯ, ನಿರ್ವ್ಯಲೀಕಮನಾಯತಮವಿಷಮಂ ಚ ಬಸ್ತಿಂ ಸನ್ನಿವೇಶ್ಯ, ಭೃಶಮುತ್ಪೀಡಯೇದಙ್ಗುಲಿಭ್ಯಾಂ ಯಥಾ ಗ್ರನ್ಥಿರಿವೋನ್ನತಂ ಶಲ್ಯಂ ಭವತಿ ||೩೦|| ಸ ಚೇದ್ಗೃಹೀತಶಲ್ಯೇ ತು ವಿವೃತಾಕ್ಷೋ ವಿಚೇತನಃ | ಹತವಲ್ಲಮ್ಬಶೀರ್ಷಶ್ಚ ನಿರ್ವಿಕಾರೋ ಮೃತೋಪಮಃ ||೩೧|| ನ ತಸ್ಯ ನಿರ್ಹರೇಚ್ಛಲ್ಯಂ ನಿರ್ಹರೇತ್ತು ಮ್ರಿಯೇತ ಸಃ | ವಿನಾ ತ್ವೇತೇಷು ರೂಪೇಷು ನಿರ್ಹರ್ತುಂ ಪ್ರಯತೇತ ವೈ ||೩೨|| ತತಃ ಸವ್ಯೇ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಸೇವನೀಂ ಯವಮಾತ್ರೇಣ ಮುಕ್ತ್ವಾಽವಚಾರಯೇಚ್ಛಸ್ತ್ರಮಶ್ಮರೀಪ್ರಮಾಣಂ, ದಕ್ಷಿಣತೋ ವಾ ಕ್ರಿಯಾಸೌಕರ್ಯಹೇತೋರಿತ್ಯೇಕೇ, ಯಥಾ ಸಾ ನ ಭಿದ್ಯತೇ ಚೂರ್ಣ್ಯತೇ ವಾ ತಥಾ ಪ್ರಯತೇತ, ಚೂರ್ಣಮಲ್ಪಮಪ್ಯವಸ್ಥಿತಂ ಹಿ ಪುನಃ ಪರಿವೃದ್ಧಿಮೇತಿ, ತಸ್ಮಾತ್ ಸಮಸ್ತಾಮಗ್ರವಕ್ರೇಣಾದದೀತ; ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ತು ಬಸ್ತಿಪಾರ್ಶ್ವಗತೋ ಗರ್ಭಾಶಯಃ ಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟಃ, ತಸ್ಮಾತ್ತಾಸಾಮುತ್ಸಙ್ಗವಚ್ಛಸ್ತ್ರಂ ಪಾತಯೇತ್, ಅತೋಽನ್ಯಥಾ ಖಲ್ವಾಸಾಂ ಮೂತ್ರಸ್ರಾವೀ ವ್ರಣೋ ಭವೇತ್, ಪುರುಷಸ್ಯ ವಾ ಮೂತ್ರಪ್ರಸೇಕಕ್ಷಣನಾನ್ಮೂತ್ರಕ್ಷರಣಮ್; ಅಶ್ಮರೀವ್ರಣಾದೃತೇ ಭಿನ್ನಬಸ್ತಿರೇಕಧಾಽಪಿ ನ ಭವತಿ, ದ್ವಿಧಾ ಭಿನ್ನಬಸ್ತಿರಾಶ್ಮರಿಕೋ ನ ಸಿಧ್ಯತಿ, ಅಶ್ಮರೀವ್ರಣನಿಮಿತ್ತಮೇಕಧಾಭಿನ್ನಬಸ್ತಿರ್ಜೀವತಿ ,ಕ್ರಿಯಾಭ್ಯಾಸಾಚ್ಛಾಸ್ತ್ರವಿಹಿತಚ್ಛೇದಾನ್ನಿಃ - ಸ್ಯನ್ದಪರಿವೃದ್ಧತ್ವಾಚ್ಚ ಶಲ್ಯಸ್ಯೇತಿ | ಉದ್ಧೃತಶಲ್ಯಂ ತೂಷ್ಣೋದಕದ್ರೋಣ್ಯಾಮವಗಾಹ್ಯ ಸ್ವೇದಯೇತ್, ತಥಾ ಹಿ ಬಸ್ತಿರಸೃಜಾ ನ ಪೂರ್ಯತೇ; ಪೂರ್ಣೇ ವಾ ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಕಷಾಯಂ ಪುಷ್ಪನೇತ್ರೇಣ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ||೩೩|| ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಕಷಾಯಸ್ತು ಪುಷ್ಪನೇತ್ರೇಣ ಯೋಜಿತಃ | ನಿರ್ಹರೇದಶ್ಮರೀಂ ತೂರ್ಣಂ ರಕ್ತಂ ಬಸ್ತಿಗತಂ ಚ ಯತ್ ||೩೪|| ಮೂತ್ರಮಾರ್ಗವಿಶೋಧನಾರ್ಥಂ ಚಾಸ್ಮೈ ಗುಡಸೌಹಿತ್ಯಂ ವಿತರೇತ್; ಉದ್ಧೃತ್ಯ ಚೈನಂ ಮಧುಘೃತಾಭ್ಯಕ್ತವ್ರಣಂ ಮೂತ್ರವಿಶೋಧನದ್ರವ್ಯಸಿದ್ಧಾಮುಷ್ಣಾಂ ಸಘೃತಾಂ ಯವಾಗೂಂ ಪಾಯಯೇತೋಭಯಕಾಲಂ ತ್ರಿರಾತ್ರಂ; ತ್ರಿರಾತ್ರಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಗುಡಪ್ರಗಾಢೇನ ಪಯಸಾ ಮೃದ್ವೋದನಮಲ್ಪಂ ಭೋಜಯೇದ್ದಶರಾತ್ರಂ (ಮೂತ್ರಾಸೃಗ್ವಿಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ವ್ರಣಕ್ಲೇದನಾರ್ಥಂ ಚ), ದಶರಾತ್ರಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಫಲಾಮ್ಲೈರ್ಜಾಙ್ಗಲರಸೈರುಪಾಚರೇತ್; ತತೋ ದಶರಾತ್ರಂ ಚೈನಮಪ್ರಮತ್ತಃ ಸ್ವೇದಯೇತ್ ಸ್ನೇಹೇನ ದ್ರವಸ್ವೇದೇನ ವಾ; ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಕಷಾಯೇಣ ಚಾಸ್ಯ ವ್ರಣಂ ಪ್ರಕ್ಷಾಲಯೇತ್; ರೋಧ್ರಮಧುಕಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಕಲ್ಕೈರ್ವ್ರಣಂ ಪ್ರತಿಗ್ರಾಹಯೇತ್; ಏತೇಷ್ವೇವ ಹರಿದ್ರಾಯುತೇಷು ತೈಲಂ ಘೃತಂ ವಾ ವಿಪಕ್ವಂ ವ್ರಣಾಭ್ಯಞ್ಜನಮಿತಿ; ಸ್ತ್ಯಾನಶೋಣಿತಂ ಚೋತ್ತರಬಸ್ತಿಭಿರುಪಾಚರೇತ್; ಸಪ್ತರಾತ್ರಾಚ್ಚ ಸ್ವಮಾರ್ಗಮಪ್ರತಿಪದ್ಯಮಾನೇ ಮೂತ್ರೇ ವ್ರಣಂ ಯಥೋಕ್ತೇನ ವಿಧಿನಾ ದಹೇದಗ್ನಿನಾ, ಸ್ವಮಾರ್ಗಪ್ರತಿಪನ್ನೇ ಚೋತ್ತರಬಸ್ತ್ಯಾಸ್ಥಾಪನಾನುವಾಸನೈರುಪಾಚರೇನ್ಮಧುರಕಷಾಯೈರಿತಿ; ಯದೃಚ್ಛಯಾ ವಾ ಮೂತ್ರಮಾರ್ಗಪ್ರತಿಪನ್ನಾಮನ್ತರಾಸಕ್ತಾಂ ಶುಕ್ರಾಶ್ಮರೀಂ ಶರ್ಕರಾಂ ವಾ ಸ್ರೋತಸಾಽಪಹರೇತ್, ಏವಂ ಚಾಶಕ್ಯೇ ವಿದಾರ್ಯ ನಾಡೀಂ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಬಡಿಶೇನೋದ್ಧರೇತ್ | ರೂಢವ್ರಣಶ್ಚಾಙ್ಗನಾಶ್ವನಗನಾಗರಥದ್ರುಮಾನ್ ನಾರೋಹೇತ ವರ್ಷಂ, ನಾಪ್ಸು ಪ್ಲವೇತ, ಭುಞ್ಜೀತ ವಾ ಗುರು ||೩೫|| ಮೂತ್ರವಹಶುಕ್ರವಹಮುಷ್ಕಸ್ರೋತೋಮೂತ್ರಪ್ರಸೇಕಸೇವನೀಯೋನಿಗುದಬಸ್ತೀನಷ್ಟೌ ಪರಿಹರೇತ್ | ತತ್ರ ಮೂತ್ರವಹಚ್ಛೇದಾನ್ಮರಣಂ ಮೂತ್ರಪೂರ್ಣಬಸ್ತೇಃ, ಶುಕ್ರವಹಚ್ಛೇದಾನ್ಮರಣಂ ಕ್ಲೈಬ್ಯಂ ವಾ, ಮುಷ್ಕಸ್ರೋತ-ಉಪಘಾತಾದ್ ಧ್ವಜಭಙ್ಗಃ, ಮೂತ್ರಪ್ರಸೇಕಕ್ಷಣನಾನ್ಮೂತ್ರಪ್ರಕ್ಷರಣಂ, ಸೇವನೀಯೋನಿಚ್ಛೇದಾದ್ರುಜಃ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಃ, ಬಸ್ತಿಗುದವಿದ್ಧಲಕ್ಷಣಂ ಪ್ರಾಗುಕ್ತಮಿತಿ ||೩೬||

ತಮೇವೋತ್ತರಂ ಛೇದಂ ಪೂರ್ವಕರ್ಮೋತ್ತರಕರ್ಮಭ್ಯಾಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಅಥೇತ್ಯಾದಿ| ಅಥಶಬ್ದೋಽಯಂ ಮಙ್ಗಲಾರ್ಥೇ ಛೇದಕ್ರಿಯಾಯಾಮ್| ಅಪಕೃಷ್ಟದೋಷಮ್ ಊರ್ಧ್ವಾಧೋದೋಷನಿರ್ಹರಣೇನ| ಈಷತ್ಕರ್ಶಿತಮಿತಿ ಅತಿಕರ್ಶನೇನ ಕರ್ಮಾಕ್ಷಮತಾ, ಅಕರ್ಶನೇನೋಪಚಿತಾನಲ್ಪಬಸ್ತಿಕಾಯತ್ವಾದಶ್ಮರ್ಯಾ ಅಪ್ರಾಪ್ತಿರಿತಿ| ಅಗ್ರೋಪಹರಣೀಯೋಕ್ತೇನೇತ್ಯಾದಿ ಯನ್ತ್ರಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಶಲಾಕಾದಿವಿಧಿನಾ| ‘ಅಥಾರೋಗ್ಯಾರ್ಥಿನಂ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ| ತತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಬಲವನ್ತಮಿತಿ ಅಪಕೃಷ್ಟದೋಷಂ ವಿಶುದ್ಧಮನ್ನಸಂಸರ್ಜನೇನ ಸಞ್ಜನಿತಬಲಮ್| ಇತರೇಣ ಪುರುಷೇಣ ಸಹ| ತತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅಧಃಪ್ರಪನ್ನಾ ಅಧೋಗತಾ| ಪಾಯೌ ಗುದೇ| ಪ್ರಣಿಧಾಯ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ| ನಿರ್ವ್ಯಲೀಕಂ ತ್ವಕ್ಸಙ್ಕೋಚರಹಿತಮ್| ಅವಿಷಮಂ ನಿಮ್ನೋನ್ನತತ್ವರಹಿತಮ್| ಅನಾಯತಮ್ ಅದೀರ್ಘಮ್| ಸನ್ನಿವೇಶ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯ| ಗೃಹೀತೇಽಶ್ಮರೀಶಲ್ಯೇ ಯಾದೃಶಸ್ಯ ಮರಣಭಯಾನ್ನಾಹರಣೀಯಂ ತಾದೃಶಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸ ಚೇದಿತ್ಯಾದಿ| ವಿವೃತ್ತಾಕ್ಷಃ ಸ್ತಬ್ಧಾಕ್ಷಃ| ನಿರ್ವಿಕಾರೋ ನಿರ್ವ್ಯಾಪಾರಃ| ಕ ಇವ? ಮೃತ ಇವೇತ್ಯರ್ಥಃ; ಅನ್ಯೇ ‘ನಿರ್ವ್ಯಾಪಾರ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ನಿರ್ವ್ಯಾಪಾರೋ ನಿರೀಹಃ; ‘ನಿರ್ವಿಹಾರ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ ಪಠನ್ತಿ; ತತ್ರಾಪಿ ಸ ಏವಾರ್ಥಃ| ವಿನೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಯತೇತ ಪ್ರಯತ್ನಂ ಕುರ್ವೀತ| ಅಗ್ರವಕ್ರೇಣ ಆಹರಣಯನ್ತ್ರೇಣಾತೀಕ್ಷ್ಣಮುಖೇನ| ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಪುನರ್ಬಸ್ತಿಪ್ರತ್ಯಾಸನ್ನಮಧಿಕಮಾಶಯಾನ್ತರಮಸ್ತಿ, ಅತಃ ಸಾಮಾನ್ಯಹರಣೇ ದೋಷಮಭಿವೀಕ್ಷ್ಯ ಛೇದವಿಶೇಷಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಸ್ತ್ರೀಣಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಉತ್ಸಙ್ಗವದಿತಿ ಊರ್ಧ್ವಂ ಸಙ್ಗಃ ಸ ಯಸ್ಯಾಸ್ತೀತಿ ತದುತ್ಸಙ್ಗವತ್ ಉತ್ತಾನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯಥೇತಿ ಯದಾಽವಗಾಢಃ ಶಸ್ತ್ರಪಾತಃ ಸ್ಯಾತ್ತದಾ ಬಹಿರ್ಗತಂ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಂ ಭಿತ್ವಾ ಬಸ್ತಿತ್ವಚಾ ಸಹ ಭಗವಸ್ತುಬಸ್ತಿಪಾರ್ಶ್ವಾಶ್ರಯಸ್ಯ ಗರ್ಭಾಶಯಸ್ಯಾಪಿ ತ್ವಚೋ ಭೇದಃ ಸ್ಯಾತ್; ತತಸ್ತಾಸಾಂ ಭಗಾನ್ತರ್ಗತೋ ಮೂತ್ರಸ್ರಾವೀ ವ್ರಣಃ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾಚ ವೈತರಣಃ- “ಭಗಸ್ಯಾಧಃ ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಬಸ್ತಿರೂರ್ಧ್ವಂ ಗರ್ಭಾಶಯಃ ಸ್ಥಿತಃ| ಗರ್ಭಾಶಯಶ್ಚ ಬಸ್ತಿಶ್ಚ ಮಹಾಸ್ರೋತಃ- ಸಮಾಶ್ರಿತೌ|| ಬಸ್ತಿಭಾಗಂ ಸಮುನ್ನಮ್ಯ ಅವನಮ್ಯಾಶ್ಮರೀಂ ಬುಧಃ| ಸ್ಫಿಗಗ್ರೇ ಭೇದನಂ ತಾಸಾಂ ಹಿತಮನ್ಯತ್ರ ದೋಷಕೃತ್”- ಇತಿ| ಇದಾನೀಮುಭಯೋರಪಿ ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸಯೋರಪರಪ್ರಕಾರೇಣ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಮೂತ್ರಸ್ರಾವಿಣಂ ವ್ರಣಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಪುರುಷಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಪುರುಷಸ್ಯ ವೇತಿ ವಾಶಬ್ದಶ್ಚಾರ್ಥೇ, ತೇನ ಸ್ತ್ರಿಯಾಃ ಪುರುಷಸ್ಯ ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಮೂತ್ರಪ್ರಸೇಕಸ್ರೋತಸೀ ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸಯೋಃ, ಅಭೇದೇನೋಕ್ತತ್ವಾತ್| ಮೂತ್ರಪ್ರಸೇಕೋ ನಾಮ ಮೂತ್ರಂ ಯೇನ ಬಸ್ತಿಮುಖಾಶ್ರಯೇಣ ಸ್ರೋತಸಾ ಕ್ಷರತಿ, ತಸ್ಯ ಛೇದನಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಇದಾನೀಮಶ್ಮರೀನಿಮಿತ್ತಮೇವೈಕಧಾ ಭಿನ್ನಬಸ್ತಿರ್ಜೀವತಿ ನ ಪುನರನ್ಯೋಽಪಿ ಭಿನ್ನಬಸ್ತಿರಿತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅಶ್ಮರೀತ್ಯಾದಿ| ದ್ವಿಧಾಭಿನ್ನಬಸ್ತಿರಾಶ್ಮರೀಕೋ ನ ಸಿಧ್ಯತಿ; ಅಶ್ಮರೀವ್ರಣಂ ವಿನಾ ಏಕಧಾಽಪಿ ಭಿನ್ನಬಸ್ತಿರ್ನ ಭವತಿ ನ ಜೀವತೀತ್ಯರ್ಥಃ, ಅಶಾಸ್ತ್ರವಿಹಿತಚ್ಛೇದನತ್ವೇನ ನಿಃಸೃತನಿಃಶೇಷಮೂತ್ರತ್ವಾತ್| ಅಶ್ಮರೀನಿಮಿತ್ತಾಘಾತೇನ ಪುನರೇಕಧಾ ಭಿನ್ನಬಸ್ತೇರ್ಜೀವಿತೇ ಹೇತುಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಅಶ್ಮರೀವ್ರಣೇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ರಿಯಾಣಾಮುಷ್ಣೋದಕಸ್ವೇದಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಕಷಾಯಯೋಜನಾದೀನಾಮಭ್ಯಸನಂ ಕ್ರಿಯಾಭ್ಯಾಸಸ್ತಸ್ಮಾತ್| ಅಶ್ಮರೀಪ್ರಮಾಣಮುಖಮಾತ್ರಃ ಸೇಬನೀಸವ್ಯಪಾರ್ಶ್ವಗಃ ಶಾಸ್ತ್ರಾವಿಹಿತಚ್ಛೇದಸ್ತಸ್ಮಾತ್ | ನಿಃಸ್ಯನ್ದೋ ಮೂತ್ರಂ ತೇನ ಪರಿವೃದ್ಧಂ ಶಲ್ಯಂ ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಏತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ- ಯೇನ ನಿಃಸ್ಯನ್ದೇನ ಮೂತ್ರೇಣ ವೃದ್ಧೇನ ಸತಾ ಶಲ್ಯಂ ಪರಿವೃದ್ಧಂ ತಸ್ಯ ಶಲ್ಯಾಪಹರಣೇಽಪಿ ನಿಃಶೇಷಾಪರಿಸ್ರುತತ್ವಾದ್ಭಿನ್ನಬಸ್ತಿರ್ಜೀವತಿ| ಗಯೀ ತು ‘ಶಲ್ಯಸ್ಯ’ ಇತಿ ಪದಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ‘ನಿಃಸ್ಯನ್ದಪರಿವೃದ್ಧತ್ವಾತ್’ ಇತ್ಯೇವಂ ಪಠತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯತಿ ಚ- ನಿಃಸ್ಯನ್ದಸ್ಯ ಮೂತ್ರಸ್ಯ ಪರಿವೃದ್ಧತ್ವೇನ, ಅತ ಏವ ಮೂತ್ರವೃದ್ಧಿಕರಯವಾಗೂಗುಡಕ್ಷೀರಾದಿಸೌಹಿತ್ಯವಿಧಾನಂ; ಶಾಸ್ತ್ರಾವಿಹಿತಾತಿಕ್ರಮಚ್ಛೇದೇ ತು ಮೂತ್ರನಿಃಶೇಷಕ್ಷರಣಾನ್ಮರಣಮಿತಿ| ಉದ್ಧೃತೇತ್ಯಾದಿ| ಪುಷ್ಪನೇತ್ರೇಣ ಉತ್ತರಬಸ್ತಿನಾ| ಭವತೀತ್ಯಾದಿ| ಗುಡಸೌಹಿತ್ಯಂ ಗುಡವಾಸಿತಂ ಭಕ್ತಂ ದದ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಉದ್ಧೃತ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಉದ್ಧೃತ್ಯ ಚೈನಮಿತಿ ‘ಉಷ್ಣೋದಕದ್ರೋಣ್ಯಾ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಮಧುಘೃತಾಭ್ಯಙ್ಗೋ ವ್ರಣಸ್ಯ ರೋಪಣಾರ್ಥಮ್| ಮೂತ್ರವಿಶೋಧನದ್ರವ್ಯಾಣಿ ತೃಣಪಞ್ಚಮೂಲೀಗೋಕ್ಷುರಕಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಕಪಾಷಾಣಭೇದಪ್ರಭೃತೀನಿ| ಉಭಯಕಾಲಂ ಸಾಯಂ ಪ್ರಾತರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಪ್ರಮತ್ತಃ ಸಾವಧಾನಃ| ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಾ ವಟೋದುಮ್ಬರಾಶ್ವತ್ಥಪ್ಲಕ್ಷಗರ್ದಭಾಣ್ಡಾಃ| ರೋಧ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರತಿಗ್ರಾಹಯೇತ್ ಲೇಪಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಏತೇಷ್ವೇವ ಅನನ್ತರೋದ್ದಿಷ್ಟೇಷು ರೋಧ್ರಾದಿಷು ಹರಿದ್ರಾಯುತೇಷು| ಸ್ತ್ಯಾನೇತ್ಯಾದಿ|- ಸಂಹತಶೋಣಿತೇ ತು ಪ್ರಾಗುಕ್ತದ್ರವ್ಯಕಷಾಯವಿಧಾನೇನೋತ್ತರಬಸ್ತಿರಿತಿ ರಕ್ತವಿಲಾಯನೇನಾಪಕರ್ಷಣಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಪ್ತರಾತ್ರಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಸ್ವಮಾರ್ಗಮಪ್ರತಿಪನ್ನೇ ಮೂತ್ರೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಮಧುರಾಣಿ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದೀನಿ, ಕಷಾಯಾಣಿ ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಾದೀನಿ, ತೈಃ; ಅನ್ಯೇ ಮಧುರಾಣಾಂ ಕಷಾಯೈರಿತ್ಯಾಹುಃ, ಅನುಬನ್ಧಪರಿಹಾರಾರ್ಥಂ ವಾಯೋರನುಲೋಮನಾಯ ಚೇತಿ| ಕಥಮಪಿ ಮೂತ್ರಪಥಾಗತಾಶ್ಮರೀನಿರ್ಹರಣಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಯದೃಚ್ಛಯೇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ರೋತಸಾ ಮೂತ್ರಪಥೇನ| ತಥಾಽಪ್ಯಾಹರ್ತುಮಶಕ್ಯತ್ವೇ ಮೇಢ್ರಮಪಿ ವಿದಾರ್ಯಾಪಕರ್ಷಯೇತ್| ರೂಢೇತ್ಯಾದಿ| ಅಲ್ಪಕ್ಷಣನಾತ್ ಕ್ಲೈಬ್ಯಮ್ (ಸರ್ವದಾ ಲಿಙ್ಗಪಾತೇನಾವಸ್ಥಾನಮ್ )| ಕ್ಷಣನಾತ್ ಛೇದನಾತ್| ಮೂತ್ರಕ್ಷರಣಂ ಮೂತ್ರಸ್ರವಣಮ್ | ಪ್ರಾಗುಕ್ತಮಿತಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮರ್ಮನಿರ್ದೇಶೇ||೩೦-೩೬||

Adhikarana 21 (37) · Śloka 37

ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಮರ್ಮಾಣ್ಯಷ್ಟಾವಸಮ್ಬುಧ್ಯ ಸ್ರೋತೋಜಾನಿ ಶರೀರಿಣಾಮ್ | ವ್ಯಾಪಾದಯೇದ್ಬಹೂನ್ಮರ್ತ್ಯಾನ್ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಾಪಟುರ್ಭಿಷಕ್ ||೩೭||

ಅತಃ ಪರಂ ಸಙ್ಗ್ರಹಶ್ಲೋಕಮಾಹ- ಭವತ ಇತ್ಯಾದಿ||೩೭||

Adhikarana 22 (38) · Śloka 38

ಸೇವನೀ ಶುಕ್ರಹರಣೀ ಸ್ರೋತಸೀ ಫಲಯೋರ್ಗುದಮ್ | ಮೂತ್ರಸೇಕಂ ಮೂತ್ರವಹಂ ಯೋನಿರ್ಬಸ್ತಿಸ್ತಥಾಽಷ್ಟಮಃ ||೩೮||

ತಾನ್ಯೇವ ಮರ್ಮಾಣೀ ಸುಖಾವಬೋಧಾರ್ಥಂ ಶ್ಲೋಕೇನ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಸೇವನೀತ್ಯಾದಿ| ತಸ್ಮಾತ್ ಪರಿಹೃತ್ಯೈತಾನಿ ದೃಷ್ಟಕರ್ಮಾ ಕೃತಯೋಗ್ಯೋ ಭಿಷಕ್ ಕರ್ಮ ಕುರ್ಯಾತ್, ಏವಂ ಸಾಧು ಭವತಿ||೩೮||

Adhikarana puShpikA · Śloka 7

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇಽಶ್ಮರೀಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೭||

ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೭||